Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 25 : de keusteurennad (1201) à kevelerezh-kevererezh (1250) :- keusteurennad
- keusteurenniñkeusteurenniñ
v. (cuisine)
I. V. intr.
(1) Cuisiner.
●(1977) BAHE 95/19. da vont da geusteurenniñ er bourk.
(2) sens fig. =
●(1952) LLMM 31/59. (Douarnenez) Keusteurenn (dist. keustrenn) : buhez fall : ober keustrenn gant ar bigoudenned ; keustrenniñ a lavarer er ster-se.
II. V. tr. d. Cuisiner, préparer.
●(1942) ARVR 54/4b. da geusteurenna dezañ eiz sac'had fars gwiniz du.
- keusteuriñ / keusteudiñ
- keutkeut
interj. Keut ! keut ! : onomatopée du cri de la poule : cot cot codec.
●(1939) FHABvug nevez-amzer 5b. Ned eo ket c'houi, eme ar yarig ruz. Me ha va re viha eo hen debro. Keut ! keut ! Deuit, va bihanigou !
- keutkeut
adj. = (?) coquille pour : kentoc'h (?).
●(18--) SAQ II 43. neuze eo keutoc'h eul labour-gorf eget eul labour-spered.
- keuz .1keuz .1
m. & adv.
I. M.
A. [sujet : qqn]
(1) Regret.
●(1499) Ca 8a. ancquen. vide in cuez cest tout vng. ●(c.1500) Cb 54a. g. douleur. b. cuez. ●(1521) Cc. non repentent. b. heb cueuz. ●(1530) Pm 85. Iahann gant cuez hac anoaez fin tr. Herve Bihan « Jean, avec regret et extrême douleur » ●89. Gant queuz dazlou ez caffuoyff. tr. « Avec regret (et) larmes je m'affligerai. » ●(1621) Mc 3. queuz ves am oll pechedou. ●40. ceuz ha repentancc.
●(1659) SCger 102b. regret, tr. «cueus.» ●(1732) GReg 795b. Regret, douleur, repentir, tr. «qeuz. Van[netois] qé.»
●(1821) SST 223. Ur hé ag er galon. ●(1847) BDJ 91. Mar doa sanket gant keûz he ene, tr. (GMB 596) «(âme) pénétrée de douleur.» ●(1849) LLB 688. E varw lies ged kai é kuitat Breh izel. ●(1860) BAL 22. ur c'heuz braz am euz em c'halon. ●(1880) SAB 114. Ur c'heuz braz am euz. ●(18--) SAQ I 275. red eo kaout eur c'heuz hed-ha-hed (...) eur c'heuz dreist natur.
●(1903) MBJJ 60. N'eo ket hep keu evidomp. ●80. n'ho po ket a geu. ●(1906) KPSA 29. nag a geuz hor bezo. ●(1910) MBJL 122. keun bras am eus dre mac'h on bet harzet da gemer lod enni. ●(1911) BUAZperrot 153. Keuz divarlerc'h ne dalvez netra / teuler evez eo ar gwella. ●(1924) LZMR 37. Eur c'heuz a grigne e spered. ●(1964) ABRO 8. hag abaoe em eus bet keuz ruz.
(2) Sevel, dont keuz gant, da ub. : éprouver du regret.
●(1867) FHB 103/402a. En hent franc ive e sao keuz gant hiniennou. ●(1869) HTC 70. an Isrealitet a zave keuz gantho. ●(1880) SAB 190. Ar mab prodig a zavas keuz ganta pa velas e fazi. ●(1894) BUZmornik 307. ann impalaer a zavaz keuz ganthan da veza kounadounet ar Zant d'ann harlu.
●(1902) MBKJ 42. klask a ra e savje keuz ganthan. ●(1907) AVKA 241. ha goude e teuas keun dehan hag ec'h eas. ●(1907) PERS 299. ha goude beza sonjet eun nebeut, e sav keuz ganthan. ●(1935) NOME 28. Mil malloz !...Keuz a savo dit, paotrig...
(3) Kemer keuz : éprouver du regret.
●(1861) BELeu 94. red-é quemér méh, quæ ha glahar.
(4) Kaout keuz : regretter.
