Devri

Recherche 'i...' : 872 mots trouvés

Page 17 : de ivineg (801) à izelvan (850) :
  • ivineg
    ivineg

    f. –i Terrain planté d'ifs, taxodaie.

    (1732) GReg 512a. Lieu planté d'if, tr. «Ivineg. p. ivinegou.» ●(1744) L'Arm 191b. Lieu planté d'if, tr. «Ivinêc. f.»

    (1876) TDE.BF 307a. Ivinek, s. f., tr. «Lieu planté d'ifs.»

  • ivinek .1
    ivinek .1

    adj.

    (1) Qui a de grands ongles.

    (1732) GReg 674b. Qui a de grands ongles, tr. «Ivinecq. ivinocq

    (1876) TDE.BF 307a. Ivinek, adj., tr. «Qui a de grands ongles.»

    (1924) FHAB C'hwevrer 80. Pemp biz ivinok / o tenna kailhebok / eus penn eur blevok.

    (2) sens fig. Krapinell ivinek : plaisir sensuel.

    (1732) GReg 61b. L’argent est un puissant attrait pour les avares ; & le plaisir sensuel en est un autre pour les voluptueux, tr. « An arc’hand a so un armorch bras evid an dud avaricius, hac ar plijaduryou lic, ur grampinell ivinec evit ar re lubric, sioüas. »

  • ivinek .2
    ivinek .2

    adj. Planté d'ifs.

    (1931) VALL 372b. où il y a des ifs, tr. «ivinek

  • ivinenn
    ivinenn

    f. –ed, –où, ivin If.

    (1499) Ca 118b. Juinenn. g. vng arbre.

    (1659) SCger 155b. iuinenn p. iuin, tr. «if.» ●(1732) GReg 512a. If, arbre, tr. «Ivinenn. p. ivinenned, ivinennou, ivin.» ●(1744) L'Arm 191b. If, tr. «Ivinenn.. ivinenneu

    (1849) LLB 844. en ivinen glas. ●(1876) TDE.BF 307a. Ivinenn, s. f., tr. «Plant d'if ; pl. ivin, masculin.»

    (1934) BRUS 260. Un if, tr. «un ivinen, f. pl. ivin.»

  • iviniñ
    iviniñ

    v. intr.

    (1936) DIHU 297/41. ivinein (v. a.) pointer du pied én ur gonz ag ur jao é tennein ur goal garg doh ur mañné : ret é d'er ronsed ivinein eit krapein er mañné-sé.

  • ivinrev / ivin-rev
    ivinrev / ivin-rev

    m. (pathologie) Onglée.

    (1659) SCger 86a. onglée, tr. «iuinou reo.» ●(1732) GReg 674b. Onglée, tr. «Ivin-réau. an ivin-réau.» ●J'ai l'onglée aux mains & aux piez, tr. «Crocg eo an ivin-réau èm daouarn hac em zreid.»

    (1857) CBF 2. Krog eo ann ivin reo enn he zaouarn, tr. «Il a l'onglée.» ●(1876) TDE.BF 307b. Ivin-reo, s. m., tr. «Onglée.» ●(1896) GMB 342. pet[it] tréc[orois] ivin-rê.

    (1914) DFBP 227b. onglée, tr. «Ivin-reo.» ●(1934) BRUS 220. L'onglée, tr. «en ivin-rèu.» ●(1982) PBLS 131. (Sant-Servez-Kallag) êd eo an ivin-reo e-barz ma daouarn. tr. «j'ai les mains tout à fait engourdies.»

  • ivochiñ
    ivochiñ

    voir evochiñ

  • Ivon / Ivonig
    Ivon / Ivonig

    n. pr. Yvon.

    (1866) FHB 59/52a. Per a laoskas eur malloz anter vouguet, rag Yvonig a daolaz soublig he zourn var he c'hinou var'n abek poket dezhan.

  • Ivona
    Ivona

    n. pr. Yvonne.

    (1878) EKG II 268. pa oue galvet gand Yvonaik, he nizez.

    (1909) NOAR 131. Ivona a yeas war an adrenv.

  • Ivoned
    Ivoned

    n. pr. Prénom dérivé de « Ivon ».

    (c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Iuonet omnes so map mat ha quar., tr. « Ivonet Omnès est un fils bon et aimant. »

  • Ivonig
    Ivonig

    voir Ivon

  • ivragn .1
    ivragn .1

    adj. Ivrogne.

    (1790) MG v. gounidec, hac ivraign pomét. ●33. é hoh un tamiq ivraign.

  • ivragn .2
    ivragn .2

    m. –ed Ivrogne.

    (1790) MG 317. un ivraign péhani-zou acustumét de gorvadein.

  • ivragner
    ivragner

    m. –ion Ivrogne.

