Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 15 : de germanek (701) à gi-1 (750) :- germanek
- germesgermes
s. (botanique) Espèce de fleurs.
●(1870) FHB 292/244a. fleur e pep liou, ross ruz, germes glas ha melen.
- gernegerne
= (?).
●(1915) HBPR 72. Kovez, badezi ha prezek zoken a reont eb goulen tamm va aotre. N’eo gerne. Na ellan ober badiziant nag euret ebet.
- gersgers
voir gres
- gervel / gelvel / galvel / galviñgervel / gelvel / galvel / galviñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Appeler de la voix.
●(1499) Ca 104a. Gueruell. g. appeler. ●(1576) Cath p. 9. euit ho gueluer en necessite, tr. «quand on les appelle dans la nécessité.» ●26. peheny he galue alyes en esicour, tr. «qui l'appelait souvent à son secours.» ●29. goude se ez galuas an guerhes Cathell, tr. «Ensuite il appela la vierge Catherine.» ●(1580) G 1003. Gueluet ma map abret da dont dam mettou, tr. «Appelez mon fils, vite, pour venir vers moi.»
●(1659) SCger 153a. gueruel p. galuet, tr. «apeller.»
●(1829) CNG 44. Eit ha calvein. ●(1849) LLB 165. er hloh e son eid galwein peb unan.
●(1906) BOBL 17 février 74/3a. ma oa bet red gelven ar maër. ●(1907) AVKA 18. Galvel a reas endro dehan oll Brinsed ar veleien. ●35. o c'helvel an ozac'h yaouank. ●154. Galvel a reas ur bugel bian. ●(1921) LABR ii. cheleùet-on e hierhuel en ankeu. ●(1927) CONS 1161. Houman en he beo a oa eur Gatel-Gollet o c’helvel ar baotred el lec’h-se.
(2) Gervel di =
●(1928) BFSA 134. galvet di eus ar broioù pella.
(3) Gervel eno =
●(1903) MBJJ 26. ar gouarnamant a c'halv eno menec'h sant beneat.
(4) Gervel da dest : assigner comme témoin.
●(1732) GReg 61a. Attester, appeler à témoin, tr. «guervel da dèst.»
(5) Gervel da : appeler comme.
●(1921) PGAZ 40. an aotrou Doue her galve da veleg.
(6) Bezañ galvet : être nommé.
●(1689) DOctrinal 185. E tat avoa galvet Porphius Aurelianus, den gentil pinvidic, ha moyennet bras, eux à Provinç Penohen.
II. V. pron. réci. En em c'hervel : s'appeler.
●(1889) ISV 351. mouez ar c'houezidi oc'h en em c'helver evit dont varnomp.
III. Gervel toaz d'ar forn : voir toaz.
- GêrveurGêrveur
n. de l. Ar Gêrveur : Belle-Île-en-Mer (île).
(1) Ar Gêrveur.
●(1744) L'Arm 1b. Mé zou ér Guervér. ●2a. E' - han d'er Guervér. ●303a. Er Roué a brésante er Bersonnageu ag enn Oriand hag er Gæværr ; hag enn E’sscob ou ra d’enn neimb eñ-déss er Roué pligétt hannhuein dehou. ●349a. à zrebu er Guærvérr bétt Breste.
●(1844) DMB 56. oueit trema er Guervér. ●(1863) MBF 89. Etré Kiberen ag er Gerver. ●90. A pe vehet ér Gerver. (…) Mar doh arhoarek, kerhet ag er Gerver de Hoad ha de Hœdik. ●92. eid mont a Giberen d’er Gerver.
●(1902) LZBg Mae 101. Er Gervér. ●(1905) DIHU 4/68. er mor hum foèuas azrebi inizen Groé betag er Gerveur. ●(1906) DIHU 16/271. ha pelloh é huélér / Houad, Hédig hag er Gerveur. ●(1927) GERI.Ern 282. er Gervér. ●(1939) DIHU 333. er Gér-Veur. ●1943 CHDI 95. Dreist er Gerveur chetu Goulfar.
(2) Enez-ar-Gerveur.
●(1732) GReg 88b. Enès ar guær-veur. ●295a. Pe guéhyd a so eveus a Enès ar guer-veur da Naffnet ?
