Recherche 'i...' : 872 mots trouvés
Page 11 : de intel-2 (501) à intranv (550) :- Intel .2Intel .2
n. de l. An Intel : Étel.
(1) An Intel.
●(1543) Cco 22. Etell. ●(1548) Cco 65. etell.
●(1844) DMB 56. Jojeb er Hor, peskour ag en Etel. ●(1895) (1932) FOVE 19. Ol é riblad er mor beta porh en Intel.
●(1902) LZBg Mae 101. En Intél. ●(1905) ALMA 70. Entel. ●(1905) DIHU 4/67. kérig en Intel. ●(1927) GERI.Ern 237. V en Intel. ●(1934) BRUS 295. en Intel. ●(1985-1986) ADEM 23. mam breur, a p’oa kure en Intel.
(2) Blasons populaires : voir Chas, Penn-sardin.
(3) [Toponymie locale]
●(1905) DIHU 4/68. rak skoeit e oé ar bank sabl Beg-en-havr. ●(1919) DVBFsup 4b. beg en avr, entrée de la rivière (Etel).
- intelektuel
- intenniñintenniñ
v. tr. d. =
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 96. lod [léannési] eid intennein er merhèd fariet.
- intent .1intent .1
m./f.
(1) Entente, accord, concorde.
●(1866) LZBt Ebrel 106. abalamour ma zo nebeut a intent-vad etre he jeneraled.
●(1902) PIGO I 192. ra vezo bepred etrezoc'h intent vad. ●(1907) KANngalon C'hwevrer 332. entent vad etre goazed. ●(1910) MBJL 30. a harze an intent vad da ren dioustu etrede. ●(1928) BREI 61/d. Pehini an tiegez hag e kavfet enni intent d'ober kemend-all ? ●(1935) BREI 406/2a. emgleo ac'han, entent alezhont.
(2) Entente, sens, signification (d'un mot).
●(1744) L'Arm 135b. Entente, tr. «Antante.» ●Le diseur a son entente, tr. «El larour enn-dèss é antante.» ●Parole à double entente, tr. «Comze a zeu antante.» ●(1790) Ismar 133. Hum gouchi e rét é larèt conzeu lous hadishonest, dré gonzeu a zihue-antand.
●(1825) COSp 246. hou laquad de fari ar ur guir benac a zihue antand. ●(1838) OVD 130. Er guirieu-men izeldæt hag humilité, n'ou dès meit er memb antand é latin. ●(1856) GRD 293. hou kirieu a zihue antand.
(3) Entendement, compréhension.
●(1907) AVKA 221. Noc'h eus intent ebed en kement-ma.
(4) Ober intent gant ub. : s'entendre avec qqn (dans une affaire).
●(1907) AVKA 216. N'az poa ket groet intent ganen evid un diner ?
- intent .2intent .2
voir intentiñ
- intentamantintentamant
m.
(1) Entendement.
●(c.1500) Cb 77b. [ententaff] g. intelligibilite. b. entendement. ●(1575) M 1210. Squient, entendamant, da bout vaillant antier, tr. «Bon sens, entendement, pour qu'elle soit [l'âme] tout à fait vaillante.» ●(1621) Mc 75. reit dam entendamant, vn guir sclerigen.
●(1710) IN I 79-80. da burgi quement hon entandamant dious e inorançou. ●(1732) GReg 350b. Entendement (En Leon, où ils habillent une infinité de mots François à la Bretonne, on dit : An ènteñtamant.» ●(1792) BD 3508. ha roit de ma jesus yue ententamant, tr. «et donnez-lui, mon Jésus, également de l'entendement.»
●(1919) DBFVsup 3a. antandemant, tr. «intelligence.» ●(1923) KTKG 49. Pedi Doue a c'heller heb lavaret eur ger, pa ves great ar goulen er spered, en ententamant.
(2) Da'm intentament : à ce que je comprend.
