Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

• distuz
  distuz

  adj. (agriculture) (Terre) délaissée, en friche.

  ●(c.1718) CHal.ms iv. terre froide, tr. «doüar fraust', doüar distu, doüar ïein.» ●(1732) GReg 274b. Une terre deserte, tr. «douar distu.» ●480b [lire : 408b]. Un feu doit contenir 120. journeaux de terre, tant chaude que froide, tr. «Ur moug, ou, ur mog, a dle compren c'huëc'h uguent devez arat douar, qen tom, qen yen, ou, qen stu, qen distu.» ●824b. lesel distu, ou lesel ê tiryen, trivec'h troatad doüar hed ar riblou, eus an rifyer. ●917a. Terre froide, tr. «doüar distu.»

  ●(1857) CBF 106. Douar distu, tr. «Terre froide.» ●(1867) MGK 87. Unan a lavare e voa kalz a zouarou / Distuz, leun a strouez a griet a louzou.

  ●(1925) FHAB Ebrel 127. War ar maeziou distu-ze.

• disuéet
  disuéet

  adj. = (?) disyevet (?).

  ●(1787) PT 87. Rac é h'oènt ar é dro èl éhén disuéet.

• disuit
  disuit

  adj. Insensé.

  ●(1924) LZBt Mezheven 29. skuiz o welet oberou disuit ha mantrus an dud. ●(1931) GWAL 136-137/429. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Loeradi (loaradi, moarvat) : lavarout komzou flao ha diskiant (komzou «disûit», e yez ar bobl). ●(1962) BAHE 31/10. gerioù «disuit».

• disuj
  disuj

  adj.

  (1) (en plt de qqn) Qui n'obéit pas.

  ●(1860) BAL 202. na zilaouit ket an dud dizuj. ●(1872) ROU 89b. Insubordonné, tr. «Dizuj.» ●(1889) ISV 145. eun den dizuch. ●(1894) BUZmornik 476. rak m'o deuz bugale dizuj.

  ●(1924) FHAB Ebrel 127. bugale direiz ha dizuj. ●(1955) STBJ 137. Mec'hieg ! pôtr dizuj ! mez-e-welet ! ●204. e-lec'h ma veze kaset, hervez klevout, ar bôtred dizuj. ●(1977) PBDZ 763. (Douarnenez) disuj, tr. «désobéissant.»

  ►[empl. comme subst.] Enfant qui n'obéit pas.

  ●(1900) KAKE 33. Dijuj bihan, grit eur c'houskig.

  (2) Qui incite à la désobéissance.

  ●(1889) ISV 205. Na goms ket din eus da relijion dizuch.

  (3) (Vie) déréglée.

  ●(1889) ISV 470. Al laeron all, scoet ive gant ar c'hras, a droas kein d'ho micher heuzuz ha d'ho buez dizuch.

• disujañ
  disujañ

  v. pron. réfl. En em zisujañ : se libérer d'un sujétion, s'émanciper.

  ●(1922) FHAB Ebrel 123. Er bloaz 1783 an Amerikaned en em zisujas euz Bro-Zaoz.

• disujidigezh
  disujidigezh

  f. Insoumission.

  ●(1931) VALL 393a. Insoumission, tr. «disujidigez f.» ●394b. Insubordination, tr. «disujidigez f.»

• disul
  disul

  adv.

  (1) Dimanche.

  ●(1499) Ca 61a. Diczul. g. dimenche. ●(1633) Nom 225a. Dies Dominicus, vel solis : Dimanche : Diçcul.

  ●(1659) SCger 44a. Dimanche, tr. «Disul.»

  ●(1838) CGK 28. Diçzul em c'havas cousquet mad. ●(1849) LLB 241. É oé désul ér vorh. ●(1857) CBF 45. Hag embannet oc'h-hu bet, tr. «Vos bans sont-ils publiés ?» Disul e vezo kaset ann embannou kenta, tr. «Ils le seront dimanche prochain.»

  (2) Disul diwezhañ : dimanche dernier.

  ●(1923) FHAB Du 427. Ha koulskoude, disul diveza, am boa, 'vel a lavar ar bôtred yaouank, bet eur gabestrenn diganez !

  (3) A-benn disul : dimanche prochain.

  ●(1925) SFKH 11. Ha ni iei a ben disul de bardon Sant-Kadeu.

  (4) Disul bleunioù : dimanche des Rameaux, Pâques fleuries.

  ●(1633) Nom 226a. Oschophoria, ramalia, verbenalia : Pasques fleurie : Diçcul bleuzyou.

