Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 138 : de distrons-1 (6851) à disturlu (6900) :- distroñs .1distroñs .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt d'un véhicule) Bien suspendu.
●(1868) FHB 198/334a. ar seurt kirri-ze a zo calz eassoc'h ha distrounsoc'h eget ar c'hirri all.
●(1924) KANNgwital 263/195. eur c'harr distrons a gasas an dijentil gouliet da di e dud.
(2) (en plt d'un chemin) Non accidenté, sans ornières.
●(1869) FHB 247/297b. an hent a heuillit a zo distrons ha diboagn. ●(1869) FHB 253/351b. ma en devezo amzer vad hag hentchou distrons.
●(1901) FHAB Meurzh 236. Ni a ell ober hirio an henchou-ze distrounssoc'h ha disclabessoc'h egetho.
II. Adv. (en plt de qqn) Sans trébucher.
●(1874) FHB 493/183a. E kerze distrons.
- distroñs .2distroñs .2
adj.
I. Adj. Rabattues (en plt des coiffes des femmes) qui les portaient ainsi en signe de deuil.
●(18--) GBI II 382. Petra 'zo a-newez aman, / M'eo distrons ar c'hoeffo er gis-man ? tr. «Qu'y a-t-il donc ici de nouveau, / Que les coiffes (des femmes) sont ainsi rabattues ?»
●(1955) STBJ 212. Ar merc'hed a yee d'eun interamant ha, zoken, d'ar zervijou, a veze distroñs o c'hoef ganto. ●222. Distrons (koef) : dibintet, an troñsou anezañ en-istrilh war ar bruched.
II. M. & adj. Stroñs-distroñs.
(1) M. Cahots répétés.
●(1931) VALL 90a. Cahots répétés, tr. «stroñs-distroñs.»
(2) Adj. Cahoté.
●(1931) VALL 90a. stroñs-distroñs, tr. «adj. cahoté.»
- distroñs .3
- distroñsañ .1distroñsañ .1
v. tr. d.
(1) Retrousser.
●(1895) GMB 183. tréc[orois] distroñsañ retrousser.
●(1925) FHAB Mezheven 228. o tistronsa he manchou. ●(1977) PBDZ 771. (Douarnenez) distroñsiñ, tr. «retourner (un parapluie, par ex.).»
(2) Relever (un rideau).
●(1950) KROB 31-32/16. Hag unan eus an teir c'hoar a oa en traoñ ha distroñsa ar gouel-prenestr.
- distroñsañ .2distroñsañ .2
v.
(1) V. tr. d. Amortir (une chute).
●(1964) BAHE 38/64. en doare da zistroñsañ al lamm.
(2) V. intr. Loc. v. Troñsañ ha distroñsañ : cahoter beaucoup.
●(1876) TDE.BF 152a. Troñsa (lire : distroñsa) ha distroñsa a ra ar c'harr, tr. «la voiture cahote beaucoup.» ●596a. Stroñsa ha distroñsa a ra ar c'harr, tr. «la charrette cahote beaucoup.»
●(1931) VALL 90a. Cahoter, tr. «stroñsa(-distroñsa).»
- distroñsenn
- distroñset .1
- distroñset .2distroñset .2
adj. (en plt d’un véhicule) Renversé par un cahot.
●(1941) ARVR 9/3a. Eur c’hamionad tud a zo bet distroñset war hent Konk-Leon.
- distroñsus
- distropañ / distropiñdistropañ / distropiñ
v. intr. =
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Kleder) Pa vezer o vedi strob-distrob, ez aer da genta war araok hed-a-hed d'ar c'hlas : stropa, ha goude-ze e teuer endro en eur zastum an dramm : distropa. ●(1949) KROB 17/13. An dud, daoubleget, ne baouezint mui da zistropa : eul labour skuizus meurbet. ●(1978) VWMZ 14. (Ar Yeuc'h) ur gwaz o troc'hiñ gant ar falc'h vras ha goude-se vie unan all o tistropiñ. ●(1983) PABE 25. (Berrien) distropa, tr. «dégager ce qui a été coupé à la faucille.»
