Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 16 : de gi-2 (751) à giton-2 (800) :- gi .2
- giazgiaz
voir diaz
- gibeled
- giber
- gidgid
m. Guide.
●(1633) Nom 205b. Menytrum : payement d'vn guide : paëamant vn guid, an salær en deuez vnan euit caçc pe discuez an hent da vn all.
- gidasgidas
adj.
(1) Traitre.
●(1847) BDJ 63. he bokou ghidas. ●311. bed ghidas ha trubard.
●(1912) MMPM 140. mez gouzout a rit oc'h euz eur c'hlenved gidaz.
(2) Taol gidas : Coup en traître.
●(1924) NFLO. traître. tu agis en traître avec moi, tr. «eun taol gidez a rêz d'in.» ●(1931) VALL 751a. un coup traître, tr. «eun taol-gidas.»
- gidazgidaz
m. –ed Traitre.
●(1847) BDJ 5. petra 'reas ar ghidas. ●54. Iskariod ar ghidas. ●93. eun trubard, eur ghidas. ●94. pe fors din-me ghidas.
- gidaziñ
- GidelloùGidelloù
n. de l. Ar Gidelloù (hauteur, Sizun).
●(1935) OALD 52/127. ez is, dre eur garrent sonn, da dapa hent Sant Riwall, o trei va c’hein d’ar Gidellou, d’ar Stamouezac’h ha d’al Labou.
- gidonegidone
m. Au gui l'an neuf. cf. eginane
●(1876) SBI II 170. Noz ar guidonne, tr. «la nuit du guidonné.»
- gidoùgidoù
plur. (harnachement) Guides (d'un cheval).
●(1907) VBFV.bf 24b. gideu, pl., tr. «guides (d'un cheval).»
- gign-arargign-arar
m. (agriculture) Versoir de charrue.
●(1857) CBF 102. Gign alar, m., tr. «Versoir de la charrue.»
- gignon
- gijgij
interj. =
●(1934) MAAZ 165. er gazeg zu e vutumè du, du, goah eget forn bara erbet, hag e hré «gij» a bep tu. ●166. er gazeg zu de hrouifal sklintin, de huéhein «gij, gij» a glei hag a zeheu.
- gijerezh
- gikgik
m. cf. grik
(1) Komz, seniñ gik : dire mot.
●(14--) Jer.ms 62. Myret na sonet guyc un gueryc byzvyquen, tr. « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais. » ●84. Myret na sonet guyc un gueric byzvyquen / A Iesu Nazaret nepret a goez nep den, / Dydan poan damany, querz pep try ho dyren / Da bezaff dystruget, ha crouguet mar grear quen., tr. Herve Bihan « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais / De Jésus de Nazareth, jamais au sur de personne, / Sous peine certes, assurément, trois par trois d’être conduits, / Pour être tués, et pendus, si on fait autrement ». ●(1557) B I 568. na compso quic (variante : guic) he doe lic bizhuiquen, tr. «elle ne parlera plus désormais de son mauvais Dieu.» ●(1575) M 106. Ne tal reuz den euzic, na son gic á sicour, tr. «Qu’importe la peine d’un homme terrible ? ou son appel à la rescousse.» ●1598. Hep son guic bizhuicquen, á caffout leuenez, tr. «Sans qu’il soit jamais le moindrement question de trouver de la joie.»
(2) Mot ; point.
●(1575) M 2095. Neuse da reuseudic, nedeux guic á sicour, tr. «Alors au malheureux il n’y a point de secours.»
- gildev
- gildronetgildronet
adj. Entortillé.
●(1929) MKRN 177. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Gildronet… Entortillé ; cousu négligemment (Gildrôet).
- gilhotingilhotin
f./m. –où
(1) Guillotine.
