Devri

Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés

Page 21 : de kerforn (1001) à kernev-kerne-1 (1050) :
  • Kerforn
    Kerforn

    n. de l. Kerfourn.

    (1902) LZBg Mae 101. Kerfourn. ●(1905) ALMA 69. Kerfourn. ●(1905) DIHU 03/53. ur huré a Gerforn.(1934) BRUS 295. Kerforn.

    (2) Blasons populaires : voir Paourizion, Tudigoù.

    (3) Nom de famille.

    (1970) NFBT 116 N° 889. Kerforn. ●N° 890. Kerforne. ●N° 891. Kerfourn.

  • Kergidu
    Kergidu

    n. de l. Kerguidu (Trézélidé, Plougoulm).

    I.

    (1877) EKG I I. Emgann Kergidu ha traou all c’hoarvezet e Breiz-Izel Epad dispac’h 1793. ●147. Trei a reaz divar an hent braz gand eul loden euz he dud, evit mont, abiou Begavel, da vaner Kergidu. (...) Epad m'edomp-ni e Tosen-Fantik oc'h en em ganna ouc'h Canclaux, eun daou-ugent den bennag a ziskennaz var an hent braz, d'an traon, hag a freuzaz pount Kergidu.

    (1921) PGAZ 26. hag hano a zo an’ezhi en emgann Kergudu. ●(1923) FHAB Mezeven 6/213. N'eus ket a galt vloaz c'hoaz, pa dec'het diwar hent bras Kastell-Paol da Lesneven, e kichen Pont Kergidu, - brudet dre an emgann a zavas eno, er bloaz 1793, etre tud Gorre-Leon ha soudarded c'hlaz ar jeneral Canclaux. Gwengolo ●9/333. Epad teir zizun e talc'hjont penn d'ar jeneral Canclaux, kanna a rejont anezan, end-eeun, e kichenik Guipavas, met goude emgann Kergidu, e Plougoulm, ar Vretoned a fallgalonas hag a blegas dirag an Dispac'herien.

    II.

    (1) Akre bone Kergidu.

    (1877) EKG I 160-161. Goude emgann Kergidu, gand aoun na deuche ar vro d'en em zevel a-bez a enep ar republik, e oue digaset da Gastel seiz pe eiz mil soudard, ha forz kanoliou gantho. Mad, peb tro ma'z ea unan-bennag divar ar meaz e kear, eur boned segovii var he benn, da verza eul loan pe eur boezellad ed, ez ea raktal var he lerc'h eur vandenn soudarded en eur leuskel mil malloz ha ne ententet ket. Ar c'homzou-man epken a glevet mad : Akre bone Kergidu. Anat oa o doa c'hoant da jarneal ha da zakreal divarbenn ar boned segovii, abalamour an darn-vuia ac'hanomp a ioa ar boned-se gantho e Kergidu; hag ar re a ioa chommet beo euz a zoudarded Canclaux, n'o doa ket ankounac'heat penaoz oant bet kempennet ganeomp-ni, ha pegen tost oa bet d'ezho kaout-oll ar maro var an dachenn.

    (2) Surnom donné aux enfants d’un habitant de Sibiril qui s’était engagé dans la Garde Nationale : bugale Pierig Canclaux.

    (1877) EKG I 161. Bugale an den-ze o deuz dalc'het he les-hano, hag abaoue, e Sibiril, e Cleder, e Plougouloum, ha zoken e Kastel, n'int hanvet nemed bugale Pierrik Canclaux.

  • kergloc'h
    kergloc'h

    adj. (textile) Lien kergloc'h : grosse toile.

    (1732) GReg 926a. Grosse toile, tr. «lyen kergloc'h

    (1876) TDE.BF 339a. Kergloc'h, adj. C[ornouaille], tr. «Epais, grossier, parlant de la toile, des étoffes.»

  • Kerglof
    Kerglof

    n. de l. Kergloff.

    (1890) MOA 21b. Kerglof.

    (1905) ALMA 65. Kergloff. ●(1950) KBSA 9. e Kerglov, tost da Garaez.

  • Kergournadec'h
    Kergournadec'h

    voir Kleder

  • Kergrist
    Kergrist

    n. de l. Kergrist.

