Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 22 : de kernev-izel (1051) à kervaria-sular (1100) :- Kernev-IzelKernev-Izel
n. de l. Basse-Cornouaille.
●(1903) KKBU 9. Iez Kerne-Izel. ●(1924) ZAMA 158. Pont-e-Kroaz a oa d'an amzer-ze brudet e Kerne-Izel ha pelloc'h tro-war-dro. ●(1962) MVTA 19. An den Gourgon ar Big a foete henchou Kerne-Izel deuz an eil merouri d'eben.
- Kernev-UhelKernev-Uhel
n. de l. Haute-Cornouaille.
●(1867) BBZ III 282. Arsa ’ta, Kerne-huel, setu ho soudarded !
●(1910) EGBT 131. Bean zo en eskopti diou barouz hanvet Peurid : unan e-kichen ar Roc'h hag eben en kerne uhel, a rêr anei Peurid-Kintin. ●(1922) GLPI 13. Edoun Kerne-Uhel. ●(1930) FHAB Ebrel/123. Met an Tad Maner en doa ioul da zistrei da Gerne-Uhel.
- Kernev-VeurKernev-Veur
n. de l. Cornouaille, Cornwall.
●(1904) DDKB 90. Ar varzed 'zo deut a bell vro / Darn deus a Gerne-Veur, tr. «Les Bardes sont venus de pays lointains – Les uns de la Grande Cornouaille.»
- Kernev-VihanKernev-Vihan
n. de l. Petite-Cornouaille.
●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c’hezek.
- Kernevad / KernevodKernevad / Kernevod
m. –ed Cornouaillais.
●(1732) GReg 213b. Cornouaillois, tr. «Kernévad. p. kernevaded. kernevaud. p. kernevauded. Van[netois] kernéüad. p. kernéüis.» ●948b. Proverbe faux, quoique commun : sodt evel ur güennedad ; brusq evel ur c'hernévad ; laër evel ul Leonard ; traytour evel un Tregueryad.
●(1857) CBF 24. evel ma'z ounn Kernevod. ●(1866) BOM 26. Kernevod oun ! ●(1869) FHB 234/196b. Gwenedourien bragou braz, chupennou riteunet, tokou ledan war ho bleo hir, Kernevodet a bep liou, Tregeriadet a bep oad. ●(1877) FHB (3e série) 40/312b. eur zinklen ruz evel eur c'hernevot.
●(1902) PIGO I 10. 'C'hanta, Kernevad, petra a gaer a teuz kavet 'barz ar vro-mañ ? ●(1909) MMEK 35. kalz kerneviz. ●(1909) KTLR 89. da heul ar c'hernevod.
- KernevadennKernevadenn
f. -ed Femme habillée à la mode cornouaillaise.
●(1962) EGRH I 32. kernevadenn f. -ed à Lop[érec] Dir[inon], tr. « femme habillée en giz Kernev. »
- Kernevadez / Kernevodez
- kernevat
- kernevegkerneveg
m. Cornique.
●(1931) DIHU 245/355-356 (Iwan an Diberder). Kernèueg Kerné-Veur ne oé ket ken hanval-sé doh brehoneg Léon.
- KernevelKernevel
n. de l. Kernevel (Rosporden).
I. Kernevel.
●(1855) FUB 86. Ann hini Ker-nével karrer. ●(1865) FHB 45/354b. E parrez Kernevel eus bet eun tan goall hag en deus dêvet c’huec’h ti en eur gueriaden hanvet Porzou. ●(1878) SVE 965. Personn Kernevel a zo kemener. ●(1890) MOA 21b. Kernevel ; - Kerneel.
●(1912) DUINe 265. Kantik Sant Kolomban patron Kernevel.
II.
(1) Dicton.
●(1855) FUB 86. Person Tourc'h a zô barazer, / Ann hini Ker-nével karrer, / Hag ann hini Skaer gourenner.
(2) Dicton.
●(1878) SVE 965. Personn Kernevel a zo kemener.
III. Nom de famille.
●(1970) NFBT 144 N° 1097. Kernével.
IV. [Toponymie locale]
●(1865) FHB 45/354b. E parrez Kernevel eus bet eun tan goall hag en deus dêvet c’huec’h ti en eur gueriaden hanvet Porzou.
- Kernevenn
- KernevidiKernevidi
pl. Cornouaillais.
●(1983) GKDI 1b. Tud an Argoad, hwi Arvoriz, / Kernividi, Plougastelliz, / Paotred Bro-Leon ha Tregerz, / Klevit glahar Dirinoniz!
- KernevizKerneviz
pl. Cornouaillais.
