Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 99 : de diner-arrez (4901) à dinodin-dinodan (4950) :- diner-arrez
- diner-Doue
- dineraddinerad
m. –où Valeur d'un denier.
●(1659) SCger 143a. dinerat, tr. «vn denier.»
●(1827/29) VSA 1429. gand dou dinerad bara. ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerad, s. m., tr. «La valeur d'un denier.» ●Eunn dinerad butun, tr. «pour un denier de tabac.» ●(1899) HZB 126. Hag hon defe daou c'hañt dinerad bara.
●(1911) BUAZperrot 318. Daou c'hant dinerad. ●(1962) EGRH I 61. dinerad m. -où, tr. « valeur d’un denier. »
- dineriñdineriñ
v. tr. d. Exterminer.
●(1919) DBFVsup 17a. dinérein, v., tr. «détruire ce qui pullule, poissons, plantes, gibier.»
- dinerusdinerus
adj. Qui a beaucoup de deniers.
●(1732) GReg 266a. Qui abonde en deniers, tr. «Dinérus. p. tud dinérus.»
- dinervennañdinervennañ
v. tr. d. Énerver, dénerver.
●(c.1500) Cb. [neruenn] Jtez subneruo / as. g. tranchier nerfz. b. dineruennaff.
- dinerzh .1dinerzh .1
[brpm dinerz < di- .2 + nerzh]
Adj.
(1) Faible, sans forces.
●(1659) SCger 36b. debile, tr. «dinerz.» ●50a. enerué, tr. «dinerz.» ●58b. foible, tr. «dinerz.» ●68b. imbécille, tr. «dinerz.» ●(1732) GReg 246a. Debile, tr. «dinerz.» ●423b. Sans force, sans vigueur, tr. «dinerz.» ●562a. Languissant, ante, tr. «dinerz.» ●(1744) L'Arm 91a. Débile, tr. «Goann : dineerh.»
●(1862) JKS 197. pegen dinerz ha peger sempl ounn. ●(1878) EKG II 40. re zinerz oan. ●(1889) ISV 100. Jul gouscoude a iea ato dinersoc'h dinersa.
●(1904) DBFV 56a. dinerh, adj., tr. «sans force, faible, inefficace.» ●(1920) AMJV 77. koueza a rafent buan dinerz [ar vugale].
(2) Qui n'a pas la force, le pouvoir.
●(1910) MAKE 57. Daoust ha n'eo ket furoc'h d'ar re dinerz ha dister plega d'ar re galloudus ha krenv ?
- dinerzh .2
- dinerzhañ / dinerzhiñdinerzhañ / dinerzhiñ
[mbr dinerzaff, brpm dinerza, dineerhein < dinerzh + -añ / -iñ]
V.
I. V. intr.
A. (en plt de qqn)
(1) Perdre ses forces, s'affaiblir, faiblir.
●(c.1500) Cb. [spazaff] idem emasculo / as. ou cest eneruer / ou affoiblir. b. dinerzaff / semplat.
●(1659) SCger 36b. debiliter, tr. «dinerza.» ●(1744) L'Arm 91a. Débiliter, tr. «Dineerhein.»
●(1847) FVR 251. na vije deuet ar gwel ec'hanoun da voukaat he galoun, d'he zinerza. ●(1869) FHB 237/218a. an hini glan a greske atao he foan hag a zinerze bepred.
●(1905) IVLD 234-235. ar plac'h paour a deuzaz hag a zinerzaz. ●(1911) BUAZperrot 496. evel ma teu ar c'horf e berr amzer da zinerza ha da vervel. ●(1930) KANNgwital 334/455. siouas, René Cannic a zinerzas buhan.
(2) sens fig. Faiblir.
●(1912) MMPM 54. reizit ho pugale heb dinerza mez ivez heb krizder na kounnar.
B. (en plt de qqc.)
(1) (en plt du vent) Faiblir.
●(1925) BILZ 173. Da c'houlou-de, an avel a zinerzas eun tammig.
(2) (en plt du feu, de tirs) Faiblir en intensité.
