Recherche 'i...' : 872 mots trouvés
Page 16 : de istrenn (751) à ivinad (800) :- istrennistrenn
f. Huître.
●(1633) Nom 46a. Ostreum, ostrea, huistre : histr, histren.
●(1659) SCger 67a. huistre, tr. «istren, p. istr.» ●(1659) SCyez 14a. Histren histr, tr. «huistre.» ●(1710) IN I 113. pa en em avance ar gouagou var ar sabl, e lesent eno bigornou (…) istrennigou. ●(1732) GReg 503b. Huitre, tr. «Histreenn. p. histr. istrenn. p. istr. Van[netois] eistren. p. eistr.» ●(1744) L'Arm 188a. Huitre, tr. «Eisstrênn.. eisstr. »
●(1856) VNA 68. une Huître, tr. «un Eistren.» ●196. après avoir mangé l'huître, ils vous donneraient une écaille, et réserveraient l'autre à votre adversaire, tr. «goudé ma ou dehé daibret en eistren, ind e rehé d'oh ur gloren, hac e hoarnehé en aral d'en hani zou inemb d'oh.» ●(1867) MGK 121. eunn histren a zigor.
●(1934) BRUS 256. Une huitre, tr. «un eistren, pl. eistr.»
- istribilh .1istribilh .1
adj., prép. & adv.
I. Adj. Suspendu.
●(1732) GReg 899a. Suspendu uë, pendant, tr. «istribilh.»
II. Loc. prép.
A.
(1) Istribilh ouzh : suspendu à.
●(1906) BOBL 10 mars 77/2e. hi a lakaio he hini istribill ouz ar wezen elo aze.
(2) A-istribilh ouzh : suspendu à.
●(1836) FLF 29. Mez a ioa a strolladou, / A istribil oc'h ar bodou. ●(1894) BUZmornik 260. Staga a rejont Sabas a-istribill oc'h eunn treust.
B. sens fig.
(1) Bezañ atav a-istribilh ouzh ub. : dire toujours du mal de qqn.
●(1952) LLMM 31/53. (Douarnenez) atav a-istribilh deus unan bennak : atav o lavarout drouk eus u.b.
(2) Bezañ atav a-istribilh ouzh ub. : être toujours sur le dos de qqn.
●(1952) LLMM 31/53. (Douarnenez) atav a-istribilh deus unan bennak : atav war kein u.b.
C. Bezañ en istribilh ouzh : pendre à.
●(1939) MGGD 74. an alc'houez aour a oa en istribilh ouz he gouzoug. ●81. an istrogell-tra-se en-istribilh ouzin. ●(1941) SAV 19/16. eun alc'houez aour munut en istribilh ouz e c'houzoug.
III. Adv.
(1) Suspendu.
●(1732) GReg 899a. Suspendu uë, pendant, tr. «a istribilh.»
●(1904) DBFV 12b. askribil, adv., tr. «en suspension, suspendu.»
(2) sens fig. (Travail) inachevé.
●(1927) FHAB Genver 6. e labour a chomas a-istribilh...
(3) Loc. adv. Ouzh/Diouzh an istribilh : pendant.
●(1869) FHB 237/219a. lod anezho evel oc'h an istribil. ●(1872) FHB 406/325a. he gleze ganthan oc'h an istribil.
●(1963) EGRH II 117. diouzh an istribilh, tr. « en pendant. »
- istribilh .2istribilh .2
m. Galopin, garnement.
●(1963) EGRH II 117. istribilh m., tr. « galopin fantaisiste, garnement (pop.). »
- istribilhañ
- istribilhet
- istrimantistrimant
m. -où
(1) (en plt de qqn) Qqn de peu de valeur.
●(1936) BREI 443/2d. Marteze he deus bet bazadou gant an istrimant am eus gwelet o vont er-maez. ●(1958) BLBR 112/12. An istrimant loudour ! ●(1958) BRUD 4/40. Piou an istrimant-se, eme Job, hag a zo eet da gousked en iliz ? ●58. Istrimant : den pe dra difeson.
