Devri

Recherche 'o...' : 589 mots trouvés

Page 12 : de ourou (551) à ozhac_hwreg (589) :
  • ourou
    ourou

    s. Déclaration, ce qui se dit. cf. orogellad

    ●(1995) BRYV ii 145. (Milizag) O ! ar re-ze ah anaouie toud an dud hag o ourou. ●ourou : (lavaret ivez "orogellad") : ar re-ze oh anaie toud ar pez a basee er barrez.

  • ouroul .1
    ouroul .1

    m. –où Clarine, sonnaille.

    ●(1874) FHB 492/176a. Va normand a stag eun ouroul oc'h gouzouk pephini euz an diou raz. (...) gant ho ouroullou.

  • ouroul .2
    ouroul .2

    voir horell

  • ouroulat
    ouroulat

    v.

    (1) V. intr. Bavarder.

    ●(1939) KTMT 139. e lezet en deus da ouroulat e-unan. ●(1986) PTGN 105. Me a vefe bet chomet da ouroullad, da varvaillad hirrohig amzer.

    (2) V. tr. d. =

    ●(1931) VALL 249a. émettre des paroles peu sensées, tr. «ouroulat komzou distrantell fam.»

    (3) V. tr. i. Ouroulat da ub. : casser les pieds à qqn.

    ●(1975) UVUD 160. (Plougerne) n'e ket eun avataj din ouroullad din.

  • ourouler .1
    ourouler .1

    m. –ien Bavard.

    ●(1945) DWCZ 62. ha n'eo ket deuet an ourouler-hont d'ar gêr c'hoaz ! ●(1990) STBL 84. Ma kemer amzer da selaou an dud... pebezh ourouler.

  • ourouler .2
    ourouler .2

    m. –ioù

    (1) Clarine, sonnaille.

    ●(1867) MGK 5. Ditirinat he ourouller. ●(1876) TDE.BF 490a. Ourouler, s. m., tr. «Clochette que l'on attache au cou des animaux.»

    (2) plais. Voix.

    ●(1972) SKVT I 131. Hesonik eo e ourouler, daoust ha dister.

    (3) Braiment du mulet.

    ●(1972) ANDO 12. Er-maez e tiñse piltrot ur mul, hag e ouroulerioù.

  • ourset
    ourset

    voir ourzet

  • ourz .1
    ourz .1

    m. –ed, –ien

    I. (zoologie) Ours.

    ●(1499) Ca 151a. Ours. g. idez. ●(1575) M 1851-1854. Garuhoch euyt Leon, ouz con na leones, / Nac euyt Pard, nac Ours, da comours nac Ourses : / Ho quelyn mar be quet, rauisset ne cretes, / Nep quentel ho guelet, tr. «Plus dur qu'un lion aux chiens, ou une lionne / Ou qu'une panthère, ou un ours dans ses rapports (?), ou une ourse / Quand leurs petits ont été enlevés, tu n'oserais / Jamais les regarder.» ●2188. Aneualet rebours, da comours hac Ourset, tr. «Des animaux revêches d'humeur, et des ours.» ●(1633) Nom 35a. Vrsus : ours : ours.

    ●(1732) GReg 682b. Ours, bête feroce, tr. «Ourz. p. ourzed.»

    ●(c.1825-1830) AJC 4604. ar moch gue an noursed an ol goleo taro. ●(1838) OVD 262. Er bleydy hac en oursèd. ●(1868) FHB 179/04.07 p. 189. An ours marteze ne voar ket rei he lod d’al labous.

    ●(1911) SKRS II 92. Bez' oa eno tigred, leoned, oursed ha loened all.

    II. (astronomie)

    (1) An Ourz vihan : la petite ourse.

    ●(1732) GReg 860a. Septentrion, tr. «An ourz. an ourz vihan. an ourz vras.»

    ●(1886) IVO 12. Awechou gand eurvad he zellou a starde / War an teir stereden galvet an tri roue; / Pe war an Ours-Vihan, Sirius, an Ours-Vraz, / War ar C'haor, an Dragon, al Léon ha Pegaz.

    (2) An Ourz vras : la grande ourse.

    ●(1732) GReg 860a. Septentrion, tr. «An ourz. an ourz vihan. an ourz vras.»

    ●(1886) IVO 12. Awechou gand eurvad he zellou a starde / War an teir stereden galvet an tri roue; / Pe war an Ours-Vihan, Sirius, an Ours-Vraz, / War ar C'haor, an Dragon, al Léon ha Pegaz.

  • ourz .2
    ourz .2

    adj.

    ●(1907) BOBL 19 janvier 121/1b. eur brezel hourz ha kuzet.

  • ourzal / ourzañ
    ourzal / ourzañ

    v. intr.

    (1) Bouder.

    ●(1924) NFLO. bouder, tr. «ourzal.» ●(1936) BREI 446/1c. Na ourzomp ket ivez ouz ar geriou nevez. ●(1958) BLBR 114/3. Ar re-mañ a jome alïez da ourzal dirag o 'flad goullo.