●(1732) GReg 795b. Avoir du regret, tr. «Cahout qeuz.»
●(1792) BD 1865. ma sonches es pechet assuret es pe queun, tr. «Si tu pensais à tont péché, tu aurais certainement du regret.»
●(1893) IAI 54. hag a roe ar pardoun abarz gouzout d'ar zur ha keuz en doa ar pec'her.
●(1936) PRBD 11. n'eo ket awalc'h kaout keuz. ●(1942) DADO 12. Marteze, hogen keuz az pezo ma talc’hez evel-se.
(5) Kaout keuz da : regretter, se repentir de.
●(1880) SAB 8. keuz am euz ive da veza, amzer zo bet, gret poan d'am (...). ●(1890) BSS 23. a bouez mo devezo keus d'o fec'hejou a m'o devezo covesseet a communiet.
●(1907) PERS 233. n'en doa ket a geuz aoualc'h d'he bec'hejou.
(6) Kaout keuz o : regretter de.
●(1889) SFA 312. Breman em euz mez ha keuz o veza bet kenn dianaoudek enn ho kenver.
(7) Hadañ keuz : se préparer des regrets.
●(18--) SAQ II 56. Rei an danvez d'ho pugale 'zo hada keuz e penn ho ti.
(8) N'ober na keuz na joa ouzh : ne plus s'intéresser à rien.
●(1952) LLMM 31/59. Ne ra mui na keuñ na choa (= joa) anezhañ, tr. «il ne s'intéresse plus à rien.» ●(1964) LLMM 102/27. Diwar neuze, intañvezet e-kreiz ma yaouankiz, ma un hag hep den da garet war an douar, e kouezhjon en dizesper hep gellout ober na keuz na joa ouzh netra.
B. [sujet : qqc.] Ober keuz da ub. : causer du regret à qqn.
●(1880) SAB 8. lavaret un ano bennac eus ar pez a ra keuz deoc'h.
II. Loc. adv. A-geuz-kalon : à contre cœur.
●(18--) SAQ I 197. henvel ouz eun tad ha ne sko nemet a gueuz-kaloun.
III. Na vezañ e geuz en e vañch :
●(1912) MELU XI 345. Hennez 'man ket e geu en e vanch, tr. E. Ernault «Il n'a pas son regret dans sa manche, il regrette beaucoup sa sottise.»
- keuz .2keuz .2
m. & adv.
I. M.
A. =
●(1557) B I 426. An disprisancc ann offrancc (variante : offancc) setancet / Deze gant queux en hoz reux oz eux groaet, tr. «pour le mépris offensant que vous avez eu le malheur de leur témoigner.»
B.
(1) [dans une phrase négat.] Ur c'heuz : rien.
●(1879) BMN 307. petra-bennag ma n'em oa debret eur c'heuz abaoue meur a zevez.
●(1938) WDAP 2/87. N'en deus ket fiñvet eur c'heuz, itron an ti. ●(1947) YNVL 30. Biskoazh seurt nozvezh ! Ne weler ket ur c'heuz. ●119. Ha ne weler ket ur c'heuz er-maez. ●(1973) SKVT II 24. ne reont ket ur c'heuz eus o daouarn. ●(1974) SKVT III 102. Ne gomprenan ket ur c'heuz en ho kaoz. ●128. ne fiñvas ket ur c'heuz.
(2) [dans une phrase affirm.] Ur c'heuz : quoi que ce soit.
●(1973) SKVT II 123. ma klevan ur c'heuz eus ar pezh a zo c'hoarvezet.
II. Loc. adv. Etre keuz ha reuz : en s'y prenant à plusieurs fois.
●(17--) BMa 1406-1408. N'import quet a man me a meus / Atrapet entré queuz a reuz / Pruneos a raisin a bep sort, tr. «Il n'importe, ici, j'ai attrapé, en m'y prenant à plusieurs fois, des pruneaux et des raisins de toutes sortes.»
●(1962) TDBP II 442. Me a oa bet eur miz oh ober an doënn-ze etre keuz ha reuz, tr. «j'avais été un mois à faire ce toit-là en m'y prenant à plusieurs fois, à mes moments perdus.»
- keuz .3keuz .3
m. (alimentation) Fromage.