    (1849) LLB 86. Hag é pardon Kergrist hag é pardon Karwez.

    (1902) LZBg Mae 101. Kergrist. ●(1943) CHDI 25. Treuzet hon es Sant Goneri, / Kousket é mesk er raden glas / Ha borh Kergrist, kavel hor gouen.

  • Kergrist-Moeloù
    Kergrist-Moeloù

    n. de l. Kergrist-Moelou.

    (1) Kergrist-Moeloù.

    (1867) BBZ III 282. E tachen Kergrist-Moelou, d'ar iou fask, tarz-ann-deiz.

    (1924) ARVG C’hwevrer 30. evel ma kaver c’hoaz e Kergrist-Moëllou. ●(1933) BREI 324/4c. kalvar ha garnel Kergrist-Moellou.

    (1885) OLLI 160/644. Gwerz ann Otrou Zant Lubin, patron Illiz Moëlou.

    (2) [Toponymie locale]

    (c. 1868) GBI II 340. Me 'savo ti d'ac'h newe-flamm, / Gant ar c'hoad kaer a Goad-ar-Spagn.

    (1996) FLDH 90. Gourc'hemennoù dit bepred, Job, person Tremargad, / Kergrist ha Sant-Lubin : lec'hioù kaer en Argoad.

  • kerheg
    kerheg

    f. (?) kerc'heg (?).

    (1932) DIHU 257/173. é kiz ur gerheg nédet eit spontein en éned.

  • kêriad / kêrad .1
    kêriad / kêrad .1

    m. kêriz

    I. Habitant d’une ville, citadin.

    (1732) GReg 961a. Les habitants d’une ville, tr. «Kæris

    (1861) BSJ 79. Rah er guéris. ●(1876) TDE.BF 339a. Keriad, s. m., tr. «Habitant d’une ville, bourgeois ; pl. keriz.» ●(1878) EKG ii 213. Pa glevaz keriz an drompill.

    (1911) SKRS ii 139. Kæriz Rom. ●(1939) RIBA 1. ur hérad pinùik.

    II. Kêriz + éponyme.

    (1) Kêriz-Pêr : habitants de Saint-Pierre-Quilbignon.

    (1890) MOA 26b. Keriz-Perr. ●30. Keriz-Perr.

    (2) Kêriz-Louan : habitants de Kerlouan.

    (1865) FHB 32/255a. Ar c’herreg deomp a lavar / Brema, Kerislouen, / Dibrada diouz an douar, / Scanvoc’h ac eb anken.

    (3) Kêriz-Niliz : habitants de Kernilis.

    (18--) MILg 229. Kerisniliz, ho person / a glefe kaout eur zon.

  • kêriad / kêrad .2
    kêriad / kêrad .2

    f. & adv. –où

    I. F.

    (1) Village.

    (1866) FHB 99/371b. Goude beza goal gasset evelse tud eur gueriat, ez eont da eur gueriat all. ●(1870) FHB 257/381a. o velet tan a joa en oll gheriadou. ●(1877) EKG I 95. o chomm eur pennadik dirak pep kerriad-tiez. ●(1889) ISV 358. Er geriad kenta ma en em gafchomp ne rejomp nemet eun ean.

    (2) Tout les habitants d'un village.

    (1732) GReg 961a. Plein une ville de monde, tr. «Kæryad. p. kæryadou. ur guæryad tud. p. kæryadou tud.»

    (1844) LZBg 2l blezad-1 lodenn 40. ha chetui ol er guérad tud ar ul lerh.

    (1919) DBFVsup 38b. kériad, tr. «f. toute la ville, tout le village.»

    II. Adv. A-gêriad : par hameau, par village.

    (1790) MG 227. Hum dolpein e rér a guærad én un ti-benac, mar a huéh én ur hreu.

    (1818) HJC 75. en dud i sortie à guèread, eit donet inn albenn à Jésus.

  • kêriadenn
    kêriadenn

    f. –où Village.

    (1890) MOA 518a. Petit village, tr. «keriadenn.» ●(1894) BUZmornik 194. euz ann eil keriadenn d'eben.

