Devri

Recherche 'to...' : 883 mots trouvés

Page 17 : de tourin (801) à tousenn-1 (850) :
  • tourin
    tourin

    coll. (phycologie)

    (1) Goémon de coupe.

    ●(1909) FHAB Mae 136. Da genta me gaozeo euz ar bizin-troc'h pe tourin.

    (2) Bezhin-tourin : goémon de coupe.

    ●(1909) FHAB Mae 136. Bizin-troc'h pe bizin tourin, eo an hini a zav var ar reier hag a vez troc'het evel ma troc'her an ed er parkeier. ●(1960) GOGO 203. (Kerlouan, Brignogan) D'après le mode de récolte on distingue : le bejin trūč (bezin troc'h) ou bejin turīn (tourin) par quoi l'on entend tout goémon que l'on coupe (rive et fond) et le bejin pēse (peñse), goémon épave.

  • tourist
    tourist

    m. –ed Touriste.

    ●(1909) BOBL 21 août 243/2c. gwelet o deuz an «touristed» ilizou, chapelliou, kroaziou ha maneriou kaër. ●(1920) MVRO 54/1b. Mar d-eo noazus skouer an «douristed» dre-holl e Breiz. ●(1935) BREI 400/3c. an nebeut a douristed a zeu. ●(1935) BREI 423/1b. An douristed, ken stank ha merion er vro-man. ●(1964) LLMM 107/411. a-benn ma' errufe an douristed.

  • touristañ
    touristañ

    v. intr.

    (1) Faire le touriste.

    ●(1994) HETO 8. da douristañ d'on zro ivez.

    (2) De tourisme.

    ●(1976) LLMM 178/365. he bro troet da dachenn dourista. ●(1994) HETO 24. oh o vond d'ober eun dro douristañ evel an aotrounez ive.

    (3) [empl. comme subst.] Tourisme.

    ●(1964) BAHE 40/58. komz eus an touristañ.

  • tourjonañ
    tourjonañ

    v. tr. d. Agacer (les dents).

    ●(1876) TDE.BF 628b. Tourjouna, v. a., tr. «Agacer, parlant des dents.»

  • tourjonet
    tourjonet

    adj. Agacées, en parlant des dents.

    ●(1876) TDE.BF 628b. Tourjounet eo va deñt, tr. «j'ai les dents agacées.» ●Tourjounet eo va deñt gañt ann avalou, tr. «les pommes m'agacent les dents.»

  • tourked
    tourked

    m. –où cf. torkad

    (1) Bouquet.

    ●(1727) HB 122. Un tourquet spern eguis curunen.

    ●(1867) FHB 135/246b. Ho staga a reat gant guedigner pe tourkejou great gant eun doare ozil. ●(1874) FHB 489/145b. sancla a rejont eun tourket spern var he benn e giz curunen. ●(1890) ARK 105. Eunn tourked, great gant skourrou spern.

    ●(1904) ARPA 316. eur gurunen great deuz eun tourked spern.

    (2) Lien de balai.

    ●(1732) GReg 574a. Lien de balai, tr. «Tourqed. p. tourqedou.»

    ●(1876) TDE.BF 628b. Tourked, s. m., tr. «Lien d'un balai.»

    (3) Muselière.

    ●(1917) KZVr 204 - 28/01/17. Tourked (gourel), tr. «muselière.»

  • tourked-blev
    tourked-blev

    m. Chignon

    ●(1924) NFLO. un chignon, tr. «eun tourked-bleo.»

  • tourkedet
    tourkedet

    adj. Muselé.

    ●(1917) KZVr 204 - 28/01/17. tourkedet, tr. «muselé.»

  • tourlant
    tourlant

    m. –où Roue du moulin à eau

    ●(1956) BAHE 9/4. ar wazh-dour (…) da boulladiñ dirak Milin Gerlouet, ha lammat dre an dailh da lakaat an tourlan da vont en-dro. ●(1964) BAHE 40/47. Met da gentañ-holl e rankas Bertina gwelout ar vilin. Dishañval e oa diouzh hini ar Pont Kozh. Amañ e oa barazhioù d'an tourlant, e-lec'h loaioù, en askont d'an dour bihan. ●48. tourlant = rod-vilin. ●(1997) HYZH 209/37. tourlan = rod-vilin.

  • tourleñvañ
    tourleñvañ

    v. intr. Pleurnicher.

    ●(1931) VALL 567a. Pleurnicher, tr. «tourléñva.»

  • tourlonkañ
    tourlonkañ

    voir tarlonkañ

  • tourlourou
    tourlourou

    m. –ed (ichtyonymie) Araignée de mer.