    (1818) HJC 302. ivet guet en ivrognerion. ●(1829) CNG 108. ivraignér ahurtet.

  • ivragnerez
    ivragnerez

    f. –ed Ivrognesse.

    (1831) RDU 121. en duchentil vrassan ag é doar hé galhuai avrignourés, discoufiourès, bigot ha paud a dreu aral.

  • ivragnerezh
    ivragnerezh

    m. –ioù Ivrognerie.

    (1767) ISpour 148. er filageu noss, ag er hcrolleu, en ivraignereaheu, ag er festeu bras. ●(1787) BI 59. jamæss distroeit guet enn debauche nac ivraignereah. ●(1790) MG 34. é ma en ivraignereah e zou caus. ●(1790) Ismar 215. Ne gonzan quet ag er filageu noz, ag er horolleu, ag en ivraignereaheu, ag er festeu bras. ●(1792) HS 197. Hum abandonnein d'enn ivraignereah. ●255. enn ivraigneréah.

    (1841) IDH 33. en divertissemanteu sod, en ivraignereah. ●52. en ivraignereah (...) e zou ur venadur méhus.

  • ivragnez
    ivragnez

    f. –ed Ivrognesse.

    (1790) MG 155. é hoaih un ivraignès.

  • ivragniñ
    ivragniñ

    v. intr. S'ivrogner.

    (1767) ISpour 107. vaillant eit ivraignein. ●111. croll hac ivraignein. ●(1790) Ismar 93. er-ré e implé er péh e chairrant, é chervadein, é hivraignein. ●142. vaillant eid ivraignein. ●145. gobér chervad, coroll hac ivragnein.

  • ivre / ivri
    ivre / ivri

    s. (botanique) Ivraie.

    (1499) Ca 209b. yuray. g. yuraye. ●(1633) Nom 76a. Lolium : yuraye, yuroye, gasse, leuille : yurè. ●85b. Githago, pseudomelanthium : yuraye : yuræ.

    (1861) BSJ 113. Parabol en invray e ziscoé dehai é ma queige-meige ar en doar er ré fal hag er ré vad. ●280. ne doé hâdet invray é misq er gunéh. ●(1872) DJL 17. ivri touez an ed (...) Ha da heul an ivri n'eus tennet ar guiniz.

  • ivri
    ivri

    voir ivre

  • Iwan
    Iwan

    n. pr. Yves.

    (1908) BOBL 23 mai 178/3a. Eiz de toull da Iwan G.

  • Iwerzhon
    Iwerzhon

    n. de l. Irlande.

    (14--) N 123-124. da heul (…) a grif sider da yuerdon (ms. ynerdon), tr. «je te suivrai certes en Irlande.» ●130. bede hiverdon, tr. «jusqu’en Irlande.»

    (1908) DIHU Genver 31/64. Lakat e hrant berpet en iverhoneg (brehoneg en Iverhon) ér pen ketan. ●(1910) MBJL 52. e Bros-Skos, evel en Iverzon. ●(1911) BUAZperrot 158. Jaoua a oa ginidik eus an Iverzon. ●(1931) DIHU 245/354. betag Iùerhon, betag er Rusi, en Ind hag er Japon, a pe gav en tu.

  • Iwerzhonad
    Iwerzhonad

    m. Irlandais.

    (1910) MBJL 41. Mes se a zeuio hep dale. En despet d’al lezenno, e vot Iverzoniz ar bla 1828 war eun Iverzonad, eun avokad helavar ha zod, ken ec’h é, gant librentez e vro : O’Connell e hano. ●(1932) GUTO 46. sant Patrik, en Iverhonad. ●(1959) TGPB 79. N’out ket den d’az ker, Iwerzhonad brein !

  • Iwerzhonadez
    Iwerzhonadez

    f. –ed Irlandaise.

    (1921) GRSA 391. anaùout un Iùerhonadéz.

  • iwerzhonat
    iwerzhonat

    adj. D'Irlande, irlandais.

    (1910) MBJL 52. eur beleg iverzoniad. ●(1911) BUAZperrot 527. an abad iverzoniad. ●(1939) KOLM 50. léañned iùerhonat.

  • iwerzhoneg
    iwerzhoneg

    m. Gaélique d'Irlande.

    (1908) DIHU Genver 31/64. Lakat e hrant berpet en iverhoneg (brehoneg en Iverhon) ér pen ketan. ●(1910) MBJL 66. eur skol iverzoneg.

  • iwerzhonek
    iwerzhonek

    adj. En gaélique d'Irlande.

    (1939) KOLM 74. ur skrid iùerhonek.

  • Iwerzhoniz
    Iwerzhoniz

    n. pr. plur. Habitants de l’Irlande.