●(14--) Jer.ms 31. Gant he queux he uzen / Cougant dan Ormandy, tr. Herve Bihan « avec son fromage et son lait caillé / certes en Normandie ». ●(14--) Jer A.267. Unan an teyr a deuz / Gant he queuz (hypercorrection Le Pelletier, lire : queux) he uzen // Cougant dan Ormandy, / Hep nep sy da dysquen, tr. Herve Bihan « Un des trois (navires) vint avec son fromage et son lait caillé, / Certes en Normandie, sans aucun doute, pour y descendre. »
●(1866) FHB 72/154a. diou dorz kaouz pe fourmach Holland.
●(1954) VAZA 168. un tamm harink dindan ul libistrad keuz c’hwerv awalc’h.
- keuzadenn
- keuzetkeuzet
voir keuziet
- keuziad .1keuziad .1
m. –idi Personne qui regrette.
●(1847) BDJ v. Pep gwir geuçziad a dle-tà tec'het dioc'h strolhou fall.
- keuziad .2keuziad .2
m. Regret.
●(1850) MOY 289. bezit qeuziat bras d'an hini tremenet, tr. (GMB 137) «ayez grand regret de.»
- keuzialkeuzial
voir keuziñ
- keuziañkeuziañ
voir keuziñ
- keuziatkeuziat
voir keuziñ
- keuzidigezhkeuzidigezh
f. (religion) Contrition, repentir.
●(1732) GReg 206b. Contrition, veritable douleur d'un penitent, tr. «Qeuzediguez güiryon eus e bec'hegeou.» ●Avoir la contrition, tr. «cahout ur gueuzidiguez guiryon.»
●(1876) TDE.BF 342a. Keuzeudigez, s. f., tr. «Regret, repentir.»
●(1909) NOAR 52. an akt a geuzidigez.
- keuzidikkeuzidik
adj. Contrit, repentant.
●(c.1500) Cb 54a. [cuezedicat] Jtem dolorosus / a / um. gal. doloreux / plain de douleur. b. cuezedic. ●(c.1500) Cb 95b-96a. [goelaff] Jtem trenus / na / num. g. lamentable / plourable. b. cuezedic. ●(1521) Cc [cuezedicat]. g. douloureux. b. cuezedic. ●[pinigaff] g. repentent. bri. cuezeudic. ●[trist] g. triste. b. cuezudic. ●(1530) Pm 147ab (Tremenuan). Thomas ho guelas quen quezedic / Buanec fresq ha lesquidic, tr. Léon Fleuriot (GVB 315) « Thomas les vit tellement affligés / Irrités, certes, et brûlants. »
●(1732) GReg 206b. Contrit, ite, repentant, tr. «Qeuzedicq. qeuzeudicq.»
●(1847) MDM 86. ar-re goupab keuseudikoc'h. ●(1876) TDE.BF 342a. Keuzeudik, adj., tr. «Contrit.»
- keuzidikaatkeuzidikaat
v. intr. Se repentir.
●(1464) Cms (d’après DEBm 259). cuezeudicat. ●(1499) Ca 52b. Cuezedicat. g. doulour auoir. ●(c.1500) Cb 13b. Ancquen vide / in cuezudicat. ce tout vng. ●54a. Cuezedicat. g. douleur auoir. ●(1521) Cc. Cuezedicat g. douleur auoir.
●(1732) GReg 796a. Regréter, tr. «Qeuzedicqât. pr. qeuzedicqeët.»
- keuzidikaet
- keuziekkeuziek
adj. Contrit, repentant, marri.
●(1866) LZBt Du 217. eul laer keuiek. ●218. mar d-oc'h keuiek e-gwirione.
- keuzienkeuzien
m. (alimentation)
(1) Petit-lait.
●(1752) PEll 192. Cujen, [En Treguer] est le petit lait.
●(1876) TDE.BF 383b. Kujen, s. m. T[régor], tr. «Petit lait, eau qu'abandonne le lait caillé.» ●(18--) EER 19. D'he ar c'haouled, dec'h ar c'heujen.
●(1962) TDBP ia 40. Hemañ a zo lêz fall, 'vel keuzienn, tr. «celui-ci est du mauvais lait, comme du petit lait.»
(2) Laezh-keuzien : petit-lait.