    ●(1924) DIHU 158/128. (Groe) Tourlourou, tr. «araignée de mer.» (Dastumet de Vleimor 1913). ●(1925) DIHU 172/343. (Groe) Tourlourou, tr. «(s. m.) araignée de mer.» Dastumet de Vleimor. ●(1970) GSBG 28. (Groe) toulorou, tr. «araignée de mer.»

  • tourm
    tourm

    v. = (?) variante de : stourm, tempête ? coquille (?).

    ●(18--) MILg 234. Karguet ar c'hornad ha taned / mar tourm chetu c'hui nec'hed / ma ne ro avel ho piben / e chachit warnizi e ven.

  • tourmant
    tourmant

    m. –où

    I.

    (1) Tourment, supplice.

    ●(1499) Ca 199b. Tourmant. g. idem. ●(1557) B I 562. A te eno naz vezo mez / En iain goude da finuez / Noz dez en lastez pan vezy / En creiz an cisternn inffernal / En tan ha tourmant ha scandal / En un hual maz tripaly, tr. « N'auras-tu pas de honte, là, après ta mort, quand tu seras torturé nuit et jour dans l'ordure, au sein de la citerne infernale, dans le feu et l'horrible tourment, trépignant, enchaîné ? » ●(1575) M 689. Da monet coupetant, dadouen tourmant gantaff, tr. «A aller justement supporter le tourment avec lui.» ●(1612) Cnf 4b. tourmant eternel an ifferñ.

    ●(c.1680) NG 452. En tourmanteu cruel. ●1097. En tourmant, en anquin / En des a ré dannet. ●(1710) IN I 372. n'o divise gallet jamæs ar vourrevien e ober dre an tourmanchou. ●(17--) CBet 434. tourmancho divlas, tr. «intolérables tourments.» ●(17--) EN 3018. evid acustumin dius poan a tourmand, tr. «pour vous accoutumer à la peine et au tourment.» ●(17--) VO 120-121. Blaouahein e rér a pe za chongeal én ou zourmanteu.

    ●(1911) BUAZperrot 562. e kreiz an tourmanchou. ●879. tourmanchou iskiz a oue kavet evit o lakât d'ar maro.

    (2) Tourment moral.

    ●(1741) RO 296. Ma son meurbet en doan en langour a tourment. ●(1792) BD 4611. Mar ameus tourmacho te eo a so quiriec, tr. «Si j'ai des tourments, c'est toi qui en es la cause.»

    (3) Bruit.

    ●(c.1680) NG 1268. Er cri hac en tourmant / A ra er ré dannet.

    II. (météorologie)

    (1) Tourmente.

    ●(14--) N 882. Gant an tourmant oz dismantaf, tr. «Avec la tourmente qui se déchaîne.» ●(1633) Nom 220a. Tempestas, hyems : tempeste : tempest, drouc amser tourmant. ●Procella : orage, tourmente de mer, tempeste de vents : oraig, tourmant an mor, tempest en auelyou.

    ●(1792) BD 3758. ermor tourmancho bras, tr. «dans la mer de grandes tempêtes.»

    ●(1859) MMN 2. Pa zao eur barr avel, pa zigoes an tourmant. ●(1869) SAG 203. eun tourmant a ioa, a lakea ar skolaich oll da grena. ●(1888) SBI II 300. Oh ! gwassa bar tourmant a dior ! tr. «Oh ! l'horrible tourmente qui éclate !»

    ●(1959) BRUD 7/84. Tourmant braz zo bet hirio. ●(1968) RCMB III 57. Tourmen zo bet, pastur a zo, tr. «Il y a eu de la tempête, la récolte sera bonne.» ●(1971) CSDC 37. Tourman zo bet, setu vo teil war an aod. ●(1974) THBI 226. An tourman duva, neus distaget gleut al liorz.

    (2) Tourmant amzer : tempête.

    ●(1877) BSA 224. e zao eun tourmant amzer spountus.

    (3) Tourmant ruz : grosse tourmente.

    ●(1925) BILZ 108. glao, avel, tourmant ru. (…) Tourmant ru, tempête rouge. ●171. Tourmant ru. An avel a skrije, a yude. ●(1947) YNVL 148. N'eo ket avel a ra houmañ. Tourmant ruz, ne lavaran ket. ●(1970) GSBG 75. (Groe) tormant ru, tr. «tempête rouge (c.-à-d. violente).»

  • tourmantañ / tourmantiñ
    tourmantañ / tourmantiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Tourmenter, supplicier.