●(1857) CBF 130. Enez-ar-Ger-Veur. ●(1869) TDE.FB xviib. enez ar Ger-Veur. ●(1876) TDE.BF 187b. Enez Ar Ger-Veur. ●(c. 1890) CFB 42b. Enez ar Guer-Veur.
●(1914) ARVG mae 75. Enez ar Gêr-Veur, stum eur votez-ler d'ei, eo ar vrasan hag ar binvidikan a Vreiz. ●(1927) GERI.Ern 134. enez ar Ger-veur.
(3) Kerveur.
●(1910) IBRK 86. aotrou Gerveur ha Konk-Kerne.
(4) (Ancien) Gwezel : voir Gwezel.
(5) Blason populaire.
●(2002) PDIB 71. marc'h ar Gerveur ! « cheval de Belle-Île » C'est de cette manière que les gens de la petite île de Hœdic désignent les sots !
- gerz .1
- gerz .2
- gerziergerzier
plur. gorz
- getget
conj. cf. gant
(1) Get (+ a + subst.) : que de.
●(c.1785) VO 38. Guæd a zreu em bai mé éspergnét. ●(1790) MG 73. me heah Mari, guæd a dresolieu e gollét-hui eid er Baraouis. ●127. Pe vènt clan, guæd a sourci, guæd a boén hac a néhance ! ●(1790) Ismar 125. Guæd a dud e hum grev èl-ce dré ou moliaheu ha reforcereah. ●407. guæd a nehai e eèllehai bout Sænt ha Santezèt bras !
●(1849) LLB 600. Mez ehue ged a hoed ni hes té bet suillet ! ●(1849) LLBg iv 29. Ged a gaih ineaneu. ●(1854) PSA i 263. Guet a huéh, pardonnet ma oemb bet ag hur péhedeu (…) guet a huéh, e laran, n’hun ès-ni hoah en offancet a nehué ? ●(1856) VNA 174. Que j’ai pitié de toi ! tr. «Guet a druhé e mès-mé doh-id !» ●(1876) TIM 99. Guet a nehai en ancoéha ! ●(1879) GDI 165. Guet a dud ér bed-men e zou enta multrerion de inean en nessan !
(2) Get + verb : combien (exclamatif).
●(c.1785) VO 23. Guæd e goll courage én occasioneu-ze ! ●121. Guæd e ùélèr é coll èl-ce én un taul. ●(1787) BI 4. Gued ë-zou dispriset guet en dutt. ●(1790) MG 137. Guæd e vou a dadeu ha mameu dannét eit quemènt-ce ! ●179. mæs guæd e zou a vameu péré e béh inemb d’er bembvèt gourhæmèn. ●371. guæd hi dès-hi de zougein ! ●(1790) Ismar 84. Guæd en dès ean bet de souffrein. ●(1790) PEdenneu 182. Guæd e zou haval doh-t’ai. ●206. Guæd e mès-mé de zougein ! ●(17--) TE 42. Guæd e zou hoah én amzér-men a faus penitandèt. ●172. Guæd e zou hoah a bénidandet.
●(1854) PSA II 13. guet e zou a béherion aral péré n'hi groant nameit a vêg. ●(1856) VNA 182-183. Qu'ils doivent avoir à souffrir de votre mauvaise conduite ! tr. «Guæd e zeliant-ind ou dout d'andur diarbèn hou fal gomportement !»
(3) Na get a : que de.
●(1790) MG 90. Na guæd a gaz e mès-mé doh-t'ou !
●(1838) OVD 122. Na guet e gavér hoah, péré guet un tamicg habiltæt, ha hoah mui a vanité, e hum voute én ur fæçon randonnus é mesque en dud aral.
(4) Na get ul lec'h : que de raisons.
●(1861) JEI 296. Oh ! na guet ul léh hun nès-ni amen de chongeal erhat !
(5) Parce que.
●(1912) RNDL 34. Ha me fried du, get n'hé haren ket, tr. «Et parce que je n'aimais pas mon épouse sombre.» ●(1914) RNDL 114. Er gouenneu arall e ra goab ahanomb, get ne oeramb ket dastum madeu er bed.
- getiz
- getroùgetroù
m. getreier (habillement) Guêtres.
●(1633) Nom 117a. Pero : guestre, triquehouse : guiettrou, triquehensou (lire : triqueheusou).