    (2) Être récalcitrant.

    ●(1867) FHB 144/317a. choum a rejont er ghis-se epad eun heur da hourza, eghis saout ec'hars ar c'hleun. ●(1890) MOA 147a. parlant d'animaux qui ne veulent pas avancer, tr. «hourzal, v. n. »

    ●(1907) FHAB Gouere 153. N'eo ket ourzal evel-se a dleer d'ober, mez mont atao gant hon êro.

    (3) =

    ●(1872) ROU 85a. Garder un silence farouche, tr. «Oursal.» ●104a. Faire le sournois, tr. «Oursal.»

  • ourzet
    ourzet

    adj.

    (1) Bûté, obstiné.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 165. chom ourzet én ou arouaredigueah.

    ●(1935) DIHU 284/214. Hourzet e oè Rieux. ●(1938) DIHU 322/50. hourzet én ou hadoérieu. ●golo. hourzet : ob[s]tinés.

    (2) Engourdi, sans bouger.

    ●(1844) DMB 84. É receu glouéh meluen en dé / Eid é chom hourset ér gulé.

    ●(1919) DBFVsup 53b. ourset, tr. «engourdi.» ●(1931) VALL 258a. Engourdi, tr. «V[annetais] hourzet.»

  • ourzez
    ourzez

    f. –ed Ourse.

    ●(1499) Ca 151a. g. ourse. b. ourses. ●(1575) M 1851-1854. Garuhoch euyt Leon, ouz con na leones, / Nac euyt Pard, nac Ours, da comours nac Ourses : / Ho quelyn mar be quet, rauisset ne cretes, / Nep quentel ho guelet, tr. «Plus dur qu'un lion aux chiens, ou une lionne / Ou qu'une panthère, ou un ours dans ses rapports (?), ou une ourse / Quand leurs petits ont été enlevés, tu n'oserais / Jamais les regarder.»

    ●(c.1718) CHal.ms iii. ourse, tr. «ourcés.» ●(1732) GReg 682b. Ourse, la femelle de l'ours, tr. «Ourzès. p. ourzesed.»

  • ourzig
    ourzig

    s. Mont war e ourzig : aller doucement.

    ●(1876) TDE.BF 433a. Al loen-ma laosket da vont, a ia war he ourzik, evel ma voa boaz.

  • oust
    oust

    f. Hotte de cheminée.

    ●(1986) CCBR 104. (Brieg) hotte en pierre [de la cheminée], tr. «oust.»

  • oustouilh
    oustouilh

    m. –où

    I. Outils, machine, engin.

    ●(1982) LIMO 18 juin. en houstouilleu neuè e vè breman.

    II. péjor.

    (1) Chose qui ne vaut rien, qui ne sert à rien.

    ●(1981) LIMO 03 octobre. Barh er foérieu e kavér marhadourion houstouilleu. ●(1981) LIMO 03 octobre. e vè konzet ag un houstouill bennag, ag en houstouilleu, ag en houstouillaj, ar un ton kentoh disprizuz.

    (2) Vantardises de camelots.

    ●(1981) LIMO 03 octobre. laret e vè eué houstouilleu ag er péh e vè dibunet ged begerion-mad é klask lueien de brénein pe d'o heuli ar un hent bennag.

    (3) Oustouilh tra : chose qui ne vaut rien, qui ne sert à rien.

    ●(1974) YABA 18.05. Un ni d'ein en des digaset d'ein a Baris un oustouilh tra sord ne vè ket kavet dré-man. ●(1974) LIMO 18 mai. Un oustouilh tra, tr. «un machin.» ●(1981) LIMO 03 octobre. un houstouill-tra èl un houstouill-dén e zo èl un dra pe un dén a nétra.

    (4) Oustouilh den : homme qui ne vaut pas grand chose.

    ●(1981) LIMO 03 octobre. un houstouill-tra èl un houstouill-dén e zo èl un dra pe un dén a nétra.

  • oustouilhaj
    oustouilhaj

    plur. Choses qui ne valent rien, qui ne servent à rien.

    ●(1981) LIMO 03 octobre. laosket a gosté émesk en houstouillaj arall.

  • outrach
    outrach

    adj.

    (1) Attr./Épith. Outrageux.

    ●(1557) B 790. Lazr glout outraig diauantaig fachus, tr. «ce voleur glouton, ce tyrant cruel et odieux.»

    (2) Adv. Outrageusement.

    ●(1530) Pm 280. Outraig em sachet ahet fun, tr. «Outrageusement on me traînait par une corde.» ●(1575) M 2215-2217. Bezcoaz ne voe Leon na con quen disounest / Mar outraig arraget, buanecquet medest : / Pan ve lazet ho cnot, en ho bot me'n protest, tr. «Jamais il n'y eut lion ni chiens si furieux, / Si outrageusement enragés, irrités, je l'atteste, / Quand on a tué leur progéniture dans leur antre, je l'affirme.» ●(1650) Nlou 213. Staguet voe outraig gant, tachaou, / Tennet maz contet é Ioentaou, / d'ren oll mempraou en en-claouat, tr. «Il fut outrageusement attaché par des clous, / si tendu qu'on comptait ses jointures, / par tous les membres on le ferra.»

