Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 100 : de dinotennin (4951) à dioriban (5000) :- dinotenniñ
- dinozelañ
- dinozelennañ
- diñs .1diñs .1
m. –où
(1) Dé (à jouer)
●(1499) Ca 61a. Dicc. g. diz. ●(1633) Nom 194a. Tesserarius ludus : tout ieu de hazard, ou de dez : pep hoary á hasard, pe á diçcou. ●Tessera : dé, dez : vn diçc.
●(1659) SCger 142a. diçcou, tr. «dez.» ●(1732) GReg 244a. Dé, petit cube à joüer, tr. «Diçz. p. diçzou. Van[netois] diñs. p. diñsëu. Treg[or] diñçz. p. diñçzo.»
●(1824) BAM 107. manea cartou pe disçou. ●(1834) SIM 13. c'hoarierien dinçou.
●(1904) DBFV 56b. dins, m. pl. eu, tr. «dé à jouer.» ●(1906) BOBL 17 février 74/2b. C'hoari an diz e c'houzez ? ●(1911) BUAZperrot 342. ar c'hartou, an disou hag an arc'hant a veze en taol. ●(1931) VALL 174b. Cube, tr. «diñs m. pl. ou.»
►[au plur. après un art. ind.] Un dinsoù : un jeu de dés.
●(1849) SBI II 298. Eur c'harto pe eun dinso, wit goûd piou a gollo.
(2) C’hoari an diñsoù : jouer aux dés / jeu de dés.
●(1732) GReg 244a. Joüer aux dez, tr. «C’hoari’n diçzou.» ●511a. Jeu de dez, tr. « C'hoary 'n diçzou. » ●544b. Joüer aux dez, tr. « C'hoari 'n diçzou. » ●(17--) BMa 1492-1493. Pon bo choariet ar charto / Neuse nin choario an dinso, tr. «Quand nous aurons joué aux cartes, / Alors nous jouerons aux dés.» ●(17--) ST 354. Da c’hoari ann dinsou, ar c’hartou goloet, tr. «jouer aux dés et aux cartes.»
●(1821) GON 163a. Dond a rit-hu da c’hoari ann disou ?, tr. « Venez-vous jouer aux dés ? » ●(1839) BESquil 550. Dihuen e ran doh-t-hai a hoarie en dinceu hac en ol hoarieu chanchus. ●(1857) CBF 125. C’hoari’n disou, tr. «Jeu de dés.»
●(1927) GERI.Ern 72. c'hoari disou, tr. « jouer aux dés. »
(3) Cube.
●(1732) GReg 238b. Cube, corps solide regulier, à six faces quarrées & égales, & à six angles, tr. «un diçz. p. diçzou.»
(4) Flatal an diñsoù : (?) piper les dés (?).
●(1783) BV 1304. me lar dach francamant hep flatal an dinsou.
●(1832) MOY.ms 149. hep flatal an disso, tr. (GMB 239) «(dire) sans ménagement, avec franchise.»
(5) Roulañ an diñsoù : jouer aux dés.
●(18--) BSG 214. Me danso, me efo hac a roulo dinço, / A garesso merc'hed, hac a vesco carto.
- diñs .2diñs .2
m. Tintement.
●(1905) BOBL 07 octobre 55/3c. bourk ar Fouille a oa dihunet en eun taol gant tins ar c'hleier.
- diñsal / diñsiñdiñsal / diñsiñ
v.
(1) V. tr. d. Sonner à coups, tinter.
●(1876) TDE.BF 136a. Diñsal, v. a., tr. «Tinter, faire sonner lentement, parlant d'une cloche.» ●Diñsal ur c'hloc'h, tr. «tinter une cloche.»
●(1938) DIHU 321/36. kleuet er hloh é tinsein en Anjelus. ●(1966) LIMO 4 novembre. er hlehiér e dinso en «dremen-varù».
(2) V. intr. Sonner à coups, tinter.
●(1732) GReg 174b. Sonner à coup, ou tinter, tr. «diñsal. p. diñset. Van[netois] diñseiñ. pr. set.» ●876a. Sonner à coups, tinter, tr. «Diñsal. pr. diñset. (Van[netois] diñseiñ.).»