    ●(14--) N 794. Laqueomp trotant e tourmantaf, tr. «Faisons-le tourmenter, en attendant.» ●(1499) Ca 199a. Tourmantaff. g. tormanter. ●(1557) B I 30. Ha da em empleig diligant / Espediant do tourmantaff, tr. «emploie toi avec diligence et avec soin pour les tourmenter.» ●(1575) M 2109. tan ha dour, disaour ho tourmant, tr. «le feu et l'eau cruellement les tourmentent.» ●(1576) Cath p. 22. maz gourhemenas ez vihe punisset ha tourmantet an goardou, tr. «il ordonna qu'on punît et qu'on tourmentât les gardes.»

    ●(1659) SCger 91a. persecuter, tr. «tourmenti.»

    ●(1907) VBFV.fb 75a. persécuter, tr. «tourmantein.»

    (2) Tourmenter, importuner.

    ●(1977) PBDZ 797. (Douarnenez) o tourmantiñ ac'hanon, tr. «me rendant la vie impossible.»

    (3) Tourmenter, faire souffrir.

    ●(c.1680) NG 7. Nannë ha sehet ou tourmantou.

    ●(1848) GBI II 262. he gwent kriz hi zourmante, tr. «le mal d'enfant la tourmantait cruellement.»

    (4) Tourmenter.

    ●(1659) SCger 119b. tourmenter, tr. «tourmanti.»

    ●(1911) BUAZperrot 37. eun dra dalc'h mat ouz e dourmanti.

    II. V. impers. (météorologie) Faire une tourmente.

    ●(1925) BILZ 171. Tourmanchi a ra.

    III. V. intr.

    (1) (en plt du vent) Souffler violemment.

    ●(17--) VO 68. ur bodad coæd é péhani é tourmant dalh-mat un ahuél luem ha spealhus.

    (2) (en plt de qqn) Se tourmenter moralement.

    ●(1902) TMJG 345. N'ê ket hep rêzon e tourmantê Glaouda Gô.

    IV. V. pron. réfl. En em dourmantañ : se tourmenter.

    ●(1821) SST 259. é leh clem ha hum dourmantein el me rer quer liès.

  • tourmantet
    tourmantet

    adj. Souffrant, malade.

    ●(1576) Cath p. 18. peheny a estime a vihe castizet ha tourmantet dre an iunou, tr. «elle qui, pensait-il, devait être amaigrie et malade par suite des jeûnes.»

  • tourmantin .1
    tourmantin .1

    coll. (botanique) Mélèzes.

    ●(1954) VAZA 163. Bez’ eus a bep tu dezho ur menez meinek, pikoloù re a-wechoù, gant koadeier stank eus an traoñ d’an nec’h, gwez bezv ken lintrus hag arc’hant, sapr ha tourmantin eeunoc’h ar c’hef anezho eget korzennoù dir : alese e veze tennet gwechall ar gwellañ gwernioù evit al listri dre lien.

    ►gwezenn-dourmantin f. Mélèze.

    ●(1866) FHB 58/44b. dindan eur vezen dourmantin.

  • tourmantin .2
    tourmantin .2

    m. Térébenthine.

    ●(1876) TDE.BF 628b. Tourmañtin, s. m., tr. «Térébenthine.»

  • tourmantus
    tourmantus

    adj.

    (1) Qui dévore.

    ●(1575) M 2429-2430. Ha malediction (…) / So diff stram guiscamant : gourmant ha tourmantus, tr. «Et la malédiction (…) / Est pour moi un odieux vêtement, qui dévore et torture.»

    (2) Orageux.

    ●(1744) L'Arm 260a. Orageux, tr. «Tourmantuss.» ●(1907) VBFV.fb 70b. orageux, tr. «tourmantus.»

  • tournamant
    tournamant

    m. –où Tournoi.

    ●(1962) GERV 116. Diouz an endervez e teraouas an tournamant er c'hoari-lec'h roman. ●(1968) BAHE 56/6. tournamantoù ar Grennamzer.

  • tournesol
    tournesol

    s. (botanique) Tournesol.

    ●(1633) Nom 86a. Haliotropium, herba solaris, verrucaria, herva cancri : tornesol, herbe au chancre : tournesol, lousaouen ouz an chancr.

  • tournez
    tournez

    adj. Tournois.

    ●(1732) GReg 933a. Tournois, monnoie tournois, ou battue a Tours, tr. «Tournès. mouneyz tournès.»

  • tourni
    tourni

    f. Grand bruit, tapage.

    ●(1633) Nom 214a-b. Fremitus, fremor, sonor : grand fruit (lire : fruit), fremissement : trous bras, tourny. ●214b. Stridor rotarum : crissement de rouës : tourny an rodou, trous an rodou.