    (1907) AVKA 59. deus oll geriadeno ar Galile. ●(1908) PIGO II 54. damdost d'ar geriaden elec'h ma'z oun ganet. ●(1911) BUAZperrot 35. en eur geriaden he hano Binasko. ●(1915) HBPR 96. en eur geriaden a hanver ar Peder Milin. ●(1961) LLMM 86/156. Evit gwir, e ouie an holl er gêriadenn e oa David gaezh den d’e vanne.

  • kêriadez
    kêriadez

    f. –ed Habitante d'une ville.

    (1876) TDE.BF 339a. Keriad, s. m., tr. «Habitant d'une ville, bourgeois ; pl. keriz.» ●Keriadez, s. f., tr. « C'est le féminin du précédent [= Keriad]. »

  • kêriañ
    kêriañ

    v.

    (1) V. tr. d. Rentrer à la maison.

    (1931) VALL 646a. Rentrer (le blé) à la maison, tr. «kêria L[éon].»

    (2) V. intr. Revenir à la maison.

    (1962) EGRH I 32. kêriañ v., tr. « revenir à la maison. »

  • kêriata
    kêriata

    v. tr. d. Rentrer à la maison.

    (1931) VALL 646a. Rentrer (le blé) à la maison, tr. «kêriata L[éon].»

  • Kerien
    Kerien

    n. de l. Querrien.

    (1) Kerien.

    (1865) FHB 20/160a. E parrez Querrien e voue laeret brema eus eur pennad, eur pez lian. ●(1890) MOA 25a. Kerrien.

    (1905) ALMA 66. Kerrien. ●(1996) GESI 110. E Kerien(-Skaer) ez eo distennañ.

    (2) Devinette.

    (1929) MKRN 170/76. Petra a ia bemdez eus ar Faouet da Gerrien dre Lannijen hep fichal na gar na troad ? ●réponse 173/76. An hent.

    (3) Nom de famille.

    (1970) NFBT 128 N° 975. Kerien. ●151 N° 1151. Kerrien. ●236 N° 1854. Querrien.

    (4) [Toponymie locale]

    (1866) FHB 50/395a. Jannet Beaumin, eus a Guervragnen, e parrez Querrien, en escopti Kerne.

  • Kerien-Boulvriag
    Kerien-Boulvriag

    n. de l. Kerien.

    (1) Kerien.

    (1912) BUAZpermoal 920. Laruen a oa neuze dindan Bothoa, kouls ha Kanuel, Santez-Trifina ha Kerien. ●(1925) ARVG 3/55. Parreziou Boulvriak, Sant-Drien, Plijidi, Sant-Pever, Senven, Koadou, Magor, Kerien, Sant-Negan, Pont-Melvez...

    (2002) TEBOT 63a. Etre Kerien ha Mael / Ha Stank an Abati / 'Zo ur c'hloareg yaouank / O poursuiñ e studi.

    (2) Nom de famille : voir Kerien.

  • kerieroù
    kerieroù

    plur. Bât.

    (1987) GOEM 177. Le bât, ar c'herierou (...) Grâce à Mathurin Méheut, on connaît le kerierou de l'île de Batz.

  • kêriñ
    kêriñ

    voir kêrat

  • kerion
    kerion

    m. –ed Petit être des contes et légendes. cf. korrigan

    (1912) CARN 35. Er-Kerioned. – Les Kerions ou Korigans. Les gens qui vivaient autrefois dans ce pays étaient des Kerions, c'est-à-dire des petits hommes comme les nains.

  • Keriti
    Keriti

    n. de l. Kérity (Paimpol).

    (1) Keriti.

    (18--) PENdast 258. Querity hac Yvias, Perros a Lanvi(ni)ec. ●(18--) SON II 276. Me a wel merc'hed Keriti / O tiskenn gra an Abati.

    (1900) (1928) CONS tome 3 13/56. An hini 'zo manac’h en Abati / En deus eur wreg en Keriti.(1930) ANTO 3. Plêraneg ha Kerity.(1933) BREI 324/4c. Disul, parrouz Keriti a welas eur c'haer aouel.