●(1659) SCger 167b. Quernevis, tr. «ceux de Cornouaille.» ●(1727) HB 601. Selaouit va C’hernevis. ●(1732) GReg 213b. Cornouaillois, tr. «Kernévad. p. kernevaded. kernevaud. p. kernevauded. Van[netois] kernéüad. p. kernéüis.»
●(1928) CONS 356. Red eo asanti gant kement-man : Kerneviz a zo ken dilontek evel eo lontek Tregeriz. ●(1962) EGRH I 32. Kerneviz, tr. « Cornouaillais. »
- KernevodKernevod
voir Kernevad
- KernevodezKernevodez
voir Kernevadez
- kernezhkernezh
f.
I. (domaine de l'argent)
(1) Cherté.
●(1499) Ca 170b. Quernez. g. charite. l. hec caricia / e. ●(1612) Cnf 45b. Nep à pren cals à eth, eguit ober donet guernez. ●(1633) Nom 52a. Annonæ caritas, difficultas, grauitas, & sæuitia, incendium, annona compressa : cherté : queraoüeguez, quernez, naouneguez. ●Annonam flagellare, vexare & onenare, incendere, excandefacere, vastare : faire ou causer cherté : ober quernez.
●(1659) SCger 24b. cherté, tr. «quernez.» ●167b. quernez, tr. «cherté.» ●(1732) GReg 161b. Cherete, tr. «Qernez.» ●L'année de la chereté fut en 1662, tr. «Bloavez ar guernez a voüe er bloaz mil c'huec'h cant, daou ha try-uguent.»
(2) Bizied ar gernezh : personne avare.
●(1926) BIVE 2. Setu aze eur c'hrug-sec'h ! Setu aze eur bizied ar gernez ! ●(1929) FHAB Mae 184. A ! bizied ar gernez (...) setu ma teu Doue d'ho kastiza pelloc'h.
II. (domaine de la faim)
(1) Famine, disette.
●(1659) SCger 55b. famine, tr. «quernez.» ●(1779) BRig I 44. a deüas ar ghernes er v[r]o zé. ●(1792) BD 86. goude ma veso bet quernes voar an douar / eteuy choas ar vossen, tr. «Après qu'il y aura eu la disette sur la terre, / viendra encore la peste.» ●2251. ober aray bresel ha quernes ha bossen, tr. «Il y aura guerre et famine et peste.»
●(1857) HTB 133. Pa ve aouen dirak ar gernez a rer pourvesionou. ●(1878) EKG II 303. ouc'hpenn berrentez a ioa e tu ar c'here, ar gernez a ioa enn-han. ●(18--) BSG 198. Ze 'zo caus ma cassan kement a glenvejo, / Ha kement a garnès da gresquin ho foanio. ●202. Ar gernès 'zo 'n hon zouez.
●(1902) MBKJ 183. Prestik e teuas kernez. ●(1907) AVKA 112. pa oa ar gernez o ren. ●(1911) BUAZperrot 91. eur gernez vras. ●740. ken a vije tremenet ar gernez. ●(1920) KANNgwital 205/112. Er bloavez 1846 e teuaz kernez.
(2) Période de famine, de disette.
●(1867) BUE 84. Eur gernez vraz a oa enn Breiz. ●(1879) BAN 36. Eur gernez vras e tigouezas er bloaz-se.
●(1902) MBKJ 24. Epad eur gernez, holl ed ar grignoliou a ioa bet roet d'ar paour : n'oa mui eskenenn.
(3) Pitié.
●(1575) M 2052-2053. An Yffernn hep quernez, á caffaff he bezaff : / Vn lech hep nep yechet, pepret inquietaff, tr. «De l'enfer sans pitié je trouve que c'est / Un lieu sans aucune santé, toujours très angoissant.»
- kerniañkerniañ
v.
(1) V. intr. Finir le fond (d'un chapeau).
●(1978) PLVB 101. Botoù ler ivez evel just ha da gerniañ, un tog.
(2) V. tr. d. Finir (le repas).
●(1988) PLVB 111. da gerniañ ar pred, ur banne kafe.
(3) =
●(1982) MABL I 82. (Lesneven) kerniañ, 'rankes digerniañ da voutoù neuze bep an amzer. ●(1982) MABL II 77. (Lesneven) kerniañ : ober kernioù douar dindan ar boutoù.
(4) Remplir au dela du comble.
●(1909) BROU 213. (Eusa) Kérnia, tr. «Donner une mesure plus que comble, de façon que le milieu forme une espèce de monticule pointu.» ●(1962) EGRH I 32. kerniañ v., tr. « donner une mesure plus que pleine. »
(5) Remplir la trémie.
