Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 96 : de diloster (4751) à dimeus (4800) :- diloster
- dilostetdilostet
adj.
(1) (en plt des animaux) Écoué.
●(1659) SCger 47b. ecoué, tr. «dilostet.» ●(1732) GReg 772b. Qui a la queüe coupée, tr. «Dilostet.»
●(1838-1866) PRO.tj 179. Ar c'hy dilostet. ●(1866) BOM 62. louarn dilostet. ●(1868) FHB 165/68b. chas dilostet. ●(1876) TDE.BF 133b. Dilostet, adj., tr. «Se dit d'un chien à qui l'on a coupé la queue.»
●(1923) FHAB Meurzh 87. henvel ouz eul louarn dilostet.
(2) (en plt de vêtements) =
●(1766) MM 132. er grac-vesten ruz dilostet.
(3) (en plt de chaussures) Éculé.
●(1969) BAHE 60/31. uzet betek sol talonoù he botoù (…) plac'h he botoù dilostet.
(4) =
●(1929) MKRN 88. ba'r baelonn dilostet.
- dilostiñdilostiñ
voir dilostañ
- dilotet
- dilouad
- dilouadiñ
- dilouedañ / dilouediñdilouedañ / dilouediñ
v.
A.
(1) Exposer (qqc.) à l'air pour l'empêcher de moisir.
●(1732) GReg 14b. Aèrer du blé, l'exposer à l'air, tr. «Diloüedi ed.»
(2) Enlever les moisissures.
●(1962) EGRH I 60. dilouediñ v., tr. « enlever le moisi, les moisissures. »
B. sens fig.
(1) Employer.
●(1909) HBAL 5-6. Nag a liardou a jomo ganeomp da ziloueda...
(2) =
●(1866) BOM 44. Ann hend houarn, ouzomp ervad / En deuz (…) / Dilouedet merc'hed koz-viret.
●(1929) SVBV 183. Nag a verc'hed yaouank-koz-viret a vo da zilouedi !
(3) Se dégourdir, se délier (les membres).
●(1980) LIMO 31 mai. Er ré nen des ket hoant de zilouedein o diùhar. ●De zilouedein, tr. «de se dégourdir, litt. se «démoisir. »
II. V. intr. Prendre l'air.
●(1925) FHAB Mae 189. guiskamanchou marellet hon tudou dispaket, o tiloueda deiz ar pardoniou.
- dilouediñdilouediñ
voir dilouedañ
- dilouferigdilouferig
m. Petit chien de compagnie.
●(1633) Nom 31a. Catellus meliteus : petit chien de Damoiselle : quyic vn demesel, louferich, diloufericq.
- dilouferikdilouferik
adj. Ki dilouferik : petit chien de compagnie.
●(1732) GReg 164b. Petit chien de Dame, tr. «qyicq diloufericq.»
- dilouiñ
- dilousaat
- dilouzañ / dilouziñdilouzañ / dilouziñ
v. tr. d. Nettoyer.
●(1903) MBJJ 176. Ar ru 'zo neuze d'ar chas 'vit bean dilouzet gante. ●(1931) VALL 189b. Décrasser, tr. «dilouza.» ●(1933) ALBR 73. e pep lec'h ma 'z eus da zilouza eun dra bennak. ●(1977) PBDZ 785. (Douarnenez) lod o louziñ ha lod o tilouziñ, tr. «certains salissant, d'autres nettoyant.» ●(1995) BRYV II 118. (Milizag) an dillad-zul (...) dilouza, plega anezo. ●(1995) BRYV IV 42. (Milizag) Dilouza an ti.
- dilouzaouiñdilouzaouiñ
v. tr. d.
(1) Détruire les mauvaises herbes (d'un terrain), désherber.
●(17--) CBet 1827 (not.). Ha dilousouin an douar, tr. «Et enlever les mauvaises herbes de la terre.»
●(1876) TDE.BF 133b. Dilouzaoui, v. n. C[ornouaille], tr. «Oter les herbes, sarcler.»