    (2) Proverbe.

    (1900) (1928) CONS tome 3 13/56. An hini 'zo manac’h en Abati / En deus eur wreg en Keriti. ●(1902) KRUP t. 8 276-277. N'eus manac'h er Minic'hi / N'en defé (lisez defé) grég é Kerity. Il n'y a pas de moine dans l'abbaye qui n'ait femme à Kérity. "Espèce de proverbe" sur le couvent de Beauport; "bon mot" qui semble avoir été appliqué à tort et à travers (Habasque, I, 245; III, 35, 36).

    (3) Blason populaire.

    (2006) HYZH. 244/37. Keriti treitour ha paour.

  • Keriti-Penmarc'h
    Keriti-Penmarc'h

    n. de l. Kérity (Penmarc’h).

    (1) Keriti-Penmarc’h.

    (1910) IBRK 83. Kerity-Penmarc'h, ken brudet dre gemwerz al lien, a oe distrujet gantan.

    (1865) FHB 46/361b. E Kerity, eur vourc’haden vras hag eun tamic porz mor d’eus Penmarc’h.

    (1995) LMBR 52. o tistreiñ da Geriti.

    (2) Blasons populaires : voir Penn-sardin, poch.

  • kêrius
    kêrius

    adj. Où il y a beaucoup de villes.

    (1732) GReg 961a. Païs où il y a beaucoup de villes, tr. «Bro kæryus

  • kerizid
    kerizid

    f. Cerisaie.

    (1962) EGRH I 32. kerizid f., tr. « cerisaie. »

  • kerkent
    kerkent

    adv. & conj.

    I. Adv.

    (1) Aussitôt, immédiatement.

    (1650) Nlou 471. Gant stat ha madaou, ez stouent, / Hac en henorent, quezquent tra, tr. « Ils s’inclinaient avec révérence et des biens, / et ils l’honoraient immédiatement »

    (1904) BSAB 22. Kenkent e lampaz ganti evel eul loen kounnaret. ●(1915) MMED 91. Ar zoudardet a deuas kerkent a gleiz hag a ziou d'an or.

    (2) Kerkent ha + adj. verbal : aussitôt, dès.

    (1908) FHAB Du 329. ar vugale, kerkent ha deuet eus ar skôl, a veze sterniet evel ar re all. ●(1943) HERV 71. Kzerkent ha diskennet, e teuas daveti. ●(1955) STBJ 77. Kerkent ha digrizet ha kemeret eun tammig liou gant o skant.

    (3) Kerkent hag ub. : aussi tôt que qqun.

    (1659) SCger 119a. il est venu aussi tost que moy, tr. «quer quent ha me eo deut.»

    (c.1825-1830) AJC 3857. pa voa on nenemied querquend hac on seuliou.

    (1924) BILZbubr 43-44/1026. Na padal ma klevas e oa punse war an ôd, ha Jarlig kerkent hag ar pôtr en daze.

    (4) Kerkent ha : dès.

    (1866) FHB 53/6b. kerkent ac ar mis meurs. ●(1868) KMM 112. kerkent ac goulaoui-deiz. ●(1894) BUZmornik 38. Kerkent ha goulou-deiz.

    (1911) BUAZperrot 350. kerkent ha goulou-deiz edo an eil sao. ●(1957) AMAH 69. war vale e ranken 'ta bezañ kerkent ha goulaouig an deiz.

    (5) Kerkent hag ar ger : aussitôt dit aussitôt fait.

    (1895) GMB 300. ken kent ag ë' gir, aussitôt dit que fait.

    (6) Kerkent all : aussi bien.

    (1909) BROU 213. (Eusa) Kerkent all e vijen maro, tr. «peu s'en est fallu que…» ●(1925) FHAB Ebrel 127. eun nebeudig gwez, met en o gwaskou ne ziouane, kerkent all, nemet drez gouez ha koz tammou spern fall. ●(1955) VBRU 31. Ha me kerkent all war ar c’hae d’ober va genou bras, met netra ne welis nemet boned krevek ar priñs o vransigellat a-us d’ur morad ofiserien a renk uhel, rak ur stumm fentus da gerzhout en devoa ar freilhennek treut-kagn-se.

