Devri

Recherche 'tre...' : 673 mots trouvés

Page 10 : de treuf-1 (451) à treuzc_hoarzh (500) :
  • treuf .1
    treuf .1

    adj. (argot d'Elliant) Drôle, gai.

    ●(1984) BRLI I 139. treuf = «droch», drôle, gai ; ex : anna a zo treuf hat : Anne est vraiment drôle.

  • treuf .2
    treuf .2

    s. (?) argot de Pont-l'Abbé (?) Ober treuf = (?) reuz (?).

    ●(1973) AMED 27. Me ne garon ket ober treuf.

  • treuflez .1
    treuflez .1

    adj.

    (1) (en plt d'une langue) Mal sue, prononcée.

    ●(1942) LANB 48. gant he brezoneg treuflez.

    (2) Dremm, genoù treuflez : visage, bouche de travers.

    ●(1911) KEME 26. Eun dremm dreuflez am eus marteze ?… ●(1945) DWCZ 22. M'he deus eur genou treflez, eur fri tougn hag eul lagad luch.

    (3) Lavarout udb. gant e c'henoù treflez : (?) dire qqc. la bouche en cœur (?).

    ●(1943) VKST Du 383. Ha Mongi ar Bisac'h, maeronez ar plac'h nevez, en eur zont eus an Iliz, a lavare gant eur genou treflez : «chê, pebez eured gaer !»

  • treuflez .2
    treuflez .2

    coll. & m.

    I.

    (1) Coll. Cartes de trèfle.

    ●(1732) GReg 724b. Pique, treffle, caro, cœur, tr. «Picqès, trefflès, caro ha cœur.» ●(17--) BMa 1494. Reit trefles do preur Guilloret, tr. «Donnez le trèfle à votre frère Guilloret.»

    ●(1931) VALL 755b. Trèfle aux cartes, tr. «treflez col.» ●755b. roi, valet de trèfle, tr. «roue, lakez treflez.» ●(1933) KANNkerzevod 75/9. ar born treflez var he skouarn glei, ar born pikez var he skouarn deou. ●(1958) ADBr lxv 4/534. (An Ospital-Kammfroud) Treuflez coll. – Trèfle (couleur au jeu de cartes).

    (2) M. Fâcherie.

    ●(1958) ADBr lxv 4/534. (An Ospital-Kammfroud) Treuflez subs. – Fâcherie, bouderie : Savet a zo treuflez etrezo ; e treuflez emaint (ça bat froid entre eux).

    II. Sevel treuflez etre : battre le froid entre.

    ●(1958) (K-An Ospital Kammfroud) ADBr LXV-4 534. Savet a zo treuflez etrezo ; e treuflez emaint, tr. Ch. ar Gall (ça bat froid entre eux.)

  • treuflezañ
    treuflezañ

    v. Tromper.

    ●(1973) SKVT II 149. kuzhañ dalc'hmat ar wirionez (...) treuflezañ, fentañ gevier...

  • treuflezenn
    treuflezenn

    f. –où

    I. (jeu) Carte de trèfle.

    ●(1931) VALL 755b. (un) trèfle, tr. «tre(u)flezenn f.» ●(1958) ADBr lxv 4/534. (An Ospital-Kammfroud) Trèfle (couleur au jeu de cartes). Eun dreuflezenn.

    II. sens fig.

    (1) Mauvais tour.

    ●(1931) VALL 755b. tre(u)flezenn, tr. «fig. mauv[ais] tour.»

    (2) Ornement en forme de trèfle.

    ●(1931) VALL 755b. (un) trèfle, ornement, tr. «treflezenn f.»

    III. (C'hoari, tennañ, ober) an dreuflezenn da : tromper, faire un mauvais tour.

    ●(1908) (L) FHAB Du 337. Gallout a rafed marteze c'hoari eun dreuflezen da Baolig ha savetei evel-se ar pez a zeblant beza kollet... ●(1909) (L) K. ar Prat NOAR 30. Me laka e rafes d'in eun dreuflezen bennak (...) «Me, tenna d'eoc'h eur (lenn : eun) dreuflezen ? O sant benniget ! n'am anavezit ket mat, war a welan ! ●(1911) (L) K. ar Prat RIBR 62. Nag a blijadur, dreist-oll o sonjal en dreuflezen a rea d'ezo ! ●65. Ha p'eo gwir ne grede ket diskleria brezel, mar gellje, da vihana, c'hoari d'ezan eun dreuflezen ! ●(1914) (L) K. ar Prat MAEV 14. «Deomp atao, me ive a ouezo tenna eun dreufleuzen da hennez, pa vezo deut ar mare.» ●15. en eur zonjal mat, a-benn tregont vloaz ama me'm bezo kavet eun dreuflezen bennak da c'hoari d'ezan evit kaout peoc'h digantan. ●(1955) (K) Y. ar Gow STBJ 155. Pe c'hoaz eus an Den a reas marc'had gant Diaoul hag a dennas brao an dreuflezenn da Bôlig. ●204. Hogen, a-barz pell, e kavas Kac'her an tu da denna an dreuflezenn da unan-bennak, rak ur spered louarn a oa ennañ. ●225. Tenna an dreuflezenn : touella, bourda.

  • treug
    treug

    m. –où Trajet.