(2) (en plt des animaux) Animal sans valeur.
●(1955) BLBR 86/10. Lechefre, diot, ne welez ket sklêr : prena eun istrimant a aneval evelse ? ●(1958) BLBR 113/11. an istrimant a gazeg.
(3) (en plt d’objets) Petits objets sans grande valeur.
●(1978) BRUDn 19/17. N’ho-peus ket o digaset ganeoh e-touez kemend-all a istrimañchou ho-peus dastumet a-hend-all ? ●19. istrimañchou : bibelots.
- istrogell .1istrogell .1
m. –ed Personne excentrique. cf. istrelog
●(1838) CGK 14. histrogel, prim discampet.
●(1923) KNOL 69. Dre ma c'hellen beva keit ha ma karien, oan deuet da veza didruez, ha zoken, da veza eun istrogel deus ar re falla. ●156. ni 'zo 'tont da veza bet sinkanet gant eun istrogell. ●245. Penaos ? a lavaras an istrogell fall, n'eo ket me eo ? ●(1983) PABE 32. (Berrien) istrogell, tr. «(un) excentrique.»
- istrogell .2istrogell .2
s. –où
(1) Superstition.
●(1834) SIM 94. Carguet oll eo e benn eus an istroguellou-se.
(2) Chose étrange.
●(1931) VALL 278a. objet étrange, tr. « istrogell f. »
(3) [antéposé subst.] Istrogell tra : chose bizarre.
●(1939) MGGD 81. gant an istrogell-tra-se en-istribilh ouzin.
(4) [au plur.] Istrogelloù : excentricités.
●(1931) VALL 282a. Excentricités, tr. « istrogellou. »
- istrogellatistrogellat
v. intr. Faire l'imbécile.
●(1947) YNVL 67. oc'h istrogellat em burev. ●79. istrogellat gant va anv.
- istrogo
- istrogoù
- istrujiñ
- isuisu
m./f. –où
(1) =
●(1850) JAC 89. Pe velàn hirio'n deiz issuou va uvre !
(2) Résultat, issue.
●(1499) Ca 118b. Jssu. g. issue.
●(1659) SCger 71a. issue, tr. «issu.» ●105b. reussir, tr. «cahout issu mat.» ●(1732) GReg 549a. Issue, évenement, succès, tr. «Içzu. p. içzuou.» ●Si vous avez une bonne issuë de vôtre procès, tr. «Mar oz péz un içzu mad d'ho procès.» ●(1744) L'Arm 339a. Réussite, tr. «Issu-vat. m.»
●(1824) BAM 114. an issu mad pe ar goal issu eus an afferiou. ●(1834) APD 17. en hoc'h isçuou mad. ●(1847) MDM 1. komz gant ho kerent pe vignouned eus ho kollou pe hoc'h izu-mad. ●(1866) HSH 201. Goude beza labouret gant cals a issu-mad er Spagn.
(3) Partie du domaine public qui est restée après la construction d’une route.
●(1963) EGRH II 117. isu f. -ioù, tr. « issue ; partie du domaine public qui est resté après la construction d’une route. »
- isu-taol
- isuennisuenn
f. –où Issue, sortie.
●(1732) GReg 549a. Issue, lieu par où l'on sort, tr. «jçzuënn. p. jçzuënnou.» ●Issuë, sortie d'un village, espace attenant au village, tr. «içzuënn. p. içzuënnou.»
- ItaliItali
n. de l.
I. Italie.
●(1499) Ca 118b. Jtaly. g. ytalie vne region.
●(1862) BSH 5. e queyd ha ma vo he map en Italy.
●(1921) DAVR [12] (Kentskrid). da Vro C'hall, da Vro Saoz, d'an Itali, d'an Almagn, d'ar Rusi.
II. (botanique)
(1) Geot-Itali : Ray-grass d'Italie Lolium multiflorum.