- distropiñdistropiñ
voir distropañ
- distrouezh .1distrouezh .1
adj. Sans broussailles.
●(1732) GReg 486a. Sans halliers, tr. «Distroëz. ul lec'h distroëz.»
●(1876) TDE.BF 152a. Distrouez, adj., tr. «Sans broussailles, sans halliers, sans ronces.»
●(1962) EGRH I 65. distrouezh a., tr. « sans buissons, sans épines. » ●(1970) BHAF 47. erru om war al lein, distrouez.
- distrouezh .2
- distrouezhadur
- distrouezhañdistrouezhañ
v. tr. d. Essarter.
●(1659) SCger 41a. defricher, tr. «distroueza.» ●53a. essarter, tr. «distroez.» ●144b. distroueza, tr. «oster les ronces.» ●(1732) GReg 368a. Essarter, couper les buissons, arracher les racines, les ronces d'une terre, tr. «Distroëza. pr. distroëzet.» ●486a. Couper les halliers, tr. «Distroëza. pr. distroëzet. distrouëza. pr. et.»
●(1876) TDE.BF 152a. Distroueza, v. n., tr. «Oter ou couper les halliers pour cultiver la terre.» ●(18--) SAQ II 3. distroueza an hent.
●(1911) BUAZperrot 488. o tistroueza hag o trei an douar. ●(1914) DFBP 127b. essarter, tr. «Distroeza.» ●(1931) VALL 192b. Défricher ; les broussailles, tr. «distroueza.» ●(1933) BRND 15. distroueza an dachenn. ●(1962) EGRH I 65. distrouezhañ v., tr. « enlever les broussailles. »
- distrouezhennet
- distrouilh .1
- distrouilh .2distrouilh .2
s. Évier.
●(1876) TDE.BF 152a. Distrouill, s. m. C[ornouaille], tr. «Cloaque, évier d'écurie, de cuisine, égoût.»
●(1933) KANNkerzevod 75/10. an teir gemenerez er memes guele kloz, ar pilhaouer en distrouilh. ●(1962) EGRH I 66. distrouilh m., tr. « cloaque, évier, égoût (L. G., Tr.). »
- distrouilhañ
- distroüsdistroüs
adj. Tortueux.
●(1732) GReg 869b. Sinueux, euse, tr. «Van[netois] distroüs.» ●929b. Tortueux, euse, qui va en tournant, tr. «distroüs.» ●Une Riviere tortueuse, tr. «Ur stær distroüs.»
- distrudistru
voir distruk
- distruj .1distruj .1
adj.
(1) En mauvais état.
●(1752) BS 31. distruchoc'h alies, eguet an tyer e pere e lojont o-unan ! ●102. en un ty paour ha distruich. ●754. en ul logig distruich.
●(1866) HSH 227. en ul lochic distruch. ●(1874) FHB 482/89a. he vaner a ioa eat distruch.
(2) Blême.
●(1838) CGK 6. Distruch, casty, diflacquet, foulet e nem dreina. ●(1883) IMP 30. Distruch, dû gant an naoun, casi anter varo. ●(1889) ISV 102. an oll a daolaz ho zell var ar bugel kez, o velet pe gen treud ha pe gen distruch oa.
●(1906) KANngalon Mezheven 140. treut, distruj, tenval he daoulagad. ●(1940) SAV 18/20. Ken distruj eo hag eun den maro. ●23. distruj ha roufennet e zremm gant an anken.
(3) =
●(1966) BAHE 50/39. gant e zremm leun a varv lous ha distruj.
(4) Faible.
●(1868) FHB 170/106b. ha calz anezho a vez ker kasset, ken astud, ken distruj gant an naoun (...) ma varvont ep dale.
●(1962) EGRH I 66. distruj a., tr. « très maigre (à l’aspect malade). »
(5) (agriculture) Inculte, infertile.
●(1876) TDE.BF 152a. Distruj, adj., tr. «Qui n'es pas fertile.»
●(1905) BOBL 21 janvier (d’après GMGE). douarou distruj gwechall. ●(1962) EGRH I 66. distruj a., tr. « qui n’est pas fertile. »
- distruj .2distruj .2
m. –où
(1) Destruction.