●(1901) GKLA 6. Rog ma tinse kloc'h ebet e rede d'an ilis. ●(1904) DBFV 56b. dinsein, v. n., tr. «tinter.» ●(1912) BUEV 135. Pe gleu er hloh é tinsein.
- diñsenn
- diñserezh
- diñsez
- diñsiñdiñsiñ
voir diñsal
- DinzagDinzag
voir Zinzag-Lokrist
- diobeis
- diobeisañ
- diobeisañs
- diobeisant
- dioberdiober
adj. Innocupé, désœuvré.
●(1732) GReg 276b. Desoccupé, ée, desœuvré, qui est sans rien faire, tr. «diober.»
- diobskur
- dioc'htudioc'htu
voir diouzhtu
- diod .1diod .1
m. –ed, –ien
(1) Idiot.
●(1557) B I 290. Diot, sotin, babouin, tr. «Imbécile, sot, babouin.» ●(1580) G 667. Tro da gront dyouz hon ty, ha na deus muy dyot, tr. «Détourne ton grognement de chez nous, et ne reviens plus, imbécile.»
●(1732) GReg 74b. Badin sot, ridicule, tr. «Van[netois] Diot. p. dioded.»
●(1834) SIM 105. un diot naïe. ●(1867) MGK 84. Ha me, evel eunn diod, a beuro ar ieod glaz ? ●(1867) FHB 101/390b. Eun diot coz hag eun diot iaouanc. ●(1868) FHB 163/53a. dioded, digofes ha dibask. ●(1872) ROU 88a. Idiot, tr. «Diod.» ●(1876) TDE.BF 433b. Te, eme he vreur eil gosa, a zo bet eunn diot. ●(1877) EKG I 181. lezomp an diotienn-man da ober ho diotachou er c'hiz ma kirint.
●(1904) DBFV 56b. diot, s. m., tr. «sot, badaud, impertinent.» ●(1907) BOBL 10 août 150/1a. an dioded a gred c'hoaz en he frezegennou gaouiad. ●(1932) TUML 35. Kenavo, beulke, diot, genaoueg, kenavo anduilhenn gordennet. ●(1933) BLGA 5. Jobig (…) a oa eur paour kaez diod.
(2) Ober an diod gant ub. : se moquer de qqn.
●(1936) IVGA 53. Kredet he deus (...) edon oc'h ober an diod ganti.
- diod .2
- diodañdiodañ
voir diheudiñ .2
- diodet .1diodet .1
adj.
(1) Abêti.
●(1905) BOBL 26 août 49/1c. poaz gant ar gwin-ardant ha diodet gant ar relijion gristen. ●(1914) FHAB Gouere 212. red eo e vefen diodet krenn. ●(1924) BILZbubr 41/948. n'ouzon ket penôs n'eo ket diodet ar pôtr.
(2) (en plt de la mer) Démontée.
●(1868) FHB 167/85b. hag ar môr diodet da zevel a darzou braz ha cabouillet dreist mogeriou kear.
- diodet .2diodet .2
adj. Épié.
●(1869) FHB 216/56b. ez eus guelet segal diodet e mis genver.
●(1928) KANNkerzevod 15/7 Pa oe savet ha diodet ar greun.
- diodez
- diodiñ .1diodiñ .1
v.
I. V. tr. d.
(1) Rendre idiot.
●(1909) FHAB Gwengolo 269. C'hoantât komz e gallek hebken d'ar c'hrouadur a zo hen diodi. ●(1927) GERI.Ern 108. rendre sot, tr. «diodi.»
(2) Amuser.
●(18--) BSG 62. me oa bet en ti 'n aotro person / Ha am eûs han diodet, o cânan eur chanson, tr. «j'allai chez le curé, et je l'ai amusé, en lui chantant une chanson.» ●208. Ha dre gomzou clouar a neus diodet anean.
II. V. intr.
(1) Faire l'iodiot.
●(1872) ROU 88a. Faire l'idiot, tr. «Diodi.»
(2) Se mettre en colère.