●(1929) FHAB Genver 11. Mat e kavan touezia geot Pariz gand ar melchen. (...) Daou seurt geot Pariz a zo : ar geot Pariz ordinal hag ar geot Pariz barvek anvet ivez geot an Itali.
(2) Nardi-Itali : faux nard, lavande aspic Lavandula latifolia.
●(1732) GReg 649b. Nard male, ou aspic, plante, tr. «nardy-italy.»
- Italian
- italian .1
- italian .2italian .2
m.
(1) Italien (langue).
●(1638) Peiresc 7-9. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec, / Islanrd, Sauxnec ha Brezonec, tr. «Toutes les langues qui existent en ce monde / Italien, latin et grec, / Iralndais, anglais et breton.»
(2) (argot de La Roche-Derrien) Rhum.
●(1885) ARN 32. Rhum. – Br. Rom. Arg[ot] : Italian, italien, de Rome (par homoconsonnance).
- italianeg
- Italianez
- italieg
- italiekaat
- itik .1itik .1
adj.
(1) (en plt de la soif) Ardente, intense, inextinguible.
●(1866) SEV 133. Petra eo eunn diveradenn zour da derri eur zec'hed ken itik ?
(2) Bezañ itik a : avoir soif de.
●(1862) JKS.lam 200. O va Jezuz, na peger kaer eo ann henchou a ziskouezit d'ar re ho kar, d'ar re a zo hitik ac'hanoc'h !
(3) Bezañ itik da : avoir un goût très vif pour.
●(1931) VALL 340a. avoir un goût très vif pour, tr. «beza itik da L[éon].»
- itik .2itik .2
m.
I.
(1) Soif ardente.
●(1859) SAVes 44. Ar mezier zo eun hitropic / Seul ma c'haval, seul an itic / A drantel e vouzellou. ●(1860) BAL 79. Va ene a zo evel dare gant ar zec'hed, feaz gant an itic. ●(1867) FHB 120/126b. Evel eun den tropik, / Gant ar zec'hed hen dare, / Sul ma c'hev a vir doare / Bravoc'h vez he itik. ●(1880) SAB 421. dare gant an itic, feaz gant ar zec'hed.
●(1924) NFLO. envie. j'ai bonne envie de boire, tr. «eun itig sec'hed am eus.»
(2) par ext. Appétit.
●(1929) FHAB Mae 195. O klask kompren emaoun, itron, penaos e c'hell ho tri bugel debri gant kement a itik eur pred ken dizaour ha penaoz diwar o boued pemdeziek o deus eul liou ker sklaer ha kel livrin !
II. sens fig.
(1) Forte envie, soif de.
●(1877) FHB (3e série) 14/109a. perag em euz kement a itik da c'hounit arc'hant.
(2) Kaout itik da : avoir un goût très vif pour.
●(1924) NFLO. empressé. j'ai un goût e[mpressé] pour le travail, tr. «itig am eus d'al labour.» ●(1931) VALL 340a. avoir un goût très vif pour, tr. «kaout itik da L[éon].»
- itiket
- itrikitrik
m. –où
(1) Combine, astuce, intrigue.
●(1947) TNOG I et TNOG II).">TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) Itrik, ak. g. an dro mat pe fall d'en em zibab (combine). ●(1958) BAHE 15/3. an itrikoù, an troioù-gwidre n'emaint ket diouzh e spered. ●(1964) BAHE 15/62. Kan tro ha mil itrik.
(2) Kaout itrik : être rusé, malin.
●(1988) TOKO 18. Job a oa eun devezer (…) fin evel eur louarn hag e wreg Solen he-devoa kemend all a itrik. ●(1988) PERUgliz 25. te a soñj ganit ’h out finoc’h evit ar re all, evidout da gaout itrik !
(3) Itrik fall : mauvais tour.
●(1969) BAHE 62/25. Kement itrik fall 'oa tout a ijine.