●(1962) EGRH I 32. kerniañ v., tr. « remplir la trémie. »
- kernidigezh
- kerniek
- kernielkerniel
plur. korn
- kerniel-an-diaoul
- kerniellet
- kernigellkernigell
f. –ed (ornithologie)
(1) Vanneau.
●(1633) Nom 38b. Capra, vanellus : vanneau, dixhuit : à sono vocis : querniguel. ●42a. Vpupa : huppe, hupe : huppen, querniguel.
●(1732) GReg 948a. Vaneau, oiseau, tr. «Qerniguell. p. querniguelled. qorniguelll. p. ed.»
●(1876) TDE.BF 339b. Kernigell, s. f., tr. «Vanneau, oiseau ; pl. ed.» ●363a. Kornigell, s. f., tr. «Ce nom, en quelques localités, se donne à l'alouette, au bécasseau et au vanneau. On dit aussi kernigell ; pl. ed. Vanneau, oiseau.»
●(1970) GSBG 211. (Groe) ar gerlikell, tr. «le vanneau.»
(2) Kernigell-aod : vanneau.
●(1982) MABL I 72. (Lesneven) serten poent aze 'poa i'e kornigilli aod (…) 're-se 'gousk 'bar' a' parkeier, war an douar.
(3) Kernigell vouchek : alouette huppée.
●(2003) ENPKP 91. (Ploueskad) Pourquoi a-t-on surnommé le garde-goémonier Karnigel vouchog ? (alouette huppée) demande le plus petit.
(4) Huppe.
●(1659) SCger 67a. hupe, tr. «querniguel.»
- KernilizKerniliz
n. de l. Kernilis.
(1) Kerniliz.
●(18--) MILg 229. Soun person sitoyan Kerniliz. ●(1890) MOA 21b. Kerniliz.
(2) Proverbe.
●(1923) FHAB Ebrel 4/134. Hervez ar c'hrenn-lavar destumet gant an A. Kerdanet, tiegez aotronez Penhoat 'oa kosa tiegez a oa e Leon : Penhoat, an ançiantis, / Castel, ar vailhantis, / Kervaon, ar Pinvidigez / Kornadeac'h, ar Marc'hegez. ●note L. ar Guennec : « An tri diegez bras a zo hano anezo aman warlerc'h tiegez aotronez ar Penhoat eo hini ar C'hastell, aotronez Tremazan, e Landunvez; hini Kermavan, aotronez Carman, e Kernilis hag aotronez Kergournadec'h, e Cleder ». ●(1937) (1976) CGBR 30. Rappelons aussi qu'un vieux quatrain relatif aux quatre plus puissantes familles léonaises accordait en ces termes la chevalerie à Kergournadeac'h : Penhoat an Anciantis, / Castel ar Vailhantis, / Kervaon an Pinvidiguez, / Cornadeac'h ar Marc'heguez. ●192. « En premier lieu la maison souveraine de Rohan, héritière des vicomtes de Léon, mais fixée surtout dans ses domaines du Porhoët; puis les quatre puissantes familles qu'un antique dicton caractérise en ces termes : Antiquité de Penhoët, vaillance du Chastel, richesse de Kermavan, chevalerie de Kergournadech, et qui étaient, pour ce coin de l'Armorique, l'équivalent des 'grands chevaux de Lorraine' ou des trois maisons de Guyenne illustrées par leur résistance à l'invasion sarrazine ».
(3) Nom de famille.
●(1970) NFBT 144 N° 1101. Kernilis.
(4) [Toponymie locale]
●(1924) FHAB Ebrel 4/136. Er bloaz 1590, ar re unanet a rivinas Kerouzere, e Sibiril, Coatmeur e Landivisiau, Kervilin, e Treflaouenan, Carman, e Kernilis, a deuas ivez a-benn da gemeret Penhoat. ●9/332. ha dor eun hent dindan zouar a yea da Gastell Kervaon e Kernilis.
- kernioùkernioù
plur. korn
- Kerniz-IlizKerniz-Iliz
n. pr. pl. Habitants de Kerilis.
●(1890) MOA 21b. kerniz-iliz. ●30. Kerniz-Iliz.
●(1964) CAIR 143b. Kerniz-Iliz.
- kernogez
- kernoù-brennigoùkernoù-brennigoù
interj. =
●(1943) TRHS 27. Bremañ, a soñjen, eo echu va c'halvar. Ya, kernoù brennigoù ! Kaset e voen en ur seurt porzh goloet ma tremene an dud drezañ o vont pe o tont eus kêr.