    II. Loc. conj. Kerkent ha ma : dès que, aussitôt que.

    (1575) M 342. hac ez vihomp yuez, quezquent maz sinuezomp (lire : finuezhomp), tr. «  Et nous (y) serons aussi, dès que nous finirons »

    (1659) SCger 69a. incontinent que ie vis cela, tr. «querquent ha ma velis-se.»

    (1834) SIM 251. qerqent ha ma vezont libr. (1862) JKS 330-331. Pegen dishevel oc'h-hu kerkent ha ma teu a-dreuz-hent enn hoc'h enep ann distera enebiez. ●(1877) EKG I 61. kerkent ha ma vezo iset ar c'hi, e lamm a razaill var ar c'haz. ●(18--) SAQ I 65. Skrivagnourien da gaiera ar vugale kerkent ha ma teuont er bed.

    (1904) BSAB 5. Kenkent ha ma oa deud er Vro-ze. ●(1911) BUAZperrot 784. Kerkent ha ma oue pare ez eas da Rom.

  • kerl .1
    kerl .1

    m. –où cf. kelc'h, kleri

    I.

    (1) Cercle, cerceau.

    (1732) GReg 144b. Cerceau, cercle, ou, lien pour relier les tonneaux, les cuves &c., tr. «Van[netois] qerl. p. qerleü. ur herl

    (1907) VBFV.bf 39b. kerl, m. pl. eu, tr. «cercle, cerceau.»

    (2) Cercle d'un tonneau.

    (1899) BSEc xxxvii 156 / KRL 21. Ema o tizamm divar ar c'herlo (kerlo, cercles de barrique), tr. «Il est à boire, en train de faire la noce.»

    (3) Pièce d'une roue.

    (1744) L'Arm 342b. Roue (...) Frette ou cercle de fer, sur le bout, vers le chateau, tr. «Quêrle. m.»

    II. Disamm diwar ar c'herloù : boire, faire la noce.

    (1900) KRL 21 (Ku-Sant Trifin). Ema o tizam divar ar c'herlo (kerlo, cercles de barrique), tr. «Il est à boire, en train de faire la noce.»

  • kerl .2
    kerl .2

    f. Misère.

    (1911) DIHU 71/255. Lanngroéz e zou parrez er Gerl (er vizér, e larér).

  • kerlad
    kerlad

    m. Cercles.

    (1962) EGRH I 32. kerlad m. coll., tr. « cercles. »

  • Kerlaz
    Kerlaz

    n. de l. Kerlaz.

    (1867) BBZ III 142. Me gleve merc'hed Kerlaz a gane son ma mab. ●(1876) BJM 143. ur mission e Kerlaz, tost da Zouarnenez. ● (1890) MOA 21b. Kerlaz.

    (1912) KANNjuch Mae 5/36. Er Ieuc’h, abalamour da bardoun Kerlaz. ●(1928) FHAB Du/403. a-zioc'h ar ster habask ha skler a ya da en em deurel er mor, en aod ar Riz, etre Ploare ha Kerlaz. ●(1935) SARO 71. Gant o anoiou skrijus, ar Gêrgoad ha Kêrlaz / Zo, war lavar hon tud koz, harzou an emgann-laz.

  • kerlenn
    kerlenn

    f. –où, kerlad

    (1) Cercle.

    (1878) BAY 12. ur gerlen, tr. «un cercle.»

    (1907) VBFV.bf 39b. kerlen, f. pl. neu, kerlad, tr. «cercle, cerceau.» ●(1934) BRUS 272. Un cercle, tr. «ur gerlen, pl. kerlad.» ●(1962) EGRH I 32. kerlenn f. -où, tr. « cercle. »

    (2) Trémie.

    (1982) PBLS 148. (Sant-Servez-Kallag) kerlenn, tr. «trémie.»

    (3) Cercle de bois que l'on portait autour de la taille et qui aidait au transport de deux seaux pleins.