    ●(1732) GReg 936a. Traversée, trajet d'un port de mer, &c. à un autre, tr. «treucg. p. treugou.»

  • treugnañ
    treugnañ

    voir troc'holiañ

  • treujadiñ
    treujadiñ

    v. intr. Marcher les pieds en dedans.

    ●(1931) VALL 557b. marcher les pieds en dedans, tr. «treujadi.»

  • treujañ
    treujañ

    v. tr. d. Tronçonner.

    ●(1732) GReg 941b. Tronconner, couper en grands morceaux, tr. «treugea. pr. treuget.»

  • treujen
    treujen

    m. Patron d'une ferme.

    ●(1984) EBSY 359. (Sant-Ivi) an treujen, tr. «patron d'une ferme.»

  • treujenn
    treujenn

    f. –où, treujoù

    I.

    (1) Tronc.

    ●(1499) Ca 202a. Treungenn. g. tronc. ●(1633) Nom 97a. Truncus : le tronc, ou trognon : troungen pe chauçc vn guezen.

    ●(1659) SCger 121b. tronc d'arbre, tr. «trongen ar vezen.» ●175b. treugen, tr. «tronc.»

    ●(1931) VALL 760a. Tronc, tr. «treujenn V[annetais].»

    (2) Trognon, tige.

    ●(1732) GReg 940b. Trognon de chou, tr. «Treugen gaul.»

    ●(1868) FHB 191/277b. Kemeret eun nebeut treujou scouarn-azen pe louzaouen an troc'h. ●(1876) TDE.BF 636a. Treujenn, s. f., tr. «Bûche, tronc d'arbre, de chou, nervure ou côte des plantes.»

    ●(1924) BILZbubr 39/865. Eun troad skubellenn en eun dorn, eun dreujenn gôl en egile. ●(1972) SKVT i 37. hag ez en em sile war e graboñsonoù, dre douez an treujoù kaol. ●(1982) PBLS 72. (Sant-Servez-Kallag) treujenn-gaol, tr. «trognon de chou fourrager.» ●(1995) BRYV v 80. (Milizag) da zigraka… krakou a veze greet deuz an treujou lann….

    (3) Perche servant de barrière de champ rudimentaire.

    ●(1960) EVBF I 333-334. Très souvent, la barrière se réduit à une simple perche, placée horizontalement, soit sur deux piquets fourchus, soit sur les talus, où elle est maintenue par deux grosses pierres ; cette perche est appelée trujenn à Camors, koadenn dans le sud de la Cornouaille (Plonéour : koedenn ; koadenn bin à Mahalon, où cette perche est en général un jeune pin), perchenn dans le Trégor (où ce mode de fermeture est rare, car une telle perche ne suffirait pas à retenir les grandes vaches normandes).

    (4) Manche à balai.

    ●(1876) TDE.BF 636a. Treujenn, s. f., tr. «manche à balain ; pl. ou.»

    II.

    A. Debriñ ar vegenn kent an dreujenn : voir begenn.

    B. Reiñ treujoù e-lec'h brankoù : faire prendre des vessies pour des lanternes, faire avaler des couleuvres.

    ●(1878) SVE 557. Rei treujou e-leac'h brankou / D'ann hini 'zo bras awalc'h he c'hinou, tr. L.-F. Salvet «Faire avaler troncs au lieu de branches / A qui a grande assez la bouche. (Faire avaler des couleuvres.)» ●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 410). Rei treujou e leac'h brankou / D'an hini zo braz he c'henou, tr. E. Ernault «Donner des buches de bois au lieu de branches à celui qui a une grande bouche).»

    ●(1903) FHAB Mezeven 74 (d’après KZVR 152 - 30/01/16). Rei treujou e lec'h blenchou d'an nep 'zo bras a-walc'h e c'henou, tr. «donner des troncs au lieu de menu bois à qui a la bouche assez grande (faire avaler de grosses bourdes aux gens crédules.»

  • treujenn-ed
    treujenn-ed

    f. treujoù-ed Souche de blé.

    ●(1960) EVBF I 335. treujou ed, sklosou ed, Saint-Urbain, souches de blé (kas an denved da beuri war an treujou ed, mener les moutons paître sur le chaume).

  • treujenn-gaol
    treujenn-gaol

    f.

    (1) Trognon de chou.

    ●(1732) GReg 940b. Trognon de chou, tr. «Treugen gaul.»

    ●(1924) BILZbubr 39/865. Eun troad skubellenn en eun dorn, eun dreujenn gôl en egile. ●(1972) SKVT i 37. hag ez en em sile war e graboñsonoù, dre douez an treujoù kaol. ●(1982) PBLS 72. (Sant-Servez-Kallag) treujenn-gaol, tr. «trognon de chou fourrager.» ●(1985) OUIS 240. troncs de choux de vache, tr. « trusennkaol ».

    (2) fam. (musique) Clarinette.

    ●(1963) TDBB 263. la clarinette (…) L'instrument – surnommé par places treujenn gôl (tronc de chou) – est connu partout au nord de la route Carhaix-Mur. ●(1982) PBLS 72. (Sant-Servez-Kallag) treujenn-gaol, tr. «clarinette fam.»

  • treujenniñ
    treujenniñ

    v. tr. (botanique) Grossir du tronc, de la tige.

    ●(1931) VALL 760a. grossir du tronc (en parl. d'une plante), tr. «treujenni.»