●(1557) B I 71. ha me preder dann atferant / Effe un termen auenant / Dam entendamant seblantet / Ez clasquemp aman dre manyer / An fondamant, tr. «Et moit je pense en cette affaire que ce serait une chose convenable (c'est, du moins, mon opinion) que nous cherchions ici de quelque façon à fixer la base.»
(3) Dreist intentamant ub. : par-dessus la compréhension de qqn, qui dépasse l'entendement de qqn.
●(1907) KANngalon Eost 479. gouzkoude an offranz-ze ne ma ket dreist ho entantamant. ●(1923) KTKG 6. Ar mysteriou a zo dreist hon ententamant.
(4) Bezañ en e intentamant : avoir son entendement.
●(1854) GBI I 368. Keit m'oc'h en hi intentamant, tr. «Pendant que vous avez votre entendement.»
- intentegezh
- intentet
- intentidigezhintentidigezh
f. Intellection.
●(c.1500) Cb 77b. [ententaff] Jtem intellectio / nis g. intellection. b. ententidiguez.
●(1847) MDM 117. ar garantez birvidik, an ententidigez. ●(1874) FHB 499/228. ar Speret a ententidigez, evit ma komprenint ar virionez pehini zo Doue.
●(1931) VALL 395b. Intellection, tr. «intentidigez f.»
- intentiñ / intentañ / intentintentiñ / intentañ / intent
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Entendre, comprendre.
●(1499) Ca 77a. Ententiff. g. entendre. l. intelligo. ●(1612) Cnf 24b-25a. scridou, pé en ré ez eues compsou scriuet pe-ré na galler quet ho entent.
●(1659) SCger 51b. entendre, tr. «entent.»
●(1850) HHO 76. car je suis réduit à dire ce qui me fut souvent répondu lorsque je faisais entendre à ces oreilles bretonnes une interrogation en langue française : n’antand quet, n’antand quet.
●(1902) PIGO I 27. poan an evoa oc'h intent ar yez a gomzent. ●(1907) AVKA 71. c'houi a intentfe ar chomzo (lire : c'homzo)-ma. ●(1919) DBFVsup 3a. antand, tr. «comprendre.» ●(1962) EGRH I 76. intent, tr. « comprendre. »
►absol.
●(1530) Pm 254. Pobl an bet man (…) / Certes hesent ne entente, tr. «Les gens de ce monde (…) / Certes vraiment ne comprendraient.» ●(1575) M 227. Diligant entent frez, tr. «aie soin d'entendre clairement.»
●(1936) PRBD 30. c'houi a entento gwelloc'h.
(2) S'occuper de.
●(1924) ARVG Eost 175. an O. L'Estourbeillon, rener Kevredigez Breiz, hag en deus intantet ar gouel-man. ●(1936) BREI 449/1b. An dimezel Marthe Le Berre a gavas en he donezonou skrivagnerez, en he studi ha, kaeroc'h c'hoaz, en he c'harante-vro, ar pep reta evit intanti al labour bras-se.
(3) Intent rezon vat gant ub. : faire entendre raison à qqn.
●(1910) MAKE 48. Hogen, evel ne oant ket evit entent rezon-vat ebet gantan, e kasjont anezan da di an Diskianted da Gemper.
(4) Entendre, avoir l'intention de.
●(1464) Cms (d’après GMB 212). ententaff, entendre, l. intendo. ●(1530) J p. 163b-164a. Ne ententenn quet credet pur / Ober nep stat displigiadur / Dihuy sigur, nac iniur quet, tr. «Je n'avais nulle intention, croyez-le bien, de vous causer aucun déplaisir et de vous faire aucune injure.»
B. V. tr. i.
(1) Intent gant ub. : s'entendre avec qqn.
●(1907) AVKA 216. Intent a reas ganthe evid un diner bemde, hag ho c'hasas d'e winien.
(2) Intent diwar, war, ouzh : s'occuper de, prendre soin de.
●(1860) BAL 123. Entent o d-euz great ouzin, eb na vizen goest da lavaret bennoz Doue dezo !… ●131. entent ouz an dud clanv.