●(1924) BILZbubr 42/978. Ha Bilzig, heskinet evel-se, a ziode hag a skoe didruez. ●(1925) BILZ 114. Trawalc'h da lakaat eun den fur da ziodi.
(3) Devenir sot, bêtifier, s'abêtir.
●(1876) TDE.BF 136b. Diodi, v. n., tr. «s'abêtir.» ●(1890) MOA 100a. Abêtir (s'), tr. «diodi v. n.»
●(1927) GERI.Ern 108. devenir sot, tr. «diodi.»
- diodiñ .2diodiñ .2
voir diodañ
- dioeñsiñ
- dioeñviñ
- dioferenniñdioferenniñ
v. tr. d. (religion) Suspendre, interdire (un prêtre).
●(1911) BUAZperrot 156. ar veleien a skouer fall a dlie beza diofferennet.
- diogdiog
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt d'un travail) Qui ne fatigue pas.
●(1934) MAAZ 28. Dioket ul labour e ramb deoh ! ●(1982) PBLS 62. (Langoned) dihok, tr. «facile (travail).»
(2) [au compar.] Moins fatigant.
●(1934) MAAZ 151. Dihokoh ha fonusoh, e chonj éan, e vo groeit el labour. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Skaer) Dic'hok : diboan «Eur marc'h-houarn am eus prenet ; breman e vo dic'hokoc'h d'in mont d'ar vorc'h».
II. Adv. Sans se fatiguer, facilement.
●(1932) BRTG 111. Lod, get ou zreu, e zisoh biskoah guel, biskoah fonaploh, biskoah dihokoh. ●(1934) BRUS 126. Facilement, tr. «dihok.» ●(1939) ANNI 39. Ha gellout e hret hui obér kement-sé ? – Gellout e hran dihok,» e respont er roué.
- diogel .1diogel .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Sûr.
●(14--) N 1676. duet off diouguel doz guelet, tr. «je suis venu sans crainte vous voir.» ●(1499) Ca 61b. [diffen] Jtem vide in bers. et in diouguel. ●63b. Diouguel. g. seur. ●(c.1500) Cb. [sur] vide in dioguel.
●(1732) GReg 58a. Assuré, tr. «ãls. Dioüguell.» ●864b. Sur, sûre, ou seur, certain, infaillible, tr. «ãls. diouguel.»
●(1927) GERI.Ern 108. diogel adj., tr. «sûr, en sûreté, sans danger.»
(2) Bezañ diogel : être en sûreté, en sécurité.
●(1530) Pm 185. Ha nep a cret en doe roe an sent / A vezo diouguel e pep hent, tr. «Et quiconque croit en Dieu le Roi des saints, / Sera en sécurité en toute manière.» ●(1575) M 457-458. Ha rac se mar gruez drouc, ne vezy dyougel ; / Hoguen mar gruez en mat, ezy dan gloat padel, tr. «Et c'est pourquoi si tu fais mal, tu ne seras pas rassuré ; / Mais si tu fais bien, tu iras au royaume durable.»
(3) Bezañ diogel ouzh udb. : être protégé de qqc.
●(1575) M 1697. Hac enhaff ouzh pep drouc, ez vihomp diouguel, tr. «Et dans lui [ce beau chemin], de tout mal nous serons en sûreté.»
II. Adv. Sûrement, assûrément..
●(1580) G 714. Her pelloch dyouguel nep quentel nen guyly, tr. «Car désormais, sûrement, à aucun moment tu ne le verras.»
- diogel .2diogel .2
m. Sécurité, sûreté.
●(c.1500) Cb. [techet] Jtem hoc confugium / ij. g. confuge / securite. b. diouguel.
●(1927) GERI.Ern 108. diogel m., tr. «Sûreté.»
- diogelaat
- diogeladur
- diogeler
- diogeliñ
- diogelroezdiogelroez
s. Sûreté.
●(1499) Ca 63b. Diouguelroez. g. seurte. ●(1575) M 1877. Seul muy diouguelroez hon bezo en dez se, tr. «Plus nous aurons de sûreté ce jour-là.» ●3042. Dyouguelroez ho deuezo, tr. «Ils auront une assurance.» ●3315. Diougelroez hep finuez á vezo, tr. «Il y aura sûreté sans fin.»