●(c.1500) Cb 67b. [distrugaff] g. destruction / ou mort. b. distrug.
●(1732) GReg 257b. Degat, ravage, desolation, tr. «distruich. Van[netois] distruch.» ●265b. Demolition, destruction d'un bâtiment, tr. «Distruich.» ●279a. Destruction, tr. «Distruich. p. distruigeou.» ●La destruction de de Jerusalem, tr. «An distruich eus a guear a Jerusalem.»
●(1868) FHB 182/205a. kement a zistruj hag a froz en hor bro. ●(1880) SAB 208. e comzas dezo divarben an distruj ac an dismantr a vize. ●(1889) ISV 60. ober distruch en he Rouantelez.
●(1931) VALL 211b. Destruction, tr. «distruj m.» ●(1964) ABRO 165. N'ouzon ket ped anezho a voe lazhet, met un distruj bras a ranjomp en o zouez.
(2) Ober distruj war : détruire.
●(1866) FHB 72/159b-160a. Ne deus nemet al labous noz hanvet an duc-bras hag a rafe e guirionez distruch var al labouset all.
- distruj .3distruj .3
voir distrujañ
- distrujadeg
- distrujadenn
- distrujamant
- distrujañ / distrujiñ / distrujdistrujañ / distrujiñ / distruj
v.
I. V. tr. d.
(1) Détruire.
●(1499) Ca 59b. distrugaff. ●66b. Distrugaff. g. destruire / ou dissiper. ●(1530) Pm 269. An dour dyluyg a dystrugo / Neat an bet man, tr. «L'eau du déluge détruira / Complètement ce monde.» ●(1576) Cath p. 20. terry ha distrugaff en inginou se, tr. «rompre et détruire ces instruments.»
●(1659) SCger 40b. defaire, tr. «distrugea.» ●43b. detruire, tr. «distrugea.» ●144b. distrugea, tr. «destruire.» ●(1732) GReg 254b. Defaire, détruire, tr. «Distrugea. pr. distruget.» ●257b. Faire du dégât, tr. «distrugea. pr. distruget. Van[netois] distrugeiñ.» ●(1744) L'Arm 13a. Anéantir, tr. «Distrugein.»
●(1834) SIM 101. guelet distruch monumantchou public. ●(1872) ROU 81a. Détruire, tr. «Distruja.»
(2) Tuer, mettre à mort, éliminer.
●(14--) Jer.ms 84. Myret na sonet guyc un gueric byzvyquen / A Iesu Nazaret nepret a goez nep den, / Dydan poan damany, querz pep try ho dyren / Da bezaff dystruget, ha crouguet mar grear quen., tr. Herve Bihan « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais / De Jésus de Nazareth, jamais au sur de personne, / Sous peine certes, assurément, trois par trois d’être conduits, / Pour être tués, et pendus, si on fait autrement ». ●(1576) Cath 19. neuse an impalazr leun a frenesy a lauaras dezy choas vnan a daou : daoust dit pete a sacrifio hac ez beuy a pe a anduro tonrmanchou exquis ha ma vizy distruget, tr. «Alors l'empereur, plein d'emportement, lui dit : choisis un des deux : ou bien tu sacrifieras et tu vivras, ou bien tu endureras des tourments cruels et tu seras mise à mort.» ●(1650) Nlou 14. Da distrugaff hep sy an'bugaleygaou, tr. «détruire sans faute les petits enfants.» ●65. Me gray rez é mezaff, ambuig do dystrugaff, tr. «Je ferai facilement, dit-il, une embuscade pour les détruire.» ●359. Ne gous pet cant Inocantet, / Dre ambuig à voue distruget, tr. «On ne sait combien d'innocents / furent abattus par ruse.»
●(1659) SCger 81b. faire mourir, tr. «distrugea.» ●(17--) ST 392. Da reï da c'hoût d'ar bobl e vezo distrujet, tr. «et faites savoir au peuple qu'elle doit être mise à mort.» ●(17--) FG II 9. mil diaouleres da zistruja ar zibier.
