Recherche 'i...' : 872 mots trouvés
Page 12 : de intret (551) à irin-moc_h (600) :- intretintret
adj.
(1) Gâté, en mauvais état.
●(1867) FHB 117/102b. eun tam marc'hadourez intret eleac'h eun tam marc'hadourez vad.
(2) (en plt de linge) Piqué.
●(1732) GReg 709b-710a. Ce linge est si pénétré d'humidité, qu'il est moisi, tr. «Qen iñtret eo al lyen-mã gad ar glebor, ma'z eo louëdet.»
●(1877) EKG I 230. eur gamps intret.
●(1925) FHAB Mezheven 229. an dilhad intret pe louet. ●(1931) VALL 666a. linge qui a des taches de rouille, tr. «intret.»
(3) (pathologie végétale) Rouillé.
●(1927) FHAB Gouere 146b. ar c'holo intret a zo fall a-walc'h d'ar chatal.
- introduañ
- introduksion
- introlintrol
voir intol
- intru .1
- intru / intruz .2intru / intruz .2
) m. –ed Prêtre assermenté.
●(1847) FVR 116. ar veleien goz a bede evit ann Intrued keaz-ze.
●(1915) HBPR 73. goulen sikour an intru. ●82. Eun intru oa bet hanvet da bersoun d'ezho. ●171. ar c'halloud da sarra an ilizou, deuz an intruzed. ●200. mont da oferen an intruzed. ●202. Coroller, intru Landudec. ●248. e meur a barrez all (...) oa chomet an intruzed.
- intruduintrudu
m.
(1) Savoir-faire, habileté, ingéniosité.
●(1866) LZBt Ebrel 131-132. en amzer-man ma vezer ken troet gant treo ann douar, gand ann intridu ha gant gonid al lodenno. ●(1866) LZBt Gwengolo 198. evit lakaat intridu e-mesk ann dud-ze n'ho deuz tamm. ●(1879) ERNsup 157. intrudi, savoir-faire, Gommenec'h.
●(1936) BREI 459/2b. penôs, Bilez, daoust d'e intrudu, ne laerje seurt ebet. ●(1970) BRUD 35-36/144. bez e oa intrudu ar hazetenner a-vicher a lakee anezañ e-taill aoza An Ti Satanazet.
(2) Esprit d'initiative, d'entreprendre.
●(c.1930) VALLtreg 1243. intrudu : Se dit à Quemperven et au-delà vers Pontrieux (suivt B.), dans tout Trég. (suivt Mr Corfec) pour signifier industrie : N'eo ket iskiz e ve paour, n'euz tamm intrudu ebet. | Prévision (Bertou, Pleubian) c'est plutôt industrie, savoir-faire ; eun den dizintrudu, un homme qui est sans soin et sans prévision. (Bertou, Pleubian.) – (idem Tépot – Louargat – Breiziz n'o deuz ket a-walc'h a intrudu. – Intrudu, initiative ; dizintrudu, manque d'initiative (Even). ●(1947) TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) Intrudu, ak. gourel (?) : ijin da gas an traoù en-dro (initiative). N'eo ket implijet ar ger-se evel anv-gwan. ●(1963) EGRH II 117. intrudu m., tr. « initiative. »
(3) Kaout intrudu en udb. : avoir l'esprit d'iniative.
●(1936) BREI 451/1a. Tik eo ouz al labour ha dilui ; dibun hag intrudu he deus ennan.
(4) Den a intrudu : homme pratique, homme d'initiative.
●(1942) VALLsup 139b. (personne) pratique, tr. «a intrudu.»
- intrusintrus
adj. Pénétrant.
●(1732) GReg 709b. Penetrant, ante, qui entre bien avant, tr. «Iñtrus.» ●L'action du feu est pénétrante, tr. «An tan a so iñtrus.»