●(1847) FVR 156. dre ar c'hillotin. ●373. Hag a gantchou noz ha mintin / Ez a tud d'ar c'hillotin. ●(1866) HSH 256. resolvet e oar da ober ur guillotin pehini a zicarje assamblez tregont pen bep taul. ●(1877) EKG I 7. maro dre ar c'hillotin. ●(1891) AGB 3-4. E Brest (…) e voe gwelet ar c'hillotin o labourat heb paouez.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 48. kountel ar c'hillotin. ●(1907) PERS 217. lezel kountel ar gillotin da goueza var gouzoug he mab. ●(1909) MMEK 28. ar c'hillotin a voue savet var dachen ar foar. ●(1909) BOBL 16 janvier 212/2c. Ar gountell skiz euz ar gwilhotin. ●(1915) HBPR 177. Ar c'hillotin oa savet d'ar mare merket. ●179. Deuz an dribunal oa kaset d'ar c'hilhotin.
(2) Guillotine de goémonier.
●(1960) GOGO 212. (Kerlouan, Brignogan) La faux, appelée falz hir et, plus souvent, ar čiḻotin (ar c'hilhotin) est l'instrument qui sert aux goémoniers munis du rôle d'équipage pour couper et haler à bord le goémon coupé en mer. ●(1972) BATZ 37. guillotine, faucille fixée à l’estrémité d’un long manche. ●(1987) GOEM 51. La prononciation du mot varie d'un endroit à l'autre : «gwilhotin» à Porspoder, «geyotin» à Kerlouan.
- gilhotinañgilhotinañ
v.
(1) V. tr. d. Guillotiner.
●(1794) ABR 1. ar rest dimes ar Famill Royal guillotinet pe forbaniset evel Laëron dimes ar Rouantelès.
●(1847) FVR 91. kaset da bariz e peleac'h e oent barnet d'ar maro, ha gillotinet (…) e oe c'hoaz gillotinet tri all. ●(1866) HSH 256. guillotina cant anter cant den bemdez. ●(1891) AGB 3. e Raozoun, e voe gillotinet 267 e 5 miz !
●(1915) HBPR 186. ar veleien oa bet guillotinet eno.
(2) absol. Récolter du goémon à l'aide de l'outil nommé «guillotine».
●(1978) BZNZ 7. (Lilia-Plougernev) hag o c'hilhotinañ on bet ivez. ●19-20. En dounder e rankes gilhotinañ.
- gilhotiner
- GiliegGilieg
hydronyme Ar Gilieg : Le Guillec (fleuve côtier, source à Saint-Vougay, embouchure à Sibiril).
●(1924) FHAB 334. el lec’h ma en em daol ar Gwillieg er mor.
- gilvig
- gimp
- gin .1gin .1
adj., adv. & prép.
I. Adj.
(1) Contrariant.
●(17--) ST 350. Elec'h ma 'z euz tud fall n'ez euz nemet traou ghin, tr. «Où il y a de méchantes gens, il n'arrive que des choses fâcheuses.»
(2) An tu gin : l'envers.
●(1732) GReg 356a. Envers, le vilain côté de l'étoffe, tr. «an tu guin.»
●(1925) DIHU 166/241. men dint deit de huélet en treu doh en tu gin.
(3) War an tu gin : à l'envers.
●(1732) GReg 356a. Tourner à l'envers, une étoffe &c., tr. «trei var an tu guin.» ●Couché à l'envers, tr. «Gourvezet var an tu guin.»
●(1907) PERS 122. ar bed a zo troet var an tu gin. ●(1910) FHAB C'hwevrer 60. Ha Jakez kemeret he loa, trei anezi var an tu gin.
II. A-c'hin.
(1) Adv. À contresens.
●(1732) GReg 206a. A contre-poil, contre le sens ordinaire, tr. «a-c'hin.» ●786a. Rebours, le contrepoil, l'opposite, tr. «a c'hin.» ●Mettre les choses à rebours, tr. «Lacqaat an traou a c'hin.»
●(1893) IAI 54. ar re ne gavent ket deread krister an Novasianed, a gosteze re ir a-gin hag a roe ar pardoun abarz gouzout d'ar zur ha keuz en doa ar pec'her.