●(1900) MSJO 180. Seurezet ar c'harter en em ginnigas da entent ous ar c'hlanvour. ●(1907) PERS 272. entent ouz ar re glanv. ●(1911) BUAZperrot 176. hag ec'h entente outo gant eun evez hag a oa souezus. ●(1920) AMJV 13. entent a reot ouz ar re glanv. ●(1962) EGRH I 76. entent v. (ouzh), tr. « soigner, s’occuper (de). » ●(1995) BRYV III 179. (Milizag) entent diwar ar chatal. ●(1995) BRYV IV 189. (Milizag) oh entent war ar chatal.
(3) Intent diwar hanter-c’her : comprendre à demi-mot.
●(1954) LLMM 42/16. Intentet en deus Korneiev diwar hanter-c'her.
(4) Intent ouzh : s’occuper de, prendre soin de.
●(1915) KANNlandunvez 42/319. evit na joumo tamm douar ebet ha ne ve ket ententet outhan. ●(1916) KANNlandunvez 59/424. Epad m’edo ar stourmad en he voasa, en deuz intentet ouz tud c’hlazet aleiz hag great kas anezho var an adrenv.
C. [devant un v.]
(1) Essayer.
●(1903) MBJJ 256. Intenti a reaz hadsevel anean. ●(1970) BHAF 228. oh intenti tremen ar vachelouriez. ●(1974) SKOL 55/44. Intentiñ a reas enebiñ met netra d'ober… ●(1978) LLMM 187/108. oc'h intentiñ c'hoari un dro louarn dezhañ.
(2) Se préparer.
●(1974) SKOL 55/34. pa vez darev ar per, e vez ar gwesped oc'h intentiñ mont war o zalaroù.
(3) Croire.
●(1961) BLBR 128/21. Respont ebed. Eun tammig trouz, koulskoude, a ententas kleved en diabarz.
(4) Penser, avoir l'intention de (faire qqc.).
●(1464) Cms (d’après GMB 212). ententaff, entendre, l. intendo. ●(1530) J p. 163b-164a. Ne ententenn quet credet pur / Ober nep stat displigiadur / Dihuy sigur, nac iniur quet, tr. «Je n'avais nulle intention, croyez-le bien, de vous causer aucun déplaisir et de vous faire aucune injure.»
●(1903) ADBr xviii 346. Jesu Maria ! Marfad na intentet ket mond d'ar gêr ?
(5) En em reiñ da intent : se faire comprendre.
●(1902) PIGO I 28. P'an evoe 'n em roet da intent, e tigasaz d'an bara ha kik.
(6) Reiñ udb. da intent da ub. : faire comprendre qqc. à qqn.
●(1902) PIGO I 28. dre he zinou ha dre he comzou, e roaz da intent d'an «estranjour» diwall da dostât d'al lec'h-ze.
(7) (droit) Intenter.
●(1659) SCger 70a. intenter vn proces, tr. «intenti vr procés.»
D. [devant une subord.] Comprendre que.
●(1576) Cath 12. pan ententas an guerhes an combat a yoa eminant dizy, tr. «Quand la vierge apprit que la lutte allait commencer pour elle.»
●(1896) LZBt Mae 11. intent a ran e vo roet skouarn dehan.
●(1963) LLMM 99/268. met kerkent ha ma teuas da intent e oa bet tennet warnañ da vat ha kaer.
II. V. pron. En em intent.
(1) V. pron. réfl. Revenir à soi.
●(1900) ANDP 23. Pa deuaz adare d'en em intent, e c'houlennaz ar c'hemener.
(2) V. pron. réci. : se comprendre, s'entendre.
●(1633) Nom 191b. Tessera, symbolum : le mot du guet : an mot de guet, an guer euit en em entend.
●(1902) PIGO I 56. evel pa o dije 'n em intentet o-daou. ●(1910) MAKE 27. p'eo gwir n'omp ket evit en em entent. ●(1926) FHAB Kerzu 447. Troet en deus an dud da 'n em garet, da 'n em entent.