    (1919) DBFVsup 3b. ariad deur (Gr[oix]), s., tr. «deux seaux reliés par un cercle. A Cl[éguérec], ur gerlad deur.» ●(1993) MARV xi 43. (Rieg) eet da heul ar re all da gerhad dour gand he cherlenn hag he diou zaill (…) Mari a laka he diou zaill war ar porz, tennet he cherlenn kuit ganti.

    (4) Cercle de roue.

    (1934) BRUS 280. Un cercle de roue, tr. «ur gerlen neu, f.»

    (5) Cercle de tonneau.

    (1912) BUEV 66. tud é ari fusteu get kerlad hoarn.

  • kerlez
    kerlez

    voir keler

  • kerlikell
    kerlikell

    voir kornigell

  • kerliñ
    kerliñ

    v. tr. d. Cercler (barriques, etc.). cf. kelc'hiañ, kleriañ

    (1732) GReg 145a. Mettre des cerceaux à une barrique, tr. «Van[netois] qerleiñ. pr. qerlet

    (1907) VBFV.bf 39b. kerlein, v. a., tr. «cercler, garnir de cercles.»

  • Kerlouan
    Kerlouan

    n. de l. Kerlouan.

    I. Kerlouan.

    (1656) VEach 143. Klouen (...) à chom è maner Poulhalec è par-/res Klouen en Escopti Leon. ●146. en Presbiter á Klouen.

    (1834) KKK 98. war eunn armé barbared a ioa diskennet entré parrez Gwiséni hag hini Ker Louann. ●(1847) FVR 196. maget ha paet e parresiou Kerlouan. ●275. Gwillou Petoun, Kure e Kerlouan. ●(1865) FHB 3/24a. 4 labourer douar a barrez Kerlouan. ●32/254a. Iliz nevez Kerlouen. ●(1867) BBZ III 123. Rag e kad Kerloan e ma bet. ●(1877) EKG I 96. Paotred Plouneour-Dreaz ha paotred Kerlouan, dreist-oll, ho boned glaz var ho fenn, ho bleo hir pleget azindan-han, hag ho c'horn-butun enn he ourl, a c'hoarze ken na dregerne al leur-gear gantho. ●(1878) SVE 955. Potret Kerlouan, potret ann had panez. ●(1878) EKG ii 14. diou lodenn : unan anezho a ieaz varzu Goulc’han, Plouneour ha Kerlouan. ●(1878) EKG II 283. Var leur-gear Lesneven, er zizun var-lerc'h, e oue dibennet an Aoutrou Habask, kure Plourin, hag an Aoutrou Guillou Petoun, kure Kerlouan. ●(1879) BMN 322. Ian Dourmab, euz Kerlouan. ●(1879-1880) SVE 204. Kerlouan. ●(1890) MOA 21b. Kerlouan.

    (1911) BUAZmadeg 633. hag e touaraz e parrez Kerlouan. ●(1923) FHAB Gwengolo 9/333. Epad an amzer euzus-ze, daou gure Kerlouan. ●(1943) HERV 72. Merc’hed Kerlouan a dremene dirazo gant ar gwiskamantou-lid. ●(1982) PLNN 11/16. Paotr Kerlouan zo gwall hir e c'hilhotin. ●(1995) LMBR 88. Hir devennoù Goulc’han ha Kerlouan gwarezet gant an erv.

    II.

    (1) Dicton.

    (1878) SVE 955. Potret Kerlouan, potret ann had panez.

    (2003) TRMOR 24. Paotred Kêrlouan, paotred an had-panez / Paotred Gwiseni, paotred ar c'hil-krog.

    (2) Dicton.

    (2003) TRMOR 25. Paotred Sant Tegareg / O skouarnioù ouzh ar garreg.

    (3) Dicton.

    (2003) TRMOR 70. Kleier Kêrlouan / Basinoù Kêrlouan.

    III. [Toponymie locale]

    (1656) VEach 143. à chom è maner Poulhalec è par-/res Klouen en Escopti Leon.

    (1865) FHB 32/255a. ’Vel roc’h an Aleghennou, / ’Vel reier Meneval.