(4) Bezañ itrik(où) en ub. =
●(1919) BUBR 7/184. Dre forz kuriuzi aneza e velomp awalc'h pegement a itrik a zo en e gorf. ●(1974) SKOL 56/29. itrikoù a zo er vaouez-mañ.
(5) Habileté à inventer un procédé, à se tirer d'affaire, etc.
●(1947) TNOG I et TNOG II).">TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) Itrik, ak. g. : spered lemm da ijinañ troioù. Gwell eo itrik eget nerzh. Hennezh a zo un itrik fall.
(6) Paotr-an-itrikoù : débrouillard.
●(1974) SKOL 56/20. Daniel mil-micher ha paotr an intrikoù e oan koulskoude.
►Fañch-an-itrikoù : personnification du débrouillard.
●(1970) BHAF 108. med buan e kavis eun itrik, rag Fañch an itrikou e oan.
- itrikañitrikañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Fabriquer, goupiller, combiner, boutiquer.
●(1947) TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) Itrikañ, verb. : iriennañ troioù (combiner, chercher une combine). ●(1954) VAZA 105. un tamm eus e groc'hen am boa itriket gantañ ur yalc'h vutun. ●(1978) EMGI 19. Itrikañ a raemp ivez seurt greunadennoù tapet gros. ●(1982) TKRH 89. Evel-se e veze itriket lavarennoù.
(2) Imaginer, inventer.
●(1955) VBRU 147. dalc'hmat e veze oc'h itrikañ stumm pe stumm da sikour ar beorien.
(3) [probablement influence littéraire du français] Intriguer.
●(1902) LZBt Du 18. Neuze, vit intrika n'ê mui ouz moui, e tenniz euz eur zac'h, eur west muzik.
II. [devant un v.] =
●(1965) KATR 33. Gwech ha gwech all e itrike pellgomz gant eur hamalad bennag dim on daou. ●(1970) BHAF 24. Eur yaouvez a viz here (…) e itrikas va mignon Jañig Daofin ha me mond da gas eur boked krisañtem war vez tonton Job.
- itriker
- itronitron
f. –ezed
I.
(1) Dame.
●(1499) Ca 118b. Jtroun. g. dame. ●(1505) Vc 1. Veni Creator an Ytroun Anna, e latin-brezounec, tr. «(Le) Veni Creator de Madame Anne, en latin-breton.» ●24-25. enn henor dan Ytroun An(na) / hon ducgez rouanez, tr. «en l'honneur de Madame Anne / notre duchesse-reine.» ●(1530) Pm 106. assumption an ytron quer, tr. «l'Assomption de la chère Dame.» ●(1576) Cath p. 1. bvhez an itron sanctes Cathell, tr. «la vie de madame sainte Catherine.» ●(1580) G 19. Quemer monet te haz Ytron, tr. «Prépare-toi à aller, toi et ta Dame.»
●(1659) SCger 36a. Dame, tr. «Itron pl. Itroneset.» ●155b. Itron pl. itronneset, tr. «Dame.» ●(1732) GReg 242b. Dame, femme d'un gentilhomme, tr. «Itroun. p. itrounesed. inntroun. p. inntrounesed.»
●(1869) FHB 220/87b. guiskamant eun itron euz al lez. ●(1870) FHB 306/354a. canfardet o cazelia itronezet. ●(1879) BAN 123-124. An Itron, bras ganthi clevet ar goulen-se, ne brizas ket respont. ●(18--) KTB.ms 15 p 308. un heul vraz a brinsed, a otronez hag a itronezed kaer.
●(1902) PIGO I 39. an itron a reaz eur c'hoarzaden. ●(1928) BFSA 237. eun itron fur a oa o chom demdost eno. ●(1938) FHAB Kerzu 245. dimezelled hag itronezed kêr.
(2) An itron : madame.
●(1741) RO 533. derhel an itron à hely ma chaden.
(3) [suivi du nom de famille]
●(1907) PERS 186. Va c'hiniterv, emezhan, d'an itron Fayolle.