  • treul
    treul

    m. & adj. Misérable.

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 90. (Tregon ha tro-dro) Treul = ano-gwan hag ano. Treul a zo : droch. Eur paour kaez treul a zo eun den paour disneuz.

  • treuskin
    treuskin

    m. Jabloire.

    ●(1876) TDE.BF 636a. Treuskin, s. m., tr. «Jabloire, outil de tonnelier.»

  • treust
    treust

    m. –où, –ier, –er

    I. (construction)

    (1) Poutre.

    ●(1499) Ca 202a. Treust. g. tref. ●(1633) Nom 143a. Transtra : sommiers mis de trauers : treustou, soumyerou á vez lecquæt á treus. ●143a. Trabes : trefs, sommiers, poutres : trestou. ●143b. Trabes euerganeæ : poutres labourez : treustou eufret.

    ●(1659) SCger 96a. poutre, tr. «treust.» ●175a. treust, tr. «poudre.» ●(c.1718) CHal.ms iii. cette poutre ne doit pas poser sur mon pignon, tr. «en trest man ne zeliquet harzein doh me fignon.» ●(1732) GReg 746b. Poutre, tr. «Treust. p. treustou. Van[netois] trest. p. trestëu, trestyér.»

    ●(1849) LLB 789. trestier aveid harpein hou ti. ●(1874) FHB 487/129a. da lavaret eo eun treust a lakeant a istribil pe a zibrad, en hevelep doare ma c'hellet he vransellat. ●(1889) SFA 78. treustou koz astenned a-hed ar mogerriou. ●(1894) BUZmornik 260. Staga a rejont Sabas a-istribill oc'h eunn treust.

    ●(1924) BILZbubr 40/898. pastellou kig a oa a-zistribilh eus an treust. ●(1925) FHAB Genver 11. treustou an doub. ●(1962) TDBP II 53. E pep menaj e veze eur vlonegenn e-pign ouz an treust, tr. «dans chaque ferme il y avait une vessie pleine de saindoux suspendue à la poutre.»

    (2) Plafond. Cf. 2. terrest.

    ●(1869) TDE.FB 686b. Plafond, tr. « treust, m. Ce dernier signifie poutre ; mais autrefois on ne pouvait dire autrement puisqu’il n’y avait pas de plafonds même dans les maisons des riches ; il en est de même encore aujourd’hui à la campagne » ●Attachez cela au [plafond], tr. « stagit ann dra-ze oc’h an treust, oc’h ar zolier »

    II. (marine)

    (1) Banc.

    ●(1732) GReg 652a. Bau, tr. «Treust. treustyer.»

    ●(1978) ARVA I 46. Trois bancs principaux rythment l'espace entre l'espace entre ces limites extrêmes, (…) à l'arrière, le banc creux, ar chich pomp, au milieu, le grand bau, an treust la «poutre», à l'avant enfin, ar chich, le «banc», tout simplement. ●(1987) GOEM 86-87. Une fois étarquées, les drisses sont tournées sur les tolets des bancs, qui peuvent aussi porter le nom d'ardant. (...) Principe de tournage : «Eun tro maro war an ardant, hag eun hanter-dro paket etre an treust hag an dris, james kloumet : un tour mort sur le cabillot, et un pli pris entre le banc et la drisse, jamais de demi-clés.»

    (2) Bau.

    ●(1905) HFBI 564. eun taol oul goassoch éguet ar rè all, a rédissas ar chaden kéna a grévas an treucher a voa ô telc'her ar c'habestan zé.

    (3) Karenn dreust : aviron du grand bau.

    ●(1944) GWAL 163/165. (Ar Gelveneg) Taolit pled emañ ar c'harenn-skoaz araokoc'h eget ar c'harenn-dreuz. ●(1979) VSDZ 338. (Douarnenez) Div garenn t'eus : ar garenn skoaz hag ar garenn dreust, tr. «Tu as deux avirons : celui du banc de l'avant et celui du grand bau.»

  • treustell
    treustell

    f. –ioù

    (1) Tréteau.

    ●(1499) Ca 202a. Treusteul. g. tresteau. ●(1633) Nom 156b. Fulcrum, trapesophorum : treteau : treusteul.

    ●(1659) SCger 121a. treteau, tr. «tresteuill.» ●175b. treusteuill, tr. «treteau.» ●(1732) GReg 938b. Treteau, chevalet à quatre piez, tr. «Treuzteuilh. p. treuzteuilhou. treuzteul. p. treuzteulyou.»

    ●(1903) MBJJ 173. savet war dreustelio, e zo eun daul. ●(1927) GERI.Ern 651. treustel, treusteul f. pl. iou, tr. «tréteau.»

    (2) Linteau.

    ●(1633) Nom 145b-146a. Hyperthyrum, superliminare : le linteau dessus l'huys : treusteul an nor, an pez coat á lecquer á diouzan nor.

    ●(1927) GERI.Ern 651. treustel, treusteul f. pl. iou, tr. «linteau.»

  • treustellek
    treustellek

    adj.

    (1) Attr./Épith. (en plt de qqn.) Bancal, bancroche, qui a les jambes tortues.

    ●(1890) MOA 136b. bancal, adj, tr. «treusteuillek.»