  ●(1659) SCger 44a. Dimanche des Rameaux, tr. «Disul ar bleûniou.»

  (5) Disul-al-Lard : le dimanche des gras.

  ●(1727) HB 465. galvet hervez ar bed Dissul al lard.

• disuport .1
  disuport .1

  adj. Insupportable.

  ●(1857) HTB 29. eur vlaz c'houerv ha disuport.

• disuport .2
  disuport .2

  m. Délaissement, abandon.

  ●(1732) GReg 260a. Delaissement, abadonnement, tr. «disuport.»

• disurentez
  disurentez

  f. Insécurité.

  ●(1931) VALL 392a. Insécurité, tr. «disurentez f.»

• disuspediñ
  disuspediñ

  v. tr. d. (autrefois, en période de peste) Purifier l'air (d'une maison).

  ●(1732) GReg 14b. Arrier ou airier, purifier l'air d'une maison, en y brûlant des senteurs, tr. «Disuspedi un ty.» ●275b. Desinfecter un lieu pestiferé, tr. «Disuspedi. pr. disuspedet.»

• disusunañ
  disusunañ

  v. tr. d. Suçoter.

  ●(1936) IVGA 117. disusuna traou klouar divlaz. ●285. dre ma tisusune, kentoc'h al loaiadou bouilhoñs. ●(1947) YNVL 123. Abaoe tri devezh e tisusune ur boñch.

• disusunet
  disusunet

  adj. Desséché.

  ●(1944) GWAL 165/314-315. (Ar Gelveneg) Dicheucheunet, diseuch- : ger iskis, implijet kalz, a dalv «(boued) disec'het», met hepken pa gomzer eus boued danzeet gant lipig : «ken pell eo bet an traoù war an tan m'eo dicheucheunet ar c'hig ; dicheucheunet eo da besked : emaint evel tammoù ko(a)d» ; met ne lavarer morse bara dicheucheunet, hogen bara kras pe bara disec'het.

• disvadez
  disvadez

  adj.

  (1) Non baptisé.

  (2) Bered disvadez : partie du cimetière réservée à ceux qui dérogent aux préceptes catholiques.

  ●(1928) LLLM I 334-335. La partie du cimetière réservée aux suicidés, aux protestants et aux enfants morts sans baptême s'appelle le «cimetière noir» (ar verred du) ou encore «le cimetière non baptisé» (ar verred disvadé).

• disvadeziñ
  disvadeziñ

  v. pron. réfl. En em zisvadeziñ : renier la religion chrétienne.

  ●(17--) EN 1721. en em disvadeed, renonsed da Doue, tr. «s'était débaptisé, renoncé à Dieu.»

• disvalañ / disvalat
  disvalañ / disvalat

  v. tr. d.

  (1) Ruminer.

  ●(1866) FHB 91/309b. ar c'heoten, puret ha disvalet gan ar veoc'h.

  ●(1936) IVGA 253. o tisvala geot.

  ►absol.

  ●(1931) GWAL 136-137/426. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Disvalat : daskiriat.

  (2) sens fig. Ruminer (des pensées).

  ●(1936) IVGA 187. Ha ne ran mui netra, nemet disvala prederennou.

• disvalat
  disvalat

  voir disvalañ

• disvaliñ
  disvaliñ

  v. intr. (en plt de la terre) Être emportée par la mer.

  ●(1978) BZNZ 41. (Lilia-Plougernev) evit miret ouzh an douar da zisvaliñ kement gant ar mor, tr. (THAB 1/27) «pour empêcher la mer de trop grignoter la terre.»

• disvanegañ
  disvanegañ

  v. tr. d. Déganter.

  ●(1732) GReg 257b. Deganter, tr. «Disvanega.»

• disvantañ / disvantiñ
  disvantañ / disvantiñ

  v.

  I. V. tr. d.

  (1) Dévander.

  ●(1732) GReg 245a. Débander, relâcher une chose à ressort, un arc, &c., tr. «disvanta. pr. disvantet.»

  (2) Donner, assener (un coup).

  ●(1710) IN I 304. disvanta creoc'h a-se o zaul teod.

  ●(1910) MAKE 94. disvanta eur vodennad gant an aotrou. ●(1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) «bremaik em eus disvantet unan (un taol) gantañ», «bremaik me 'zisvanto ganit div pe deir etre an daou lagad». ●(1972) SKVT I 121. Disvantet en doa Veig ur viñsad ouzh jod Lili. ●161. disvantañ botezadoù.