- intruzion
- intumet
- intumiñintumiñ
v. intr. =
●(1792) CAg 74. É boenieu, é visere / É léh touchein hou halon, / Ou laca goah é coleree, / D'intumein guet terision.
- inu
- inutil
- inutilamant
- invalant
- invañsioninvañsion
f.
(1) Invention, action de découvrir, de trouver.
●(1576) Cath p. 25. en histoar a inuention an croaix, tr. «dans l’histoire de l’invention de la croix.»
(2) Invention (technique).
●(1633) Nom 182a. Phaleræ : bardes des cheuaux : bardou an rounceet, vn invantion euit miret an rounçet á bresel.
- invantadurezh
- invantenn
- invantiñ
- invantor .1invantor .1
m. –ed Inventeur.
●(1732) GReg 541b. Inventeur, qui invente par son indistrie, tr. «Invéntor. p. invéntored.»
- invantor .2invantor .2
m. –ioù (droit)
(1) Inventaire.
●(1633) Nom 6a. Apographa, index, repertorium, inuentarium : vn inuentaire : vn inuantor.
●(1659) SCger 70a. inuentaire, tr. «inuentor.» ●(1732) GReg 541b. Inventaire, tr. «Invantor. p. invantoryou. invéntor. p. invéntoryou.»
●(1906) BOBL 10 mars 77/2f. En Lokarn hag en Trabrian eo bet great an ivanter. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 46. Ivantor hon Ilizou. ●(1915) HBPR 138. a ieaz d'ar gouent d'ober an invantor. ●(1925) SFKH 5. groeit en invantoér. ●(1942) SAV 23/65. pe da vare e vije (...) graet an ivantor. ●(1958) BLBR 113/16. savet ar ziell ha greet an ivantor.
(2) Ober ivantor war : faire l'inventaire de.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 47. digeri an tabernakl evit ober ivantor var ar pez 'zo en-han. ●(1907) KANngalon Eost 469. Goude m'oue great an ivantor var ar veseliou sakr.
►absolu
●(1942) SAV 23/65. Lakaet e oa bet ar siell (scellés) war an traou ha c’hoant he devoa ar vaouez da c’houzout pe da vare e vije savet ha graet an ivantor.
(3) Lod ivantor : compte de tutelle.
●(1942) SAV 23/64. Eur pennad war-lerc'h e teuas ur minor deuet en oad (...) da lakaat sevel e lod-ivantor (compte de tutelle).
(4) Ivantor wenn : procès verbal de carence.
●(1942) SAV 23/64-65. Eun ivantor wenn (procès verbal de carence) a oa bet graet d'ezañ d'ar mare-se.
(5) Ameublement.
●(1744) L'Arm 12a. Ameublement, tr. «Invantoire.. invantoirieu. f.»
- invantorierinvantorier
m. Celui qui fait un inventaire.
●(1906) BOBL 10 février 73/1e. an ivantorier hag ar polis a erruaz dirag an iliz.
- invantoriñ / ivantoriañinvantoriñ / ivantoriañ
v. tr. d. Faire l'inventaire, inventorier.
●(1732) GReg 541b. Faire inventaire, tr. «Invantorya. pr. invantoryet.»
●(1906) KANngalon C'hwevrer 47. ivantori veseliou sakr an tabernakl. ●(1906) KANngalon Mae 111. an traou 'zo bet ivantoriet.
►absol.
●(1906) BOBL 10 février 73/2a. Chomet a ver bet heb ivantoria.
- invantorizañinvantorizañ
v. tr. d. Faire l'inventaire, inventorier.
●(1732) GReg 541b. Faire inventaire, tr. «Invéntoriza. pr. invéntorizet.»
- invantus
- invitañ
- inviziplinvizipl
adj. Invisible.
●(c.1500) Cb 47b. g. cest science des choses qui sont inuisibles. bri. squient an traou inuisibl.
- invokiñ
- inzrougiñinzrougiñ
v. pron. réfl. En em inzrougiñ (ouzh) : s'irriter (contre).