    ●(1919) BUBR 5/123. ez eus toullou all ne ve ket red beza mezo na treustellek evit koueza ebarz.

    ►(insulte)

    ●(1929) CDFi 5 janvier. Ac'hanta, treusteuilhok !»

    (2) Adv. Bancalement.

    ●(1870) FHB 283/169a. unan bennag hag a vale treusteuillok.

    ●(1909) KTLR 24. Galoupat a reaz treusteillok d'ar gear.

  • treustenn
    treustenn

    f. –où

    I. Poutre.

    ●(1920) KZVr 364 - 22/02/20. Treustenn, tr. «poutre.» ●(1927) GERI.Ern 651. treustenn T[régor] f., tr. «poutre.»

    II. sens fig.

    (1) Gros pain.

    ●(1920) KZVr 364 - 22/02/20. Treustenn, tr. «au fig. grosse pièce de pain.»

    (2) Grand corps.

    ●(1920) KZVr 364 - 22/02/20. Treustenn, tr. «au fig. grand corps.»

  • treusteulleg
    treusteulleg

    m. Homme bancal, bancroche.

    ●(1867) FHB 147/340b. n'euz treveten, n'euz treusteuliok, n'euz mevel tort, gravazok, luch, born na oar lonka. ●(1890) MOA 136b. Bancal, subst., tr. «Treusteuillek, m.»

  • treusustañsiadur
    treusustañsiadur

    m. =

    ●(1910) MBJL 56. kreden an treusustansiadur.

  • treut
    treut

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Maigre.

    ●(14--) Jer.ms 166. Quemeret treut ha bourr, tr. «Prenez maigre et gras.» ●(1557) B I 568. An cos tra treut a drouc feut reuseudic, tr. «la misérable et perverse nature.»

    ●(1659) SCger 75a. maigre, tr. «treut.» ●175b. treut, tr. «maigre.» ●(c.1718) CHal.ms ii. quil est maigre, tr. «tredet é ean.» ●(1732) GReg 590a. Maigre, tr. «Treudt. Van[netois] tredt.» ●(1744) L'Arm 225a. Maigre, have, tr. «Trætt.» ●(17--) TE 56. forh trèd ha peur mar-bet.

    ●(1854) MMM 373. Dont a reas da vesa treud-spount. ●(1856) VNA 90. Voulez-vous du gras ou du maigre ? tr. «Hani druz pé hani træd hou pou-hui ?»

    ●(1907) PERS 69. gant he vizaj treut. ●(1920) FHAB Genver 194. seiz bioc'h treut o tagan seiz bioc'h lart.

    B. par ext.

    (1) Frugal.

    ●(1732) GReg 590a. Maigre cuisine, tr. «Tinell dreudt.»

    ●(1867) BUE 116. he bred treut ha kri.

    ●(1907) PERS 94. eul lein dreut. ●(1940) DIHU 351/138. rak tret e vezè é vrifen ! ●(1942) DHKN 94. Tret e oè ou brifen !

    (2) Qui contient peu d'éléments gras.

    ●(1908) FHAB Du 345. ne c'hellas ket nac'h e oa treut-treut e leaz.

    C. sens fig.

    (1) (en plt de paroles) Hautain, insolent.

    ●(1890) BSS 6. nemet ma lacaas re nebeut a evez ouz comzou treut an Arianet ac e c'haccordas re ganto.

    ●(1912) BUAZpermoal 349. a lavaras d'ezi, treut e gomz : (...). ●558. e reas eur respont treut d'ezan. ●(1913) KOME 6. me n'en em foeltrin ket en e zervij, 'vit kelo komzou treut am eus da gât... ●(1936) BREI 440/4a. En em saludi a rejont o-daou gant komzou treut.

    (2) Labour dreut : travail rude.

    ●(1864) SMM 72. Cals (...) a dremen (...) ho buez poanius, en eul labour dreut a behini ne dennont frouez ebet.

    (3) Avel dreut : bise glaciale.

    ●(1919) DBFVsup 4b. aùel tret, tr. «bise glaciale.» ●(1955) BLBR 85/6. eun avel dreut, binimus ha sklas. ●(1966) BAHE 50/37. an avel dreut a c'hwezhe diouzh kostez Kemperve.

    (4) (Accueil) frais, froid.

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1033. Bidoullig, mar plich, a reas eun digemer treut da becherou he mestr.

    (5) Aride.

    ●(1867) FHB 123/1148b. goarimmeier treud.

    ●(1919) LZBl Genver 2. eur c'hornik douar treut bennak. ●(1934) BRUS 95. Aride, tr. «tret.»

    (6) (Bouche) pincée.

    ●(1965) KATR 7. genou treud dezi dalhmad.

    (7) =

    ●(1910) MAKE 104. Ha diwar ar zonj treut-se, hen war-zu ar c'hoad.

    (8) Impitoyable.

    ●(1883) MIL 231. pebes den divergont ! pebes kourach fallakr : pebes kalon dreut !

    (9) (en plt du regard) =

    ●(1908) PIGO II 36. ober a reas d'in eur zellou ken treut, ma kollis krenn ma fenn.

    (10) (en plt d'une époque) Pauvre.

    ●(1906) GWEN 26. Miz Gouere a zo unan deuz an treuta miziou a zo epad an hanv.

    II. Épit.

    (1) Labous treut : oiseau de malheur, de mauvaise augure.