    (1910) MBJL 41. En despet d’al lezenno, e vot Iverzoniz ar bla 1828 war eun Iverzonad, eun avokad helavar ha zod, ken ec’h é, gant librentez e vro : O’Connell e hano.

  • Iz
    Iz

    n. de l. Ys (ancienne cité légendaire noyée sous la mer).

    I.

    (1580) G 486. An enesenn a Ys avezo dyquys punysset, tr. «L’île d’Ys sera gravement punie.» ●539. Deoch pep den so en Ys gant avys dynyssat. ●543. An ker man de ya a Ys a vezo punysset. ●555. Lavarez ez ve Ys a deuhe en quys se. ●567. Her an kerys a Ys enep quys no prys quet. ●(c.1600) (1900-1901) MELU 277. Is ne cavas par da Paris.

    (1716) PEll.ms 753. Ker Is. ●(1732) GReg 7a. pa’z eusbet êleiz aguæryou Isfountet gand ar c’hrènou-Doüar, pe rac tra ne vézqet arru qement all gand ar guear a js. ●548b. Aba-ouë beuzet ar guær a Is, / Ne deus qet cavet par da Baris.

    (1844) FOB 121. A baouë beuzet ar gwær a is, / Ne deus quet cavet par da Paris. ●(18--) OLLI 84. Ar roue Grallon, Kaer Is ac ilis miraculus an Itron varia Remengol. ●(1855) FUB 76. Abaoué beûzet Ker-Is, / N’eûz ket kavet par da Baris. (…) Paris / Par-Is. (…) Pa ziveûzô Is / É veûzô Paris. ●(1855) FUB notice 4. Ar roue Graalen zo en Iz bez.

    (c.1860) IMR [1]. En eskopti Kerne, el lec'h ema brema môr Douarnenez, e oa guechal eur gaer vras meurbet, hanvet Is. (...) Gralon, pehini a chome neuze en Is, a oa roue Breiz-Izel. (...) alies o devoa prezeguet a feiz er gær a Is, ha gourdrouzet ar roue Gralon obalamour d'an droug-oberou. (...) Kær Is ne ma mui, evel Sodom, Gomor ha Babylone; hag herie ar môr a ruil dreist he fenn. ●(1865) FHB 21/163b. Guir ez euz hirio tud goueziec ha ne gredont ket e ve bet morse na Ker-Is na Roue Grallon. ●(1866) BOM 80. Euz a gear Iz.(1867) BBZ III 39. Pez a lavaraz den Doue / D’ar roue Gradlon enn Is be ? ●492. Eskob Is eured a lidaz. ●(1867) TELrem 8. Ker Is hag ar brinsez Ahez. ●18. Kear Is, ar Roue Gralon, ar burzudou zo bet. ●(1869) TDE.FB xviiib. Ar gear a Is a ioa gwechall el leac’h m’ema hirio bae Douarnenez, peder pe bemp leo euz a Gemper, hag a zo bet beuzet war-dro ar bloaz 442. Ar gear-ze, eme ar Vretouned, a ioa ker braz, ker kaer ha ker pinvidik ha Paris. Dre-ze e lavaront : Abaoue ma’z eo bet beuzet Is, n’euz ket kavet par da Baris. ●(1870) MBR 308. Baleet eta dindan-oun, dre ruiou kear Is. ●318. Mar d’eo galvet ann holl da vont da gear Is. ●(1872) KTB I Kolevran 93. Eur wes e oa eur roue er ger a Is hag a oa marvet e wreg. ●(1878) SVE 995. Abaoue beuzet Ker-Is / N’euz ket kavet par da Baris. ●997. Pa ziveuzo Is / E veuzo Paris. ●998. Seiz mantel skarlek ha triugent, hep henvel ar re-all, / A zeue euz ar ger a Is d'ann offerenn da Lauval. ●(1886) IVO 177. Kentoc'h embo savet kear a Iz en hi za. ●(c. 1890) CFB 131b. Neuze ec'h en em dennaz d'ar gear vras a Is, evit lezel kear frank gant sant Kaorintin. ●(1894) GIV 16b. Man cloc'h Sant Gweltraz en Ger hiz. ●(1898) BRE 26. Ar ger Is zo kousket du-ze.