- interamant / interramantinteramant / interramant
m./f.–où
(1) Enterrement.
●(1464) Cms (d’après GMB 213). Enterrament, enterrement. ●(1499) Ca 77a. g. obseque de corps. b. enterramant.
●(1659) SCger 51b. enterramant, tr. «enterramant.» ●110a. sepulture, tr. «enterramant.» ●(1732) GReg 442b. Funerailles, tr. «Eñterramand.»
●(1877) EKG I 32. Krial a rejont var an hini a ioa ebarz en eur lavaret d’ezhan dont er meaz da eva eur banne gantho, rag achu oa an anterramant. ●(1880) SAB 141. setu un anterramant o tont eleiz a dud e caonv.
●(1914) FHAB Mae 139. N'oun mui mestr var ar vered, diou anterramant zo bet great hep goulen va aotre. ●(1978) PBPP 2.1/259. (Plougouskant) Piv zo bet o tegemenn 'vit an interamantoù ? tr. «qui a été annoncer /aux proches/ la date de l'enterrement ? /coutume ancienne/.» ●(1984) LPPN 645. (Poullaouen) «diw interamant», deux enterrements.
(2) Ober un interamant gant ub. : enterrer qqn.
●(1834) SIM 89. Un enterramant gaer a voe grêt gantàn. ●(1868) FHB 156/409a. eus bet canet eur servich evithan, pe kentoc'h, great enterramant ganthan en ilis cathedral.
●(1910) ISBR 232. Un intermant ag er ré kaeran e oé bet groeit geti. ●(1936) IVGA 163. Da ziv eur hanter e raer interamant ganti. ●177. Goude laza d'imp hon tud, mirout ouzimp da ober ganto interamant diouz hor c'hoant.
(3) Interamant sec'h : enterrement où le mort n'est pas pleuré.
●(1962) TDBP II 458. Honnez, vat, a oa bet eun interamant seh, tr. «mais cet enterrement-là fut sec (sans pleurs).»
(4) Interamant a-stok : enterrement de première classe.
●(1870) FHB 260/406b. Ar renerien a lakeaz ober eun enterramant a stok gantha. ●(1874) FHB 500/239a. eun enterramant a stok.
(5) Cortège funèbre.
●(1896) HIS 119. Jésus e gav un interramañt ar é hent.
●(1914) FHAB Genver 26. an enterramant a dreuze ar vered evit mont d'an iliz. ●(1936) IVGA 172. Edo an interamant o loc'ha.
- interañinterañ
voir interiñ
- interdi
- interdiañ
- interdid
- interer
- interestinterest
m. –où
I. (comptabilité)
(1) Intérêt.
●(1612) Cnf 28b. restituiff an holl domaig, hac interest, dan queffren domaget.
●(1659) SC 119. are, a laqua en acta an interest eguis ar principal.
●(1906) BOBL 29 septembre 106/1a. interest da roï d'an aksionerien. ●(1909) FHAB Gouere 2026. n'o dezo ket a interest da baëa evit arc'hant prestet, rag ne brestint arc'hant digant den. ●(1926) FHAB Kerzu 466. ar re a breste arc'hant d'o breudeur war gampi o c'houlenn kalz re a interest. ●(1936) IVGA 106-107. Prestañ 'rae gwenneien, hep bezañ re "hoc'h" war an interest, d'ar priedoù yaouank a felle dezho sevel ti.
(2) War, diwar interest : à intérêt.
●(1633) Nom 202a. Æs circumforaneum : argent pris à interest ou vsure : archant coummeret voar interest, pe voar camby, pe vsur. ●207a-b. Versuram facere, emprunter argent à gros interest pour payer vne debte : amprestaff archant voar interest bras euit paëaff vn dlè.
●(1732) GReg 752b. Prêter à intérêt, tr. «rei arc'hand var interest.»
●(1847) MDM 193. ne rank ked ampresta var interesd. ●(1879) GDI 203. prestein argant diar intérès.