●(1790) MG 30. Me hum inzroug liès doh-t'ou. ●70. Me hum laqua de ouilein, de hum inzrougein. ●(1790) Ismar 152. ma hum inzrouguér doh er uirionné. ●(17--) VO 95. ean e hum inzrougou. ●(17--) TE 361. Er Pharisiénèt attàu glorius, e hum inzrougas ma taibrai Jesus-Chrouist guet tud e oai rebuttét ha memb câsseit guet er Juivèt.
●(1934) BRUS 65. Formaliser – se, tr. «um inzrougein.»
- io
- iod
- iodek
- iodet
- iou .1iou .1
adj. Qui est lié (famille).
(1) Breur-iou : beau-frère.
●(1896) GMB 337. à Batz brer-ieo, tr. «beau-frère.»
(2) C'hoar-iou : belle-sœur.
●(1896) GMB 337. à Batz uer-ieo, belle-sœur.
(3) Mamm-iou =
●(1790) MG 133. pe oai bihue me mamieu.
(4) Tad-iou =
●(1790) MG 160. me zad en dès maguét me zadieu.
(5) Tad-iou-kozh =
●(1902) PIGO I 190. Ar pen-baz-ze a ouient mad a oa bet d'o zad-iou-koz.
(6) (plaisant.) Bombard-iou-gozh : ancêtre, ascendant éloigné.
●(1896) GMB 337. pet[it] Trég[uier] boñbardio goz, ancêtre, ascendant éloigné (par plaisanterie).
- ipokritipokrit
voir hipokrit
- ipokritezipokritez
voir hipokritez
- ipokriziipokrizi
voir hipokrizi
- ipotek .1ipotek .1
voir hipotek
- ipotek .2ipotek .2
s. (architecture) Avancée de maison.
●(1986) CCBR 76. (Brieg) L’avancée est dite ipotek. ●(1988) TIEZ ii 39. à Plougastel-Daoulas, les usagers disent apotes-taol ; à Briec : ipotek (Cornec, 1986) ; à Saint-Goazec, plass an daol.
- ipotekiñipotekiñ
voir hipotekiñ
- iragnenn
- irc'hierirc'hier
plur. arc'h
- iriennirienn
f.
(1) (tissage) Trame.
●(1499) Ca 118a. Jryen cest instrument a texier.
●(1732) GReg 933a. Trame, ou trême, fils qui font le travers de la toile, de l'étoffe, tr. «iryenn. p. iryennou.»
●(1821) GON 293b. Irien, s. f., tr. «Trame, fil conduit par la navette entre les fils qu'on nomme chaîne.» ●(1876) TDE.BF 306a. Irienn, adj., s. f., tr. «Trame de tisserand ; pl. ou.»
(2) sens fig. Trame, complot.
●(1732) GReg 933a. Trame, intrigue secrète, tr. «iryenn. p. ou.»
●(1821) GON 293b. Irien, s. f., tr. «Au figuré, complot, intrigue, conspiration. Pl. iriennou.» ●(1876) TDE.BF 306a. Irienn, s. f., tr. «par extension, complot ; pl. ou.»
●(1959) TGPB 79. Aozet am boa pep tra kent stagañ gant va irienn.
- iriennañiriennañ
v. tr. d.
(1) Tramer.
●(1821) GON 293b. Irienna, v. a. et n., tr. «Tramer, en parlant de la toile.» ●(1876) TDE.BF 306a. Irienna, v. a., tr. «Tramer, parlant de la toile.»
(2) sens fig. Tramer, comploter.
●(1821) GON 293b. Irienna, v. a. et n., tr. «Au figuré, comploter, intriguer.» ●(1857) CBF 65. va gwiad a zo gwall iriennet, tr. «mon affaire est bien embrouillée.» ●(1876) TDE.BF 306a. Irienna, v. a., tr. «on l'emploie, à tort, à mon avis, au sens de conspirer, comploter.» ●(1891) MAA 222. Morse ar fallagr ne baouez / Da irienna fallagriez.