    (1905) KBSA 40. Iz ar gêr villiget abalamour d'he fec'hedou mezus. Keriz a gousk bremañ e goueled ar mor. ●(1910) ISBR 51. alhuéieu dor Iz doh é houg èl berpet. ●(1924) ZAMA 15-16. N'ouzez-te ket eo hounnez, ar wezenn a teus displantet, diskolpet hag hanter-lazet, n'ouzez-te ket e teu ar wezenn-ze war-eun eus kear Is, kear-veur hon tadou-koz ? ●(1927) GERI.Ern 238. Is n. de ville légendaire, Keris. ●282. Keriz.(1937) TBBN 53. Mar dé guir juden er gér a Iz. ●(1941) SAV 9. dismantrou paleziou ha mogeriou Iz. ●10. da glask penn eus Kêr Iz e-pad an tre bras. ●(1970) TDBP I 233. Honnez a vez kanet war don "Ar gêr a Iz". ●(1977) TDBP II 250. Ar gêr a Iz, la ville d'Ys, (imité du français). ●(1995) LMBR 45. Iz he c’hant palez hag iliz. (...) da vamiñ ouzh Kêr-Iz.

    (2002) TEBOT 112b. Abati Landevenneg / Ha mor Douarnenez / Lec'h ma oa beuzet Kêr-Iz / Hag ar briñsez Ahez.

    II.

    (1) Proverbe.

    (c.1600) (1900-1901) MELU 277 (= Histoire de ce qui s'est passé en Bretagne durant les guerres de la Ligue, p. 12, 1857, Chanoine Moreau). Is ne cavas par da Paris.

    (2) Proverbe.

    (1732) GReg 548b. A ba-ouë beuzet ar guær a Is, / Ne deus qet cavet par da Baris.

    (1844) FOB 121note. A baouë beuzet ar gwær a is, / Ne deus quet cavet par da Paris. ●(1855) FUB 76. Abaoué beûzet Ker-Is, / N’eûz ket kavet par da Baris. ●(1869) TDE.FB xviiib. Abaoue ma’z eo bet beuzet Is, n’euz ket kavet par da Baris. ●(1878) SVE 995. Abaoue beuzet Ker-Is / N'euz ket kavet par da Baris.

    (1977) COCS 48. Abaoe m'eo beuzet Ker-Iz, N'eus Ket Kavet par da Baris.

    (2003) TRMOR 62. Abaoe beuzet Kêr Iz / N'eus ket kavet par da Bariz.

    (3) Étymologie populaire.

    (1732) GReg 548b. Le Peuple tient que le nom de, Paris, veut dire, pareille à is, ou second is, par-is.

    (1855) FUB 76. Paris / Par-Is. ●(1878) SVE 996. Paris / Par-Is.

    (4) Proverbe/Prophétie.

    (1855) FUB 76. Pa ziveûzô Is / É veûzô Paris. ●(1878) SVE 997. Pa ziveuzo Is / E veuzo Paris.

    (5) Dicton.

    (1878) SVE 998. Seiz mantel skarlek ha triugent, hep henvel ar re-all, / A zeue euz ar ger a Is d'ann offerenn da Lauval.

    (1977) COCS 44 (= Le Carguet, Les légendes de la ville d'Is, La ville d'Is, BSAF. 1919/1920, pp. 3-25). Daou uguent mantel scarlat-ru, hep niveri ar re-all / A ie, oud ar guer a Is, bep sul d'an ofern da Laoual... ●note R. Gargadenneg : « Ce dicton est très connu au village de Laoual, où l'on indique encore l'endroit – près du lavoir actuel – où se trouvait la chapelle de St-Guénolé ».

    (6) Dicton d’origine littéraire (?).

    (1924) ZAMA 160. Pariz brein ! Poull-ar-C'hlogor ! / Kofad ! Kernez ! Bosenn ! Dic'hlann ! / Kear Iz 'zo bet beuzet er mor; / Pariz, te 'vo beuzet en tan.

    (7)

    (1974) TDBP III 347. Ur wech all e oa en em gavet e-kreiz an noz e-tal ar garreg vraz a zo aze er Yeoded a-uz da Draezenn-ar-Werc'hez hag e-nevoa gwelet ur nor o tigeri er garreg pa oa taol kentañ an henter-noz o son. Sklaer a oa en toull setu e-nevoa gwelet ur viñs a yae en douar. Diskennet e oa e-barz teir pe beder bazenn, med n'e-nevoa ket kredet mond pelloc'h. A-hervez, an hini a vije bet diskennet eno penn-da-benn e-nije gwelet ar Gêr a Iz.

    III. [Toponymie locale]

    (1844) FOB 125note. ...le gouffre d'Ahès, tr. « Toul alc'huez ou toul ahès ».

    (1969) LLMM 137/436. Evit tud ar vro, e kreiz Bae an Anaon eo emañ al lec'h ma'z eo bet gwechall Kêr-Is. (...) Gwaieniz ha Ploenegiz d'o zro a asur e oa Kêr-Is dirak Gwaien, war ur garregenn hir anvet ar Gambro (e galleg la Gamelle). ●(1977) COCS 44 (Le Carguet, Les légendes de la ville d'Is). Les écluses qui la défendaient contre la mer étaient au nombre de douze. La plus grande, appelée "le Puits", et qui fut ouverte par Ahès, se trouvait à "Gorle-Greis". ●note R. Gargadenneg : « Gorle-greiz : rocher en mer, à la Pointe du Raz, devant le phare de la Vieille ».