(2) Loc. prép. A-c'hin d'ar blev : à contre-poil.
●(1928) GWAL 14/14. Ar marc'hadour a dremenas e zourn war gein al loen, a-c'hin d'ar bleo.
III. Gwiskañ e vanegoù war an tu gin : voir manegoù.
- gin .2gin .2
m.
(1) Mauvaise humeur.
●(1732) GReg 146b. Chagrin, mauvaise humeur, tr. «Guyn.»
●(1876) TDE.BF 227b. Gin, s. m., tr. «Mauvaise humeur.» ●(1890) MOA 297a. Mauvaise humeur, tr. «gin, m.»
●(1955) VBRU 43. n'eus na gin, na droukrañs, na kounnar war o zremm (sic).
(2) Bezañ e benn e gin : être de mauvaise humeur.
●(1935) ANTO 70. An Itron O'Reilly, he fenn e-gin o welout ne erruemp ket, ha tremenet koulz koan, ne oa ket, diouz ma c'hrozmole, hec'h holl voc'h er gêr.
(3) Ar gin : le contraire.
●(1847) FVR 192. ar gin 'zo c'hoarvezet.
- gin-ouzh-gingin-ouzh-gin
adv.
(1) (en plt de deux choses) Directement opposé.
●(1732) GReg 291b. Directement opposez, parlant de deux contraires, tr. «Guin-ouc'h-guin.»
●(1821) GON 232a. Gîn-ouc'h-gîn, tr. «directemment opposé.»
(2) À rebours.
●(1867) BBZ III 116. Hogen he houarna gin-oc'h-gin, tr. «et il l'a ferré à rebours.»
- ginadenn
- ginaj
- ginañginañ
v. intr.
(1) Ginañ ouzh : être rechigné contre.
●(1944) VKST Ebrel 122. lakaat o c'houstians da voredi ha da c'hina ouz mouez an Aotrou Doue.
►sans compl.
●(1866) FHB 61/69a. Ober an dever eb guina. ●(1889) SFA 153. Fransez a c'hinaz : lavaret a rea n'oa ket boazet da brezek. ●(1890) MOA 297a. gina, v. n., tr. «se rechigner.» ●(1894) BUZmornik 320. Boleslas a c'hinaz eunn tammik oc'h he glevet.
●(1906) KANngalon Gwengolo 196. Hep gina ni a zento ouz he vouez. ●(1909) KTLR 35. Cheun a goumansaz gina. ●143. Dastum a garie, mez gina 'rea pa ranke dispign eur guennek.
(2) Ginañ gant udb. =
●(1906) KPSA 63. gina a rin gant an nebeuta tra.
(3) [empl. devant un v. amené par les prép. «da», «evit»] Ginañ da, evit ober udb. : rechigner à faire qqc.
●(1911) BUAZperrot 268. arabad gina evit gervel ar medisin. ●(1914) KANNgwital 137/404. An tadou ha mammou a anavez re vad ho dever (...) evit gina da lezer bugale ha sevicherezed da zont da dremen ar pevar dervez-se gant an Aotrou Doue. ●(1914) KANNgwital 144/483. ne c'hinaz morse evit mont d'al lec'h m'oa galvet.
(4) Ginañ o : rechigner à.
●(1884) BUZmorvan 55. ar bourreo a c'hine o skei.
●(1911) BUAZperrot 648. Roët am eus d'eoc'h c'houeac'h dervez evit labourat ; miret am eus ar seizvet, hag e c'hiner ouz her rei d'in.
(5) N'eus ket da c'hinañ : il n'y a pas à tergiverser.
●(1889) ISV 391. Cannad ar Pap a velaz n'oa ket da c'hina.
(6) En ur c'hinañ : à contre-cœur.
●(1872) ROU 79a. A contre-cœur, tr. «en eur c'hina.» ●(1890) MOA 185a. Contre-cœur (à), tr. «en eur c'hina.»