  • outraj
    outraj

    s. –où Outrage.

    ●(1575) M 2431-2432. O pebez guiscamant (…) / gruet tretout da outraig, tr. «Oh ! quel vêtement (…) / entièrement outrageux.» ●(1580) G 568. Ho compsou so outrayge, ha re a langayget, tr. «Vos paroles sont outrageantes et vous discourez trop.»

    ●(1869) SAG 4. Finessaou, outrachou, blasfemou, goaperez.

  • outraji
    outraji

    s. Outrage.

    ●(14--) N 1144. Mez a quemerenn em pennaig / ne doa dre faig nac outrachi, tr. «J'avais honte dans mon cœur, ce n'était pas par fâcherie ni outrage.»

  • ouvertur
    ouvertur

    s. Ouverture.

    ●(1633) Nom 230a. Hiatus terræ, discessio terræ, voratrina terræ, labes : ouuerture de terre : an ouuertur pe'n digor an douar.

  • ouvraj
    ouvraj

    s. Ouvrage.

    ●(1633) Nom 78b-79a. Acanthus, herpacantha, topiaria, officinis brancha vrsina, & marmoraria : branche vrsine : brancq oursinet, an ouraigou glas á vez græt en iardinou eguis aneualet. ●137a. Opus : ouurage : ouuraig, œufr.

    ●(1659) SCger 87a. ouurage, tr. «ouuraich.»

  • ouvrier
    ouvrier

    m. –ion Ouvrier.

    ●(1904) BOBL 24 septembre 1/1b. Ar baizanted hag an ouvrierien.

  • ouvrouer
    ouvrouer

    m. Ouvroir.

    ●(c.1500) Cb 22a. ga. le lieu ou len tont la barbe. b. an offrouer da ober barff. ●(1633) Nom 128a. Officina : l'ouuroir : an ourouër, an læch ma labourer.

  • ouzer
    ouzer

    [vbr ousor, mgall heusawr « berger », gall heusor < *ouistāros, cf. virl oí, ai « mouton » (LEIA O-14), lat ouis (DGVB 280a, GPCY 1864a)]

    M. -ien Berger.

    ●(c.850-900) MSvbr IX Berne ms 167 f°19b (DGVB 280a). ousor gl. opilio, tr. « berger ».

  • ouzere
    ouzere

    [ouzer + -e .4 (DGVB 280a)]

    S. (terme de toponymie) Bergerie.

    ●(1834) KKK 82. E kichen gwik Sibiril, é penn ar baliou enn dero koz a zisken war zu ar mor er pleg mor ann Aberd éma kastel Kerouzéré. ●(1870) MBR 180. Etre Kastel ha Kleder, e parrez Siberil, ema maner Kerouzere. ●(1877) EKG I 144. Ian Kerangueven, euz a vereuri Kerouzere, a ioa e penn Clederiz, Sibirilliz ha Plougouloumiz.

    ●(1924) FHAB Ebrel 4/136. Er bloaz 1590, ar re unanet a rivinas Kerouzere, e Sibiril, Coatmeur e Landivisiau, Kervilin, e Treflaouenan, Carman, e Kernilis, a deuas ivez a-benn da gemeret Penhoat.

  • ouzh
    ouzh

    prép., adv. & part. verb.

    I. Prép.

    A.

    (1) (indiquant la proximité) Contre, à, de.

    ●(1557) B I 569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●(1612) Cnf.epist 18. dynessat ouz an auter. ●(1612) Cnf 6a. em lacquahent ouz an taul Pascal. ●24b-25a. Douguen ouz è gouzouc pé en vn andret arall bennac breuedou, pe scridou, pé en ré ez eues compsou scriuet pe-ré na galler quet ho entent. ●(1633) Nom 100b. Vitis arbustina : vigne mariée aux arbres, ou qui rampe contre vn arbre : guynien á vez harpet ouz vn guezen.

    ●(1710) IN I 120. ec'his pa ve harp ouz e muia caret. ●(17--) EN 3002. eun dand genuer a sou stac ous quemend bleuen, tr. «une dent de janvier est attachée à tous ses poils.»

    ●(1847) FVR 297. Chetu aman ouc'h va guele, eur falc'h hag e deuz distripet meur a hini.

    (2) Envers, à (qqn, qqc.).

    ●(1612) Cnf 42b. da dyuallaff ouz an trasé hon aduertis an Profoet royal. ●(1650) Nlou 197. Ha Herodes, dre frenesy, / A Ioa dyguar ouz map Mary, tr. «Et Hérode, par folie furieuse, / était cruel envers le fils de Marie.»

