Recherche 'i...' : 872 mots trouvés
Page 13 : de irineg (601) à iskariotez (650) :- irinegirineg
f. –i Terrain où il y a des pruneliers..
●(1732) GReg 763b. Lieu planté abondant en prunelliers, tr. «Hirynocg. hirynecg. p. hirynegou.»
- irinenn .1irinenn .1
f. –ed, irin Prunellier, épine noire Prunus spinosa.
●(1499) Ca 118a. Jrinenn. g. prunelle. (…) larbre. b. auxi yrinenn.
●(1732) GReg 763b. Prunellier, arbrisseau, tr. «Hirynenn. p. hirynenned.» ●(1744) L'Arm 312b. Prunellier, tr. «Irinênn.. neu. f.»
●(1879) BLE 349. Prunier épineux. (P. spinosa. L.) Hirinen.
●(1904) DBFV 88b. girinenn, f. pl. girin, tr. «épine noire, prunelier.» ●(1934) BRUS 262. Un prunellier, tr. «un irinen.»
- irinenn .2irinenn .2
f. –où, irin Prunelle.
●(1499) Ca 118a. Jrinenn. g. prunelle.
●(1659) SCger 98b. prunelles, tr. «irinenn p irin.» ●155a. irinen p. irin, tr. «prunelle.» ●(1732) GReg 763b. Prunelle, fruit du pruneller, tr. «Hirynenn. p. hiryn.» ●(1744) L'Arm 312b. Prunelle, tr. «Irinênn.. neu. f.»
●(1907) VBFV.bf 24b. girinen, f. pl. girin, tr. «prunelle.»
- irinjezirinjez
coll. (botanique)
(1) Panicauts.
●(1879) BLE 279. Panicaut. (Eryngium. L.) Erigez.
●(1931) VALL 111b-112a. Chardon gris bleu de la côte, qui pousse sur les dunes, tr. «irinjez (ininjez, ilizez) m.» ●(1942) HERV 42. an drein iliñsez.
(2) Askol-irinjez : panicauts, chardon bleu du littoral.
●(1924) NFLO (Rennes-Métropole). chardon bleu des côtes, tr. «askol-ilizez (Plouescat).»
- irinwezirinwez
[irin + gwez]
S. (botanique) Arbre à prunes, prunier.
●(c.800) MSvbr I Manuscrit latin 10290 f°24a (DGVB 277b). orin guid gl. « prunus », tr. « arbre à prunes, prunier ».
- iriziriz
coll. (botanique) Iris.
●(1633) Nom 87a. Iris, Radix Illyrica : flambe, glayeul : iris pe helestr, rauscl.
- irlandiatirlandiat
adj. Irlandais.
●(1906) BOBL 28 Juillet 97/2e. An eil da gas egile, eur belek irlandiad a ia e leve da 5000 lur ar bloaz.
- Irlandr
- irmichirmich
s. Mont d'an irmich : galoper.
●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. mont d'an irmich, tr. «galoper (Saint-Fiacre).»
- IrodouerIrodouer
n. de l. Irodouër.
●(c.1660-1670) VEach 127. Irodoues. (...) á parres jrodouez en escopti sant Malou.
- irrekuperaplirrekuperapl
adj. Irrécupérable.
●(1575) M 1165. Hac ez eu nedeu fabl, irrecuperablaff, tr. «Et il est, ce n'est point une fable, tout à fait irrécouvrable.»
- irrezonaplirrezonapl
adj. Irraisonnable.
●(1612) Cnf 25b. Millizyen pé pediff drouc d'an aer pé d'an tan, pé da vn croueadur arall irresonabl, hep intention, n'en deo quet pechet maruel.
- irritañ
- IruzIruz
n. de l. An Iruz : île d’Irus (golfe du Morbihan).