- KernouezKernouez
n. de l. Kernoues.
(1) Kernouez.
●(1877) EKG I 94. Setu perak e oue embannet e kear Lesneven, e Plouzeniel, e Folgoat, e Kernouez, e Plouider hag enn oll barresiou-all a dro-var-dro, beteg e Pagan. ●(1890) MOA 21b. Kernouez.
●(1932) FHAB Genver 1/18. Roudou-hir, e Kernouez.
(2) [Toponymie locale]
●(1932) FHAB Genver 1/18. Roudou-hir, e Kernouez.
- KeronigKeronig
hydronyme Kéronic (étang et ruisseau, Camors, Pluvigner).
●(1849) LLB 38. É parez Pluvigner, én tu doh Languidig, / Én ur flagen izel é kawer Keronig.
- kerouegezhkerouegezh
voir keraouegezh
- kerregkerreg
plur. karreg
- kerreizh .1kerreizh .1
adj. Tempéré, modéré.
●(1752) PEll 493. Kerreis, En Basse-Cornwaille est un adjectif, qui signifie paisible, pacifique, modéré, modeste, morigené, qui est dans l'ordre, & bien réglé. On prononce plus communément Kereis.
●(1876) TDE.BF 339b. Kerreiz, adj. C[ornouaille], tr. «Paisible, parlant des personnes.»
●(1955) SKOL 3/17. kerreizh a.g., tr. «tempéré, modéré.»
- kerreizh .2
- kerreizhded
- kerreri
- KerrienKerrien
n. de l. Querrien.
●(1912) BUAZpermoal 920. Laruen a oa neuze dindan Bothoa, kouls ha Kanuel, Santez-Trifina ha Kerien.
- Kerroc'h
- Kerroc'higedKerroc'higed
pl. Marins de Kerroc’h (Ploubazlanec).
●(1962) TONA.index 79. kerroc'higed, kerroc'heyed, marins de Kerroc'h.
- kerruzkerruz
voir kerluz
- kersantonkersanton
m. (minéralogie)
(1) Pierre de Kersanton.
●(1869) FHB 256/373a. Ar mean carre a reseo troad ar groaz a zo e kersanton. ●(1883) MIL 137. Ar porched e Kerzanton.
●(1907) FURB 11/205. Les tailleurs de pierre, dit M. Le Page, "désignent les divers granits sous le nom du lieu de leur provenance. Ainsi : mein an Aber (blanchâtre); mein Kersanton, ar C'hersanton (bleu); mein an Drenek (noirâtre). Le granit jaunâtre se nomme mean-melen, mein velen. Il existe une sorte de granit friable, facile à tailler; on l'appelle mean goack."
(2) Mein Kersanton : pierre de Kersanton.
●(1847) FVR 234. ar bez, great gant mein Kersanton.
●(1907) FURB 11/205. Les tailleurs de pierre, dit M. Le Page, "désignent les divers granits sous le nom du lieu de leur provenance. Ainsi : mein an Aber (blanchâtre); mein Kersanton, ar C'hersanton (bleu); mein an Drenek (noirâtre). Le granit jaunâtre se nomme mean-melen, mein velen. Il existe une sorte de granit friable, facile à tailler; on l'appelle mean goack."
- kersekerse
m.
(1) Déception.
●(1659) SCger 167b. querse eo gneme (lire : guene-me), tr. «je trouue estrange.»
●(1910) MBJL 95. En e c'houde, e seblant e vefe kerse gant an nen silaou eur prezeger all. ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. kerse, tr. «impression désagréable, résultat d'un changement pénible, déception, contrariété.» ●eun dieg (paresseux), pa rank labourat a ve kerse gantan. ●goude amzer gaer e ve kerse kaout amzer fall.
(2) Kavout kerse : être déçu.
●(1906-1907) EVENnot 24. (Ar Veuzid) Kerse e kavou honnez ma renk bevan deuz hi c'hegel breman.●(1911) BUAZperrot 122. unan (…) hag a gave kerse dougen dilhad burel, e leac'h dilhad seiz. ●325. Kerse a gavas o vont eus ar gear. ●(1912) MMPM 84. ma kar re ar vro el leac'h ma eo kasset e kavo kerse o vont kuit. ●(1931) VALL 186b. Déchanter ; au fig. tu trouveras à déchanter, tr. kerse a gavi.»
(3) Kouezhañ kerse war ub. : être déçu.
●(1878) EKG II 299. Neuze e kouezaz kerse var ar c'here.
(4) Kerse war vat : impression agréable, sérénité.