●(1849) GBI II 144. War ho tiouesker getro lienn, tr. «Et sur vos jambes des guêtres de toiles...» ●(1895) GMB 297. pet[it] Trég[uier] yetro.
●(1905) HFBI 78. eur iétrou mezer fin. ●486. yétréier lien guen.
- Getul
- geudeggeudeg
s. Mirage.
●(1956) BAHE 6-7/16. Ur ger all hag a c’hallfe bezañ talvoudus ez eo ar ger geudeg = Touellwel. Amzer geudek, traoù geudek. Pa vez amzer geudek e vez gwelet ar c’herreg er-maez eus an dour, zoken ar re a zo izeloc’h eget live an dour.
- geudekgeudek
adj. Amzer geudek : temps à mirages. cf. geudeg
●(1956) BAHE 6-7/16. Ur ger all hag a c’hallfe bezañ talvoudus ez eo ar ger geudeg = Touellwel. Amzer geudek, traoù geudek. Pa vez amzer geudek e vez gwelet ar c’herreg er-maez eus an dour, zoken ar re a zo izeloc’h eget live an dour.
- geun .2geun .2
s. –eier, –ejer (météorologie) Vent de terre, d'Est-Nord-Est.
●(1977) PBDZ 646. (Douarnenez) geun, geuneier, tr. «vent aigre.» ●901. gant geuneier ne weli ket morse maskaret, tr. «avec des vents de terre, tu ne verras jamais de mascaret.» ●(1979) VSDZ 151. (Douarnenez) An avel deus ar viz-reter, hennezh oa ar geun (…) Setu vie lavaret ar geunijer deus an dra-se, tr. (p. 313) «Le vent d'Est-Nord-Est, voilà ar geun (…) et on disait ar geunijer (vents de terre).»
- geun / yeun .1geun / yeun .1
f. –ioù Marécage.
●(14--) Jer.ms 215. Querz oar tro a (lire : an) goen hogos, tr. Fleuriot DVB 461 « …autour du marais… » ●(14--) N 878. Ne galle den chom en gueun man, tr. «Personne ne pouvait rester dans ce pays marécageux.»
●(1732) GReg 602b. Marecage, lieu marecageux, tr. «gueun. p. gueunyou. ur yeun, ar yeunyou.»
●(1847) MDM 178. Ma lakafet disec'hi ar paludou, labourad ar geuniou. ●(1868) FHB 185/226a. E kichen an Trevoux ez eus cals geuniou ha lagigner goloet a zour sac'h. ●(1876) TDE.BF 227a. Geun, s. f., tr. «Marécage. ; pl. iou.» ●Douar geun, tr. «sol marécageux.»
●(1907) PERS 326-327. lennou skornet yeun an Domb. ●(1911) BOBL 29 juillet 344/2d. d'an douarou fall, d'ar iunou dizec'het, d'ar prajou kaleteet. ●(1924) FHAB Mae 167. ez ejont o daou da bedi, da c'heun ar Youdik, e traon menez Sant-Mikêl. ●(1943) FHAB Mezheven 308. aze 'mañ Geun Hellenn.
- Geun-ElezGeun-Elez
n. de l. Yeun-Ellez (Brennilis).
I.
(1) Geun-Elez.
●(1799) CAm 134. Gunelé.
●(1868) FHB 173/133a. Ar ster Ellis, goude dont euz an douar e Gun-Elle, e troad menez sant-Mikeal, a dreus Brenniliz ha Loqueffret o vont varzu Sant Herbot.
●(1906) MSTR 8. ar Yun-Elle. ●(1914) ARVG mae 78. E droad zo zac'het hag o chugellat er Yun-Elez. ●(1914) MAEV 109. Ar ster Ellez, goude dont eus an douar e Gun-Elle, e-troad menez Sant-Mikeal. ●(1916) KRVT 169/1c. Kefeleged, houidi, bouilhennou, gleskered, / Sed aze Yun Elez, eur blênen dilezet. ●(1922) GLPI 23. Kefeleged, houidi, bouilhennou, paourentez, / Eul lagenn er mene, sed aze Yun Elez. ●(1931) FHAB Gwengolo/351. dal m'en devezo tapet krog an diaoul ennoc'h e klasko ho kas d'ar Youdig, e kreiz ar Yeun-Elle, el lec'h m'ema dor an ifern.