●(1907) AVKA 26. Ur c'hroer a zo en e dorn evid dilouzoui e leuriad. ●(1908) FHAB Du 331. Mar d'eo dilouzaouet an douar. ●(1911) BUAZperrot 770. red eo dilouzaoui an douar. ●(1931) VALL 37a. Arracher (d'un champ) les mauvaises herbes, tr. «dilouzaoui (eur park).»
(2) Sarcler (une plantation).
●(1928) BREI 58/3c. dilouzaouomp hon fatatez, ha peurlakomp hon légumaj.
►absol.
●(1908) FHAB Mae 138. Rag dilouzaoui a zo mad ha red zoken. ●(1933) EVGB 7. D'an nevez-amzer, e vez (...) c'houennet, dilouzaouet.
- dilouzet
- dilouziñdilouziñ
voir dilouzañ
- dilouzoù
- dilovriñdilovriñ
v. tr. d. Guérir (qqn) de la lèpre.
●(1861) BSJ 181. ne hellent quet tostat d'er vêlean nameit goudé bout bet dilovret. ●(1896) HIS 113. Me gredé em boé dilovret dek ?
●(1904) DBFV 56a. dilovrein, v. a., tr. «guérir de la lèpre.» ●(1908) AVES 55. é tigoéhas geté bout dilovret. ●(1921) GRSA 399. ha gellout e hret hui men dilovrein ? ●(1942) DHKN 252. n'em es hoah kavet hañni ar me hent, hag e zo bet dilovret.
- dilu
- diluc'h
- diluc'hañdiluc'hañ
v. tr. d. =
●(1867) FHB 137/262b. Nag a re-all, pere ne reent pell-a-voa nemed kofesionou fall, a zo bet diluc'het d'ezo ho zeod ha lakeet gan-t-ha d'ober kofesionou mad !
- diluchañdiluchañ
v. intr. Cesser de loucher.
●(1944) VKST Mae 149. ne vezo na diluchet na didougnet ha pa lakafec'h d'ezi war he fenn eun hanter dousenn tokou.
- dilufr
- dilufrañdilufrañ
v. tr. d.
(1) (papèterie) Déglacer, délustrer.
●(1876) TDE.BF 134a. Dilufra, v. a., tr. «Délustrer.»
●(1931) VALL 193a. Déglacer du papier, tr. «dilufra.»
(2) Ternir (honneur, réputation).
●(17--) ST 340. Dilufra he enor, tr. «ternir son honneur.»
●(1959) BRUD 8/47. da zilufra brud-vad Konaned ar Gosker-Vraz.
(3) Dépolir.
●(1914) DFBP 88b. depolir, tr. «Dilufra.»
- dilugañdilugañ
v. tr. d. Décoincer.
- dilugernerezh
- dilugerniñ
- dilujdiluj
m.
(1) Déluge.
●(1499) Ca 63a. Dilug. g. deluge. ●(1612) Cnf 29b. an tempest ha diluig ves an eff, hac an drouc amser. ●(1633) Nom 246a. Eluuio : deluge d'eau : diluig ves á dour.
●(1659) SCger 38b. deluge, tr. «diluch.»
●(1821) SST.ab ii. a oudé création er béd bet en deluge. ●(1869) HTC 161. Ebarz an diluch, an dour a roas ar maro d'an dud oll. ●(1889) ISV 256 & 369. eur glao diluch a goeze.
●(1904) DBFV 43a. déluj, m. pl. eu, tr. «déluge.» ●déluj deur id.
(2) Dour-diluj : déluge.
●(1530) Pm 269. An dour dyluyg a dystrugo / Neat an bet man, tr. «L'eau du déluge détruira / Complètement ce monde.»
●(1859) MMN 107. Petra zo bet kaos eus an dour-diluch ? ●(1869) HTC 8. Me a ia da zigass ar maro, dre eun dour-diluch, da gement tra a vev var an douar.
(3) Diluj-dour : déluge.
●(1900) MSJO 107. eur c'hart heur goude on doa eun diluj dour. ●(1904) DBFV 43a. déluj deur, tr. «déluge.»
(4) Diarrhée.
●(1659) SCger 46b. dyssenterie, tr. «diluich.»
- dilundilun
adv.
(1) Lundi.