    ●(1847) MDM 36. Ia, reisiou an Aviel, pere a zo ken kaër, a zere oud peb lec'h, oud peb amzer. ●(1869) SAG 39. a zo bet, dre rogentez, mouzed oud ho zad, ar Pap. ●(1878) EKG II 181. an nep piou bennag a zizent ouc'h ar Republik.

    (3) Vers.

    ●(1557) B I 440. Na da quet e mouz sell ouz iff, tr. «regarde-moi sans faire la moue.» ●(1612) Cnf 30a. eguit sellet ouz an graguez. ●(1621) Mc 67-68. Ma daulagat à sell ouz Doue bepret.

    (4) Contre (adversité)

    ●(1879) BMN 263. evit mont da stourm ouz an enebourien.

    ●(1912) MMPM 17. d'hon diwal a eneb ouzomp hon unan. ●(1924) FHAB Du 402. stourm ouz eun enebour.

    (5) Indique une position (debout, allongé).

    ●(1530) J 189a. Ma amour ayoa ouz gouruez / E hunan glan en creis an bez / So quent an dez diannhezet, tr. «Mon amour ? Il était là, tout seul, couché dans cette tombe qu'on a ouverte avant le jour.»

    ●(1732) GReg 247b. Dormir debout ; dormir tout debout, tr. « Cousquet eus e sa.»

    (6) Qui correspond à.

    ●(1792) BD 371. Pa na heus na substans naboet ous da esom, tr. «Puisque tu n'as ni subsistance ni nourriture selon tes besoins.»

    B. Ober ouzh.

    (1) S'occuper de.

    ●(1865) LZBt Here 33. da dremen dre ar c'hlaziou heuzusan, kent evit ober out-he. ●(1868) KTB.ms 15 p 231. ho zad (...) a chomme er gêr, da ober euz al loened.

    ●(1909) TOJA 32. me ya d'ober ouz ma c'hezeg. ●(1924) BILZbubr 46/1120. An devejou all (…) e rê eus he zi. ●(1936) FHAB C'hwevrer 57. Ar wreg a reas buana ma c'hellas ouz ar zaout.

    (2) Ober ouzh ub. : faire son sort à qqn., finir qqc.

    ●(1879) ERNsup 163. ober ouz u. b., terrasser, tuer, venir à bout de quelqu'un.

    ►par ext.

    ●(1879) ERNsup 163. ober ouz en parl. des choses, s'occuper de, achever ; ober ouz dañnve u. b. ruiner quelqu'un, St-M[ayeux], Plussulien, pet[it] Trég[uier] ; 'm eus gret out-hi, gred 'm eus ouz ma labour, j'ai fini mon travail, p[etit] T[ré]g[uier].

    (3) Ober ouzh : traiter de.

    ●(1935) ANTO 83. Digeri e c'henou da ober laeron ouzimp !…

    C. Outi (employé au neutre).

    (1) Kiañ outi : s'acharner, s'opiniâtrer, travailler dur.

    ●(1732) GReg 426b. Contre fortune bon cœur, tr. «redd eo qya oud-hi.»

    ●(1965) BAHE 44/59. ar gwir beizanted, ar re a vez o kiañ outi gant o holl nerzh.

    (2) Stardañ outi : travailler ferme.

    ●(1857) CBF 84. Du-ze e ranker starda out-hi, war a glevann, tr. «Chez vous, il faut travailler ferme, à ce qu'on dit.»

    ●(1955) VBRU 60. en em deurel a ris raktal da zeskiñ yezh ar vro ha ret e oa din stardañ outi da vat. ●(1957) AMAH 170. Bep mintin e starden 'ta outi er gêr evit an S.R.

    (3) Gallout outi : en pouvoir.

    ●(17--) CHal.ms IV 167. Ce uiellard a fait son temps Il n'en peut plus, tr. «paré é aueit en deen coh sé n'hel mui doh ti.»

    (4) Stagañ outi : se mettre au travail.

    ●(1876) TDE.BF 483b. Staga out-hi, tr. «travailler de tout cœur.»

    II. Loc. adv. [relie deux termes]

    (1) [entre deux adjectifs, deux substantifs répétés] Indique une proximité spatiale ou temporelle.

    ●(1710) IN I 247. Quement a apparchant ouz an amourousdet a so stag-ouz-stag oll hac a zeu d'en em heul ha d'en em sacha. ●(1727) HB 565. deiz-ouc'h-deiz. ●(1732) GReg 9b. Accrochez l'un à l'autre, tr. «Croc-ouc'h-croc.» ●303a. Dos à dos, tr. «qéyn ouc'h qéyn.»

    ●(1857) CBF 52. Iann ha Perrina a ioa kazel oc'h kazel, tr. «Jean et Perrine se tenaient par le bras.» ●(1877) EKG I 125. he zaou benn stok-ouc'h-stok. ●(1878) EKG II 10. leuskel c'hueac'h pe zeiz houpadenn stag-oc'h-stag, evel ar gaouenn o vont kuit.