●(1985-1986) ADEM 110. Lâr anwoù an inisi e breton. / Dreneg : Dreneg vihan ha Dreneg Vras, Logodeg, an Irus, Boed ha Boedig. (...) ouian ket ma oa d’an Irus oa pe d’un enesenn…
- irviirvi
plur. erv
- IrvilhagIrvilhag
n. de l. Irvillac.
(1) Irvilhag.
●(1847) FVR 347. Korvoisier, Irvillak. ●(1865) FHB 8/63b. Frances-Lois-Olier Ar Gac, proprietour en Ivillac (sic). ●18/139a. hag en distro ac’hano e prezegchont e parrez Irvillac. ●(1886) OLLI 873. e Penn-ar-Pont, en Irvillac. ●(1890) MOA 21a. Irvillak.
●(1905) ALMA 28. Kervahut euz Irvillak. ●(1974) ISHV 5. hag a voe kresket ivez goude diwar goust un darn eus Irvilhag.
(2) (Devise de noblesse locale)
●(c.1900) PEAB 22. Huon, Sr de Guernamblouc'h : de gueules à cinq croisettes recroisettées d'argent, posées en croix; devise : Endra bado birviquen.
(3) [Toponymie locale]
●(1886) OLLI 873. e Penn-ar-Pont, en Irvillac.
- irvinirvin
coll. (botanique)
(1) Navets.
●(1521) Cc. Yruin, navets. (d'après GMB 340). ●(1633) Nom 92a. Napus : nauet : hiruin, brouscoun.
●(1659) SCger 83a. nauet, tr. «iruinen, p. iruin.» ●155a. iruinen p. iruin, tr. «naueau.» ●(c.1718) CHal.ms iii. un champ de naueaus, tr. «iruinec, ul liorh iruin.» ●(1744) L'Arm 176b. Gratter (…) Des navets, tr. «Naouein irvin.» ●314a. Ratisser (…) Des navets, tr. «Naouein ervin ou irvin.» ●(1732) GReg 651b. Naveau, ou navet, sorte de racine dont on mange en soupe, &c., tr. «Hirvinen. irvinen. irvin.»
●(1849) LLB 1316. Melchon, avaleu doar ha kalz a irvin glas. ●(1857) CBF 14. M'ho pije bet irvin, kignen, ougnoun bihan, sevolez, tr. «Si vous aviez eu des navets, de l'ail, des petits oignons, des ciboules.» ●(18--) AID 127. patates, irvin ha col, tr. «des pommes de terre, des navets et des choux.»
●(1911) BUAZperrot 366. souben ar c'haol, an irvin, pe ar fa. ●(1934) BRUS 266. Un navet, tr. «un irvinen, f., pl. irvin.»
(2) Kaol-irvin : choux-navets.
●(c.1500) Cb 36b. napocaulis / lis. cest vne maniere de choulx ressemblantz a naueaux. b. coal yruin. ●(1521) Cc. napocaulis lis. cest vne maniere de choulx ressemblantz a naueaulx. b. caul yruin.
►
●(1939) KLDZgwal 126/44-45. da ziou gaolirvinenn.
(3) Irvin ront : raves.
●(1633) Nom 92a. Rapum : raue, naueau rond : rabes, hiruin rond.
- irvin-douar
- irvin-dourekirvin-dourek
coll. (botanique) Navets fourragers.
●(1732) GReg 651b. Gros naveaux pour les bestiaux, tr. «irvin dourocq, ou, dourecq.»
●(1931) VALL 491b. irvin dourek, tr. «en T[régor] spécialement navet fourrager blanc à collet qui rend beaucoup d'eau à la cuisson.»
●(1962) TDBP II 77. irvin doureg, tr. «navets blancs.» ●(1965) KATR 24. en eur zebri irvin-doureg.
- irvin-gallirvin-gall
coll. (botanique) Navets fourragers.
●(1732) GReg 651b. Gros naveaux pour les bestiaux, tr. «Irvin gall.»
- irvin-glas
- irvin-korz
- irvin-ruz
- irvin-saozirvin-saoz
coll. (botanique) Rutabagas.