  • Izabel
    Izabel

    n. pr. Isabelle.

    (1804) RPF 36. Merhùel e-ras en Ampereurès Isabel.

  • Izak
    Izak

    n. pr. Isaac.

    (1499) Ca 118a. Jsac. g. idem propre nom.

  • Izan
    Izan

    n. pr. Eudon, Yves. cf. Eozen

    (1839) BESquil 305. Sant Yvon, hanhuet ehué Youan hac Izan.

    (1903) JOZO xi. Mallistoul ! e larou Izan er Skoarnek é kemér a zornad e ziskoarn, ne vehé ket bet mat t'ein donet ér bed én amzér-hont !

  • izar
    izar

    s. (botanique)

    (1) Lierre terrestre Glechoma hederacea.

    (1732) GReg 574a. Lierre terrestre, plante, tr. «Yzar

    (1876) TDE.BF 307b. Izar, s. m., tr. «Lierre terrestre.» ●(1879) BLE 212. Gléchome lierre. (G. hederacea. L.) Ijar, izer. – Lierre terrestre. Herbe de S. Jean.

    (1931) GWAL 26/24. drez hag onn, rouanez ha nizer. ●(1933) OALD 43/11. Izar, nizarig, louzaouenn ar vouez tr. « Lierre terrestre. »

    (2) Menthe poivrée Mentha piperita.

    (1955) STBJ 31. e oa mat an nijar ouz ar poaz-tan. ●224. Nijar : «menthe poivrée».

  • Izar
    Izar

    hydronyme An Izar : L’Isac (affluent de la Vilaine, 69 km de long).

    (1942) ARVR 98. Ouzhpenn an Oud, ar Wilen a zegemer ivez dre amañ an Don hag an Isar.

  • izba
    izba

    f. –où Isba.

    (1955) VBRU 110. un tiig koad, un izba wirion.

  • izel .1
    izel .1

    adj.

    I. Adj.

    A. Attr./Épith.

    (1) Bas.

    (1499) Ca 118a. Jsel. g. bas. ●118b. Iseloch. g. plusbas. ●(1576) H 52. En special. Iselouch eguit an peuare degrez, tr. « especially (those) lower than the fourth degree. »

    (1659) SCger 13a. bas, tr. «jsel.» ●155a. isel, tr. «bas.» ●(1744) L'Arm 26b. Bas, tr. «Iséle : Insèle.» ●Plus-bas, tr. «Iséloh : Inséloh

    (1849) LLB 71. En doar izel ha iein e zou mat t'er pradeu.

    (2) (marine) Côté du bateau tourné vers le large.

    (1944) GWAL 163/168. (Ar Gelveneg) emañ ar garreg dindan ar vag, pe izeloc'h egeti.

    (3) Da izelañ : en bas.

    (1727) HB 313. eleac'h ma oue crucifiet e ben da isela hac e dreid da huela.

    (4) Humble.

    (17--) TE 386. Ur gùir Grechén e hum zalh guet sourci ér rang izellan.

    (1821) SST 17. a visq er boble izellan.

    B. Épith.

    (1) (droit, ancien) Barn izel : juridiction subalterne.

    (1732) GReg 888a. juridiction subalterne, tr. «barn isel

    (2) D'an taol izelañ : au minimum, au moins.

    (1908) KMAF 61. hanter kant mouez d'an taol izella ! ●(1910) MAKE 80. Mes n'eman ket e-unan er gear ; (...) eun hanter-dousen itronezed pe dimezelled, (...) a zo en e di d'an taol izella.

    (3) An dud izel : les petites gens.

    (1976) LLMM 175/127. yezh an dud izel.

    (4) [au superl.] (géographie) Bas.

    (1869) HTC 293. da redet dre an Asii-izela.

    (1907) FHAB Meurzh/Ebrel 58. er c'hompeziou bras eus an Asie Izella. ●(1922) FHAB Ebrel 122. En amerik ez eus teir lodenn : an amerik uhela, an amerik greiz hag an amerik izela.

    (5) (sur la rose des vents) (Gevred-, Kornaoueg-, Gwalarn-)izel : sud.

    (1849) LLB 67-68. troeit t'er hreiz-té / Pé d'er gevred izel. ●(1895) FOV 255. tampest ag er Gornoc izél, tr. «tempête du sud-ouest.»