  (3) Tirer (un projectile).

  ●(1949) LLMM 14/40. e tisvante saezhennoù lemm.

  (4) absol. (pêche) Ferrer.

  ●(1944) GWAL 163/174. (Ar Gelveneg) P'eo kroget, en em zifret ar pesk, meur a wech : taolioù-penn a ra (ro) : «che ! hennezh a ra melloù taolioù penn !» «Un taol penn a ra, disvant 'ta» (...) Disvantañ = sachañ buan ha start, da lakaat an higenn da gregiñ. ●(1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) Disvantiñ a zo ober ur sachadenn drumm, un taol krenn, war al linenn da glaviñ ar pesk : «ma fell dit trap (tapout) pesked e rankez disvanti krennoc'h».

  II. V. intr.

  (1) Disvantañ kuit : décamper.

  ●(1868) FHB 170/111b. Ar marc'h (...) o santout n'edot mui krog e penn e gabest, a zisvant kuit ac'hann d'ar gær d'an daou-lam vud.

  (2) Éclater (de rire).

  ●(1868) FHB 180/192a. an oll a zivantaz da c'hoarzin.

  ●(1967) BRUD 26-27/ 17. hag a zisvantent da c'hoarzin.

  III. V. pron. réfl. En em zisvantañ.

  (1) Se détendre.

  ●(1710) IN I 315. gant aon (…) na golle an nerz d'en em zisplega ha d'en em zisvanta cre pa em be izom da denna gant-hi.

  (2) Se déchaîner.

  ●(1877) BSA 138. eun avel diroll en em zisvantas var al lestr e creiz ar mor doun.

• disvantet
  disvantet

  adj. (en plt d'un piège) Détendu.

  ●(1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) O komz eus un trap-logod : «disvantet eo an trap, met n'eus logodenn ebet e-barzh».

• disvantiñ
  disvantiñ

  voir disvantañ

• disvantret
  disvantret

  adj. Détruit.

  ●(1877) FHB (3^e série) 6/43b. eur gear vraz (...) pulluc'het ha disvantret kement zo ennhi.

• disvantriñ
  disvantriñ

  v. tr. d. Détruire.

  ●(1877) FHB (3^e série) 9/67b. da zistruja pe da zisvantri peb tra.

• disvare
  disvare

  m. (domaine maritime) Contre-courant.

  ●(1971) TONA.morl 7. Dizvare, traduit par contre-courant, est une zone, située à l'Ouest du plateau des Duons, qui se trouve ainsi à l'abri des courants descendants de la Manche.

• disvarn .1
  disvarn .1

  m. Distinction.

  ●(1941) ARVR 48/3e. dic'halloud ma oa d'ober eun disvarn etre eur Gall hag eur Breton.

• disvarn .2
  disvarn .2

  v. tr. d. =

  ●(1934) KOMA 15. Piou bennak a roio eun divinaden ha ne vo ket evit disvarn anei, en do merc'h vihan ar roue.

• disvarr
  disvarr

  adv. War-zisvarr : en pente très douce.

  ●(1931) VALL 547a. en pente très douce, tr. «war zisvarr C[ornouaille].»

• disvemprañ
  disvemprañ

  v. tr. d. Démembrer.

  ●(1883) MIL 284. disvempra dirazhi he bugel santel.

• disveuliñ
  disveuliñ

  v. tr. d. Blâmer, critiquer.

  ●(1710) IN I 159. ne ràn nemet e blam ha e disveuli.

• disvezv
  disvezv

  adj. Qui n'est pas ivre.

  ●(1732) GReg 357a. Sans s'enyvrer, tr. «Disvév. disvéo.»

• disviañ
  disviañ

  v. intr. Dévier.

  ●(1905) BOBL 25 novembre 62/1d. Awalc'h e oa bet d'ar vatimant disvia deuz a ugent goured divar an arouden.

• disvirañ / diswirañ
  disvirañ / diswirañ

  v.

  I. V. intr.

  (1) =

  ●(1872) DJL 23. Gouskoude avechou e pleghe brankou ar Venn-dero koz ; ha neur ziswirat, e savent deuz an douar ar botret oa stribillet deuz ar funiou.

  (2) (marine) Revirer.

  ●(1732) GReg 820a. Revirer, terme de Mer, tr. «Disvira. pr. disviret.»

  II. V. tr. d. (sport) Retourner (qqn à la lutte).

  ●(1957) BRUD 2/87. Neuze Tomazig, divezvet, a zirviras e enebour, prim ha lijer. Skrivet : a zisviras en adembannadur CSDC 75.