- GindiGindi
hydronyme & n. de l. Ar Gindi : Le Guindy (affluent du Jaudy, source à Louargat).
(1) Ar Gindi.
●(c.1866) GBI II 570. Me 'savo d'hec'h un tibidi / War grec'h, 'tre Leguer ha Guindi. ●(1867) BUE 146. mab da Jofroi, beuet er Gendi. ●(1867) BBZ III 98. Me a zavo d'hoc'h eunn ti-bedi, / War grec'h, etre Leger ha Gindi.
●(1900) (1928) CONS 187. e parrez « Priel », war ribl ar Guindi. ●(1914) ARVG Mae 79. ar Gindi, eman he mammen ouz troad ar Mene-Bre. ●(1925) FHAB Du 434. da dapout stêr al Leger, izeloc’h eget Ploubêr ; ac’hano e heuilhjomp ar Gendi betek Pedernek. ●(1935) ANTO 91. Erru er pleg-stêr ma kember eno Ar Yeody hag ar Gindy a-dal d’ar vrienn-se. ●(1954) VAZA 115. war ribl ar stêr Gindi. ●(1970) BHAF 48. Eun dra all a zedenne ahanom hoaz, evel an oll vugale, pe dost : an dour, ar revier, ar Gindi. Mond a raem d’he gweled da Bont-Albin. ●(1995) LMBR 92. E-kichenik, e Treglañviz, emañ penn ar Gindi hag ar Yeodi.
(2) Prophétie populaire.
●(c.1866) GBI II 570. Me 'savo d'hec'h un tibidi / War grec'h, 'tre Leguer ha Guindi. ●note Luzel : « Le Guindi est une petite rivière qui se jette dans le Jaudy, à Tréguier. C'est à tort que M. De La Villemarqué a dit : / "Etre bek Leger hag Indy." / Je ne connais en Bretagne aucun cours d'eau du nom de 'Indy.' »
●(1867) BBZ III 98. Me a zavo d’hoc’h eunn ti-bedi, / War grec’h, etre Leger ha Gindi.
- ginerezh
- ginetginet
adj.
(1) (en plt de qqn) Revêche, contrarié, chagrin.
●(1732) GReg 146b. Chagrin, triste, d'habitude, tr. «Guyned.» ●(1862) JKS 94. beva e peoc'h e-touez tud ginet. ●(1876) TDE.BF 228a. Ginet, adj., tr. «Qui est de mauvaise humeur.»
●(1889) ISV 278. hema a oa eur bugel kintuz ha ginet.
●(1912) MMPM 112. Ne velan en dro d'in na diwallerien na mistri ginet.
(2) (en plt d'un sourire, d'une attitude) Contraint, forcé.
●(1870) FHB 272/86a. en eur ober eur mousc'hoarz ginet.
●(1909) FHB Gouere 197. na vezo ket red e kemerfac'h evit-se nag eun doare ginet, nag eun dremm mousklennet.
- ginheñvelginheñvel
adv. Encore moins, tant s'en faut.
●(1710) IN I 297. Ar charite pe ar garantez e deveus aon na rancontre an droug, guinevel de glasq e zae.
- ginidigezhginidigezh
voir ganedigezh
- ginivelezhginivelezh
f. –ioù
(1) Naissance, nativité.
●(1464) Cms (d’après GMB 298). guiniualez. ●(1499) Ca 106a. Guiniuaelez. g. naisance. natiuite. ●(1633) Nom 224b. Dies natalis, natalis & natale, & natalitium : iour de la natiuité : dez an quiniuelez (lire : guiniuelez).
●(1659) SCger 82b. naissance, tr. «guinivelez.» ●(1727) HB 617. ar C'hinivelez eus ar Verc'hes. ●(1732) GReg 648b. Naissance, venuë au monde, tr. «Guinivélez.» ●(1752) PEll 337. Ghinivelez est un jour de Fête établi pour célébrer la Naissance de Notre-Seigneur, de la Sainte Vierge, & de Saint Jean-Baptiste. ●(1774) AC 23. goude o guinivelez, tr. «après leur naissance.»