    ●(1896) GMB 353. Lapous treut, tr. «oiseau maigre, ou chétif insecte, t[erme] d'injure.»

    ●(1908) KMAF 19. Laboused treut ar Gouarnamant a gaver ive e kement lec'h ma c'hellont kaout da ziskrapat. ●(1908) FHAB C'hwevrer 45. hag ar pez a zo goasa c'hoaz eo gwelet al lapoused treut-se o redet dre ar vro. ●(1927) TSPY 18. Ar voutaouerien, va fôtrig-men a zo laboused treut ha plijout a ra d'ezo ar «pinard» !... ●(1928) BFSA 88. an degemer en doa graet d'an tri labous treut.

    (2) Kalon dreut =

    ●(1883) MIL 231. pebes den divergont ! pebes kourach fallakr ! pebes kalon dreud !

    III. Adv.

    (1) Hautainement, insolemment.

    ●(1912) BUAZpermoal 650. en eur gomz treutoc'h outan.

    (2) C'hoarzhin treut : rire jaune.

    ●(1872) DJL 24. neur c'hoarzin treut.

    (3) Bevañ treut : vivoter, vivre frugalement.

    ●(1872) ROU 98a. Un homme qui a tant de bien et qui se nourrit si maigrement ! tr. «Un den kement a zanvez deza, beva ken treut !»

    ●(1920) LZBl Gouere 351. eur paour-keaz den (...) hag a veve treut demdost d'ar geriaden.

    IV.

    (1) Treut evel ur c'havr : voir gavr.

    (2) Treut evel ur vazh-kleud : voir bazh.

    (3) Treut evel ur vazh : voir bazh.

    (4) Treut evel un tamm koad : voir koad.

    (5) Treut evel un tach : voir tach.

    (6) Treut evel ur c'hant tachoù : voir tachoù.

    (7) Treut evel ur gioc'h : voir gioc'h.

    (8) Treut evel ur skoul : voir skoul.

    (9) Treut evel ur c'hi : voir ki.

    (10) Treut evel ur c'hrank : voir krank.

    (11) Treut evel un harink : voir harink.

    (12) Treut evel ur sklosenn : voir sklosenn.

    (13) Treut evel ur sklisenn : voir sklisenn.

    (14) Treut evel pav koad ur forc'h houarn : voir pav.

    (14) Treut evel an Ankoù : voir Ankoù.

    (15) Treut evel ar marv : marv.

    (16) Treut evel ur relegenn : relegenn.

    (17) Treut evel un askell-groc'hen : askell-groc'hen.

    (18) Bezañ treut ar c'havr gant ub. : gavr.

  • treut-kign
    treut-kign

    adj. Décharné.

    ●(1866) FHB 66/108b. Seiz bioc'h all euzus ha treut-kign.

  • treutaat
    treutaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) (en plt de qqn) Maigrir.

    ●(1732) GReg 331a. Perdre son embonpoint, tr. «treutaat. pr. treuteët.» ●(1744) L'Arm 225a. Maigrir, tr. «Trættatt.»

    ●(1866) FHB 99/374a. Treutad a ra da vreur. ●(1869) EGB 212. cet homme maigrit, ou devient plus maigre, tr. «ann dén-ze a dreuta.»

    ●(1906) HIVL 158. ne hré meit trètat goannat bamdé muioh-mui. ●(1922) BUPU 6. ne hra meit tretat ha goannat blaoah.

    (2) (agriculture ; en plt de la terre) S'appauvrir.

    ●(1912) DIHU 84/100. bamb sur ne dretei ket hun doar geton.

    II. V. tr. d.

    (1) Amaigrir.

    ●(1659) SCger 6a. amaigrir, tr. «treutaat.» ●(1732) GReg 590a. Rendre maigre, tr. «Treudtaat. pr. treudteët. Van[netois] tredtât.» ●(1744) L'Arm 11b. Amaigrir, tr. «Traittein ; ou Traittatt.»

    (2) (agriculture) Appauvrir (la terre).

    ●(1907) BOBL 12 octobre 159/2f. an nitrat n'eo mad nemet da zivouda ha da dreutad an douar. (…) an nitrat na zrua ket an douar, mez na dreuta ket anezan ken neubeud. ●(1912) DIHU

    84/100. Er fosfat hag ind e dreta en doar ? ●(1914) DIHU 110/125. er melchon (…) e zrua en doar é léh en tretat.

  • treutasenn
    treutasenn

    voir treudasenn

  • treuted
    treuted

    f. Maigreur.

    ●(1931) VALL 439b. Maigreur, tr. «treut(t)ed f.»

  • treuter
    treuter

    m. Maigreur.

    ●(1732) GReg 590a. Maigreur, tr. «Treuder. Van[netois] tredér.»

    ●(1931) VALL 439b. Maigreur, tr. «treut(t)er m.»

  • treutlart
    treutlart

    m. (boucherie) Viande maigre attenante au lard gras.

    ●(1732) GReg 563a. Le maigre de lard, chair qui tient au lard, tr. «Treud-lard.»

  • treuz .1
    treuz .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Épith.

    (1) Sell treuz : regard de travers.

    ●(1732) GReg 936a. Regarder de travers, tr. «ober sellou treuz.»