●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(1633) Nom 225a. Dies Lunæ : Lundy : Dillun.
●(1659) SCger 75a. Lundy, tr. «Dilun.»
●(1838-1866) PRO.tj 183. Dilun divèza.
●(1908) FHAB Ebrel 124. abaoue dilun vintin emaon bemdez er panezeier. ●(1935) BREI 399/4b. E obidou a zo bet graet dilun en iliz Pleuveur-Gauter. ●(1939) KLDZgwal 126/38. dilun diweza edo ar miliner o porteza.
(2) Dilun Fask : lundi de Pâques.
●(1857) CBF 33. Dilun fask ez inn da Roazon, tr. «Le lundi de Pâques j'irai à Rennes.»
- dilusenn
- dilusk .1
- dilusk .2
- diluskañ
- diluz .1diluz .1
adj.
(1) Diluz a, eus : délivré, débarrassé de.
●(1790) MG 79. Pegource vou, ô men Doué, é vein-mé diloui ag er sourci ag en treu tamporel, eit ne chongein meid én-ah, ha ne garein meid-oh ?... ●411. dré ma hoènt diloui ag er goal-inclinationeu.
●(1838) OVD 152. ma vou dilouie ha divlam er galon a bep sorte lousteri.
●(1904) DBFV 56a. diloui, adj., tr. «dégagé, délivré (a, de).» ●(1907) AVKA 139. ha p'arruas er gêr, he c'havas dilu deus ar spered hudur. ●(1907) BSPD I 514. Dré varù Aurélien, Domitilla hum gavé diloui kaer a galz a dantasioneu.
(2) Moins compliqué.
●(1856) VNA 144. L'orthographe bretonne est donc moins embarrassante ? tr. «Er fæçon de scrihue er breton e zou enta dilouyoh ?»
- diluz .2diluz .2
m. –ioù, –où
I.
(1) Affaire compliquée.
●(1857) HTB 95. Kement-ze ha kalz a dreou-all a zo eun dilui meurbet braz.
(2) Gouzout e ziluzioù : savoir se tirer d'affaire, se dépêtrer.
●(1895) GMB 171. pet[it] Trég[uier] hénnez oar i diluo, ou i diluio, il sait se tirer d'affaire.
II. =
●(1904) DBFV 56a. diloui, s., tr. «dégagement, indépendance.»
- diluz .3diluz .3
voir diluziañ
- diluzidiluzi
adj. Agile, adroit.
●(1787) BI 188. guet unn isprit houah dilouï, guet ur galon houah digarg, guet unn attantion houah sonnoh.
●(1925) SFKH 25. Tud diloui ha liant èl gadon. ●(1936) BREI 451/1a. Tik eo ouz al labour ha dilui ; dibun hag intrudu he deus ennan. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. an diwesker dilui, dinodet mat ha lijer.
- diluziadurdiluziadur
m.
(1) Démêlage.
●(1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «Diluzyadur. diluyadur.»
●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de débrouiller.» ●(1914) DFBP 77b. débrouillement, tr. «Diluiadur.»
(2) Action de se débarrasser.
●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de se débarrasser.»
- diluziaj
- diluziañ / diluziiñ / diluzdiluziañ / diluziiñ / diluz
v.
I. V. tr. d.
A. Démêler.
●(1464) Cms (d’après GMB 171). Diluzyaff, démêler. ●(1499) Ca 63a. Diluziaff an bleau. g. desmeller cheueux.
●(1659) SCger 39a. depestrer, tr. «diluia.» ●40a. debrouiller, tr. «diluia.» ●143a. diluia, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «Diluzya. pr. diluzyet. diluya. pr. diluyet. Van[netois] diluyeiñ. dilouyeiñ.»
●(1914) DFBP 77b. débrouiller, tr. «Diluia.» ●(1924) SBED 18. Get ur grib hi ou diluiia [hé bléu]. (…) / Lausket mé d'hou diluiein d'oh.
B. sens fig.
(1) Se débarrasser (de).
●(1900) MSJO 131. Eun enkres a oa var he spered pell a oa, ha n'he doa morse gallet diluia.
(2) Venir à bout de.