►[au vocatif]
●(1580) G 105. Ho trugarez Itron quer, tr. «Merci, chère Dame.»
●(1911) BUAZperrot 648. Oh ! nan, intron, emezo, ken didroïdell ha tra.
II. [avec une majuscule]
(1) (religion) (en plt de la Sainte Vierge) Notre Dame.
●(c.1680) NG 1273. En Etron Varia. ●(1732) GReg 242b. Nôtre-Dame, la Sainte- Vierge, tr. «An Itroun-Varya.» ●(1790) PEdenneu 30. en Entron Varia.
●(1941) ARVR 21/3d. Leun e oa iliz-keo Itron-Varia ar Maeziou.
(2) fam. Itron Varia an amzer : le temps qui passe.
●(1981) ANTR 6. Fur a-walh ont o daou evid lezel Itron Varia an Amzer, evel ma leverer, da ober he labour war he 'fouezig.
III. (botanique) Beskenn an Itron Varia : digitale.
●(1732) GReg 288b. Digitale, plante, tr. «Besqennou an Jtroun Varya. voyez gans nôtre-Dame.»
- itronezitronez
f. –ed cf. itron.
I. Dame, madame.
●(1839) BBZ I 118. Ia, med onn ho itron, ho tous hag ho pried, / Ma hano zo, 'vit gwir, itronez ar Faouet, tr. « Oui, je suis votre dame, votre amie, votre épouse ; oui, c’est moi qui m’appelle la dame du Faouet » ●124. Ma itronez, d'in livirit, / Da bérak bep noz a zavit ? tr. « Madame, dites-moi, pourquoi chaque nuit vous levez-vous ? »
II. [avec une majuscule] (religion) (en plt de la Sainte Vierge) Notre Dame.
●(1844) DMB 62. Chapellik en Intronès, tr. «La petite chapelle de la Vierge.»
- itropik .2itropik .2
m. (pathologie) Hydropique.
●(1859) SAVes 44. Ar mezier zo eun hitropic / Seul ma c'haval, seul an itic / A drantel e vouzellou.
- itropik / tropik .1
- ivarzhivarzh
m. –où Chemin entre deux haies, deux talus.
●(c.1718) CHal.ms i. petit chemin entre deus hayes, tr. «yuarh pl. yuarheu.» ●(c.1718) CHal.ms iv. sentier petit chemin, clos de deus hayes, ou une charrette ne peut pas passer, tr. «yuarh, pl. Iuarheu.»
●(1904) DBFV 116a. ivarh, m. pl. eu, tr. « chemin creux entouré de fossés et de brousailles ; petit sentier, défilé. » ●(1932) GUTO 8. un ivarh enk. ●(1934) BRUS 278. Un chemin creux, tr. «un ivarh –eu (entre deux haies).»
- ivarzhenn
- ivec'hedivec'hed
voir iverred
- Ivel
- iveriñiveriñ
voir euveriñ
- iverred / ivec'hediverred / ivec'hed
f. (météorologie) Vent de Noroît.
●(1977) PBDZ 1006. (Douarnenez) honnezh a vez anvet an iverred hag a oar glaziñ, tr. « on l’appelle le vent de Norois et toujours il fraîchit. » ●(1979) VSDZ 26. (Douarnenez) ma vie an ivec’het te oar, an avel e tont eus ar maez, tr. (p. 195) « lorsque le vent de Noroît soufflait, c’est-à-dire lorque le vent venait du large. » ●150. An ivec’het a gouezh en hañv, pa eo brav an amzer tro dek eur hanter unnek eur, deus ar mintin, en hañv, tr. (p. 312) « Le Noroît vient en été, quand il fait beau, vers dix heures et demie onze heures du matin, en été. »
- ivezivez
adv.
(1) Aussi.