    ●(1659) SCger 175a. tourni, tr. «bruict.»

    ●(1890) MOA 171a. Clameur, s. f., tr. «Tourni, m.»

    ●(1909) KTLR 219. Merlik, fuloret oll, a reaz eur freuz hag eun dourmi spountuz. ●(1910) MBJL 164. war griski ec'h a an dourni. ●(1911) BUAZperrot 609. O klevet youc'h ar jaseourien, tourni ar chas. ●(1915) HBPR 25. eun trous hag eun dourni spontus. ●(1931) VALL 84b. grand bruit, tapage, tr. «tourni f.» ●(1959) TGPB 99. Ha gwir, gant un dourni fromus e tiflakas an doenn gentañ dreist ar speurenn.

  • tourniad
    tourniad

    m. Grand bruit.

    ●(1557) B I 581. Gruemp oar nezy un tourniat / Gant an morzolou a gouhat, tr. «Faisons pleuvoir sur elle les coups de nos marteaux, dru comme grêle.» ●755. Ha les hy gant he tourniat, tr. «laisse-la faire tout ce bruit.»

  • tournial
    tournial

    v.

    I. V. tr. d. Casser la tête à qqn.

    ●(18--) SAQ II 170. Pet guech ha pe geit amzer n'hon deuz ni ket tourniet an Aotrou Doue evit kaout ar pez a zeblante dleoud hon lakaat laouen.

    II. V. intr.

    (1) Faire du tapage.

    ●(1557) B I 465. A hir remsi oarnesy tourniet, tr. «Déchargez sur elle une grêle de coups, pendant longtemps.»

    ●(1659) SCger 175a. tournial, tr. «faire du bruit.»

    ●(1878) EKG II 139. Epad m'edont o tournial hag o krial. ●(1890) MOA 171a. Pousser des clameurs, tr. «tournial, v. n.»

    (2) =

    ●(1957) AMAH 224. rak dibaot a-walc'h e tournie an tabut en-dro dimp.

  • tournier
    tournier

    m. –ion Tapageur.

    ●(1732) GReg 171a. Clabaudeur, grand criailleur, tr. «tournyer.»

  • tournijal
    tournijal

    voir tarnijal

  • tournis
    tournis

    m. =

    ●(1974) SKVT III 139. biskoazh ne vefe kredet ez eus kement a dournis e korf ar vugale.

  • tournius
    tournius

    adj. Bruyant.

    ●(1732) GReg 122b. Bruiant, ante, tr. «tournyus.»

  • tournouer
    tournouer

    m.

    (1) Torchon.

    ●(1633) Nom 165a. Peniculus, penis : torchon à torcher, descroittoir, escouillon : Propriè quo furnus extergetur : tourchoüer, tournoüer da torchaff.

    (2) Tour (de tourneur).

    ●(1633) Nom 195b. Tornus : tournoir : tournoüer, touirn.

  • tourounad
    tourounad

    m. Ober un tourounad : prendre une cuite.

    ●(1920) MVRO 54/1b. Hag hirio em eus great eun tourounad.

  • tourt
    tourt

    m.

    I. Taol-tourt.

    (1) (en plt d'un bélier) Coup donné avec la tête.

    ●(1878) EKG II 145. Ar maout (…) a roaz d'ezhan eun taol tourt.

    ●(1931) VALL 161b. Coup de tête, au propre (comme un bélier), tr. «taol-tourt m.»

    (2) sens fig. Coup.

    ●(1884) FHB 11/86b. an taoliou tourt-se a bakomp.

    II. Maout tourt : bélier qui donne des coups de tête.

    ●(1876) TDE.BF 628b. Tourt, sorte de substantif. Cosseur. Saka, maout tourt, cosse, bélier cosseur.»

  • tourtad
    tourtad

    m. & adv. –où

    I. M.

    (1) (en plt d'un bélier) Coup donné avec la tête.

    ●(1931) VALL 161b. Coup de tête, au propre (comme un bélier), tr. «tourtad m.»

    (2) (en plt d'une armée) Attaque surprise et rapide, assaut.

    ●(1976) LLMM 177/256. evel an Alamaned e-kerzh o gwashañ tourtadoù. ●258. kenderc'hel gant e dourtadoù drastus.

    II. Adv. A-dourtadoù : par efforts violents et irréguliers.

    ●(1955) STBJ 85. a-dourtadou e kerze loc'h-diloc'h gant ar park.

  • tourtadenn
    tourtadenn

    f. –où Coup donné avec la tête.