●(1839) BESquil 364. distrugein er Grechénion. ●(1866) FHB 73/162b-163a. da zistruja dioc'htu en eun taol kement beleg a ioa e kær Loret. ●(1889) ISV 446a. stigna cripet / En esper distruja razet.
●(2002) TEBOT 99. 'Benn un toullad deizioù / Ar prosez echuet / A zo laret penaos / 'Oa da vezañ distrujet.
II. V. pron. En em zistrujañ.
(1) V. pron. réfl. Se suicider.
●(1732) GReg 255b-256a. Se défaire, se détruire, tr. «Hem zistrugea. pr. hem zistruget. Van[netois] him distrugeiñ.»
●(1879) GDI 74. m'en doé hiriss doh-t-hou é hunan, hag ean en hum zistrujas.
●(1911) SKRS II 37. m'emaoun e sonj d'en em zistruja. ●(1923) LZBt Gouere 7. e c'hallje ar paour kez plac'h 'n em distrujan.
(2) V. pron. réci. S'entretuer.
●(1838) OVD 45-46. péh brezél e hroant dalh-mad en eile d'éguilé ; penaus en hum zécriant ; en hum zistrugeant hag en hum lahant en eile hag éguilé.
●(1963) LLMM 99/275. Peogwir, eme El Lobo, en ur c’hoarzhin yud, eo krog ar c’henaouien-mañ d’en em zistrujañ an eil egile.
III. V. intr. Dépérir.
●(1659) SCger 39a. deperir, tr. «distrugea.»
- distrujerdistrujer
m. –ion
(1) Destructeur.
●(c.1500) Cb 67b. [distrugaff] g. deuoreur. b. distruger.
●(1732) GReg 257b. Celui qui fait du dégât, tr. «distruger. p. distrugéryen. Van[netois] distrugeour. p. yon, yan.»
●(1914) DFBP 86b. demolisseur, tr. «Distrujer.»
►[empl. comme épith.]
●(1855) BDE 399. un tàn distrujour. ●(1866) FHB 71/149a. ar c'hlenved se ken distrujer a ioa adarre er vro.
(2) Exterminateur.
●(1732) GReg 388a. Exterminateur, tr. «Distruiger. p. distruigéryen.»
►[empl. comme épith.]
●(1732) GReg 388a. an eal distruiger. ●(17--) TE 188. en Æl distrugér.
- distrujerezh
- distrujet
- distrujidigezh
- distrujiñdistrujiñ
voir distrujañ
- distrujus
- distrukdistruk
adj. (en plt d'une île adjacente) Que l'on peut atteindre à pied à marée basse.
●(1978) BZNZ 14. (Lilia-Plougernev) Ni a oa e Kemenez vihan hag un enez vras oa ie neuze, hag hounnezh, da hanter-vare veze distru ; e c'hellemp mont war droad neuze, tr. (THAB 1/12) «Nous, nous étions sur la petite Kéménez. Il y a une grande île aussi et à mi-marée le passage était découvert. Nous pouvions donc y aller à pied.»
- distrumdistrum
adj. Qui n'est pas estropié, paralysé, pas infirme.
●(1919) DBFVsup 19a. distrom, Arv[or], tr. «qui n'est pas estropié, ingambe, dispos.»
- distrumiñ
- distudistu
adj.
(1) (agriculture) Douar distu : terre en jachère.
●(1659) SCger 117b. terre froide, tr. «douar distu.» ●145b. douar distu, tr. «terre non labourable.» ●(1732) GReg 437a-b. Friche, terre qu'on ne cultive point, tr. «douar distu.»
●(1876) TDE.BF 152b. Distu, adj. C[ornouaille], tr. «En friche, non cultivé.»
●(1960) EVBF I 330. douar didremp, douar distu, douar skuiz, –skuizet, terre épuisée, qui n'a pas encore assimilé la nouvelle fumure (tout l'ouest du Finistère).
(2) =
●(1954) BGUE 35/25. dorieu en hoariva, kalz distéroh ha distuoh eit hanni Morlanwelz.
- distuc'hdistuc'h
adj. Sans plumes.