●(1876) TDE.BF 228a. Ginivelez, s. f., tr. «Nativité, parlant de Jésus-Christ et de la Vierge.» ●(1877) BSA 19. goude ginivelez Ismerii.
●(1907) PERS 271. gouel Ginivelez ar Verc'hez. ●(1907) FHAB Gwengolo 194. ginivelez ar bed. ●(1909) FHAB Mezheven 161. Ma c'hellfe ar bugel compren araog he c'hinivelez. ●(1911) SKRS II 171. Da zeiz ha bloaz he c'henivelez. ●(1915) MMED 47. netteat eo bet diouz ar pec'hed orijinel araok he c'hinivelez. ●(1924) BILZbubr 37/808. a-rôk ginivelez ar pôtr.
(2) Kraou ar c'hinivelezh : crêche de Noël.
●(1870) FHB 308/370b. ar chapel ma edo craou ar c'hinivelez enhi.
(3) Crèche de Noël.
●(1942) VALLsup 43b. Crèche ; de Noel, tr. «Ginivelez f. («F. ha B.», Genver 1936).»
(4) Enfantement.
●(1650) Nlou 299. QVenomp Nouel, vuhel ha frez, / Da mary he guynyuelez, tr. «Chantons noël humblement et clairement / à Marie pour son enfantement.»
●(1659) SCger 152b. guinivelez, tr. «enfantement.»
- ginus
- gioc'h / kioc'hgioc'h / kioc'h
m. /f. –ed (ornithologie) Bécassine.
I.
●(1499) Ca 172a. Quioch. g. euagon.
●(1732) GReg 87b. Beccassine, oiseau passager, tr. «Qioc'h. p. qioc'hed. guioc'h. p. guioc'hed.» ●(1744) L'Arm 28b. Bécassine, tr. «Quioh.. hétt. f.»
●(1856) VNA 23. une Bécassine, tr. «ur Guyoh.» ●(1867) MGK 16. ar gioc'h, ar c'hrak-houad, ar c'haran.
●(1931) VALL 62b. Bécassine, tr. «gioc'h f. pl. –ed.» ●(1934) BRUS 251. Une bécassine, tr. «ur gioh –ed.» ●(1962) EGRH I 35. kioc’h f. -ed, tr. « bécassine (ha neket gioc’h). »
II.
(1) Treut evel ur gioc'h : très maigre.
●(1890) MOA 272 (L). Fort maigre, tr. J. Moal «treud-kioc'h.»
●(1912) MELU XI 212. Treut evel ur gioc'h, tr. E. Ernault «Maigre comme un bécassine.» ●(1917) LZBt Gouere 33 (T). Heben, kasti, treut evel eur gioc'h, a oa doanik meurbet. ●(1962) BRUD 16/25 (T) E. ar Barzhig. Hi e oa eun druez he gweled gand ar strujet fall e oa : evel eur gioh, ha gwenn evel eur houlaouenn-goar. ●(1962) TDBP Ia 36 (T). Fanch a zo arru treud 'vel eur gïoh, tr. J. Gros «François est devenu maigre comme une bécassine (comme un clou).» ●(1967) BRUD 26-27/37 (T) E. ar Barzhig. Hag e genseurt ? Treud evel eur gioh ha hir-hir an tamm anezañ. ●(1978) PBPP 2.2/294 (T-Plougouskant). Treut evel ur gioc'h, tr. J. le Du «maigre comme un coucou /le sens de kioc'h n'est pas connu/»
(2) Kas da c'hwitellat kioc'hed : éconduire qqn.
●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171 (Ki-Sant Vig) J.-L. Peron. Kas da c'houitella kioc'hed = éconduire quelqu'un.
(3) Kas da c'hwitellat kioc'hed war gribell Menez Are : envoyer promener.