    ●(1927) KANNkerzevod 12/13. Krak ! badadouilh ! E kreiz-holl' setu Youen o tapa eur (lire : eun) dourtadenn zec'h war e c'houg ha mell divell war lin e gein etouez al lan…

  • tourtal / tourtañ
    tourtal / tourtañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Se doguer, cosser.

    ●(1732) GReg 216a. Cosser, parlant des moutons qui se heurtent la tête les uns contre les autres, tr. «Tourta. pr. tourtet. tourtal. pr. tourtet.» ●298b. Se doguer, tr. «Tourtal. tourta. ppr. tourtet.»

    ●(1857) CBF 96. Tourta a ra ar vioc'h zu, tr. «La vache noire cosse.» ●(1876) TDE.BF 628a. Tourtal, v. n., tr. «Se battre en se heurtant la tête comme font les bêtes à cornes.» ●(1878) EKG II 145-146. me, evit tremen an amzer hag evit c'hoari, a lakea va dourn er c'hiz-se d'ar maout ha gem boa her boazet da dourtal evelse. ●(1896) GMB 706. jouter, parl. des béliers et bêtes à cornes (...) pet[it] tréc[orois] tourchal. ●(1907) VBFV.fb 23b. cosser, tr. «turchein.» ●(1907) VBFV.bf 77b. tourchal, v. n., tr. «se battre à coups de cornes.» ●(1909) KTLR 140. Tourtal a rea [ar vioc'h], emezhan, laer oa ive.

    (2) Dormir assis, la tête allant de droite à gauche.

    ●(1876) TDE.BF 628a. Tourtal, v. n., tr. «Ce mot s'emploie aussi au sens de dormir assis et la tête allant de droite à gauche.»

    II. V. tr. d. Frapper (qqn, qqc.) de la tête.

    ●(1849) LLB 1387. En un dourchal er gué.

    ●(1907) VBFV.bf 77b. tourchal, v. a., tr. «heurter, frapper.» ●(1909) KTLR 142. Ar pez 'zo sur, en eur zond d'ar foar, ne deus ket tourtet a c'hanon [ar vioc'h]. ●(1924) BILZbubr 41/949. ar boc'h a zo brezeller, atao e gerniel gantan bantet, prest da dourta amezeg, estren pe divrôad.

    III. V. pron. réci. En em dourtal.

    (1) Se doguer.

    ●(1849) LLB 1368. en deu lon brutal hum dourch ged ou fenneu. ●(1857) CBF 98. Hon daou vaout a zo oc'h en em dourta ; da hini a zo teurket, tr. «Nos deux moutons se cossent ; le tien est vaincu.» ●(1876) TDE.BF 440a. diou bez karrek vraz oc'h en em dourtal war greiz an hent.

    (2) Enter en collision.

    ●(1919) MVRO 9/2d. Daou drein en em dourtet.

    (3) sens fig. S'affronter.

    ●(1926) FHAB Mezheven 235. ret vo d'ar gounnar terri ha d'an enebourien en em bokat goude en em dourtal.

  • tourtell
    tourtell

    f. –où

    (1) (alimentation) Tourte.

    ●(1633) Nom 55b-56a. Moretum : tourteau fait de laict, vin, fourmage & herbes : tourtel græt á læz, á guin, á fourmaig, ha lousou. ●57a. Panis testaceus, artoptitius : tourteau, ou gasteau, pain cuit en four de terre : tourtel, pe gouastel, bara poazet è forn douar. ●58a. Placenta : gasteau, torteau, fouace : goüastell, tourtell, foüaçc.

    ●(1659) SCger 62a. gasche, tr. «tourtell.» ●119b. tourte, tr. «tourtell.» ●(1732) GReg 933a. Tourte de pain, grosse miche de ménage, tr. «tourtell. p. tourtellou. un dourtell vara. p. tourtellou bara.» ●Tourte de pain de sègle, tr. «un dourtell vara ségal.»

    ●(1876) TDE.BF 629a. Eunn dourtell vara, tr. «une tourte de pain.»

    (2) =

    ●(1732) GReg 933a. Tourte de résine, de braie, tr. «tourtell rousin, tourtell vraë, &c.»

  • tourtellek .1
    tourtellek .1

    adj. Épais et rond comme une tourte.

    ●(1732) GReg 933a. Ce qui est épais & rond comme une tourte, tr. «tourtellecq.»

  • tourtellek .2
    tourtellek .2

    adj. Taciturne.

    ●(1931) VALL 724b. Taciturne, tr. «tourtellek.»

  • tourtenn
    tourtenn

    f. –où (alimentation) Tourte.