●(1870) FHB 292/244b. irvin saoz, avalou douar, rutabaga.
●(1931) VALL 668b. Rutabaga, tr. «irvin saoz col. sg. irvinenn saoz.» ●(1962) TDBP II 221. Irvin-saoz bihan a zo diwan, tr. «de petits rutabagas sont sortis de terre.»
►irvinenn-saoz f. Rutabaga.
●(1931) VALL 668b. Rutabaga, tr. «irvin saoz col. sg. irvinenn saoz.»
- irvin-sec'hirvin-sec'h
coll. (botanique) Navets sauvages.
●(1732) GReg 651b. Naveau, ou navet, sorte de racine dont on mange en soupe, &c., tr. «irvinen seac'h. p. irvin seac'h.»
●(1931) VALL 491b. Navet sauvage, tr. «irvin sec'h.»
►irvinenn-sec'h f. Rutabaga.
●(1732) GReg 651b. Naveau, ou navet, sorte de racine dont on mange en soupe, &c., tr. «irvinen seac'h. p. irvin seac'h.»
- irvin-skouarn-gad
- irvinegirvineg
f. –i Navetière, navine, terrain planté de navets.
●(1499) Ca 118a. le lieu ou croissent nauiaux. b. iruinec.
●(1659) SCger 83a. nauettiere, tr. «iruinec.» ●(c.1718) CHal.ms iii. un champ de naueaus, tr. «iruinec, ul liorh iruin.» ●(1732) GReg 651b. Lieu planté de navets, ou de naveaux, tr. «Hirvinecg. p. hirvinegou. bas Leon. irvinocg. p. irvinogou Van[netois] irvinecg. p. irvinegui.» ●(1744) L'Arm 458a. Navine, tr. «Irvinæc.. ægui. f.»
●(1876) TDE.BF 306a. Irvinek, s. f., tr. «Champ de navets.»
●(1907) VBFV.bf 34b. irvineg, f. pl. i, tr. «champs de navets.»
- irvinennirvinenn
f. –où, irvin Navet.
I.
●(1499) Ca 118a. Jruinenn. g. nauiau.
●(1659) SCger 83a. nauet, tr. «iruinen, p. iruin.» ●155a. iruinen p. iruin, tr. «naueau.» ●(1732) GReg 651b. Naveau, ou navet, sorte de racine dont on mange en soupe, &c., tr. «Hirvinen. irvinen. irvin.»
●(1868) FHB 164/64a. ken magadurez nemet an irvinennou e devoa kerc'het ac'hano.
●(1907) VBFV.bf 34b. irvinen, f. pl. irvin, tr. «navet.» ●(1924) ZAMA 173. eun irvinenn diblusket. ●(1924) BILZbubr 38/841. eur gôlenn-bome, eun irvinenn. ●(1934) BRUS 266. Un navet, tr. «un irvinen, f., pl. irvin.»
II.
(1) Faoutañ evel un irvinenn : fendre en deux parties égales.
●(1826-1831) PPA 226-227 (T) J. Coat. Bremeiq, ma tosta din var et tol sabren, / Men faoutto dre an anter evel eun irvinnen, tr. L. Bloklander «...Je le fendrai par la moitié comme un navet.» ●(1877) EKG I 283 (L) L. Inisan. Ar re o doa eskennou-prad a skoe a dro-chouk hag a faoute penn un den evel eun irvinenn.
(2) Ker moal hag un irvinenn/Moal evel un irvinenn : très chauve. Cf. evel ur vilienn.
●(1847) FVR 70. Ann den-man hoalet war dro tri-ugent vloaz, a oa taillet euz ar c’haera hag he benn a oa moal, hogoz evel eunn irvinen. ●(1889) ISV 361 (L) G. Morvan. Hogen an derzien milliget-ze, ma lezas va buez ganhen ne lezas ket eur vleven var va fenn; he lacat a reas ker moal hag eun irvinen. ●451. Ha ne ve deut hirio da benn, / Ker moal evel eun irvinenn.