    ●(1889) ISV 402. en eur deleur varnezhan eur sell treuz.

    ●(1902) PIGO I 170. Ar blei a re warnean zellou treuz. ●(1910) MBJL 44. ne reont ken d'ei sello ken treuz. ●158. hon amezeien a ra d'imp sello treuz.

    (2) Lavar, ger, mennozhioù, poz, skrid treuz : dire, mot, pensées, écrit peu correct, faux.

    ●(1869) FHB 221/92b. eur gomz benâg treuz, dizeread.

    ●(1908) FHAB Eost 241. da zispenn al lavarou treuz. ●(1909) FHAB Du 332. geriou ha skridou hag a vezo kavet treuz. ●(1910) FHAB C'hwevrer 34. kas da netra lavarou treus an dud fallakr. ●(1911) BUAZperrot 271. bet dispennet ker brao ha tra e lavarou treuz. ●(1912) BUAZpermoal 331. Biskoaz ne lavaras d'ezan eur ger treuz. ●(1926) FHAB C'hwevrer 50. ar re o deus menoziou treuz a dle dont da vestr war ar re o deus menoziou eün ha reiz. ●(1928) SAKO 29. da zisac'han eur poz treuz bennak ! ●(1932) FHAB Kerzu 488. dispenn al lavarou treuz a red etouez hor c'henvroiz.

    (3) Ru dreuz : rue de traverse.

    ●(1732) GReg 833b. La ruë de traverse, tr. «Ar ru dreuz. Van[netois] ru tréz.»

    (4) Hent treuz : chemin de traverse.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 278. ha pa ve dre an hent treuz e ve. ●(1957) LLMM 62/24. an hent-treuz kentañ war an dorn mat.

    (5) Lamm, paz treuz : de travers.

    ●(1866) FHB 92/319b. pebez piclammou, lammou treuz, lammou a gostez. ●(1872) DJL 27. goud'eur paz treuz.

    ●(1900) FHAB Genver 17. ar chezeg a ra neuze eul lam treuz. ●(1911) BUAZperrot 676. e reas eul lamm treuz hag e torras e c'houzoug. ●(1958) BLBR 115/4. Kêzig a reas eur paz trumm ha treuz ma oe warnez treugna ar harr.

    (6) (en plt d’une langue) Peu correcte.

    ●(18--) SAQ II 22. koz tammou gallek treuz.

    (7) Rusé.

    ●(1896) LZBt Mae 37. Med ar potr koz a oa eunn den treuz.

    (8) (?) Inconvenant (?).

    ●(1868) KMM 46. meur a c'hoantegez treuz.

    (10) Tordu, tordu, de travers.

    ●(1732) GReg 929b. Piez tortus, tr. «treid treuz.»

    B. Épith. Cruel, puissant.

    ●(1530) J 12b (Passion). arre ezeux vn dour creux (lire treux ; var. ereux) / reux ten, tr. Herve Bihan « De nouveau il y a un ruisseau cruel, terrible ravage ».

    C. Attr. De travers.

    ●(1877) BSA 184. eur c’hlenvet en doa lakeat he memprou da vond treuz.

    II. Adv.

    A. Incorrectement.

    ●(1877) MSA 140. eur c'hlenvet en doa lakeat he memprou da vond treuz. ●141. he zreid a jom ato treuz. ●(1912) BUAZpermoal 258. gant aon da gomz treuz diwar-benn ar c'hras. ●(1922) FHAB Here 299. An dra-ze a reas d'ezan beza sellet treuz gant an dispac'herien ruz. ●(1924) FHAB Eost 287. penn-abeg ma voter treuz er broiou-man ? ●(1926) FHAB C'hwevrer 63. en eur zellet treuz war du ar Penglaou.

    ●(1935) BREI 423/2b. Fanch Kouer a dle kompren e oa bet kelennet treuz gant tud faos pe gant tud dall.

    B. Loc. adv.

    (1) En dreuz : de travers.

    ●(1907) FHAB Here 247. Gwechall, gwechall, / An hini en doa daoulagad, n'oa ket dall, / An hini en deuz, / A vel en eün, pe en dreuz.

    (2) D'an treuz : de travers.

    ●(1911) SPON 7. Hag e chomou nezé, d'en treuz, ar en hent kar. ●(1925) SFKH 8. é dammeu dillad én ur val lién d'en tréz ar é ziskoé. ●(1975) YABA 15.02. Ur bedenn lonket d'en treuz. ●(1975) YABA 22.02. en ofisourion e gomprenè er frazennig-sé d'en treuz.

    (3) Hed-ha-treuz : complètement.

    ●(c.1680) NG 92. He map zo eutreu, het a tres.

    (4) War-dreuz : de travers.

    ●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. Eul lestr all (...) karget a c'hlaou-douar, a stokas war-dreuz outan.

  • treuz .2
    treuz .2

    m. –où

    I. (dimension de travers)

    (1) Travers, largeur, distance.

    ●(1575) M 2129. Mar dougont treuz an gruech, na bech à nep pechet, tr. «S’ils portent la largeur d’un ciron ou son poids d’aucun péché.»

    ●(1659) SCger 72a. la largeur d’vn pouce, tr. «treus vr meut.» ●120b. trauers, tr. «treus.»