●(1902) LZBt Du 8. diez bras a oa dean dilua mad awoalc'h he notennou muzik.
(3) Diluziañ a, eus : délivrer de.
●(1838) OVD 56. é ma requis d'oh dilouie hou calon a oll en inclinationeu-zé. ●57. eit dilouie hou ç'inean a bep sorte caranté d'oh er péhèd véniel. ●(1854) PSA II 67. ma vou dilouyet hun inean ag en tihoeldæt hi gronn bermen. ●(1856) GRD 135. pihue em dilouyou ag er horv-men a varhue ? ●(1861) BSJ 88. moès, m'hou tiloui ag hou troug.
●(1906) KANngalon Kerzu 279. Ra c'houlennint ta beza diluiet euz an oll drouk euz an amzer tremenet.
(4) Solutionner, démêler.
●(17--) ST 74. Traou a dalvoudegez am euz da ziluia, tr. «j'ai des choses importantes à démêler.»
●(1889) SFA 154. Kement tra a zell ouc'h an Iliz hag ar relijion a zo d'eoc'h da ziluia.
(5) Diluziañ ur/ar gudenn : solutionner, résoudre un problème.
●(1907) PERS 369. goude beza diluiet meur a guden, e teuaz a benn a bep tra. ●(1926) ARVG (niv 7 gouere) 147. Dre forz zonjal, am eus tapet diluia ar gudenn. ●(1939) MGGD 36. an tu da ziluzia ar gudenn-se.
(6) Diluziañ udb. eus =
●(1939) MGGD 81. eo en em strobiellet va lost, n'ouzon dare penaos, e lagadenn eur benveg lugernus ha, kaer am eus bet ober ha dizober, n'oun ket bet gouest d'e ziluzia ac'hane.
(7) Deviner (une devinette).
●(1933) DAGO 26. e vezo roet da C'huilcher eun divinadell da ziluia.
II. V. intr.
(1) Être démêlé, résolu.
●(1908) FHAB Gwengolo 287. Er Marok ne ket prest ar gudenn da ziluya.
(2) (en plt de la langue de qqn) Se délier.
●(1913) AVIE 11. Kentéh é veg e zigor, é déad e ziloui ha ean e gonz.
(3) (en plt de l'esprit) S'éclaircir.
●(1903) KZVr Du-Kerzu. Diluzia a ra neuze e damm spered. (d'après KBSA 21).
III. V. pron. réfl. En em ziluziañ.
(1) Se libérer de liens.
●(1867) MGK 19. E teu, hep re a boan, a-benn d'em zilusia.
(2) Se démêler, se débrouiller.
●(1904) LZBg Gwengolo 207. Peb unan hum ziloui guellikan ma hel. ●(1908) PIGO II 133. Kevarek zo gwaz awalc'h 'vit 'n em diluian... ●134. lezel ar ganfarded da 'n em diluian.
(3) En em ziluziañ a, diouzh : se sortir de.
●(1790) MG 94. Arlanné ean e hum gavas én ur fal affær , a béhani é haƒƒaias é oalh hum ziloui. ●429. Mæs pihue en dès larét deoh ne goustas nitra de Santès Madelèn hum ziloui ag er fal daicheu ag hé buhé treménét ? ●(1792) CAg 138. Hum ziloui à sclavage.
●(1838) OVD 4. hum zilouie doh er horromple ag er bed. ●68. mar hum arrestet d'hou tesirieu general, hui hou pou poén doh hum zilouie doh-t-hai. ●191. eit hum zilouie a hur vinceu.
(4) En em ziluziañ a-vesk : se tirer de.
●(1896) HIS 135. lakeit en doé én é choñj penaus Jésus en devehé hum zilouiet a vesk en dud fal.
- diluzier
- diluzierez
- diluzietdiluziet
adj.
(1) =
●(1896) LZBt Meurzh 29. hennez a oa eur goaz diluiet mad en he afero.
(2) Dégourdi.
●(1906) KANngalon Eost 181. Ar vugale a zo diluiet abred ; eur bugel pemp bloaz a oar he bedennou pen da ben hag ar C'hatekiz.