- is .1is .1
adj., prép. & adv.
I. Attr./Épith. Inférieur.
●(1914) RNDL 114. Eur ouenn is é, tr. «c'est une race inférieure.»
I. Prép.
(1) Au-dessous.
●(18--) SAQ II 122. lakaat eur c'hrapoun houarn da staga eun tok a ij penn sant Alar.
(2) A-is da : en bas de.
●(1868) FHB 180/191b. Eun dirienen c'hlaz ez oa a iz d'ar pors.
►form. comb.
P1 a-is dimp
●(1650) Nlou 89. Ha hon ostys, dicouantys, à istomp, tr. «et notre hôte cruel en dessous de nous.»
●(1732) GReg 278a. Au dessous de nous, plus bas que nous, tr. «A js. a js deomp.»
(2) Adv. Au-dessous.
●(1732) GReg 795b. Regarder au dessous de soi, tr. «sellet a his, ou, a is.»
- is .2is .2
[vbr is, es, vgall is, virl is < IE és-ti < IE *es-, cf. lat est, ang is (GPCY 3740b, Falileyev 157sq, GVB 321, DGVB 167a)]
V. 3e pers. présent indic. : Est, c’est. cf. isio.
●(897) MSvbr IV f° 78b, main A (DGVB 231a, DVBR 496). is amal it duducer memor porté sur « quas et proximo secuturas » tr. « c’est ainsi que le souvenir est apporté ». ●f° 75a, main A (ETCE XXI, 198). is cemelituer bissex solis et bissex lunae tremeet kal. aprilium illus sum, tr. « sont compagnons (confrères) le jour bissextile solaire et le jour bissextile lunaire, une fois passé les Calendes d’avril de ce… ». ●f° 13b, main A (DGVB 232a). is doudec gl. « utpote XII mam », tr. « c’est douze ». ●f° 74b, main A (DGVB 266ab). is em ou gurpenn, tr. « c’est lui/c'est-à-dire leur fin ». ●f° 75b, main A (DGVB 233a). is petguar blidan iu em, tr. « est (de) quatre années qu’il est lui ». ●(vBr) MSvbr IV f° 47b, main B (DGVB 231a). is annguarhaheitic porté sur « monstruosum » dans « sed hoc monstruosum est suspicari », tr. « est non modéré, non mesuré ». ●f° 69a, main B (DGVB 232a). is dec, tr. « c’est dix ». ●f° 78b (DVBR 498). is ret i degurmehim pan bo a dichreu argumenti incipiat, tr. « il est nécessaire de l’ajouter dès lors que c’est depuis le début du processus qu’il commence ». ●f° 59a, main B (DGVB 234a). is tricont seith gl. « septies triceni », tr. « c’est trente (fois) sept ».
- is .3
- isalisal
voir isañ
- isañ / isalisañ / isal
v.
I. V. tr. d.
(1) Isañ (ur c'hi) war ub., war-lerc'h ub. : exciter (un chien) contre qqn.
●(1659) SCger 65a. harcer les chiens apres quelqu'un, tr. «isial ar chas voar lerc'h vre.» ●155a. issal ar c'hi, tr. «pousser le chien.»
●(1834) SIM 180. o c'hissa ar chas var tremenidi. ●(1841) IDH 17. Haval doh ur giboessaour péhani e heusse arlerh ur gibér ur vanden châss furius. ●(1876) TDE.BF 306a. Isal, v. a., tr. «Exciter un chien contre quelqu’un.» ●(1877) EKG I 66. ken na deu unan-bennag da isa an eil varlerc’h egile.
●(1915) HBPR 73. ar chas a vije hisset var ho lerc’h. ●(1970) TDBP II 364. An dud a vez oh hisa ar chas da vond d'ar hizier, tr. « Les gens excitent les chiens à sauter sur les chats ».
►[à l'impér.] Is gantañ !