●(1927) KANNkerzevod 14/18. ma vez lakeet an arc'hant war interest dre ma teu.
(3) Sevel interest : prendre des intérêts.
●(1732) GReg 752b. Prêtez gratuitement, dit l'Evangile, tr. «Prèstit d'oc'h hentez hep sevel interest divar bouës ho prèst, eme an avyel»
II.
(1) Intérêt (de qqn).
●(1847) MDM 196. evitho, en ho interesd ispisial, eo gread an tenzor a espernedigez.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/1a. difenn he interest he-unan. ●(1928) BREI 61/c. dre m'int stag ouz o interest o-unan.
(2) Intérêt (à faire qqc.).
●(1932) KWLB 13. ez eus interest a-wechou o lakaat ar re-se.
- interet
- interiñ / interañ / interriñ / interrañinteriñ / interañ / interriñ / interrañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Enterrer.
●(1499) Ca 77a. Enterraff. g. enterrer / enseuelir. ●(1557) B I 813. Bout enterret en hoz metou, tr. «être enterré auprès de vous.» ●(1612) Cnf 64a. Sebelyaff, hac enteriff an ré maru.
●(1659) SCger 51b. enterrer, tr. «enterri.» ●(1728) Resurrection 2911-2912. Palamour enterin Jesus hac e vehat. ●(1732) GReg 349b. Ensevelir, enterrer, tr. «Eñterri. pr. eñterret.» ●351b. Enterrer, donner la sepulture, tr. «Eñterri. pr. eñterret. Van[netais] iñterreiñ. pr. iñterret.» ●(17--) TE 37. intèrrein é voès.
●(1911) ADBr xxvii 424. kaset d'er gér d'interrein. ●(1928) LLLM I 384. Le mot enterrer (interri) ne s'emploie en breton que s'il s'agit d'un ensevelissement en terre bénite. ●(19--) LIAR 16. an amezeien a zebelias hag a anterras anezha e leac'h m'edo maro.
(2) par ext. Dire la messe d'enterrement.
●(1906) KANngalon Mae 110. mes piou a offerenno en iliz (...) piou a enterro ar re varo.
(3) Loc. verb. Interiñ-dizinteriñ ub. : Changer qqn plusieurs fois de tombe.
●(1977) PBDZ 785. (Douarnenez) interiñ-dizinteriñ, tr. «(entendu au sujet d'une personne) que l'on a plusieurs fois changée de tombe.»
II. V. intr. Être enterré.
●(1868) FHB 166/79b. ar zouav Urban a zo deut he gorf da enterri da Hanvec.
●(1933) OALD 45/196. Sell, Lisabeth zo bet o kerc'het he mab da interi.
- interior
- interioramantinterioramant
adv. Intéreiruement.
●(1846) DGG 74. Interioramant eo e santomp da guenta ar zicour eus e vadelez.
- interjeksion
- interogañ
- interogasion
- interoget
- interojiñ
- interpretañ / interpretiñ
- interpretasion
- interramantinterramant
voir interamant
- interrañinterrañ
voir interañ
- interriñinterriñ
voir interañ
- intersesion
- interval
- intervalañintervalañ
v. Intervaller.
●(c.1500) Cb 78a. [enterual] g. cest faire / ou dire par interualles. b. enteruallaff.
- inteskiñinteskiñ
v. tr. d. Clairsemer les paquets de lin qu'on doit étendre.
●(1931) VALL 126b. Clairsemer les paquets de lin qu'on doit étendre, tr. «inteskiñ T[régor].»
- intimañ / intimiñintimañ / intimiñ
v. tr. d.
(1) Intimer.
●(1499) Ca 77b. Entimaff. g. entimer / ou notiffier. ●117a. Jntimaff. g. intimer / ou notifier.
●(1659) SCger 70a. intimer, tr. «intima.»
(2) Ajourner (en confession).
●(1744) L'Arm 10a. Ajourner, tr. «Intimein.»