●(1906-1907) EVENnot 29. (Landreger, Priel) Kerse war ar vad e vo ganti pa 'c'hei he fried war ar mor rak ne ra nemet ober trouz pa ve er ger. ●Kerse c'hrat (fall)$$$. ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. A Camlez, kerse war vat, tr. «impression agréable.» ●p'arru an amzer dous e ve kerse war vat ganimp. ●(1972) BAHE 75/6-7. N’edo ket Flavius engortoz da gaout tommder evel en e vro, met kerse war-vat, evel ma vez lavaret, a oa bet gantañ, rak dre ma’z astenne an deiz, dre ma klouarae an aer, e veze un dudi arvestiñ ouzh ar begoù-douar o’n em wiskiñ a c’hlazur, a vokedoù-laezh, a vleunioù munut dizanav en e vro.
(5) Bezañ kerse da ub., gant ub. : trouver étrange de.
●(1659) SCger 54a. ie trouve etrange, tr. «querse eo dîn.»
●(1876) TDE.BF 340a. Kerse eo gan-en dioueret anezhañ, tr. «je trouve étrange d'être privé de sa présence.»
- kerseenn
- kerseetkerseet
adj. Déçu.
●(1968) BAHE 56/10. e oan bet kerseet o welout pegen nebeut a dud a oa deut d'an Ofis.
- Kersent-Plabenneg
- kerterikerteri
f.
I.
(1) Paresse.
●(1879) ERNsup 158. kertri ve zevel beure-mad, cela coûte de se lever. ●kertri 'n eus, il est paresseux, Trév[érec]. ●(1896) GMB 377. pet[it] tréc[orois] kertri paresse, indolence.
(2) Cherté.
●(1659) SCger 24b. cherté, tr. «carteri.» ●(1732) GReg 161b. Cherete, tr. «Van[netois] qertery.»
(3) Famine, disette.
●(1580) G 193-194. Quertery henny so dyblas / gouloet eo pep ker gant flaer bras, tr. «La famine est horrible / Chaque ville est envoloppée d'une grande puanteur.»
●(1659) SCger 55b. famine, tr. «carteri.» ●(c.1680) NG 565. Ha brezel, querteri. ●599-602. miret Braih / Doh en huguenaudet, / Doh bresel ha famin, / Querteri, goual clenuet. ●(1792) HS 30. er faminn hac er guerteri.
●(1818) HJC 213. er guelterie i contrèl e zigassan. ●(1849) LLB 54. doujet er geltri. ●(1878) BAY 15. Kelteri, kerteri, tr. «Famine.»
●(1907) BSPD I 19. kerteri e goéhas ar er vro. ●(1921) GRSA 406. ur geltri rekè goalaozein er vro. ●(1925) SFKH 5. ur blé a gerteri.
(4) Période de disette.
●(17--) TE 21. Arrihue é ras un tamiq goudé ér vro-ze ur guêrteri vras.
●(1839) BEScrom 3. Durand ur guerteri. ●(1861) BSJ 313. ur guêrteri vras e sàuas ér vro-hont.
●(1907) BSPD I 233. Épad ur gerteri.
(5) Pitié, quartier.
●(1580) G 480. Peauryen goac a taguer hep esper quertery, tr. «Les pauvres faibles, on les étrangle sans espoir de pitié.»
II. [en locution]
(1) Kaout ar gerteri d'ober udb. : répugner à faire qqc.
●(1902) PIGO I 222. ec'h omp bet tapet abalamour d'hon diegi ha d'ar gertri hon doa da gousket er-maez. ●(1903) MBJJ 62. Kertri am euz da gemer ar gwiskamancho sakr. ●94. ar belerined o deuz bet kertri da gerzet. ●362. Kertri = paresse. ●(1910) EGBT 97. hep kât kertri da zevel eus kichen eur c'houad tan. ●(1912) BUAZpermoal 691. kertri en dije da verrât e bedennou.
(2) Kaout kerteri d'e boan : ménager, épargner, plaindre sa peine.
●(1936) BREI 445/3a. micherourien ha n'o deus ket a gertri d'o foan.
(3) Lakaat ar gerteri etre : semer la discorde, la zizanie, la division entre.
●(1818) HJC 131. deit on de laquat er guelterie itré er mab ac en tad, itré er verh ac er vam ehüe.
- kerterius
- kerubinkerubin
m. –ed (religion) Chérubin.
●(1732) GReg 161b. Cherubin, tr. «Qerubin. p. qerubined.» ●Rouge, ou, enflammé comme un cherubin, tr. «Qer ruz hac ur c'herubin.»
- kerv
- Kervaria-Sular