●(1499) Ca 209b. yuez. g. auxi. ●(1530) Pm 29 (Tremenuan). Ham (variante et lire : han) aelez hyuez (variante : yuez) archaelez, tr. «Et mes anges, aussi les archanges.» ●(1580) G 64. Byhandet yvez am bezo, tr. «J’aurai aussi de la misère.» ●(1576) H 52. Iuez ez contracter querentiez spirituel dre an sacramant a confirmation, tr. « Likewise there is contracted a spiritual relationship through the sacrament of Confirmation. » ●(1612) Cnf 24b. Yuez nep à clasq en nos-sé an our gueuten, ha hat raden à pech maruelamant.
●(1659) SCger 11a. aussi, tr. «yuès.» ●(1790) MG 210. er haud-ce e bouïs ehue un dra-benac.
●(1821) SST 56. a y e ya evé d’er Purgatoire ? ●91. hum adressein evé doh-t-ai. ●(1849) LLB 53. Hui ehue. ●(1857) LVH 170. hàg ean e zou ehué nitra caërroh, nitra dônnoh hag ihuelloh ?
●(1903) MBJJ 35. Neuze ec’h achuan me ive d’en em gempenn. ●(1911) BUAZperrot 223. An dud gouisieka eo ivez an dud izelleka.
(2) Non plus.
●(1821) SST 260. n’en dès quet evé a behet.
- ividigividig
m./f. –où, d. daouividig / divividig (anatomie) Tempe.
●(c. 1501) Lv 232/10. yuizic gl. tempora. ●232/17. yuizic gl. timpora. ●(1633) Nom 17b. Tempora : les temples : an iuidicq.
●(1659) SCger 116b. les temples de la teste, tr. «an iuidic.» ●155b. iuidic, tr. «temple de la teste.» ●(1732) GReg 910b. Temple, ou tempe, partie double de la tête, entre les yeux & les oreilles, tr. «Ivydicq. an ivydicq. p. an daou ivydicq. van[netois] ividicq. p. ividiguéü.» ●La temple droite, tr. «An ivydicq dehou.» ●La temple gauche, tr. «An ivydicq cleyz.»
●(1847) MDM 236-237. en dro d’ar fri, d’an diou ividik. ●(1876) TDE.BF 307a. Ividik, s. m., tr. «Tempe de la tête ; pluriel duel, daou-ividik.»
●(1900) KEBR 14. An ividig, m. s., tr. « La tempe » ●An ividigou, m. pl., tr. « Les tempes ». ●(1903) MBJJ 91. eur guchennad vleo a disken ’hed o ividik. ●(1907) BOBL 13 avril 133/3b. ar gouli a oa en e ivedik. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 225b. ar gwazied a chouez war an ividigou hag ar gouzougou.
- ivignenivignen
coll. (ichtyonymie)
(1) Lançons.
●(1942) VALLsup 105b. Lançon, tr. «ivignenn f. ; le pêcher ivignenna.» ●(1973) ICTB ii p. 405 R-355-B. (Ploueskad) Petit lançon, tr. «col evignen sf evignenenn.»
●(2003) ENPKP 12. (Ploueskad) e gwengolo hag here, e teue aliez bandennadou ivignenn e pleg-mor ar C’hernik, tr. (p. 14) «en septembre et octobre, souvent des bandes de lançons rentraient dans la baie du Kernik.»
(2) Roue an ivignen : vive.
●(1973) ICTB ii p. 400 R-350. (Kleder) Vive, tr. «roue-an-ivignenn, roueed-an-ivignenn.»
(3) Eskob an ivignen : vive.
●(1931) VALL 787a. Vive, poisson, tr. «eskob an ivinenn L[éon].»
- ivignena
- ivignenennivignenenn
f. Petit lançon.
●(1973) ICTB II p. 405 R-355-B. (Ploueskad) Petit lançon, tr. «col evignen sf evignenenn.»
- ivin .1ivin .1
adj.
(1) Fâcheux, pénible, étrange.
●(c.1718) CHal.ms ii. fascheus, tr. «fachûs mr D'Ing. ne l'aprouue pas, calet, iüin, souhet.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Il n'y a pas de plaisir de souffrir une rebuffade, tr. «dies é, calet é, iüin é andur un disprisanç guet raugoni.»