    (1900) LZBg 57 blezad-1 lodenn 29. karget de aviélein er gornog-izél ag er Sutchuen. ●(1902) LZBg Du 195. deu visionér ag er Mongoli golern-izél. ●(1902) LZBg Gwengolo 196. prokulour en Tchéli gévred-izél.

    (6) Avel izel : vent d'aval.

    (c.1718) CHal.ms iv. vent d'aual, tr. «aüel ac en dias, aüel izel

    (7) Penn izel : tête basse.

    (14--) N 1811-1812. Allas dan bedis penn ysel / Ma em bezo hael ma guelet, tr. « Hélas, tête basse parmi les humains ; / Accordez-moi généreusement la vue. »

    II. Adv.

    A.

    (1) (Chanter) bas.

    (c.1500) Cb 34a. g. chanter bas. b. canaff ysel. ●(1633) Nom 214a. Pænem citare, vocem sensim excitarez, vel contentiore voce altum & acutum & acutum scansim insonare : chanter en fosset : canaff sioulicq, canaff á docq-cam á vizyou vhel á vizyou isel.

    (2) À voix basse.

    (c.1718) CHal.ms iv. parlés tout bas, tr. «comset bah, comset bahic, comset Izel.» ●(1744) L'Arm 27a. Parler bas, tr. «Coms iséle

    B. A-izel.

    (1) Ici-bas.

    (1650) Nlou 92. Nouel, Nouel, Nouel, / E-languis à Isel, / Doue vuhel hon guelas, tr. «Noël, noël, noël / en langueur ici-bas / Dieu nous vit humbles.»

    (2) En bas, bas.

    (1710) IN I 4. ha ne nigeont nemet a isel ha gorrec. ●(1727) HB 246. Evit querzet gant modesti er Brocession, e tleomp sellet a isel ha non pas en dro deomp.

    III.

    (1) Bezañ izel e glipenn : voir klipenn.

    (2) Bezañ izel e gribenn : voir kribenn.

    (3) Bezañ izel an dour en e zaoulagad : voir dour.

    (4) Bezañ izel an dour en e stank : voir dour.

    (5)Bezañ izel an dour gant ub. : voir dour.

    (6) Bezañ re izel an douar evit ub. : voir douar.

  • izel .2
    izel .2

    m.

    (1) Sud.

    (1943) FHAB Mezheven 308. War-du 'r Su, en izel. ●(1949) KROB 10/12. En izel hag er gornaoueg.

    (2) =

    (1978) LLMM 188/179. war an izel.

    (3) An izel : ce bas-monde.

    (1904) ARPA 171. C'houi a zo euz an izel, a lavaras Jesus d'ezho, me a zo euz an huel.

  • izelaat
    izelaat

    v.

    I. V. intr.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt de l'ouie) Baisser.

    (1910) MAKE 16. Soaz Gamm a ouie mad ez ee diouskouarn he gwaz war izellât.

    (2) (en plt du niveau de l'eau) Baisser.

    (1870) FHB 306/356a. an dour el lenn a izelea. ●(1890) MOA 219a. Les eaux diminuent (baissent), tr. «izelaat a ra ann dour.»

    (3) (en plt du vent) =

    (1732) GReg 3a. Le vent s'est abaissé, tr. «iseléet eo an avel.»

    (4) (en plt du jour, du soleil) Baisser.

    (1732) GReg 546a. Le jour s'abaisse, tr. «Isélaat a ra an héaul, ou, an deiz.» ●(1792) BD 4273. goellet aran an heol o comans ysellat, tr. «Je vois le soleil qui commence à baisser.»

    (1848) SBI I 162. Me wel an noz o troublan, an heol oc'h izellad, tr. «Je vois la nuit qui devient trouble et le soleil baisser.»

    (1903) MBJJ 127. Izelaat a ra an heol. ●(1913) AVIE 131. Izélat e hré en dé.

    (5) (en plt d'une surface) Mont war izelaat : descendre, s'incliner.

    (1866) LZBt Du 208. pa weliz penoz ar bladen vene e oann er penn gant-hi a ie enn eunn tol berr war izelaat.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Baisser, décliner, perdre de ses facultés.

    (1732) GReg 251a. Cet homme est sur son declin, tr. «Isélaat ara, ar c'héaz.»

    (18--) SAQ I 178. an nep a zisprij an traou dister a guezo, a nebeut da nebeut, a izelaio a zeiz da zeiz.

    (1905) LZBg Meurzh 66. Erbad oé d'er vedesinerion rein dehou lezeu ha drammeu, ar izélat é hé ataù bamdé.

    (2) (en plt de qqn) S'abaisser.

    (1920) LZBt Meurzh 7. gwechall, nan ije jamez teurveet izelât betek goull hennez da vab-kaër.

    II. V. tr. d.

    (1) Baisser, abaisser.