    ●(1935) BREI 412/3d. daou bardon stag-ouz-stag.

    (2) [entre deux comparatifs répétés] Indique une progression.

    ●(1612) Cnf 2b. pep heur mui oz muy.

    ●(1710) IN I 407. greunigou sucret int pere a ro d'e vugaligou evit o signa hac o zenna d'e garet mui-ouz-vui. ●(1727) HB 181. Evit m'ho carin mui-ouz-vui. ●(1732) GReg 624b. De mieux en mieux, tr. «Guëll ouc'h vell.» ●(17--) CT Acte II 1225. deut on goas ous goas, tr. «je suis devenu de pire en pire.»

    ●(1903) MBJJ 104. O vean eman an hent war zav, mui ouz mui an euz poan o stejal anomp war e lerc'h.

    (3) [entre deux substantifs répétés] Indique une précision.

    ●(1792) HS 5. treu tennet guir-oh-guir ag el livreu sacret.

    ●(1908) PIGO II 55. hanter-ouz-hanter pôtred ha merc'hed. ●(1910) MBJL 107-108. Hanter ouz hanter ec'h int bet laket [an drapoio] e pep fesken : daou pe dri en eun tu, ha daou pe dri en tu-all. ●(1913) AVIE vi. Troeit é bet é breton, gir-oh-gir.

    III. Part. verb. Élément de formation du gérondif. Cf. 3. o

    (1) En.

    ●(1576) H 9. ouz guelet hon infirmitez, tr. « at seeing our weakness. » ●(1612) Cnf 5b. rannaff à gra ma calon gant, hiruout ouz è lauaret. ●47a. oz ober cher mat.

    ●(1689) DOctrinal 200. hac ouz ho clevet oc’h-huanadi, é lavaras dezo.

    ●(1794) ABR.goerz 8b. Sponta réont ous on guélet.

    ●(1847) FVR 151. Bemde ouz he gavailla, hep damant na true. ●357. Va fenn, eme Jorj, ouc’h hen heja gant rogentez. ●361a. Peuc’h santel, deut er c’halono, / Pell zo emaint ouz ho korto.

    ●(1908) FHAB Mae/135. Petra o deus great kristenien ar Beljik evit kaout frankis hag evit diskar ar franmassonet oa ous o gwaska ?

    (2) Ouzh en em : en.

    ●(1829) IAY 70. Ous n’em observin he lesenno. ●142. ous n’em ober eur brivation benac. ●(1852) MML 59. En rasurin a ris ous e nem gomz de-han deus a verito Jesus-Christ.

    ●(1902) PIGO i 5. Petra ! petra ! ’me ar varc’hadourien ouz en em zellet. ●(1962) BAHE 30/36. Bro-Lannuon : en eur (distaget : eur) hag e Kemper-Gwezenneg : ouzh in. hag e Gweloù ivez moarvat, diouz ar sonig-mañ : Marv ê Grabin, grabin ! Marv ê Grabin gozh / Ouzh in dibiñ, ouzh in ivañ / Ouzh in flapañ yod eb e gof (Pludual-Lanvollon).

    (3) Ouzh en ur : en.

    ●(1847) FVR 161. Ouz ’n eur skrivan d’ac’h, ma merc’h kez.

    ●(1902) LZBt Du 19. Ouz n’eur distrei d’ar ger. ●23. ouz n’eur dreuzi ster al Lukalaba !

    IV. Ouzh + possessif + nv.

    ●(14--) N 512. Vn re deffri so oz ma faziaff, tr. « Mais quelqu’un me trouble, assurément. » ●tr. litt. Fleuriot (GVB 330) « …est à me troubler. »

    ►[form. conju.]

    S1 ouzhin / ouzhon

    ●(1752) BS 226. sellet ouzòn eus an Eê. ●(17--) Cc 1242. ma diou vrech a ma chorf so ousime bafouet.

    ●(1847) BDJ 35. war nep a sell houzhon. ●(1850) JAC 11. Evit gouren ouzón. ●(1865) LZBt Gouere 9. pa oe staget ma daouarn ou-in. ●(1878) EKG II 121. Ne vezign ket pell eme-ve ouzign va-unan.

    S2 ouzhit / ouzhout

    ●(1752) BS 667. me viro ousout n'en em revolti.

    ●(1877) BSA 71. betec ma comzin ouzid a nevez.

    ●(1906) BOBL 03 novembre 110 (stagadenn)/2b. ar gwel d'euz ouzout. ●(1911) BUAZperrot 455. evit komz ouzit.

    S3m outañ

    ●(1519) M 1886. Er na ve an barner, outaff scler asperhaff, tr. «De peur que le juge ne fut pour lui, ouvertement, très dur.»

    ●(1854) GBI I 520. Pardon euz-han deuz goulennet, tr. «Et lui a demandé pardon.»