    ●(1732) GReg 933a. Tourte, patisserie, tr. «Tourtenn. p. tourtennou.» ●Tourte de pigeonneaux, tr. «Tourtenn pichoñned.» ●Tourte de pommes, de framboises, &c., tr. «Tourtenn avalou, un dourtenn flamboez, &c.»

    ●(1876) TDE.BF 629a. Tourtenn, s. f., tr. «Tourte, sorte de pâtisserie ; pl. ou.»

  • tourterez
    tourterez

    f. –ioù (domaine militaire) Bélier.

    ●(1931) VALL 63a. Bélier ; de siège, tr. «tourterez f.»

  • tourtierez
    tourtierez

    f. Tourtière.

    ●(1633) Nom 163b. Testus : paëlle à tarteaux : pillicq dan tartès, vn tourtieres.

  • tourtik
    tourtik

    C'hoari penn tourtik =

    ●(1929) SVBV 18-19. marmouzien (...) lod o lammat hag o c'hourlammat, darn-all o c'hoari penn-tourtik.

  • tourtiñ
    tourtiñ

    v. tr. d. = (?) mont a-enep, ober kontrol (?).

    ●(1974) GAME 30. Arabad tourti nei.

  • tourvarc'hat
    tourvarc'hat

    v. intr. (?) cf. tourc'hvarc'hat (?) =

    ●(1924) BILZbubr 38/844. ec'h ês gante da redek, da dourvarc'hat. ●Tourvarc'hat, tr. «vagabonder comme les enfants, courir d'un endroit à un autre, sauter.»

  • tourz
    tourz

    m. –ed (zoologie)

    (1) Bélier.

    ●(1499) Ca 199b. Tourz. g. belin. l. hic veruex/ecis.

    ●(1732) GReg 88b. Belier, mâle de la brebis, tr. «Tourz. p. tourzed.»

    ●(1931) VALL 63a. Bélier, tr. «tourz pl. –ed.»

    (2) Maout-tourz : bélier étalon.

    ●(c.1500) Cb (d’après GMB 706). maout tourz bélier. ●(1633) Nom 29b. Aries : belier, ran : maoüt tourch, maout tours.

    ●(1943) DIHU 381/219. ne uélant ket ind é ma koh ha dihuiget er «Blei» hag é ta en «Oan» de vout ur maout-tourz.

  • tous
    tous

    m. –où

    (1) Bûche.

    ●(1942) DIHU 378/183. étèu : tous en Nedeleg.

    (2) Billot.

    ●(1903) EGBV 46. tous, m. pl. eu, tr. «billot.» ●(1907) VBFV.bf 77b. tous, m. pl. eu, tr. «billot.» ●(1931) VALL 67b. Billot, tr. «tous m.» ●(1934) BRUS 237. Un billot, tr. «un tous –eu.»

    (3) Tabouret.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 132. un tamig tous eit rein d'ein d'azéein.

    ●(1902) LZBg Genver 42. Azéet ar un tousig. ●(1903) EGBV 46. tous, m. pl. eu, tr. «tabouret.» ●(1907) VBFV.bf 77b. tous, m. pl. eu, tr. «tabouret.» ●(1925) SFKH 4. ar un tous étal me zad koh. ●(1931) VALL 724a. Tabouret, tr. «tous m.» ●(1957) DSGL 30. Braù ar ho tous / Hwi vrochenno. ●(1970) LIMO 25 juillet. é azé ar un tous plouz.

    (3) Ober tousig kein : faire la courte échelle.

    ●(1934) BRUS 127. Faire la courte échelle, tr. «obér tousik kein.»

  • touseg
    touseg

    m. & adv. –ed, –i

    I. (zoologie)

    (1) Crapaud.

    ●(1499) Ca 199a. Toucec. g. crappaud / ou botterel. l. hic buffo / onis. ●(1575) M 310. Sourdet ha Touçeguet, vezo cret da quet par, tr. «Sourds et crapauds seront, crois-le, tes copains.»

    ●(1659) SCger 34a. crapaut, tr. «toucec p. touceguet.» ●175a. touçec p. eguet, tr. «crapaux.» ●(c.1680) NG 812. tosseguet, serpentet. ●880. toseguet. ●(1716) PEll.ms 1290. Touçec, Toussec et Toussoc, tr. «Crapaud. Pl. Touçeghet et Toussoghet. Davies n'a point ce nom de reptile, ni rien qui en approche.» ●(1732) GReg 231a. Crapaud, tr. «Touçzecq. p. touçzecqed.» ●(17--) CBet 575. An aer hac an aspic, ar sourt, hac an tonsec, tr. «la couleuvre, l'aspic, la salamandre, le crapaud.»