●(c.1500) Cb [pluenn]. implumis et hoc / me. g. sanz plume. b. distuch pelyet.
●(1732) GReg 732a. Qui n'a point de plumes, tr. «distuc'h.»
●(1871) FHB 312/414b. daou labous distuc'h. ●(1876) TDE.BF 152b. Distuc'h, adj., tr. «Sans plumes.»
●(1962) EGRH I 66. distuc’h a., tr. « non garni de plumes. »
- distuc'hiañ
- distudidistudi
adj. Qui n'a pas fait d'études, inculte, ignorant.
●(1931) VALL 279a. qui n'a pas fait d'études, tr. «distudi.» ●384a. Inculte (esprit), tr. «distudi.»
- distultennañ / distultenniñ
- distultenniñdistultenniñ
voir distultennañ
- distummdistumm
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) Informe.
●(1909) BOBL 09 janvier 211/2e. eur bern traou distum o tivogedi. ●(1911) BUAZperrot 416. an aour o tont eus an douar a zo c'hoaz distum ha saotret.
(2) Difforme.
●(1857) HTB 60. fralladur distum.
●(1902) PIGO I 89. Arnus an evoa gret ober eur feunteun pe eur blommen : seiz loen distum a dôle gwin-ardant dre o geno. ●(1908) PIGO II 175. henvel-beo 'oa zur ouz eur c'hlasker-bara, gant e dog distum, e zilhad trist hag hudur. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Distum, tr. «mal bâti.» ●(1928) BREI 60/1b. Gwelout o izili distumm a oa eun drue... ●(1970) BHAF 117. eun dervenn doñgn ha distumm.
(3) Laid à entendre.
●(1908) PIGO II 38. An tôn hag ar zôn a zeblantas d'in ken paour, ken distum.
II. (en plt de qqn)
(1) Humble.
●(1575) M 268. Distum nobl ho (lire : ha) comun, tr. «Sans pompe, noble et vilain.»
(2) Qui ne paye pas de mine.
●(1907) PERS 97. Me gave d'in, emezhan, goudeze, kaout un den a zoare e pep giz, ha pa dal, ne gavan nemed eun den distum. ●(1914) MNOTes 52. Distum (…) Ce mot veut dire en trécorois «qui n'a pas de mine».
- distummañdistummañ
v.
(1) V. tr. d. Rendre difforme.
●(1912) BUAZpermoal 801. ar c'hlenved a zistummas e dremm ken euzus, ma souze an holl diwarnan. ●(1922) FHAB Ebrel 113. Hounnez a vije bet koant paneved d'an tort a zistumme he c'hein.
(2) V. intr. Se déformer.
- distummetdistummet
adj. Déformé.
●(1963) LLMM 99/264. war o c’hof-kar distumet gand gwaziet koeñvet ha seul ma taoulamment.
- disturdistur
adj.
I. (marine) Sans gouvernail.
●(1922) FHAB Eost 248. en eur vag distur. ●(1935) BREI 407/2a. bagiou distur.
II. sens fig.
(1) Sans règle.
●(1905) MRPL 36. An diaoul he-unan, a dra zur, / A c'hoez an tan en dud distur. ●(1909) BLYA 95. beva en kreiz ar blijadur, / Herve ar vue frank hag ar vue distur ! ●(1931) VALL 220b. sans direction, tr. «distur.»
(2) Sans guide.
●(1912) MMKE 126. renet gant madelez / E gammejou distur.
- disturiañdisturiañ
v.
(1) V. tr. d. (marine) Enlever le gouvernail d'un bateau.
●(1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Disturiet e veze ar vag ie. Tennet ar stur.
►absol.
●(1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Abitud 'n oa da sturiañ ha da zisturiañ.
(2) V. intr. Perdre la direction.
●(1867) MGK 58. Bagik ann daou bried, / Gant arne ha gwall vor, o tont da zisturia.
- disturietdisturiet
adj. Déboussolé, qui a perdu la bonne direction.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 224. Da heul ar c'hredennou-se ar c'halonou a zo ivez, nebeut ha nebeut, dianket, dinerzet, disturiet.
- disturludisturlu
voir diskrelu