    S3f outi

    ●(1647) Am.ms 522. Ha da comzouty detry pus friand., tr. « Et pour lui parler tout de bon assez galamment. »

    ●(1860) BAL 219. brezelli stard outi e-unan.●(1889) ISV 52. An dud a zelle outhi hag he admire.

    P1 ouzhimp / ouzhomp

    ●(1847) BDJ 37. pa ve lezet houzhomp da selhet. ●(1893) IAI 3. da gaout truez ouzomp.

    ●(1925) BUAZmadeg 16. o komz ouzomp.

    P2 ouzhoc'h

    ●(1557) B 48. Besaff ouz ich fals eualse / A ue termen fall, dre ma le, / Da nep re hac amdereat, tr. «Vous être infidèle, dans ces conditions, serait, sur ma parole, une mauvaise action, et une inconvenance de la part de chacun.»

    ●(1865) LZBt Gouere 10. dre garante ou-hac'h.

    P3 outo / oute

    ●(1710) IN I 20. coumbati outo.

  • ouzh-eeun
    ouzh-eeun

    adv. & prép.

    I. Adv.

    (1) Devant, en face.

    ●(1919) BUBR 5/123. Du-hont, ouz eün e tispak fuzeennou bep momed da sklêrijenni an dachen. ●(1927) LZBt Meurzh 64. mont eus an ti-man d'an ti a zo ez-eün.

    (2) Tout droit.

    ●(1732) GReg 308a. Droit, directement, tout droit, tr. «ez ëun.»

    ●(1906-1907) EVENnot 29. (Sant-Erwan) Ne 'c'h euz met delc'hen gand an hent us-eun, tr. «tout droit.»

    (3) (?) Tout de suite, directement (?).

    ●(1903) MBJJ 64. na gemeront ket euz-eün hent an dour.

    II. Loc. prép. Ouzh-eeun da : face à.

    ●(1907) AVKA 253. Jesus a azeas neuze ouz evn d'ar c'hev. ●(1908) PIGO II 119-120. rak ne gredje biken tenna e dammig nadoz ez-eün da ben-baz e enebour. ●142. hag a c'hoarie gant eur pen-baz, ez eun da gleze e enebour. ●(1924) FHAB Kerzu 443. Az-eün d'ar bed. ●(1929) EMPA 12. ez-eëun da Berroz.

    ►[form. comb.]

    S3m ouzh-eeun dezhañ

    ●(1927) FHAB Gouere 143. an unnek den chouchet eveziek ez-eün d'ezan.

    P1 ouzh-eeun dimp

    ●(1919) BUBR 3/64. Er pellder, ouz-eün d'eomp hag en daou du. ●(1919) BUBR 4/106. Ouz-eün d'eomp ez eus diou grec'hen all.

  • ouzh-krec'h
    ouzh-krec'h

    adv.

    (1) Contre-mont.

    ●(1633) Nom 270a. Silo, silius : qui a le nez crochu contremont : vnan en deux ur fry sauet ouz cræch, vn fry touing.

    ●(1732) GReg 205a. Contre mont, tr. «ouc'h creac'h.»

    ●(1876) TDE.BF 486a. Oc'h-kreac'h, adv., tr. «En haut, avec un verbe sans mouvement. Ema bremañ oc'h-kreac'h, il est actuellement en haut.»

    ●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.

    (2) En haut.

    ●(1650) Nlou 215. Pan voa en croas pren astennet, / Oz cr'ech é dyoubrech dylechet, tr. «Lorsqu'il fut étendu sur le bois de la croix / en haut, les deux bras disloqués.»

    ●(1732) GReg 346b. En-haut. adv., tr. «ouc'h creac'h. ouz crec'h.» ●(17--) EN 125. pigned duse escroech, tr. «montez par là en haut.» ●(17--) EN après 227. An ostises a bing o scroech, tr. «L'hôtesse mont en haut.»

    ●(c.1825/30) AJC 335. pinal a regomb buan escroeh on dou. ●492. a sevel a ris es croeh bete anter ar voernen. ●(1870) MBR 192. goude ez eoc'h gant ann diri, oc'h kreac'h, tr. «ensuite, vous monterez les escaliers jusqu'en haut.»

    ●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.

  • ouzh-traoñ
    ouzh-traoñ

    adv. En bas.

    ●(1650) Nlou 94. Disquennet an effaou, / Oz traou teyr goulaouen, tr. «descendues des cieux / ici-bas, trois lumières.»

    ●(17--) EN après 2769. Louis a gues estrou, tr. «Louis tombe à bas.» ●3399. Ma ris eur sel ous trou, tr. «En sorte que je jetai un regard au-dessous.»

    ●(c.1825/30) AJC 527. pa arivis es trou. ●572. disquen a ren es trou. ●(1884) LZBt Meurzh 45. ne vijenn ket bet tollet ouz traou gant-han.