●(1904) DBFV 116a. iùin, iùein, adj., tr. « étrange, fâcheux, pénible (Ch. ms.). »
(2) Bout ivin gant ub., da ub. : trouver regrettable que, trouver pénible de.
●(c.1718) CHal.ms i. Il m'est bien dur, bien etrange bien facheus d'estre si mal traitté, tr. «calet é din, Iuëin é guenin, soüeh bras é guenin, bout quer goal drettet.» ●Il m'est bien estrange de me uoir si mal traitte, tr. «calet é din, Iüein é guenin soüehet bras oûn bout quer goal drettet.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Il m'est bien fascheus d'estre si mal traitté, tr. «calet é din, Iüin e guenin, souheh bras e guenin bout quer goal drettet. Il est urai qu'iüin et souheh signifient proprement estrange, Ie suis surpris, mais ces deus expressions se confondent souuent auec fascheus quoiq' non touiours.» ●I'ay grand mal de Cœur de uoir tout cela, tr. «Iüin e guenin güelet quemetcé.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Il est bien facheus a un Ieune homme de souper par Coeur, tr. «iüin é d'ur pautre yaoanc coiniein dre zesir, dre song' hep quen.»
●(1904) DBFV 116a. iùin é getou, tr. « il a bien perdu, il peut regretter beaucoup, à Locminé. » ●(1905) IMJK 118. ma vehé iùin getou chom hep kroéz na poén erbet. ●(1921) GRSA 279. iùin ha ké e vo genoh. ●(1939) RIBA 55. deusto m'é ma èl un amzivad, nen dé ket iùin geton.
- ivin .2
- ivin .3ivin .3
m. -où (botanique) Caïeu, cayeu. cf 2. ivin
●(1963) EGRH II 118. ivin m. -où, tr. « caïeu, partie de bulbe (d’ail, par ex.). »
- ivin .4ivin .4
[vbr eguin gl. adungen, mbr iuin, vco euuin gl. unguis, eϷincarn gl. ungula, vgall eguin, virl ingen < celt *angu̯̤īnā]
M. –où, –ioù, –ed
I. (anatomie)
(1) Ongle.
●(1499) Ca 118b. Juin. g. ongle. ●(1633) Nom 15b. Præsegmen vnguium, resegment : la taillure des ongles : trouchadur, pe tailladur an iuinou.
●(1659) SC 106. troc’ha e yuinou da Vener. ●(1659) SCger 86a. ongle, tr. «iuin, p. iuinou.» ●155b. iuin p. iuinou, tr. «ongle.» ●(1710) IN I 18. crenna he ivinou. ●(17--) TE 282. é ivinèt èl crabanneu ur splahouër.
●(1839) BEScrom 272. luemmein corzenneu hag ou flantin édan é guivinneu deourne. ●(1857) CBF 56. lemma da ivinou, tr. «aiguiser tes ongles.» ●(1876) TDE.BF 307a. Ivin, s. m., tr. «Ongle ; pl. ou.»
●(1907) BSPD i 44. ind hum lak de ziskrabellat en doar get ou givineu. ●(1970) GSBG 110. (Groe) givin, tr. «ongle.»
(2) fam. Paotr an ivinoù hir : le voleur.
●(1974) YABA 21.12. Mar ne vezè anaùet michér mad erbet dehon, ean e oè paotr en ivineu hir. ●(1974) LIMO 21 décembre. Paotr en ivineu hir, le gars aux ongles longs pour dire un voleur.
(3) Mab an ivin : racine de l’ongle.
●(1982) PBLS 201. (Langoned) mab an ivin, tr. «base de l’ongle.»
(4) Sole du cheval.
●(1732) GReg 872b. Sole de cheval, espece de semelle de corne beaucoup plus tendre que l’autre corne qui l’environne, tr. «Ivyn ar marc’h.»
(5) Serre d’un rapace.