●(1908) KMAF 11 E. Crocq. Kerz da bourmen, pôtr koz ! Kerz da c'hwitellat kioc'hed war gribel Menez Are !
(4) Kas da c'hwitelllat kioc'hed d'an dour-sav : envoyer promener.
●(1983) LBVR 104. Kerzh da c'hwitellat kioc'hed d'an dour-sav ! : da sutal !
(5) Ober kof kioc'h : voir kof.
- gioc'h-morgioc'h-mor
m./f. (ornithologie) Chevalier, pluvier.
●(1633) Nom 41b. Trochilus : beccasine de mer : queffelecq, pe guyocl (lire : guyoch) mor. ●Trochilius : beccassine de mer : guioch mor.
●(1659) SCger 13b-14a. becassine, tr. «guioc'h mor.» ●(1732) GReg 87b. Beccassine de mer, tr. «Qioc'h-vor. p. qioc'hed-vor. guioc'h-vor. p. guioc'hed-vor.»
●(1876) TDE.BF 347a. Kioc'h-vor, s. f., tr. «Bécassine de mer ; pl. kioc'hed-vor.»
●(1931) VALL 62b. Bécassine de mer, tr. «gioc'h-vor pl. gioc'hed-mor.»
- giringirin
voir irin
- girlantenn
- girzhiergirzhier
plur. de garzh
- girzigirzi
plur. de garz
- gitaj
- gitañgitañ
v.
(1) V. tr. d. Accoutrer, attifer, fagoter.
●(1879) ERNsup 154. gita, habiller, Trév[érec].
●(1931) VALL 6b. Accoutrer, tr. «gita T[régor].»
(2) V. pron. réfl. En em c'hitañ : s'accoutrer.
●(c.1930) VALLtreg 977. Gitan : attifer ; on dit aussi stipan (Goelo) Biler. Gitañ, fagotter, habiller mal et sans goût (Goelo) en em c'hitañ, se fagotter (Even).
- gitar
- gitenn
- gitetgitet
adj. Attifé, fagoté.
●(1906-1907) EVENnot 1. (Ar Veuzid) Red e ve gwelet ar merc'hed se penoz e vent gitet.
- giton .1giton .1
m./f. –où, –ioù
(1) (domaine militaire) Enseigne, étendard.
●(1633) Nom 190b. Signa, signa militaria, vesilla : enseignes, bannieres, estendarts : ansaingnou, banyerou, guittounou.
●(1732) GReg 213a. Cornette, étendart de cavalerie, tr. «Guiton. p. gitônou.» ●481a. Guidon, drapeau de cavalerie, tr. «Guiton. guitonou.» ●(1792) BD 3107. men voel ho guiton displeget, tr. «Je vois leur étendard déployé.»
●(1834) SIM 68. ur soudard Breton na guitta qet e c'hiton. ●(1847) MDM 329. ar c'hiton-trikolor. ●(1854) MMM 45. sevel a enep desân guiton ar revolt. ●(1869) SAG 152. Er brezeliou e zeuz atao gitoniou e penn an arme. ●261. Pep roue euz a eul lignez nevez (…) en deuz he c'hitoun, hag ar c'hitoun-ze a zizkuez d'an oll eo chenchet ar c'houarnamant en eur vro.
●(1872) DJL 43. Ha guelet zo bet eun toullad aneo o sevel baniel ar justiz enep kiten ar Garibaldi.
(2) (marine) Pavillon.
●(1864) GBI II 176. Ho gitono 'zo liou d'ar gwad, / Ma mestrig paour, sinn da gombad !
(3) (religion) Bannière d'église.
●(1889) ISV 77. ar guiton e doa douget en he dorn epad ar brosesion.
- giton .2giton .2
m. –ed (domaine militaire) Officier qui porte l'enseigne, l'étendard.
●(1732) GReg 213a. Cornette, officier, tr. «Guiton. p. guitôned.» ●481a. Guidon officier qui porte le guidon, tr. «Guiton. p. guitoned.»