    (1499) Ca 118a. g. abaissier. b. ysselhat. ●(1621) Mc 110. iselhet an pen.

    (1659) SCger 155a. iselaat, tr. «abaisser.» ●(1732) GReg 3a. Abaisser, faire descendre en bas, ou diminuer de la hauteur, tr. «Iselaat. pr. iseléet

    (1888) KZV 6. Ann eil alc'houe Do a izela pep noten a ziou renk war ar skeûl.

    (2) Baisser (les prix, les salaires etc.).

    (1883) MIL 27. An taillou a izellea muia ma c'helle.

    (1908) FHAB C'hwevrer 46. izelaat ar prisiou. ●(1935) BREI 396/2b. izelaat pae e vicherourien. ●(1935) BREI 424/2. izelaat priz ar bevans.

    (3) Abaisser.

    (1906) KPSA 20. Kerkent ha ma izelaomp hor menosiou etrezeg an douar, em omp paket.

    (4) =

    (1854) MMM 147. An Autrou Doué, divar gourre ê drôn, a igela eur sell a gompassion var bugale Adam.

    III. V. pron. réfl. En em izelaat.

    (1) Se rabaisser, s'humilier.

    (1821) SST 126. Eit hum izellat davantage. ●(1868) FHB 193/296b. Er Chin (…) an hini a receo ar meuleudiou hag ar fougerez-ze a dle en em zisteraat hag en em izelaat muia ma c'hallo. ●(1878) EKG II 66. Na d-it ket-ta d'en em izellaat, pa ne dal ket ar boan. ●(1889) SFA 115. mar pleg, ha m'ec'h en em izella da ober labour dister ar gegin.

    (1903) MBJJ 196. en em izelaat evit serviji o nesan. ●(1907) AVKA 189. neb a n-am izelao, a vo zavet. ●(1913) AVIE 287. um izélat dirak er réral. ●(1918) LZBt Mae 17. ha 'n em izelât dirake [hon zado]. ●(1921) BUFA 112. Er burhudeu (...) er laké d'hum izélat muioh-mui.

    (2) S'abaisser.

    (1910) MBJL 164. pa ho peus dalc'het penn, hep en em izelaat. ●(1924) ZAMA 167. Kredi o dije great en em izelaat, en em zaotri, m'o dije sikouret d'ober eun dra bennak war-dro an tiegez.

    IV. Bezañ izelaet e vannieloù : voir bannieloù.

  • izelaer
    izelaer

    adj. Abaisseur.

    (1914) DFBP 1a. abaisseur, adj. et sm., tr. «Izeleer

  • izelañ
    izelañ

    v. tr. d. =

    (1850) MOY 196. Majeste souveren, izellit ho coler.

  • izelbriz
    izelbriz

    m. Bas prix.

    (1963) EGRH II 118. izelbriz m., tr. « bas prix. »

  • izelded
    izelded

    f.

    I. Abaissement, bassesse, état de ce qui est bas.

    (1499) Ca 118b. g. bassete. b. iseldet.

    (1659) SCger 1a. Abaissement, tr. «Iseldet.» ●13a. bassesse, tr. «iseldet.» ●(c.1718) CHal.ms i. abbaissement, tr. «Iseldêt, ou inzeldêt.» ●(1732) GReg 3a. Abaissement, tr. «Iselded. p. iseldedou. Va[nnetois] Inselded. iselded.» ●(1744) L'Arm 3a. Abaissement, tr. «iséldaitt. masculin ; n'a point de pluriel.» ●27a. Bassesse, tr. «Inséldaitt

    II. sens fig.

    (1) Modestie.

    (1790) MG 376. en ineanneu péré e hanàu ou ignorance hac ou izeldæt.

    (1857) GUG 108. én izeldæd a hou stad. ●(1867) BUE 186. dre ar gwir dispriz hag izelded.

    (1911) BUAZperrot 473. taolet en deus e zaoulagad var izelded e zervicherez. ●(1921) BUFA 129. lausket hun bredér én ou izélded. ●186. Dizoleit en des d'ein é vrasted ha me izelded.

    (2) Humilité.

    (1732) GReg 505a. Humilité chez les Païens, tr. «iselded. c'est-à-dire bassesse, petitesse.» ●(17--) TE 18. Disprisein e rér é iseldæd a pe vihuér revè custumeu er béd.

    (1912) BUEV 27. Guélet oé bamdé é kreskein é izélded. ●(1928) BFSA 117. daou ene santel, leun a izelded. ●126. eur wir izelded a galon. ●(1935) BREI 392/2a. eun izelded a galon. ●(1936) PRBD 130. kofes gant izeldet a galon.

    (3) =

    (1874) POG 76. C'houi a glev euz ar pedennou / A ra d'e-hoc'h ann dud ankeniet, / Hep disprizoud ar goulennou / A ra ann dud en izeldet.