●(1732) GReg 762a. Protection, tr. «ãls. Diouguelroëz.»
- diogelus
- diokup
- DiolazDiolaz
m. –ed =
●(1927) LZBt Genver 21. An Diolazed, dre ar sirkonsizion, a ginnig ar vugale d'an doueou.
- dionglennatdionglennat
v. intr. Se guérir de l'aversion, de la rancune.
●(1939) KOLM 101. é kendalho de vonet de bredeg, de zibaiañnein, de ziskein, de ziongennat.
- dioñseretdioñseret
adj. = (?).
●(1633) Nom 101a. Vitis lachrymans : vigne qui pleure, ou degoutte vne sorte d'eau : guynien diounseret collet gant an amser.
- diorbid
- diorbladur
- diorblajdiorblaj
m. Émondes.
●(1723) CHal 57. Diorblage, diolbraj, tr. «Emonde.» ●(1732) GReg 333a. Emondes, branches coupées, tr. «Van[netois] diorblach.» ●(1744) L'Arm 128b. Emondes, tr. «Diorblage.. eu. m.»
●(1904) DBFV 56b. diorblaj, m. pl. eu, tr. «émonde.» ●(1931) VALL 250a. Émondes, tr. «V[annetais] diorblach m.»
- diorblerdiorbler
m. –ion Émondeur.
●(1732) GReg 333a. Emondeur, celui qui émonde les arbres, tr. «Van[netois] diorblour. p. diorbleryon.» ●(1744) L'Arm 128b. Emondeur, tr. «Diolbrour.. brerion. m.
●(1904) DBFV 56b. diorblour, diolbrour, m. pl. –lerion, tr. «émondeur.» ●(1931) VALL 250a. Émondeur, tr. «V[annetais] diorblour.»
- diorbliñdiorbliñ
v. tr. d.
(1) Émonder.
●(1723) CHal 57. diorblein, tr. «émonder.» ●(1732) GReg 333a. Emonder, tr. «Van[netois] diorbleiñ.» ●(1744) L'Arm 128b. Emonder, tr. «Diolbrein.. rétt.. ziolbre.» ●440a. Esserter, un arbre, de la vigne, tr. «Diólbrein.» ●Il est très-défendu d'échoupper & d'ébrancher, les arbres de haute futaye, tr. «Dihuennéd é terrible dibeennein ou pænndogein, er gué vrass na ou diolbrein.»
●(1838) OVD 16. mal-é diorblein ha taillein er gùé. ●243. Deit-é en amzér de ziorblein ha de daillein er gùé.
●(1904) DBFV 56b. diorblein, diolbrein, v. a., tr. «émonder, ébrancher, essarter.» ●(1907) VBFV.fb 33a. ébrancher, tr. «diorblein.» ●(1913) AVIE 297. kement hani e zoug fréh, ean en diorblou, eit ma tougou mui a fréh. ●(1931) VALL 250a. Émonder, tr. «V[annetais] diorblein.»
(2) sens fig. Dépouiller de ses biens.
●(1867) BBZ 369. Ur vanden treitourion hemp fe hag hemp lezen, / E dez de ziorblet ha laket peb-eil-pen, tr. «Une troupe de traitres, sans foi ni loi, t'a ébranlé et boulversé.» ●(1895) GMB 12. diolbrein, l'A., quelquefois priver, dépouiller, en général (cf. Barzaz Breiz, 369).
●(1904) DBFV 56b. diorblein, diolbrein, v. a., tr. «dépouiller, priver.» ●(1931) VALL 203a. Dépouiller (pour marquer dépossession), tr. «V[annetais] diorblein (propr. émonder).»
- diordinaldiordinal
adj. Qui n'est pas ordinaire.
●(1976) BAHE 91/10. Petra va Doue am boa lavaret a ziordinal ?
- diorged
- dioribañdioribañ
v. tr. d. = (?) coquille pour diorinañ, selon G. Esnault (?).
●(1909) HBAL 54. salo e teufe ar gentel-ma da zioriba en hor bro an heritourien divergount ha digaloun...