●(1890) MOA 153b. Leaz keujen (T[régor]), tr. «petit lait qu'on boit avec les caillebottes.»
- keuzietkeuziet
adj. Contrit.
●(c.1500) Cb 20a. g. componis pour ses pechiez. b. quezet dre pecheudou. ●48a. g. contrict. b. queuzet. ●(1575) M 431. Nedeux negun quen feru, pan preder á meruell, / Na vez é neuz queuzet, tr. «Il n'est personne de si dur, quand il pense à mourir, / Dont la mine ne soit chagrine.»
●(17--) ST 300. Ann den-ze (…) en em gav keuziet, tr. «Cet homme est bien repentant.»
●(1862) JKS 289. e vezann keuziet pa ne vez ket euruz. ●(1869) FHB 235/205b. gan eur galon keuziet. ●(1871) FHB 312/406b. goulennit gras evit pec'herien keuziet. ●(1899) LZBt Meurzh 11-12. Ankeniet on, keuniet soken o welet anoc'h o vont arog d'in d'ar baradoz.
- keuziñ .2
- keuziñ / keuziañ / keuziat / keuzial .1keuziñ / keuziañ / keuziat / keuzial .1
v. tr.
I. V. tr. i.
A. Keuziañ da.
(1) Keuziañ d'ub. : regretter qqn.
●(1790-1794) ADBr 41, 1934, pp. 189-255).">PC I 212. A dar sort gos a dar miliç – Eo e qeusit qen anqenius.
●(1889) ISV 85. me ho les da zonjal pebez taol a scoaz e calon ho zud a ioa o keuzial hag o vouela dezho !
●(1900) MSJO 240. Doue ne zifen ket keuzi na voela d'an dud a ves diframet diganeomp gant ar maro. ●(1915) HBPR 109. Hirio ar veleien vad a zo tec'het kuit hag ama, an oll a zo o keuzial d'hezo.
(2) Keuziañ d'udb. : regretter qqc.
●(1710) IN I 23. cals anezo, pa edont en deserz, a gueuze dan oignoun ha d'ar c'hic. ●68. queuzi d'am resolution. ●(1732) GReg 796a. Les Israëlites étans dans le Desert, regretoient les oignons, & les chairs d'Egypte, tr. «Cals a Israëlided pa edont èn Deserz, a gueuzyé d'an oignon, &c.»
●(1866) FHB 100/377a. keuzi d'ho iaouankiz, d'ho amzer dremenet.
►absol.
●(17--) FG II 66. Queusi a rit-hu dija beza var ar pouent da gaout par.
●(1872) ROU 99b. Exprimer ses regrets, tr. «Keuzi.»
●(1904) BOBL 24 décembre 14/2c. re zivead eman o keuzia. ●(1906) KANngalon Gwengolo 216. keuzi re zivezad ne dalvesfe netra. ●(1906) KANngalon Here 240. o keuzi hag ho ouela. ●(1953) BLBR 63/4. Lezomp a gortez (lire : gostez), hep keuzi re, kement a herz ouz mab-den da vont gant e hent warzu gwellaenn. ●(1957) ADBr lxiv-4 466. (An Ospital-Kammfroud) Keuzial : v. accentué sur l'i. – Synonyme de kaoud, kavoud keuz : avoir du chagrin, regretter. Da betra e talv deoh chom da geuzial evel-se, re ziwezad eo bremañ !
B. Keuziañ war udb.
(1) Se repentir de qqc.
●(1880) SAB 120-121. Grit pinijen, keuzit var ho pec'hejou.
(2) Regretter qqc.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 225. arabat eo d'eomp chom da geuzi war an amzer dremenet.
II. V. tr. d. Attrister.
●(1732) GReg 62a. Attrister, donner des sujets de tristesse à quelqu'un, tr. «queuzya ur re. pr. queuzyet.» ●795b. Causer du regret, tr. «Qeuzya. pr. qeuzyet.» ●Mes pechez passez me causent bien du regret, tr. «Va phec'hejou trémenet a zeu dam c'heuzya meurbed.»
●(1850) JAC 36. Nemet keuziat Jospeh.
III. V. intr.
(1) Regretter.
●(c.1500) Cb (d’après GMB 137). Cuezaff, se repentir.