  • izelder
    izelder

    m.

    I. Niveau de ce qui est bas.

    (1872) ROU 92b. Descendez-le au niveau de l'autre, tr. «diskennit-e izelder egile.»

    II. sens fig.

    (1) Bassesse.

    (1710) IN I 184. ar biander, an iselder, ar vilder, pe an disterder, hac ar baourentez a so enomp.

    (1852) MML 189. Mar deufemp da gompren hon sempladures, hon iselder ! ●(1854) MMM 25. betec va igelder.

    (2) Humilité.

    (1732) GReg 505a. Humilité chez les Païens, tr. «Iselder. c'est-à-dire bassesse, petitesse.»

    (1857) HTB 23. ho souten en ho izelder ha en ho faourentez.

    (1903) MBJJ 316. 'Pez an euz talveed d'in, emei, bean sellet gant an Au. Doue, eo ma izelder.

  • izelegezh
    izelegezh

    f. Humilité, modestie.

    (1928) BFSA 67. rak Fransez, en e izelegez, ne felle ket d'ezan ren ar veajourien. ●87. Skol ar venec'h : an izelegez. (humilité). (...) setu ma prezegas atao an izelegez dre e skoueriou kouls ha dre e gomzou. ●126. maga e izelegez. ●(1933) MMPA 75. An izelegez eo rouanez ar vertuziou kristen.

  • izelek
    izelek

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) De basse condition, pauvre, modeste.

    (1787) BI 4. a galoneu simpl ha neal en dutt izelec. ●18. gannet à dutt peur hac izelec. ●(1790) MG 38. ne brezai quet diusq é doq d'en dud izelleq. ●173. er véstr e rinq hum gomportein é quevir ou serviterion èl é quevir berdér izêlleq. ●(17--) TE 375. souéhét oènt ma rait quemènd a stad ag un dén sàuét a dud quen izellêq.

    (1911) BUAZperrot 223. an dud izelleka. ●(1913) AVIE 8. Didronet en des er ré gelledek / Ha saùet er ré izélek.

    (2) Humble, modeste.

    (1861) BSJ 121. en dud vihan hag izélèg.

    (1911) BUAZperrot 223. An dud gouisieka eo ivez an dud izelleka. ●(1935) BREI 421/1d. pedi gant eur galon izelek.

    B.

    (1) (Condition) modeste.

    (1790) MG 3. én ur stad iseleq. ●(1857) LVH 69. er stad izéleg m'en dint.

    (1942) DHKN v. d'hon tennein ag hor stad izélek.

    (2) (en plt d'un pays) =

    (1913) HIVR 8. é pé stad izelek ha truhek é oé koéhet er vro.

    II. Adv. Humblement, modestement.

    (1912) BUAZpermoal 230. Eno e vevas ken izelek hag an disteran eus e vreudeur.

  • izelekaat
    izelekaat

    v. tr. d. Rendre plus humble.

    (1944) EURW I 198. izelekaat ha dilorc'ha ar re ac'hanomp (...).

  • izelenn
    izelenn

    f. –où (géographie) Dépression dans un terrain.

    (1732) GReg 81b. Bas, lieu bas, tr. «Jsélenn. p. isélennou

    (1868) KMM 256. un izelenn doun spountuz. ●(1872) ROU 71a. Dépression, enfoncement sur la surface d'un terrain, tr. «Izelenn.» ●(1876) TDE.BF 307b. Izelenn, s. f., tr. «Vallée.» ●(1890) MOA 99a. Abaissement de terrain, tr. «izelenn (f.).»

  • izeletaat
    izeletaat

    v. intr. (en plt du soleil) Baisser.

    (1996) CRYK 239. Ihuel eh e' an heol, digaset ur potad, / Izeletaat a ra, digaset ur voutailhad, tr. «Le soleil est haut, apportez-en un plein pot, / Le soleil baisse, apportez-en une pleine bouteille !»

  • izelidigezh
    izelidigezh

    f. Abaissement.

    (1732) GReg 3a. Abaissement, tr. «Iselidiguez. p. iseldiguezou

  • izelvan
    izelvan

    m.

    (1) Humiliation.

    (1716) PEll.ms 1304. Iselvan, humiliation.

    (2) Izelvan an heol : solstice d’hiver.

    (1977) BAHE 95/24ab. Peder gwech ar bloaz en em zastume tud ar vro eno, gant deiz kentañ Mae, Uhelvan an heol (Gouel Yann bremañ), neuze war dreuzoù ar Goañv (Kala-Goañv) ha neuze da geñver paouezvan ar Goañv, pe izelvan an Heol (war-dro Nedeleg).

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...