●(1876) TDE.BF 305a. Iñtima, v. a., tr. «Ajourner en confession ; p. et. Iñtimet eo bet, tr. «il a été ajourné en confession.»
- intimasion
- intinoer
- intolintol
coll.
(1) Ardoisines.
●(1938) IABB 99. Les ardoisines... an intol (plur. collectif, an intolennou (plur.), an intolenn (sing.)
(2) par ext. Dalles de schiste.
●(1938) IABB 99. Le même mot sert aussi à désigner les dalles de schiste servant à faire des parquets dans certaines maisons, ou à recouvrir des caniveaux. ●(1941) SAV 19/38. intol flour al leurenn. ●(1955) STBJ 22. poñchou introl (lire : intol) mein-c'hlas.
- intolennintolenn
f. –où Ardoisine.
●(1938) IABB 99. Les ardoisines... an intol (plur. collectif, an intolennou (plur.), an intolenn (sing.)
- intolerapl
- intourdiintourdi
m. –où =
●(1907) BOBL 12 octobre 159/1a. An intourdiou – «Intourdi» a ve lavaret evid eun den hag a ve kaset evel eur boloten deuz an eil d'egile ebarz eun asamble, ha ne oar, mouchet ma 'z eo e zaoulagad, na pelec'h e ia, na piou hen bount. ●1c. ar re a zo en penn Republik Franz a zo intourdiou.
- intourdiañ / intourdialintourdiañ / intourdial
v.
(1) V. tr. d. Agacer, importuner.
●(1860) BAL 135. ac arabat e ve intourdia nac egasi re aneza. ●(1868) KMM 173. setu e vignon lezed iviziken en e roll, nicun da intourdia aneza. ●(1871) EVA 5. Doc'h ar c'hostez all, an neb a rea an aluzen a veze intourdiet, insultet, ha nebaliez gourdrouzet. ●(1872) ROU 84a. Etourdir, dans le sens d'importuner, tr. «Intourdia.» ●(1890) MOA 108b. Agacer, (importuner), tr. «intourdia.»
●(1905) BOBL 12 août 47/2f. Erru omp skuiz o weled intourdial evelse al labourerien douar. ●(1923) BUBR 32/653. Evid intourdial o fenn.
(2) V. pron. réfl. En em intourdiañ : s'étourdir.
●(1710) IN I 316-317. ne soulager nac ar speret nac ar c'horf, er c'hontrol en em intourdia hac en em geina eo a reer.
- intourdyintourdy
(?) =
●(1752) BS 42-43. peguement a dud so pere en em daul a galon vad hac en ur intourdy, e creis an occasionou dangerussa ?
- intourt
- intr .1
- intr .2intr .2
m. –où
(1) (pathologie végétale) Rouille.
●(1857) CBF 106. Intr, m., tr. «Rouille du blé.» ●(1876) TDE.BF 305a. Iñtr, s. m., tr. «Rouille, maladie des grains.»
●(1927) FHAB Gouere 146b. Meur a glenved a c'hell spega er gwiniz. Ar mergl pe an intr. (…) Bez ez eus meur a zeurt intr hag an introu-ze o deus louzaouennou hag a blij d'ezo. (…) Diaes eo enebi ouz an intr. ●(1931) VALL 666a. Rouille ; des plantes, tr. «intr m.»
(2) Souillure.
●(1876) TDE.BF 305a. Iñtr, s. m., tr. «Souillure, flétrissure.» ●(1891) MAA 25. keit a ma chomo eur saotr benag var an ene da bura, keit a ma vo kavet enni an disterra intr.
(3) Pénétration.
●(1732) GReg 709b. Penetration, tr. «iñtr.»
(4) Rouille (du linge).
●(1931) VALL 666a. Rouille ; du linge, tr. «intr m.»
- intradur
- intrañ
- intrañvintrañv
s. –ioù Étau de sabotier.
●(1942) VALLsup 68b. Étau de sabotier, tr. «intrañv, pl. intrañviou (Perrot).»