    ●(1848) GBI ii 268. Treuz diou pe der erw diout-han, tr. «A la distance de deux ou trrois sillons de lui.» ●(1878) EKG ii 115. en em gaout a riz treuz eur park epken dioc’h tiez bourk Berven.

    (2) Épaisseur.

    ●(1744) L’Arm 42a. Il y a au-dessus du lait caillé deux doigts d’épaisseur de grosse crème, dont on fait le beurre, tr. « Boutt-çou ar el leah coaill trez deu viss à goaiveenn tihuë, à béhani é rérr enn amoneenn » ●137b. Epaisseur d’un doigt, tr. « Trez ur biss »

    (3) Hauteur.

    ●(1869) HTC 76. treuz e benn en doa dreist an Isrealitet all.

    ●(1908) PIGO ii 125. Treuz e benn an evoa dreist d’ê.

    (4) Mont dre dreuz : aller à travers.

    ●(1931) VALL 755a. aller par une traverse, tr. «mont dre dreuz T[regor].»

    (5) N’eus ket a dreuz dezhañ : on ne peut le traverser.

    ●(1905) IMJK 165. O mor nen des chet a dréz dehou !

    (6) (marine) Tennañ treuzioù : tirer des bords.

    ●(1973) BAHE 76/38. Kregiñ a ris evelkent da dennañ treuzioù.

    (7) Trajet.

    ●(1868) KMM 216. epad an treuz adalec an ti ma oa maro ar Verc’hez enna betec ar bez.

    (8) Seuil. Cf. treuzoù

    ●(1659) SCger 74a. linteau ou seuil, tr. «treus, p. ou.»

    II. sens fig.

    (1) Ober e dreuz (er vuhez, etc.) : se débrouiller (dans la vie).

    ●(1883) SAQ i 30. Me ne meuz ket a relijion ha n’oun ket klanvoc’h evit-se, a zastum arc’hant, a ra brao-bras va zreuz var an douar. ●(1889) SFA 56. an hini n’en deuz ket a arc’hant evit ober (…) he dreuz var an douar.

    ●(1911) BUAZperrot 24. Red eo deski ar vugale abalamour d’ezo da veza barrek da ober o zreuz. ●62. diouz c’houezen o zâl e c’hounezent brao bras peadra da ober o zreuz. ●(1925) MAZmadeg 182. Ober a raint, easoc’h kalz, ho zreuz er vuez-man (...) mar keront, gounit ar baradoz. ●(1934) PONT 17. hag e sikouro ac’hanomp, d’ober mat on treuz er bed-ma. ●(1936) LVPR 74. Ha deski d’ezo e pe zoare en em gemer, evit ober hervez Doue, o zreuz er bed-ma.

    (2) Ober e dreuz e : faire sa carrière dans.

    ●(1931) FHAB Mezheven 231. Ma oa e dad hag e dad koz tud a lezenn, meur a hini eus e eontred o devoa graet o zreuz, en arme.

    (3) Ober e dreuz (en ul lec’h) =

    ●(1911) BUAZperrot 210. Ar manac’h yaouank a zentas hag a yeas da ober e dreuz en eul lochen dirapar ha pell a bep leac’h.

    III.

    (1) Ober e dreuz : s’en tirer, réussir...

    ●(1926) (L) *Tintin Anna FHAB 154. pa'zint gouest da ober o zreuz o-unan e c'heller o dispartia. ●(1927) (L) L. ar Floc'h TSPY 17. Evel m'emaoun brema, emaoun o pinvidikaat va mestr, ha va-unan em eus beac'h oc'h ober va zreuz, o walc'hi an eil dourn gant egile.

    (2) Ober e dreuz war an douar : s’en tirer dans la vie.

    ●(1883) (L) J. Quéré SAQ i 30. Me (…) a zastum arc’hant, a ra brao-bras va zreuz var an douar.

    (3) Ober an treuz : s’intégrer (dans une famille).

    ●(1913) (L) M.-A. Abgrall FHAB Gouere 239. Ha koulskoude e oa mil boan o voalc'hi an eil dorn gant egile evel ma oa ar c'his da lavaret pa ves beac'h oc'h ober an treus gant an tiegez.

    (4) Bezañ e reuz hag e treuz : voir reuz.

    (5) Kaout reuz ha treuz : voir reuz.

    (6) Treuz un neudenn : voir neudenn.

  • treuz-da-dreuz da
    treuz-da-dreuz da

    prép. = a-dreuz-da-dreuz.

    ●(1912) DIHU 86/127. Tréz-de-dréz d'ur mané, tréz-de-dréz de lanneu.

  • treuz-didreuz
    treuz-didreuz

    adv. & prép.

    I. Loc. adv. De part en part, d'outre en outre.

    ●(1732) GReg 683a. Il est percé d'outre en outre, tr. «Toullet eo treuz-didreuz.» ●935a. Transpercer, tr. «Toulla treuz-didreuz.» ●936a. Traverser entierement, tr. «moñnet treuz-didreuz.»

    ●(1867) MGK 99. Toullgofet treuz-didreuz. ●(1872) ROU 94a. De part en part, tr. «treuz-didreuz.» ●(1876) TDE.BF 443b. ma klevaz Perik eur mestaol war dor he gampr hag hi toullet treuz-didreuz.

    ●(1906) BOBL 15 septembre 104/3d. toullet he c'horf treuz didreuz. ●(1927) GERI.Ern 99. treuz-didreuz, tr. «de part en part.»