  • ouzhpenn
    ouzhpenn

    prép., adv. & conj.

    I. Prép.

    (1) Plus de.

    ●(1732) GReg 683a. Outre, au-delà, tr. «ouc'hpenn. ouzpenn. Van[netois] opeen. ê-peen.»

    ●(1878) EKG II 158. n'en deuz ket an ear da gaout ouc'hpenn unnek vloaz.

    ●(1903) MBJJ 233. breman 'zo ouspenn naontek kant vla. ●(1907) BOBL 10 août 150/3a. Peb den a baë 'spenn tregont skoed. ●(1922) EOVD 64. ne chomet ket openn un ér.

    (2) En plus de, outre.

    ●(1612) Cnf 36a. Ouz pen an pechet. ●(1633) Nom 209b-210a. Mantissa, additamentum, auctarium, corollarium, accessio : surplus : an auantaig, an pez á roer ouz pen an musun (lire : musur).

    ●(1659) SCger 87a. outre, tr. «ouzpen.» ●outre ce, tr. «ouzpen quement-se.»

    ●(1866) FHB 91/307b. Euspenn an drederen-ze, e roe c'hoaz d'ar beorrien kement liard a c'helle da zestum. (…) Euspenn an Tad-ze a rene neuze ar scolach.

    (3) Plus que.

    ●(1860) BAL 90. Laerez, ober treitouriez, lezer dle da baea, ober gaou, kemeret ouspen e vir, procezi.

    (4) [devant un v.] Plus que.

    ●(1878) EKG II 74. Ouc'hpenn riskla he buez, siouaz ! e doa great.

    (5) D'autres que.

    ●(1925) CHIM 19. ouspen c'houi 'zo da gomz aman !

    (6) Bezañ ouzhpenn da ub. : être plus fort que qqn.

    ●(1953) BLBR 60/8. Ata Jakez, n'eo ket ouspenn d'it ! ●(1994) MARV xiii 7. (Pleiben) Med, ar re-man n'int ket ouspenn din.

    (7) Ailleurs.

    ●(1922) IATA 30. Ha neuze ma nout ket eaz avalc'h var da aelou, ouspenn aman e vezo bara hag amann da zibri evit Goulc'han...

    B. Loc. prép.

    (1) Ouzhpenn da : outre.

    ●(1907) AVKA 93. ouspenn d'e diskibien. ●(1924) ZAMA 88. Ouspenn d'e wreg Margodig.

    (2) Ouzhpenn eget : plus de.

    ●(1854) PSA I 168. open aveit mil vlai é raug m'en dé bet deit hur Salvér an en doar. ●(1854) PSA II 88. Open eit deu gand vlai. ●(1879) BMN 266. oc'hpenn evit mil den. ●269. Ouspenn evit tri-ugent vloaz.

    (3) En ouzhpenn : outre.

    ●(1633) Nom 53a. Obsonium : pitance, toute viande outre le pain & le vin : pitançc, pep seurt boüet en ouz pen an bara hac an guin.

    C. Lakaat ouzhpenn : ajouter.

    ●(1914) KLBD 31. Evit disaotri ar c’hreier, lakit ouspen plouz.

    II. Adv.

    A.

    (1) Plus.

    ●(1945) GPRV 4. Alies e pad ar pedennou eun eur pe ouspenn.

    (2) Qui plus est.

    ●(1612) Cnf 26a. Hac ouzpen nep so beneficet, so obliget da ober restitution ves an frouez receuet gantaff.

    ●(1849) LLB 581. Open, tra herisus ! el loned e gonze.

    (3) En plus, en outre.

    ●(1876) TDE.BF 486b. Oc'h-penn, oc'hpenn, adv., tr. «Davantage, en sus, en plus, en outre,, encore, outre, tr. «Pevar gwennek oc'h-penn, quatre sous en plus.»

    ●(1942) DHKN 85. ohpen deu gouviad ’zas dehè ’n em-letat.

    (4) Ur wech ouzhpenn : une fois de plus.

    ●(1957) AMAH 147. e roas hemañ e c'her da ziyalc'hañ ar pezh a vije ezhomm evit adstagañ ganti ur wech ouzhpenn.

    B. Loc. adv. Ouzhpenn da se : qui plus est, bien plus.

    ●(17--) EN 1440. hac ous pen da se hoais filor on dar roué, tr. «et en plus de cela je suis encore filleul du roi.»

    ●(1829) IAY 144. Ac ouspen da se, Doue memes eo a c'houlen diguenemp ar pratic deus ar vertu-se. ●(1836) GBI I 436. Ouspenn da ze a fellfe din / Difenn ho kaoz ha ma hinin, tr. «Bien plus, je voudrais / Défendre votre cause et la mienne.» ●(18--) KTB.ms 14 p 260. Ouspenn da-se, paotr koant a oa iwe.

    ●(1907) AVKA 184. Med an Doktor e fellas dehan diskoue e oa ouspenn da ze en e c'houlen. ●(1919) BUBR 10/264. Ouspenn da ze eo red hen kas war adrenv.