●(1919) BUBR 5/122. pa'z eo digouezet d'an tan dinerza.
II. V. tr. d.
(1) Faire perdre ses forces (à qqn).
●(1659) SCger 50a. eneruer, tr. «dinerza.»
●(1838) OVD 188. ellein e rér perpet er goannat [er horve] a pe garér ; mæs mar en dinerhér rai ne ellér quet er reparein a pe garér. ●(1869) FHB 208/409b. evit dinerza eun den. ●(18--) SAQ I 197. da zinerza he vreac'h.
●(1904) DBFV 56a. dinerhein, v. a., tr. «affaiblir, énerver.» ●(1907) FHAB Gouere 131. caout a reas an tu d'ho dinerz. ●(1920) AMJV 59. an dersien velen a deuas (…) da zinerza al leanezed.
(2) sens fig. Affaiblir.
●(1839) BESquil 629-630. Ér memb amzér er Sperèd-Santel e zistréhas en dihoelæt péhani e guhé doh-t-hi er vrastet ag hé fauteu, hag e dinerhas er galettet ag hé halon dré é hræce santel. ●(1884) LZBt Mae 83. Penoz dinerzan zuroc'h labour ar re a glask diskar ar groaz veniget, evit na rei Breuriez ar Fe ?
- dinerzhdeddinerzhded
[brpm dinerzded < dinerzh + -ded]
F. Faiblesse, manque de forces.
●(1732) GReg 246a. Debilité, foiblesse, tr. «dinerzded.»
●(1867) BUE 164. hag e krogaz eunn dinerzded hag eur c'hren hep paouez enn he izili. ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzded, s. m., tr. «Faiblesse, affaiblissement.»
●(1906) BOBL 20 octobre 109/1b. eur stad a zinerzded. ●(1931) VALL 291a. Faiblesse, tr. «dinerzded f.»
- dinerzhetdinerzhet
[brpm dinerzet < dinerzh + -et .1]
Adj. Affaibli, qui a perdu ses forces.
●(1651) JK 25. var o diouscoas dinerzet, tr. «sur vos épaules affaiblies.»
●(18--) SAQ II 65. He izili a ioa dinerzet.
●(1900) MSJO 231. Jospeh oa dinerzet araog an oad. ●(1912) AHBT 54. lakat hun manpreu dinerhet de zichuéh. ●(1912) MMPM 58. ar re dinerzet. ●(1912) BUAZpermoal 254. Galloud da zeski a oa ennan, koulskoude, mes ar galloud-ze a zo dinerzet, o vezan bet lezet re bell hep impli. ●(1939) MGGD 30. eur c'hoziad kabac'h ha dinerzet.
- dinerzhidigezhdinerzhidigezh
[brpm dinerhidigueah, dinerzidiguez < dinerzh + -edigezh / -idigezh]
F. Affaiblissement.
●(1732) GReg 17b. Affoiblissement, tr. «Van[netois] dinerhidigueah.» ●421b. Foiblesse, debilité, tr. «dinerzidiguez.»
- dinerzhiñdinerzhiñ
voir dinerzhañ
- dinerzhusdinerzhus
[dinerzh + -us .1]
Adj. Affaiblissant.
●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzuz, adj., tr. «Ce mot, composé de di, particule privative, et de nerzuz, efficace, parlant d'une remède, d'un régime de malade, ne peut s'appliquer qu'aux choses, au sens de non efficace.»
●(1962) EGRH I 61. dinerzhus a., tr. « affaiblissant. »
- dinésdinés
adj. (?) cf. dinoaz (?).
(1) Inoffensif.
●(1903) EGBV 38. dinés, tr. «inoffensif.» ●39. Ar un daul distér, en dén e gav de zèbrein bouid dinés ha iahus ; er ré pinùik, get taseu argand, e lonk liés ivaj treisus hag anpouizonet.
●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «qui ne nuit pas, inoffensif.»
(2) Innocent.
●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «innocent.»