    ●(1849) LLB 119. Er hâ hag en toseg ha kand lon vil aral. ●(1869) FHB 251/336b. Danjerus eo touch oc'h tousigi. ●(1872) SBI I 310. goad eun tousec. ●(1876) TDE.BF 629a. Tousek, s. m., tr. «Crapaud, animal ; pl. touseged, et en quelques lieux, tousegi.»

    ●(1908) FHAB Eost 253. o klask ober eur gweskle e reas eun tousok. ●(1929) MKRN 79. eun touseg. ●(1934) BRUS 248. Un crapaud, tr. «un toseg –ed.»

    (2) Touseg-penndoull =

    ●(1929) SVBV 81. eun touseg-penndoull.

    II.

    A. (technique)

    (1) (tissage) Monture des pédales du métier à tisser.

    ●(1918) ITEX 47. Montures des pédales. Toseg (Vann. Languidic).

    (2) =

    ●(1944) GWAL 165/304. (Ar Gelveneg) War un estell, ur c'harr-dibuner bras anvet touseg ivez, e vez lakaet an neud a-wechoù. Meur a hini a lavaras din ne oa an touseg nemet an troad a zoug ar bannoù, touseg ha bannoù oc'h ober a-gevret an estell.

    (3) (boulangerie) Nev touseg =

    ●(1659) SCger 439. an eo tosec le «mæts a boulenger». (d'après GMB 441).

    (4) (marine) Massif, pièce de bois qui consolide un assemblage.

    ●(1931) VALL 172a. Crochet terme de marine, tr. «touseg m.» ●(1987) GOEM 76. Les assemblages réalisés [de la quille, de l'étrave et de l'étambot], on les consolide par un massif de bois (tousog, littéralement crapaud).

    (5) =

    ●(1971) BAHE 68/25. Touseg : ar maen e-kreiz antre ur porzh pe ur c'harrdi da serriñ an daou stalaf.

    (6) (mécanique) Joint de cardan.

    ●(1920) KZVr 385 - 18/07/20. touseg, tr. «joint de cardan en mécanique.» ●(1929) GWAL 17/14. Laoskait an tousegi.

    B. (botanique ; mycologie)

    (1) Tog-touseg : champignon.

    ●(1924) LZBt Mezheven 10. da guntuilh freuz ha togou tonseged.

    (2) Tog-touseg =

    ●(1970) GSBG 79. (Groe) tok toseged, tr. «plantes à feuilles charnues rondes, vivant sur les murs (famille des crassulacées, litt. chapeau de crapauds).»

    (3) Kabell-touseg : champignon.

    ●(1744) L'Arm 297a. Potiron, tr. «Cabêll-toquêc (lire : tousêc (?).»

    ●(1871) FHB 310/385a. gouiziek var ho meno dioc'h ar c'hebel-tousek.

    (4) Gwinienn-douseg : (?) bryone (?).

    ●(1919) DBFVsup 30a. guinien toseg, tr. «plante grimpante à fruits rouges.»

    C.

    (1) (pathologie animale) Crapaudine.

    ●(1929) FHAB Chewvrer couv. L'acrapaudine Moreul (…) Louzou ouz an tousog ha klenved treid ar c'hezeg. ●(1955) STBJ 86. Anaoudek e oa ouz an tousigi hag ar c'horbezennou. ●(1962) TDBP II 530. Ar marh-se e-nevoa touseged ; ze na vije ket lamet digantañ, tr. «ce cheval-là avait la crapaudine, cela ne lui serait pas retiré (on ne l'en guérirait pas).»

    (2) Glav touseg : pluie de grosses gouttes clairsemées.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/461. (An Ospital-Kammfroud) glô-touseg : se dit d'une pluie faite de grosses gouttes clairsemées comme il en tombe quelquefois en début d'orage : koue(z)a a ree beradou kement a pechou (peziou) deg gwenneg : glô touseg !

    (3) Lazher-touseg : surnom des paysans.

    ●(1957) DSGL 188. «Laherion toseged», tr. «Tueurs de crapauds (...) Surnom méprisant donné aux cultivateurs.»

    (4) Pri-touseg : mortier.

    ●(1975) UVUD 52. (Plougerne) Pri tousog, tro ma lavare Loui Gervella. ●(1982) TIEZ I 118. Le mortier est composé de sable de mine et d'eau, c'est le pri tousog, l'argile à crapaud ou pri melen, l'argile jaune. ●(1986) DPSB 105. (Rieg) pri-touseg, tr. «mortier.» ●(1988) TIEZ II 57. Le mortier (pri baren, pri melen, pri tousog ou encore tuffeo dans le pays de l'Aven).