●(1911) BUAZperrot 894. N'en devoue ket a dro da geuzi.
(2) Éprouver de la contrition.
●(1732) GReg 206b. Avoir la contrition, tr. «Qeuzya ê güirionez.»
IV. V. pron. réfl. En em geuziañ : s'affliger.
●(1580) G 285. Ioeusset, noz em cuzet re, tr. «Réjouissez-vous, ne vous affligez pas trop.»
- keuzvezkeuzvez
s. (alimentation) Petit-lait.
●(1499) Ca 106b. Guipat vide in queusuez. l. hoc serum / ri. ●171a. Queusuez. g. meigne (lire : meigue) l. hec sera / re. Jdem hoc serum / ri.
- kev .1kev .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Creux, creuse.
●(1499) Ca 171a. Queu. g. caue.
●(1907) VBFV.bf 39b. keu, adj., tr. «creux, profond.» ●(1985) ADEM 101. (An Arradon) kew oa an ti, karg a zaour d’ar gouiañv.
(2) Concave.
●(c.1718) CHal.ms i. concaue, tr. «queu.» ●(1732) GReg 190a. Concave, tr. «Qeu.» ●(1744) L'Arm 67b. Concave, tr. «Ceu.»
●(1907) VBFV.bf 39b. keu, adj., tr. «creux, profond.» ●(1985) ADEM 101. (An Arradon) kew oa an ti, karg a zaour d'ar gouiañv.
●(1962) EGRH I 33. kev a., tr. « creux, concave. »
(3) Profond.
●(1744) L'Arm 309b. Profond, de, tr. «Ceu.» ●(1745) BT 334. Er veistre queu em halon, tr. «le fiel profondément dans mon cœur.»
II. Adv. Profondément.
●(1787) BI 43. ean ë doulle enn doar, ean ë-ya queü abarh hemb cavoüet enn disterran seblantt à zeure.
●(1907) VBFV.bf 39b. keu, adv., tr. «profondément.» ●(1913) AVIE 89. ean e doull keu mat eit lakat er fondizion anehou ar re roh.
- kev .2kev .2
m. –ioù
(1) Cavité.
●(1732) GReg 190a. Concavité, l'espace creux, tr. «Qeu. p. qeuyou.» ●233b-234a. Creux, cavité, profondeur, tr. «qeu. p. qeuyou.» ●Il y a là un grand creux, tr. «ur c'heu doun a so a-hont.»
●(1909) FHAB Mae 137. Lod, pa o deuz troc'het ar bizin diwar ar mean, hen tro, pa c'hellont, pe a zell er c'henviou (1) da velet ha ne gavint ket eun ormelen pe eur vriniken benag da gas d'ar gear. ●(1) Kenviou, ar c'henviou, ce sont les fentes, les crevasses des rochers : le mot est connu en Cornouaille dans ce sens. ●(1942) DRAN 79. Pelloc’h eur c’heo o tislonka tan, evel genou eur forn o c’hori. ●(1963) LLMM 99/267. da doullañ dindan douar trepasoù ha kevioù gwidreüs meurbet.
(2) Grotte.
●(1847) FVR 297. en em guza er c'heviou hag er c'hoajou.
●(1909) FHAB Mae 137. Kenviou, ar c'henviou, ce sont les fentes, les crevasses des rochers : le mot est connu en Cornouaille dans ce sens et même dans celui plus étendu de grotte.
(3) (Pêche) Trou pour mouiller des casiers à homards ou à langoustes.
●(1985) OUIS 112note. trouver le bon keo (trou) pour y mouiller ses casiers à homards ou à langoustes.
- kevadkevad
m. (agriculture)
(1) Somme due par le fermier entrant au sortant.
●(1931) VALL 22b. Amendement que le fermier entrant doit payer au sortant, tr. «kevad m.» ●(1949) KROB 13/13. Paet gantañ ar c'hevad, ez eas Yann hag e geveler da di an noter. ●(1962) EGRH I 33. kevad m., tr. « amendement de la terre, que le fermier entrant doit payer au sortant (Ernault). »
(2) Assolement.
●(1931) VALL 41b. Assolement, tr. «kesad et kevad m.»