- dinetdinet
adj. =
●(1647) Am 702. Ead he va drouin, chetu me dinet. / Nemeux na baguet, yalch, na bougeden, tr. «Mon havresac s'en est allé, me voici (?) renversé (?). / Je n'ai ni sacoche, ni bourse, ni bougette.»
- dineudadur
- dineudañ / dineudiñ
- dineudennañ / dineudenniñdineudennañ / dineudenniñ
v. tr. d.
(1) Désenfiler, défiler, ôter ce qui est sur un fil (perles, etc.).
●(1904) DBFV 56a. dinedennein, v. a., tr. «défiler, désenfiler.» ●(1907) VBFV.fb 27b. défiler, tr. «dinedennein.»
(2) Désenfiler (une aiguille).
●(1931) VALL 207b. Désenfiler, tr. «dineudenna.»
(3) Effiler (une étoffe).
●(1931) VALL 242a. Effiler, tr. «dineudenna.»
(4) Effiler (les haricots).
●(1962) EGRH I 61. dineudenniñ v., tr. « effiler (les haricots). »
- dineudenniñdineudenniñ
voir dineudennañ
- dineuderezh
- dineudiñdineudiñ
voir dineudañ
- dineuz
- dineuziñ
- dinez
- dinezañ / dineziñ
- dineziñdineziñ
voir dinezañ
- ding dongding dong
interj. Onomatopée qui imite le son d'une horloge qui sonne.
●(1964) BRUD 18/16. Ding ! Dong ! Eun eur !
- dinijdinij
Nij-dinij : qui vole çà et là.
●(1927) GERI.Ern 416. nij-dinij, tr. «qui vole çà et là, qui va et vient en volant.»
- dinijal .1
- dinijal .2dinijal .2
v. intr. S'envoler.
●(c.1500) Cb. [nigal] Jtem inuoluo. as. g. enuoler. b. dinigal.
●(1920) FHAB C'hwevrer 241. An holl evned diwardro a zinijas da welet.
- dinijal .3dinijal .3
voir denijal
- diniñvañ
- dinite / dinitez
- dinitezdinitez
voir dinite
- diniverdiniver
adj.
(1) Innombrable, très nombreux.
●(1911) BUAZperrot 150. diniver eo ar burzudou en e genver. ●262. eur strollad barbared diniver ha digernez. ●(1931) VALL 391a. Innombrable, très nombreux, tr. «diniver.»
(2) Ur bobl diniver : une foule innombrable.
●(1909) FHAB Even 188. a zirag daou-uguent Eskop hag eur bobl diniver ! ●(1911) BUAZperrot 147. dirak eur bobl diniver.
- diniveradur
- diniverapl
- diniverusdiniverus
adj. Innombrable, qu'on ne peut dénombrer.
●(1931) VALL 391a. Innombrable, qu'on ne peut nombrer, tr. «diniverus.»
- dinoasted
- dinoazdinoaz
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Innocent.
●(1499) Ca 63a. Dinoas vide in innocent. ●(1650) Nlou 140. Mary dinoas à ganas peur hasaou, / Hon guir Autraou, hep goulaou enaouet, tr. «l'innocente Marie enfanta très respectueusement, / notre vrai seigneur, sans lumière allumée.»
●(1866) LZBt Ebrel 103. Goad dinoaz ar gristenien a helle, hen hep-ken, freskaat eunn tammik he c'hounar.
●(1911) BUAZperrot 610. an dud dinoaz. ●(1924) FHAB Genver 33. soniou dinoaz. ●(1977) PBDZ 772. (Douarnenez) dinoaz, tr. «inoffensif.»
(2) Inoffensif.
●(1659) SCger 143a. dinoas, tr. «qui ne nuit.» ●(1710) IN I 134. lavaret gueier dinoas. ●(1732) GReg 615a. Mensonge qui ne porte pas de préjudice, tr. «Gaou dinoaz.» ●(1744) L'Arm 255b. Qui ne nuit, tr. «Dïnæss.»
(3) Pacifique.
●(1659) SCger 87a. pacifique, tr. «dinoes.»
(4) par iron. Sans risque.