• disvleuñvañ
  disvleuñvañ

  v. intr. (botanique) Perdre ses fleurs.

  ●(1732) GReg 256b. Defleurir, perdre sa fleur, tr. «Disvleuñva. pr. disvleuñvet.»

• disvlevañ / disvleviñ
  disvlevañ / disvleviñ

  v.

  (1) V. intr. Perdre ses cheveux, ses poils, se dégarnir.

  ●(1973) SKVT II 20. o tisvlevañ a-dakadoù.

  (2) V. tr. d. Arracher les cheveux.

  ●(1890) MOA 122b. Arracher les cheveux à q. q., tr. «disvlevi u. b.» ●(1894) BUZmornik 800. lod all a ioa bet skourjezet, disvlevet ho fenn.

  (3) V. pron. réci. En em zisvlevañ : s'arracher les cheveux.

  ●(1867) FHB 134/238a. heb aoun na deuffent d'en em zisvlevi araok divez koan.

• disvlevet
  disvlevet

  adj. Qui a perdu ses poils

  ●(1867) FHB 138/271a. eur c'hanval disvlevet.

  ●(1924) ZAMA 9. war e zaoulin disvlevet. ●(1977) PBDZ 761. (Douarnenez) disblevet, tr. «qui a perdu ses poils, ses cheveux.»

• disvleviñ
  disvleviñ

  voir disvlevañ

• disvoneur
  disvoneur

  m. Malheur.

  ●(18--) SAQ II 12. Eun tiegez hen doa disvoner mantrus.

  ●(1921) PGAZ 24. dre eun taol a zisvoneur.

• disvoued
  disvoued

  m. Manque de nourriture.

  ●(1935) NOME 125. Paneveto e vijemp bet semplet, mil bell 'zo, gant an disvoued. ●(1958) BLBR 109/7. va halon a zo war-nez serri gand an disvoued. ●(1976) LLMM 177/259. e vije aet an holl Saozon gant an disvoued.

• disvouedañ / disvouediñ
  disvouedañ / disvouediñ

  v.

  (1) V. intr. Manquer de nourriture.

  ●(1955) STBJ 16. pa vezent o tisvoueda gant an naon. ●198. bet o tisvoueda e-pad eiz deiz. ●(1958) BRUD 4/84. hag e oe laosket da zisvoueda e-pad ar mintin. ●(1964) LLMM 102/11. da hirvoudiñ ha da zisvouediñ alies en Alamagn.

  (2) V. tr. d. Priver de nourriture, mettre à la diète.

  ●(1936) TKAL I 93. goapaet zoken gant o mignoned koz ha disvouedet a-berz ar roue, dre c'hevier Alanig.

• disvouediñ
  disvouediñ

  voir disvouedañ

• disvouklañ
  disvouklañ

  v. tr. d. Déboucler.

  ●(1732) GReg 247a. Deboucler, tr. «Disvoucqla. pr. disvoucqlet.»

• disvourellañ
  disvourellañ

  v. tr. d. Débourrer, ôter la bourre.

  ●(1732) GReg 247a. Debourrer, tr. «disvourella. pr. disvourellet.»

• disvouzelliñ
  disvouzelliñ

  v. tr. d. Étriper.

  ●(1977) PBDZ 769. (Douarnenez) disvouzelliñ, tr. «enlever les boyaux.»

• disvroadeg
  disvroadeg

  f. –où Émigration.

  ●(1907) AVKA 11. Goude disvroadek Babylon.

• disvroet
  disvroet

  adj. Émigré.

  ●(1838) CGK 20. er zoudart disvroet. ●Bea zeus plant quisidic, da chom a blaç crouët, A voëler o tizec'ha ractal mint disvroët. ●(1862) BBR 6. didud ha disvroet, tr. «sans famille et sans pays.»

• disvuriañ
  disvuriañ

  v. tr. d. Démanteler.

  ●(1732) GReg 263a. Demanteler, détruire les fortifications d'une Ville, tr. «Disvurya ur guær. pr. disvuryet.»

• diswalc'h
  diswalc'h

  voir disgwalc'h

• diswalc'hadenn / disgwalc'hadenn
  diswalc'hadenn / disgwalc'hadenn

  f. -où Délaiement.

  ●(1962) EGRH I 66. diswalc’hadenn f. -où, tr. « délaiement. »

• diswalc'hiñ
  diswalc'hiñ

  voir disgwalc'hiñ