    (5) Lamm-touseg, sailh-touseg : mauvais coup.

    ●(1879) ERNsup 160. lamm ou zaill tosek, (faire un) mauvais coup, St-M[ayeux].

    III. Adv. (jeu de boules) A-lamm-touseg : (coup) par rebond.

    ●(2004) LBBCA 91. Coup par rebond, tr. «A-adlamm [a'hadlam] ; a-lamm-Gwengamp ; a-lamm-gad ; a-lamm-touseg [toñsek].»

    IV. (blason populaire) Touseged Plozeved.

    ●(2000) TPBR 254. C'est sans doute à cause de leur fierté que l'on surnomme les habitants de Plozévet, tousegeg (lire : touseged) Plozeved.

    V.

    (1) Bezañ c'hwezhet evel un touseg : être très orgueilleux.

    ●(1934) OALD 47/8. N'aneez ket henz ha c'hoaz ê c'houeet vel eun tousek gant ar vanite ? ●(1962) TDBP Ia 36 (T). Hennez zo c'hwezet 'vel eun touseg, tr. J. Gros «celui est gonflé (d'orgueil, il est fier) comme un crapaud.»

    (2) Pizh evel un touseg : très avare.

    ●(1908) KMAF 53 E. Crocq. Ha koulskoude, hervez ar Skouarnek, «Baraz» a zo piz evel eun touseg.

    (3) Skragn evel un touseg rous : très avare, pingre.

    ●(2000) (Ki-Treogad). Hounnezh zo skragn e-giz un touseg rous.

    (4) Staget ouzh e draoù evel an touseg ouzh an douar : très avare.

    ●(1910) RVUm 276 (Gu). Staget é doh é dreu èl en toseg doh en doar, tr. P. ar Gov «Il est collé à ses bien comme le crapaud à la terre.»

    (5) Bezañ fall evel un touseg :

    ●(1974) THBI 183 (Ki) M. Divanac'h. An tamm polis brein-se oa falloh vid eun touseg.

    (6) Kouezhet an touseg e bailh ar yod : être enceinte avant le mariage.

    ●(1976) KOYO 3 (Ki) Y. Gwilhamot. - Merc'h Zakari aet druzivi... ? / - A feiz ya 'vat ! Kouezhet an touseg barzh bailh ra (lenn : ar) yod !

    (7) Mont evel un touseg : se déplacer lentement.

    ●(1900) KRL 22 (Ku-Sant Trifin). Mont evelt eun tossek, tr. «Aller lentement, d'un pas de tortue.»

    (8) Kaout treid da ziarbenn touseged : avoir les pieds tournés vers l’intérieur.

    ●(1982) TKRH 122 (T) A. Duval. Unan all bepred 'oa skarbet ken a oa, da lâret eo en doa treid da ziarbenn touseged.

    (9) Terriñ pennoù touseged : être cultivateur. Cf. lazher-touseg.

    ●(1941) ARVR 1/4a. N'eo ket dleet d'ezañ, moarvat, a lavaro e vamm stouet dirazañ, chom da derri pennou-touseged...

  • tousegad
    tousegad

    m. –où Magot.

    ●(1958) ADBr lxv 4/533. (An Ospital-Kammfroud) Tousegad : n. m. pl. : –ou. – Magot, bas de laine : Eun tousegad arhant. – Ar pôtr yaouank koz-se ez eus eun tousegad gantañ emichañs. Allusion probable au crapaud (touseg) que l'on accuse d'amasser de la terre, le soir, par peur de ne pas en trouver à manger le lendemain (symbole de l'avarice dans la série des péchés capitaux).

  • tousegenn
    tousegenn

    f. (ornithologie) Étourneau.

    ●(1976) LIMO 08 mai. Etourneau : Tred, treidienn, au pl. Treidi. On trouve aussi truiriér et toursegén, tosegén.

  • tousenn .1
    tousenn .1

    f. –où

    (1) Bloc.

    ●(1744) L'Arm 229b. Des blocs de marbre, tr. « Toussæñ Mein-marbre. f.» ●233a. Masse, tr. «Toussænn.. neu. f.»

    (2) Socle, base.

    ●(1931) VALL 695b. Socle, tr. «tousenn V[annetais] f.» ●(1938) DIHU 328/148. diskennet er sant diar é dousen.

    (3) Tranchoir.

    ●(1744) L'Arm 389b. Trenchoir, tr. «Tousseenn.. neu. f.»

    ●(1931) VALL 751b. Billot, tr. «tous m.»

    (4) Billot.

    ●(1931) VALL 67b. Billot, tr. «tousenn f.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...