●(c.1825-1830) AJC 5766. hac e coangom en nos se dinoas evid on dend.
II. Adv.
(1) Sans nuire.
●(1889) SFA 222. mar kerez toui dign e vevi dinoaz hiviziken.
(2) Pieusement.
●(1650) Nlou 268. Maz deuzont dinoas, dezaff da goassat, tr. «dont ils vinrent pieusement lui faire hommage.»
- dinoazus
- dinobldinobl
adj. Qui n'est pas noble, roturier.
●(1911) BUAZperrot 366. nobl ha dinobl, paour ha pinvidik.
- dinoblañsdinoblañs
plur. (Gens) qui ne sont pas nobles, roture.
●(1893) IAI 168. Tud all a zoujanz Doue, merc'hed ha gwazed, noblanz ha dinoblanz.
- dinobliñ
- dinoblisañdinoblisañ
v. tr. d. Désanoblir.
●(1732) GReg 258b. Degrader quelqu'un de noblesse, tr. «dinobliçza ur re. pr. dinobliçzet.»
- dinodadur
- dinodañdinodañ
voir dinodiñ
- dinodetdinodet
adj.
I.
A.
(1) (en plt d'animaux ovipares) Éclos.
●(1867) FHB 130/205b. al labousik nevez-dinadet (sic).
●(1912) MMPM 81. Prenved a ïoa dinodet en he gig. ●(1926) FHAB Me 194. al laboused nevez dinodet.
(3) (en plt de fleurs) Éclos(e).
●(1911) CDFi spetembre. en Léon «éclore» ur fleuren dinodet brao.
B. par antiph. Détruit.
●(1956) LLMM 55/27. dinodet ez eo ar jibier er vro-mañ.
II. sens fig.
(1) Naître, voir le jour.
●(1951) BLBR 41-42/3. traou nevez dinodet eus ar vi el lec'h ma oant souchet. ●(1958) BLBR 111/4. hag en o empenn o-daou, oa dinodet eur menoz kaer, a gave dezo. ●(1958) BLBR 114/5. Kemend marvailh dinodet er barrez.
(2) Développé.
●(1956) BLBR 92/1. Arabat kondaoni da vad ar zevenaduriou n'int ket c'hoaz dinodet kaer.
(3) (en plt des membres) =
●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. an diwesker dilui, dinodet mat ha lijer.
- dinodiñ / dinodañdinodiñ / dinodañ
v.
I. V. intr.
(1) (en plt des oiseaux) Éclore.
●(1926) FHAB Mae 194. Abenn eun dervez war nugent e tinodo al laboused. ●(1944) VKST C'hwevrer 55. peseurt labous a zinodo eus ar vi-se ! ●(1950) KROB 23-24/11. betek ma tinodas eus ar viou / eun torrad koant a evnedigou. ●(1991) MARV v 17. (Kleder) Hag al laboused-mañ, eur wech dinodet, a red dioustu memestra evel eur yar vihan.
(2) (en plt des fleurs) Éclore.
●(1911) CDFi septembre. dinodi en Léon "éclore".
(3) (en plt d'une idée) sens fig. Venir.
●(1958) BLBR 111/4. en o empenn o-daou, oa dinodet eur menoz kaer. ●(1961) BLBR 128/23. pa zinodas e penn Pêr, eur zoñj iskis.
II. V. tr. d.
(1) (en plt d'animaux) par antiph. Détruire, exterminer.
●(1956) LLMM 55/26. Te eo, hervez a glevan, a vez o tinodiñ an holl jibier e koadeier Breizh-Izel. ●(1962) BAHE 32/63. Dinodiñ : distrujañ (Bro-Lannuon) : traoù, loened diaes da zinodiñ. ●(1963) BAHE 36/41. dinodañ lern bihan.
(2) =
●(1919) MVRO 11/1c. en despet d'an dud fall a zo o klask dinôda hon rans.
(3) sens fig. =
●(18--) COMbeau. Evit ma c'hellfe va chaloun dinodi gwersiou. (d'après Notes d'étymologie Bretonne 28).