(2) Youdig : partie du Yeun-Ellez / autre nom du Yeun-Ellez. Voir Youdig
(3) Geunioù Sant-Mikael : autre nom du Yeun-Ellez. Voir Geunioù-Sant-Mikael.
II.
(1) (Blason popualire) Tused ar Menez : surnom des habitants du Yeun-Ellez.
●(1895) GMB 691. les Tussed ar Menez « les follets de la montagne », sobriquet des gens de Yeun Elez, A. Le Braz, Ann. de Bret. VIII, 226.
(2) Croyance populaire.
●(1931) FHAB Gwengolo/351. dal m'en devezo tapet krog an diaoul ennoc'h e klasko ho kas d'ar Youdig, e kreiz ar Yeun-Elle, el lec'h m'ema dor an ifern.
- Geun-HellennGeun-Hellenn
n. de l. Marais du Hellen (Edern).
●(1943) FHAB Mezeven 308. 'Lec'h ma kresk ar geot hesk, aze ’mañ Geun Hellenn / Rannet gant gwern 'lec'h spern, tost d'Edern ha Brieg.
- geunajgeunaj
s. (météorologie) Très mauvais temps.
●(1977) PBDZ 29. (Douarnenez) geunaj, tr. «très mauvais temps.»
- geunc'heot
- geuniaouek
- geuniek
- Geunioù-Sant-MikaelGeunioù-Sant-Mikael
n. de l. autre appellation du Yeun-Ellez. Voir Geun-Elez
●(1928) FHAB Gwengolo 9/334. en tu all d'an Elle, eur ster vihan hag a zo e eienenn e geuniou Sant Mikael.
- GeunrannGeunrann
n. de l. (création litt.) Brière.
●(1979) TRBU 34. Serr-noz er Yeunrann, tr. « Soir en Brière. »
- geurc'hgeurc'h
voir gerc'h
- geurzhgeurzh
voir gerc'h
- geuz
- gevgev
voir yev
- gevelgevel
m. –ioù Tenailles de forgeron, tricoises, croche.
●(1464) Cms (d’après GMB 303). Gueuell, tenailles. ●(1499) Ca 104b. Gueuel. g. tenaille.
●(1659) SCger 116b-117a. tenailles, tr. «gueuell p. ou.» ●(1732) GReg 912a. Grosses tenailles de forgeron, tr. «Guevell. p. guevellou.» ●(1744) L'Arm 379a. Tenailles (…) Estangues ou Grosses, tr. «Guévêll.. leu. m.»
●(18--) SAQ II 196. aoun hon deuz rak kevel an tenner dent.
- geveliat / geveliiñ
- geveliiñgeveliiñ
voir geveliat
- gevell .1gevell .1
adj.
(1) (en plt de qqn) Jumeau, jumelle.
●(1499) Ca 70b. [doublaff] Jtem gemellus a / um. g. iumel ou gemel. b. gueuell. ●104b. Gueuell. galli. iumell ou gemel. vide in doublaff.
●(1732) GReg 551a-b. Jumeau, un des enfans mâles nez d'une même couche, tr. «Guevell.» ●Des jumeaux, tr. «Bugale guevell.» ●Esaü & Jacob étoient deux Freres jumeaux, tr. «Esaü ha Jacob a yoa guevel, ou, breudeur guevell.» ●Des jumelles, tr. «c'hoaresed guevell.» ●(1744) L'Arm 209b. Jumeau, tr. «Berdérr-guévél.» ●209b. Jumelle, une des filles nées d'une même couche, tr. «Hoairr-guével.» ●Des jumelles, tr. «Hoarezétt-guévéll.»
●(1857) CBF 46. Breudeur gevel int ; c'hoarezed gevel int, tr. «Ils sont frères jumeaux ; elles sont sœurs jumelles.» ●(1896) HIS 19. deu bautr gevel.
●(1911) BUAZperrot 108. ar vugale gevel.
(2) (en plt de végétaux) Jumeau.
●(1744) L'Arm 209b. Fruit jumeau, Cerise, Prune, &c., tr. «Fréh-guévell : Quirisenn ou Prunenn, -guévell.»
(3) (astronomie) An daou vreur gevell : les gémeaux.