●(1633) Nom 36b. Vnguis : ongle, la serre d’un faulcon : In accipitrum genere : Iuinou pe griffou vr faòcaun.
●(1897) EST 74. er spalhoér, digor é ivinieu.
(6) Pince de crabes, etc.
●(1633) Nom 43a. Acetabula, flagella, brachiar chelæ, forcipes, denticulari, citri, forcipata brachia cancrorum : pincettes des escreuisses, ou du scoprion : iuinou an cancret, pe an scorpiounet.
II. (botanique) Ivin kignen : caïeu d’ail.
●(1732) GReg 22a. Gousse d’ail, tr. «Van[netois] Ivin-qigneen.» ●(1744) L’Arm 9b. Cayeu d’ail, tr. «Ivin Quigneine.»
●(1876) TDE.BF 307a. Ivin-kignenn, s. m., tr. «Gousse d’ail.»
●(1909) BROU 214. (Eusa) ivin-kiñen. Ce dernier se dit aussi à Ouessant. ●(1934) BRUS 263. Une gousse d’ail, tr. «un ivin kignén, m.» ●(1935) FHAB Genver 38. eun ivin kignenn.
III. (en plt de qqc.)
(1) Griffe (de fer).
●(1869) FHB 253/346a. dispen he c’horf gant ivinou houarn.
●(1907) BSPD i 89. Goudezé é rogér é gorv, tu ha tu, get givineu hoarn.
(2) sens fig. Ivinoù an amzer : les griffes du temps.
●(1911) BUAZperrot 770. ne gouez ket dindan ivinou an amzer.
IV.
(1) Ober da ub. astenn e bevar ivin : abattre qqn.
●(1905) FHAB Gouere/Eost 111 (L) Y.-V. ar Gall. Pembroc'h a zav evit paea ar goall daol-ze, mes Geoffroy du Bois, gant eun taol all a ra d'ezhan asten he bevar ivin.
(2) Paeañ rik ha rik war an ivinoù : payer rubis sur l’ongle.
●(1766) MM 1442-1443 (Li) C.-M. Le Laé. O poa ranquet paea ar c'hi-sé / Ric a ric var an hivinou, tr. G. Esnault «Déjà vous deviez avoir payé ce chien-là, ric-à-rac, rubis sur l'ongle.»
(3) Sachañ war e ivinoù : se presser.
●(1935) ANTO 11 (T) *Paotr Juluen. Ha me d'ar gêr, o sacha war ma ivinou gant herr. ●18. Mari Gailharenn a c'houneze a veg troad, a sache war hec'h ivinou, evel ma vije bet an diaoul war he lerc'h.
(4) Bevañ diwar-bouez e ivinoù : vivre de rapine.
●(1732) GReg 782a. Vivre de rapine, tr. G. Rostrenenn «Beva divars boës e jvinou.»
(5) Bezañ paotr an ivinoù hir : être voleur.
●(1974) YABA 21.12 (Gi) J. Jaffre. Mar ne vezè ket anaùet michér vad erbet dehon, ean e oè paotr en ivineu hir.
(6) Krennañ e ivinoù da ub. :
●(1908) FHAB 135 (L) F. Cardinal. Penoz distroada ar franmasouned hag ober dezho krenna ho ivinou. ●(1909) FHAB Du 348 *Laouig Beg ar Spins. Satorgoaë, eme Lollo, er vech-man e vezo krennet o ivinou dezo. ●(1957) (T) *Jarl Priel AMAH 97. Ha diwar neuze ne baouezas ket da glask tro da grennañ e ivinoù d'ar Gall.
(7) Na vezañ bavet e ivinoù : être capable.
●(1982) LIMO 26 novembre (G) Job Jaffre. Mes penn e oè dehon ha dornet mad e oè. El ma vè laret : hennèh ne oè ket bauet é ivineu.
(8) Kaout gwad dindan e ivinoù : voir gwad.
- ivin-revivin-rev
voir ivinrev
- ivinad