- kevadurkevadur
voir keviadur
- kevaezkevaez
m. -où.
(1) Champ commun, quévaise.
●(1464) Cms (d’après GMB 114). Commanant pe quemaes (louage). ●(1499) Ca 48b. Coumanant. g. couuvenance. g. conuenance. b. comanant pe quemaes. ●129b. quemaes. ●171a. Queuaes. g. couuenant / ou champ.
(2) (droit) Quévaise.
●(1732) GReg 772a. Quevaise, Us, Coûtume de certains lieux, comme dunTerritoire de Rohan, du Relecq, &c. différent cependant en quelques points, tr. «Qævæs. Guïr Qævaes. Custum ar c'hævæs. (...) Dans l'usement de Quevaise la tenuë est au mineur ; & à défaut d'enfant mâle, la tenuë va au Seigneur, tr. «E douar Qævæs ar goumanant a aparchant ouc'h ar map yaouancqâ ; ha defaut map, ez a d'an Autrou.» ●(1744) L'Arm 318a. Quevaise, tr. «Kævæss. m.»
- kevankevan
adj. Entier, intact.
●(1530) Pm 13. Ma ves (lire Maues) aman coffan na net, tr. « Femme qui demeurez intacte et pure.»
- kevaneükevaneü
adj. = (?).
●(1914) KZVr 52 - 01/03/14. bozadou marvailhou kevaneü a dapo krog en hon c'halon.
- kevannez
- kevannezus
- kevarc'hkevarc'h
m. Salut.
- kevarc'hañkevarc'hañ
v. tr. d. Saluer.
●(1959) BAHE 18/8. Kerkent e teuas an Aotroù Dynallt Owen (…) d'hor c'hevarc'hañ (saludiñ).
- kevareg
- kevat .1kevat .1
voir keviañ
- kevat .2kevat .2
v. tr. d. Approfondir.
●(1732) GReg 46b. Approfondir, creuser plus avant, tr. «Van[netois] qeüat.»
- kevatalkevatal
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Équipollent, égal.
●(1732) GReg 187a. Compensation, tr. «Accion, pe dre hiny ez rear ma véz par, pe, qevatal, un dra da un all.» ●363b. Equipollent, ente, ce qui égale en valeur une autre chose, à laquelle il est comparé, tr. «Qevatal.»
●(1847) FVR 184. en eur brezegi bepred a dorr-penn, e oa frank, kevatal ha breudeur ann holl C'hallaoued. ●(1876) TDE.BF 342a. Kevatal, adj., tr. «Egal, semblable, proportionné, équivalent.» ●Kevatal iñt e pep tra, tr. «ils sont proportionnés en tous points.»
●(1905) BOBL 22 juillet 44/2d. o foblanz a zo kevatal en o niver.
(2) Bezañ kevatal : être à égalité (en droit, etc.).
●(1869) FHB 211/12b. ne d'eo ket an oll cavatal er bed-ma. ●(1870) FHB 265/26a. lacat an oll da veza cavatal.
●(1872) GAM 40. Rag-se e oent kavatal, freuz taol a oe.
(3) Kevatal gant : égal à.
●(1904) ARPA 222. n'ho deus labouret nemet eun heur, hag e lakit anezho cavatal ganeomp-ni. ●(1924) NFLO. valoir. je v[ous] vaut, tr. «kevatal ganeoc'h.» ●(1931) VALL 243a. Égal ; de même valeur que, tr. «kevatal gant.»
(4) Kevatal etre : égaux entre.
●(1871) FHB 311/396a. Kavatal etrezho, nicun ne lavare : «an dra-ma zo din-me hag an dra-ze zo did.»
(5) Kevatal da : égal à.
●(1732) GReg 363b. Equipoller à quelque chose, tr. «Beza qevatal da un dra all.»
●(1839) BSI 237. An offrançz-se ; el lavaret a ran hardiçz, a zo qênvatal ha trêc'h memes da guemend graçz am eus recevet hac a recevin biqen diguaneoc'h.
●(1931) VALL 243a. Égal ; de même valeur que, tr. «kevatal da.» ●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 212. An Iliz (…) he deus embannet eo ar vaouez kevatal d'ar gwaz.
(6) Kevatal ouzh : égal à, en rapport à.