●(1876) TDE.BF 306a. Exciter un chien contre quelqu'un ; parlant à un chien dans ce but, on dit : Is gant-han.
(2) (en plt de qqn) Exciter (contre qqn).
●(1910) MBJL 170. hessan o chilaouerien eneb an Iliz roman.
(3) Exciter (un mauvais penchant).
●(1889) ISV 191. Erfin lavaret a rafed e teu an drouk-spered da hisa c'hoas muioc'h ar c'hig hag ar bed.
II. V. pron. réfl. En em hisañ : s'exciter.
●(1889) ISV 191. en em hisa a reont da zancla dounoc'h c'hoaz er fallagriez.
- IsañverIsañver
voir Isañviz
- IsañvizIsañviz
pl. Habitants d’Ouessant. cf. Eusaiz & Eusañtiz
●(1949) TONA.ouessant 24-25 (N° 246). Nom porté sur la carte « Roc des Ouessantins », Forme bretonne correcte « Karreg Issanviz », tr. « Roche des Ouessantins. » ●(1957) PLBR 56. Issanvis, tr. « Ouessantais. » ●(1962) TONA.index 79. issanviz. ●(1995) LMBR 73. Pa vez komzet eus mojennoù gant Isañviz.
●(2021) GLOSSmol 66-67. Isañveur [i'sã·vœr] pl. [i'sã·vis] : « Ouessantin » - habitant de Ouessant. En particulier dans le toponyme Karreg an Isañviz. Le genre de mots qui met en émoi les linguistes…
- isdaez
- isdouarel
- isdoue
- iseiler
- isemskiant
- isfontisfont
m. –où Abîme.
●(1732) GReg 7a. Abyme, fond immense, tr. «Isfond. p. Isfounchou.»
●(1834) SIM 220. lonqet en un isfond. ●(1872) ROU 72a. Abyme, tr. «Isfound.» ●(1880) SAB 99. en un isfont, en un toull sont ebed deza. ●(1890) MOA 100b. Abîme, tr. «isfount, m. isfountou.»
►sens fig.
●(1834) SIM 198. ar pez so tremenet a so un isfond demeus a behini na eller tenna netra. ●220. An enor so evel ur roc'h e creiz ar mor ; Lonqet en un isfond, ne deus mui nep digor.
- isfontañisfontañ
v.
I. V. intr.
(1) Tomber dans un abîme, s'abîmer, s'engouffrer.
●(1732) GReg 7a. Abymer, tomber dans un abyme, & s'y perdre, rester dans un abyme tr. «Isfounta. pr. isfountet.»
●(1905) CDFi janvier-février. pa dec'he rak an doureier a isfonte dre skluziou digor Keriz. (d'après KBSA 40).
(2) S'effondrer (terrain).
●(1732) GReg 322b. La terre s'est effondrée sous cette charette, tr. «Isfontet eo an douar dindan ar c'harr-ze.»
II. V. tr. d. (au passif) Abîmer.
●(1732) GReg 7a. Comme il ya eu plusieurs villes abymées par les tremblements de terre, tr. «pa'z eus bet éleiz a guæryou Isfountet gand ar c'hrènou-Doüar.»
- isfontetisfontet
adj. Qui est tombé dans un abîme.
●(1732) GReg 7a. Abymé dans les enfers, tr. Isfountet ê goëled puncz anjvern.» ●Abymé, dans la terre, tr. «Isfountet én doüar.»
- isil
- isilañ
- isioisio
v. Est. cf. is .2 & zo.
●(vBr) MSvbr IV f° 78b, main B (DVBR 565, ETCE XI, 200). …et tricant isio dinod, tr. « (bien que) trois cents soit semblant »
- isitañ
- iskar
- iskargad
- iskarioteziskariotez
f. Traîtresse, judas.
●(1963) LLMM 99/269. Aner eo dimp gortoz an Iskariotez-se, e vlejas ar jeneral Arequipa ; ne zeuyo ket d'hon bete.