    II. Loc. prép.

    A.

    (1) Treuz-didreuz dre : à travers.

    ●(1872) ROU 92a. Par monts et par vaux, tr. «Treuz-didreuz dre an douarou.»

    (2) Treuz-didreuz da =

    ●(1939) ANNI 1. Paod a roantelèheu é ma bet é vonet treuz didreuz dehè.

    B. A-dreuz-didreuz.

    (1) =

    ●(1877) FHB (3e série) 35/276b. Terri a ranket adreuz didreuz an oll deputeud (lire : deputeed).

    ●(1926) FHAB C'hwevrer 72. Hag e sav, e sav c'hoaz uhelloc'h, a-dreuz didreuz ar reier.

    (2) A-dreuz-didreuz dre =

    ●(1907) FHAB Eost 185. penaoz eo eat an traou a-dreuz didreuz dre skoliou kristen Leon ha Treger.

  • treuz-erc'h
    treuz-erc'h

    m. (botanique) Perce-neige.

    ●(1879) BLE 6. Galanthine. (Galanthus. L.) Treûz-erc'h.

    ●(1931) VALL 547b. Perce-neige, tr. «treuz-erc'h m. (Rusq.).»

  • treuz-gouzoug
    treuz-gouzoug

    m. (anatomie)

    (1) Trachée-artère.

    ●(1732) GReg 934b. Trachée-artere, le tuiau qui porte l'air aux poumons, & qui est l'instrument de la respiration & de la voix, tr. «an treuz-gouzoucq.»

    ●(1876) TDE.BF 636b. Treuz-gouzoug, s. m., tr. «Trachée-artère.»

    ●(1931) VALL 749a. Trachée-artère, tr. «treuz-gouzoug (et –goûg m.»

    (2) Beg an treuz-gouzoug : larinx.

    ●(1909) FHAB Genver 6. Ar marmouz dreist holl a c'hellfe beza ken helavar hag an den, p'e guir beg he dreuz-gouzoug a zo henvel ouz hini an dud. ●(1931) VALL 419a. Larynx, tr. «beg treuz-gouzoug m.»

  • treuz-ha-treuz
    treuz-ha-treuz

    prép. =

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 88. eit monnèt, tréz-ha-tréz d'er mannéieu Atlas.

  • treuzad .1
    treuzad .1

    coll. = (?) Linteau (?).

    ●(1937) DIHU 310/255. Dalhet é el lein anehon get pikol treuzad koed sintet get treid gué.

  • treuzad .2
    treuzad .2

    Qui marche les pieds tournés vers l'extérieur.

    ●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. treujad, tr. «qui marche le bout des pieds en dehors.»

  • treuzad .3
    treuzad .3

    m. –où (literie) Traversin.

    ●(1919) DBFVsup 70a. trejad, Cl[éguérec] s., tr. «traversin.»

  • treuzad .4
    treuzad .4

    m. –où =

    ●(1905) BOBL 21 janvier 18/1a. eur pez treujad den, braz ha korvek.

  • treuzadenn
    treuzadenn

    f. –où

    (1) (architecture) Poutre qui traverse une maison.

    ●(1879) ERNsup 168. treuzadenn, f., poutre qui traverse une maison, Trév[érec].

    ●(1931) VALL 583a. Poutre transversale d'un bâtiment, tr. «treuzadenn f.»

    (2) Passerelle.

    ●(1879) ERNsup 168. treuzaden, passerelle, petit pont, Prat.

    ●(1931) VALL 538b. Passerelle, tr. «treuzadenn f.»

    (3) (pêche) Rangée de mailles sur tout le travers du filet.

    ●(1977) PBDZ 703. (Douarnenez) treuzadenn, tr. «rangée de mailles sur tout le travers du filet.»

  • treuzalpat
    treuzalpat

    adj. Transalpin.

    ●(1931) VALL 752a. Transalpin, tr. «treuzalpat.»

  • treuzañ
    treuzañ

    voir treuziñ

  • treuzannezadur
    treuzannezadur

    m. Transmigration.

    ●(1931) VALL 752b. Transmigration, tr. «treuzannezadur m.»

  • treuzannezañ
    treuzannezañ

    v. Transmigrer.

    ●(1931) VALL 752b. Transmigrer, tr. «treuzanneza.»

  • treuzannezerezh
    treuzannezerezh

    m. Transmigration.

    ●(1931) VALL 752b. Transmigration, tr. «treuzannezerez m.»

  • treuzatlantek
    treuzatlantek

    adj. Transatlantique.

    ●(1931) VALL 752b. Transatlantique (navire, navigation), tr. «treuzatlantek.» ●(1936) BREI 454/2b. o kemer al lestr treuzatlantek betek New-York. ●(1941) ARVR 21/4c. al lestr treuzatlantek brudet.

  • treuzavel
    treuzavel

    m. (météorologie) Vent coulis. cf. avel-dreuz

    ●(1906-1907) EVENnot 26. (Landreger) Lakât eun toullad gwe delioek aze e klefoc'h evit harz an trez-avel da dont er park.

  • treuzc'hoarzh
    treuzc'hoarzh

    m. Sourire (?).

    ●(1976) BRUD 51/25. he zreuzc'hoarz goapauz.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...