●(1942) DRAN 143. Rak ezomm o doa da c’houzout petra an diaoul oa an tokarnou plat oc’h irienna en deizou-se.
- iriennelouririennelour
m. –ion Complotiste.
●(2013) LLMM 401/91. aon en deus bet Dan Brown bezañ gwelet evel iriennelour betek re.
- irienner
- irimaniriman
s. = (?) Volupté (?).
●(1580) G 508-509. an ker man / A confonto en abym goude he yryman, tr. «cette ville / S'enfoncera dans l'abîme après sa folie diabolique (?).» ●596. Gant Ioay Iryman ha canet, tr. «Et chantez avec joie, volupté (?).»
- irinirin
coll. (botanique)
I.
(1) Prunelles (fruits).
●(1633) Nom 69a. Pruneolum, prunulum, prunum siluestre : prunelles, pelouses : hirin, irin.
●(1659) SCger 98b. prunelles, tr. «irinenn p irin.» ●155a. irinen p. irin, tr. «prunelle.» ●(1732) GReg 763b. Prunelle, fruit du pruneller, tr. «Hirynenn. p. hiryn.» ●(1744) L'Arm 312b. Des prunelles, tr. «Irin.» ●(1790) MG 56. monèt de glasq mouiar pé irin.
●(1879) BLE 349. Prunier épineux. (P. spinosa. L.) Hirinen. (…) Fruit bleuâtre, globuleux, dressé (Hirin, Prunelle.).
●(1907) VBFV.bf 24b. girinen, f. pl. girin, tr. «prunelle.» ●(1934) BRUS 262. Des prunelles, tr. «irin.» ●(1983) PABE 51. (Berrien) ilin, tr. «prunelles.»
(2) par ext. Baies.
●(1847) MDM 227. an hirin fall a gavond er garsiou.
II. Prunelliers.
●(1744) L'Arm 312b. Des prunelliers, tr. «Irin.»
●(1904) DBFV 88b. girinenn, f. pl. girin, tr. «épine noire, prunelier.»
III.
(1) Koad irin : du prunellier.
●(1732) GReg 763b. Prunellier, arbrisseau, tr. «coad hiryn.»
(2) Gwin-irin, dour-irin : piquette de prunelles.
●(1744) L'Arm 32b. Boisson faite de prunelles, tr. «Guin-irin.»
●(1857) CBF 12. Dour-irin m., tr. «Piquette, f.»
●(1927) GERI.Ern 118. dour-irin, tr. «piquette.»
(3) plais. Dour-irin : vin.
●(1927) GERI.Ern 118. dour-irin, tr. «vin, par plaisanterie.»
IV. Klask irin ouzh an drez : chercher l’impossible. Cf. klask kraoñ ouzh ur vodenn spern. Goulenn per digant un evlec'h.
●(18--) MIL.ms (d‘après MELU XI 340). Klask irin oc'h an drez, tr. E. Ernault «Cherchez des prunelles aux ronces). Faire un pas de clerc, chercher l'impossible.»
- irin-gwennirin-gwenn
coll.
►spern irin-gwenn : aubépine.
●(1904) DBFV 88b. spern girin guen, tr. «aubépine blanche.»
►irinenn-wenn f. Fruit, cenelle de l'aubépine.
●(1752) PEll 281. Eridoven, en Treguer, est le fruit de l'épine blanche, dit en Franors (lire : François) Sinell.
●(1876) TDE.BF 191b. Eridovenn, s. f., tr. «Fruit de l'épine blanche.» ●(1890) MOA 245a. Fruit ou baie de l'épine blanche, tr. «eridovenn, f.»
- irin-moc'hirin-moc'h
voir ilin-moc'h