    III. Loc. conj. Ouzhpenn ma : outre que.

    ●(1612) Cnf 3a. Ouzpen ma maruent gant Atrition hep muy quen eues ó pechedou. ●28b. ouz pen ma pech maruelamant.

  • ouzhpennañ
    ouzhpennañ

    v. tr. d. Ajouter.

    ●(1950) LLMM 23/53. hag ouzhpennañ a reas e treistvevfe forzh penaos ar vroadelezh peogwir n’emañ nemet e kalon an dud. ●(1970) LLMM 142/421. Pa lavaran ez on bet boemet e rankfen ouzhpennañ ez on bet spontet ivez en ur stumm.

  • oved
    oved

    m. –ed Ovate.

    ●(1909) BOBL 04 septembre 245/1a. Barezed, Drouizd hag Oveded.

  • ovez
    ovez

    m. ovizion Ovate.

    ●(1909) BOBL 05 juin 232/2b. Teir Urz a zo : Drouiz, Barz, Ovez. ●(1909) BOBL 17 juillet 238/1a. Ovizien Breiz.

  • ovid
    ovid

    m. Ovide.

    ●(1499) Ca 150b. Ouid. g. ouide.

  • ozegan
    ozegan

    voir nozegan

  • ozhac'h
    ozhac'h

    m. –ed, ezhec'h

    I. (en plt de qqn)

    (1) Homme.

    ●(1499) Ca 27b. Bronn ozech. g. mamelle dhomme. ●98a. Gour hac ozech tout vng ibi vide. ●151a. Ozech alias gour. g. homme. ●(c.1500) Cb 88b. cest mouuoir le cul. et appartient aux hommes. b. fregerez ozech.

    ●(1834) SIM 101. Daou ozac'h a deuas d'am c'haout. ●(1867) MGK 131. ezec'h zo re varvek.

    (2) Mari, époux.

    ●(1530) Pm 175. Pe eff ozech pe yuez groec, tr. «Qu'il soit époux ou aussi épouse.» ●(1580) G 303. Groaguez hac ezech, tr. «Femmes et maris.»

    ●(1659) SCger 66a. homme marié, tr. «ozec'h, p. ezec'h.» ●162a. ozec'h p. ezec'h, tr. «homme marié.» ●(c.1680) NG 1161. En eheh ha grouagué. ●(1710) IN I 266. æzec'h, graguez, bugale, mignonet. ●(1732) GReg 497b. Homme marié, tr. «Ozac'h. p. ezac'h. ozeac'h. p. ezeac'h. ozæc'h. p. ezæc'h. Van[netois] oahah. ohah. pp. eheh.» ●(1790/94) PC I 224. A gant o peleien eseh – Gant o curees ac o persounes – No peso mui queus do meneh.

    ●(1846) DGG 194. Deveriou an ezec'h en andret o groaguez. ●(18--) SBI II 72. Gwasâd 'ra d'ann ozac'h, tr. «Le mal du mari s'aggrave.»

    ●(1902) PIGO I 153. eun ôch mad a goste Kemper. ●(1911) BUAZperrot 115. ezec'h ha ne vevent ket kaër gant o gwragez.

    (3) Chef de famille, patriarche.

    ●(1889) ISV 455. eun tiec eus ar re genta, eun ozac'h mad, eur moundian. ●(18--) KTB.ms 14 p 51. Merc'h an oac'h.

    ●(1902) PIGO I x. Arru an ôc'h hag e dud d'o c'hoan. ●153. eun ôc'h mad a goste Kemper.

    II. (botanique) Skouarn-an-ozhac'h-kozh : achillée millefeuille Achillea millefolium.

    ●(1732) GReg 491a. L'herbe au charpentier, & au cocher. (On l'appelle autrement, mille feüille, ou l'oreille du petit bonhome, tr. «scouarn an ozac'hicq-coz.»

    ●(1890) MOA 104b. Achyllée, plante dite herbe aux charpentiers, tr. «skouarn-ann-ozac'h-koz. (Nom de fantaisie).»

  • ozhac'h-nevez
    ozhac'h-nevez

    m. Jeune marié.

    ●(1659) SCger 77a. Nouueau marié, tr. «ozac'h neuez.»

  • ozhac'h-tieg
    ozhac'h-tieg

    m. Maître de maison, chef de famille.

    ●(1741) RO 2250. da dy un oach tiec.

    ●(1868) SBI II 10. Me n'estiman ket eun oac'h tiec, / Mar na sav kent ewit he wreg, tr. «Je n'estime rien un maître de maison, / S'il ne se lève plus tôt que sa femme.»

  • ozhac'hwreg
    ozhac'hwreg

    f. Virago, maîtresse-femme.

    ●(1499) Ca 101b. [gruec] Jtem hec virago / inis. g. femme forte et puissant britonice ozechgruec.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...