●(1847) FVR 167. ober eur binijen kevatal ouz grisiested hou fec'hejou.
(7) Proportionné.
●(1732) GReg 760b. Proportionné, ée, qui est proportionné ; parlant des parties d'un tout, tr. «Qevatal.» ●Un corps proportionné, tr. «Ur c'horf qevatal. p. corfou qevatal.» ●761a. Tout est proportionné dans cette maison, tr. «Pep tra a so qevatal ebarz èn ty-hont.»
II. Adv. De la même manière.
●(1926) KANNgwital 287/448. Ha da heul ar feiz, ar vuez kristen skoulmet enni a dec'h kevatal.
- kevataladur
- kevatalañ
- kevded
- kevedkeved
f. –où Quenouillée.
●(1732) GReg 771a. Quenouillée, le poids de lin, ou de chanvre qu'il convient de mettre sur la quenouille, tr. «Van[netois] qeved. p. qevedéü.» ●(1744) L'Arm 297b. Poupée (…) De lin, tr. «Quevætt.. ædeu. f.»
●(1876) TDE.BF 342a. Keved, kevet, s. m. V[annetais], tr. «Quenouillée ; pl. kevedeu.»
●(1903) MSLp xii 78 [454]. On dit à Baud kiùed pl. eu «quenouillée d'étoupe» ; kiùedein «préparer la quenouillée». ●(1910-15) CTPV I 126. hi hevedek lin.
- kevediñkevediñ
v. tr. d. Préparer la quenouillée.
●(1903) MSLp xii 78 [454]. On dit à Baud kiùed pl. eu «quenouillée d'étoupe» ; kiùedein «préparer la quenouillée».
- keveil
- keveler / keverer / keverourkeveler / keverer / keverour
m. –ion
(1) Associé.
●(1879) ERNsup 158. keveler, keñveler, pl. ien, associé ; voisins qui s'aident dans les grands travaux. ●(1896) GMB 479. pet[it] tréc[orois] perc'hen an dërves le cultivateur qui fait travailler pour lui, à charge de revanche, ses kevelerien ou associés à cet effet. ●553. pet[it] tréc[orois] keveler, keñveler, pl. ien associé ; voisins qui s'aident dans les grands travaux.
●(1906-1907) EVENnot 28. (Louaneg) He breur ha me zo kevelerien. ●(1913) PRPR 51. Tabud braz a dlee ranna ar Varzed etre daou gostez, goude ma oant bet da genta kevareien vad. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Feur, skipailh, kevelerien, tr. «équipe de travailleurs qui s'entraident.» ●(1935) BREI 404/2b. dec'h e oant kevelerien, o staga asambles. ●(1942) VALLsup 13b. ils sont associés, tr. «kevelerien int.»
(2) Bezañ keveler gant ub. : aider qqn, lui donner un coup de main.
●(1879) ERNsup 158. Me zo keñveler ganac'h, je suis votre homme, je vais vous donner un coup de main, Trév.
(3) par antiph. Adversaire, rival, concurrent. cf. kevezer
●(1732) GReg 192a. Concurrent, qui a la même prétention qu’un autre à une même charge, dignité, avantage, tr. «Qêverer. p. qêveréryen. qêverour. p. yen.» ●824a. Rival, concurrent en amour, tr. «Qeverèr. p. qeveréryen. qevezèr. p. qevezéryen. Van[netois] qeñverour. p. yon, yan.»
●(1834) APD 80. en em rejouisa en ur fêzon dinatur eus a valeuriou ho qeverrerien. ●(1857) CBF 65. Ho keferer a zo kre he gein, tr. «Votre adversaire a les reins forts.»
●(1934) BRUS 299. Un compétiteur, tr. «ur hevérour.»
- kevelerezkevelerez
f. –ed Concurrente.
●(1732) GReg 192a. Concurrente, tr. «Qêveroures. p. qêverouresed. qêvererès. p. ed.»
- kevelerez / keverourezkevelerez / keverourez
f. –ed
(1) Associée.
(2) par antiph. Concurrente.
●(1732) GReg 192a. Concurrente, tr. «Qêveroures. p. qêverouresed. qêvererès. p. ed.»
- kevelerezh / kevererezh