●(1962) BAHE 31/18-19. Stered hag o deus kalz eus ar Vretoned ankounac'haet o anv : ar Sterenn gant an daou Garr-kamm hag etrezo ar Sarpant, neuze linennoù kamm-jilgamm Kasiopeia, ar Yar gant hec'h Evned bihan, ar Rastell, ar Rod-arc'hant, ar C'hi bras gant e lagad c'hlas, ar C'hi bihan, ar Maen-Forn, an daou Vreur Gevell, Kroaz ar C'hreisteiz…
- gevell .2
- gevell .3gevell .3
m. –où Pièce jumelle.
●(1732) GReg 551b. Jumelles, deux pieces égales, de bois, ou de metal, qui se trouvent en plusieurs machines, & outils, tr. «Guevell. p. guevellou.»
- gevellenn
- gevellez
- gevellunedenngevellunedenn
f. –où (optique) Jumelles.
●(1931) VALL 410a. Jumelle ; lunette, tr. «gevell-lunedenn f.»
- geviañgeviañ
voir yevañ
- geviergevier
plur. gaou
- gevierezh
- gevrgevr
plur. gavr
- gevred .1gevred .1
m./f. (géographie)
I.
(1) Sud-est.
●(15--) Cal 1. geuret «suest».
●(1732) GReg 891a. Sudest, tr. «Guevred.»
●(1849) LLB 534. mar tarh er gurun én tu doh er gevred. ●(1869) FHB 205/387b. da gant leo en tu all da Paris, var ar c'hevred deom-ni tud Breiz. ●(1869) FHB 229/156a. An avel a oa er c'hevret.
(2) Épith. Qui vient du sud-est.
●(1464) Cms (d’après GMB 296). auel gueffret, vent de midi, l. auster. ●(1499) Ca 13b. auel gueffret ga. vent de midi.
●(1659) SCger 130b. auel quevvret, tr. «vent d'Orient.» ●(1732) GReg 891a. Sudest, tr. « avel guevred.»
●(1849) LLB 57. Pé d'en ahuel golern, pé d'en ahuel gevret. ●(1870) FHB 296/275b. an avel c'hournaouog hag an avel c'hevret.
●(1979) VSDZ 73. (Douarnenez) Setu deut an avel da guitaat ar walarn, hag a teuemp re war ar c'hevart, tr. (p. 236) «Et voilà le vent qui quitte le nord-ouest, et nous faisions route trop au sud-est.»
(3) Su-c'hevred : sud-sud-est.
●(1970) GSBG 345. (Groe) su-gevret, tr. «(f.) sud-sud-est.»
(4) War ar gevred da : au sud-est de.
●(1869) FHB 205/387b. Lyon a zo etre dec leo ha pevar-ugent da vont da gant leo en tu all da Paris, var ar c'hevred deom-ni tud Breiz.
(5) (Fig. trivial) Mont er gevred : mourir.
●(1913) DIHU 158/128. (Groix) Mont ér gevred, tr. «mourir.» ●(1919) DBFV.Sup 26a. mont ér gevred (trivial), tr. « mourir ».
II. Mont er gevred : mourir. Cf. roeñviñ er-maez, roeñviñ d'ar maez, roeñvat war gornôg, kas d'ar gornôg.
●(1913) DIHU 158/128 (G-Enez Groe). Mont ér gevred, tr. Bleimor «mourir.»
- gevred .2gevred .2
plur. gavr
- gevred-izel
- gevred-uhel
- gevrediñgevrediñ
v. intr. (en plt du vent) Virer au sud-est.
●(1977) PBDZ 210. (Douarnenez) gevarchiñ. ● 806. gevrediñ, tr. «virer au sud-est.»
- gevrenngevrenn
f. (ichtyonymie) Ècrevisse.
●(1876) TDE.BF 226b. Georenn, s. f. T[régor], tr. «Ecrevisse d'eau douce ; pl. geor.»
- gevrvoued
- gi .1gi .1
m. (marine) Gui.
●(1919) DBFVsup 26a. gi (Gr[oix]), tr. «pièce de bois qui soutient la voile par-dessus.» ●(1977) PBDZ 913. (Douarnenez) gant houmañ, n'hor bie ket gallet morse kas ar gi d'e boent, tr. «avec elle, nous n'aurions jamais pu établir correctement le gui.» ●hag e vie iset neuze ar gi, tr. «et alors on hissait le gui.»