(3) Diluziet a : délivré de.
●(1790) MG 359. Pegource é tei er momand-hont ma vein dilouiét ag er sourcieu ag er vuhé-men.
- diluziiñdiluziiñ
voir diluziañ
- dimejañdimejañ
v. intr. Mouliner du bras.
●(1909) BROU 225. (Eusa) Diméja, tr. «Faire le moulinet avec le bras, pour appeler quelqu'un.»
- dimek
- dimerc'herdimerc'her
adv.
(1) Mercredi.
●(1633) Nom 225a. Dies Mercurij : Mercredy : Demercher.
●(1659) SCger 78b. Mercredy, tr. «Demerc'her.»
(2) Dimerc’her all : l’autre mercredi, mercredi dernier.
●(1916) KZVr 184 - 10/09/16. Dimerc'her-all e oa bet lidet obidou an aotrou Michel Bartheleme, mear Lennon.
(3) Dimerc'her diwezhañ : mercredi dernier.
●(1943) SAV 29/9. Dimerc'her diweza em boa tapet da baotr-karr.
(4) Dimerc'her al Ludu : le mercredi des Cendres.
●(1659) SCger 78b. Mercredy des cendres, tr. «Demerc'her a Ludu.» ●(1761) HBrezonec prefaç [8]. er bempet ar chifrou eus a Demerc’her ar Ludu.
●(1857) CBF 33. Warc'hoaz eo dimerc'her al ludu, tr. «C'est demain le mercredi des Cendres.»
- dimerdiñdimerdiñ
v. pron. réfl. En em zimerdiñ : se démerder.
●(1995) BRYV IV 127. (Milizag) dit-te eo d'en em zimerdi.
- dimeurzhdimeurzh
adv.
(1) Mardi.
●(1633) Nom 225a. Dies Martis : Mardy : Demeurz.
●(1659) SCger 76b. Mardy, tr. «Demeurs.»
●(1906) BOBL 10 novembre 111/2b. Kenavo demeurz kenta. ●(1928) BREI 54/4a. De-ha-bla an O. Lefebrve (Gab Liskildry), ha hini an itron Moulinet (...) o devoa didennet da C'houdilin dimeurs eun tregont a veleien.
(2) Dimeurzh al lard : le mardi-gras.
●(1857) CBF 33. Meurs larjez, dimeurs al lard, tr. «Le mardi gras.»
(3) Dimeurzh ened : mardi-gras.
●(1659) SCger 76b. Mardy gras, tr. «demeurs henet.»
- dimeusdimeus
prép. De. cf. ames, aves, deus, eus, emeus, eveus, mes
●(1792) BD 4599. men deu deus an yfern dimeus agreis antan, tr. «Je viens de l’enfer, du milieu du feu.» ●(17--) CCn 915. dimes ar plom fontet e teu eur strinquaden.
●(1834) APD 13. sepet demeus ho kostez e teufot d’e zicour. ●(1834-1840) BBZcarn I 118a. bonjour d’or hu, den yaouank, heurvat dorch a laran / a gourchemenou peus demeus o mestres, tr. « Bonjour à vous, jeune homme, je vous souhaite le bonjour / Vous avez les compliments de votre maîtresse ». ●(1838) CGK 7. Demeus va oll diboëllo cetu mê punisset. ●14. dic’houtet demeus ar Briadelés. ●(1839) BSI 55. O diffaranty a rea demeus ar sulyou-all. ●(18--) PEN 92/51. an ad demeus ar raden noz goël ian dastumet / an noz se ec’h adennaing a ben an deiz evaint kouezet / an noz se he ermunaïng he discrunaing aroc an deiz / an nep aneus c’hoant de kavet a renk monet an noz se. ●(1847) FVR 162. ar penn diweluz dimez ann Iliz. ●(1862) BSH 6. Demeus ar c’hrim souden e vo anaoudeguez. ●(1872) DJL 15. mar eo hanaveet ar venn demeuz he frouez.
●(1902) PIGO i 68. hep ober van dioutan ha dimeus e goz vatez. ●(1909) BLYA 78. Me, dimeus ma zu, a oa Yan diberc’henn.