    (1911) BUAZmadeg 633. Guelet a reer c'hoaz, en aod braz, eur rum reier hag a vez great anezo Karrek Sant Sezni : kaout a reer ive, demdost d'ar bourk, Roc'h Sant Sezni. ●(1923) DGES.hy 217. Gard ar bren, n. pr., point le plus élevé en vue, avec rocher et menhir, à gauche de la route de Goulven à Kerlouan ; Kerlouan, 1923 ; sur le même litoral : Kuzat eun toullad soudarded war gward ar Bren, Yann, Keriouaz, 14. Gaoulou, n. pr. pl., deux rochers jumeaux sur la route de Kerlouan à Kerlouarn, après le moulin en ruines ; l’un des deux est men ar bran ; Kerlouan, 1923. ●(1940) FHAB Du-Kerzu Niv. 11-12/236. ha klevet hon eus o komz anezan Renan Fily eus a Langerc'h. 245 O vont hag a tont e kichen ar vered ha wardro krec'hen Kilorn. ●246. E Kervizouarn hon eus gellet gweled e boltred.

    (2003) TRMOR 25. Paotred Sant Tegareg / O skouarnioù ouzh ar garreg.

  • Kerlouaniz
    Kerlouaniz

    n. pr. pl. Habitants de Kerlouan.

    (1851) PENgwerin5 153. Debonjour dec’h, Kerlouanis.

    (1982) PLNN 11/17. Plougastellis, Kerlouanis, Paganis zo gerioù boutin du-mañ.

  • kerluz .1
    kerluz .1

    s. (phycologie) Algue Rhodimenia palmata.

    (1942) VALLsup 87b. Goémon (…) Autres noms : morspern, koltoz, skandilh, kerruz, teurk, teurkaj, korre (pour L, algue verte). ●(1968) NOGO 225. Rhodimenia palmata. kerlyz : Porz-Paol.

  • kerluz .2
    kerluz .2

    m. (ichtyonymie)

    I. M.

    (1) Loche de mer.

    (1752) PEll 491. Kerlus, plur. Kerluset, Sorte de poisson de mer, de la grandeur et figure d'un harang, un peu moins plat. Il a trois barbillons, un de chaque coté de la gueule, & l'autre dessous. Quelques uns prononcent mal Kelus. Ce nom est de l'usage des côtes de mer du Bas-Léon. Et un cuisinier du pays m'a dit que c'est en François la loche de mer.

    (1876) TDE.BF 339b. Kerluz, s. m., tr. «Loche de mer ; pl. ed

    (1927) GERI.Ern 263. kerluz m., tr. «Loche de mer.» ●(1931) VALL 430a. Loche ; poisson de mer, tr. «kerluz m.» ●(1973) ICTB II p. 376 R-318. (Lampaul-Plouarzel) Motelle al Loche de mer ms Karluz p –ed.

    (2) Motelle à trois barbillons Onos tricirratus.

    (1973) ICTB II p. 375 R-317. (Porspoder, Argenton) Motelle à trois barbillons ms kerluz, p –ien.

    II. Coll. Motelles à cinq barbillons Onos mustelus.

    (1973) ICTB II p. 375 R-316. (Molène) Motelle à cinq barbillons col garluz, sf –enn.

  • kermes
    kermes

    f. Kermesse.

    (1931) VALL 412a. Kermesse, tr. «kermes f.»

  • Kern
    Kern

    île et phare Ar C’hern : Les Héaux (Bréhat).

    (1) Ar C’hern.

    (1914) ARVG mae 75. En aber an Trenw, eman Briad ha, tost d'ei, evel eur c'horaden evned endro d'eur yar goz, eur bagad enezi munut : Lavred, savet warni gant Sant Budok kentan leandi a zo bet en Breiz, Mode, Binniget, an Enez-C'hlas, Hern, warnean eun tour-tan, Sant-Rion hag all.

    (2) Dicton.

    (1912) MELU 404. Tourel Hern nan e ket bet savet en eun dé.

  • kern .1
    kern .1

    f. –où

    I.

    (1) (anatomie) Vertex, sommet de la tête.

    (1530) J p. 109b. Chetu vn curun bras a spern / Lequet hy dre hec oar e quern, tr. «Voici une grande couronne d'épine ; faites-la entrer de force dans son crâne.» ●(1575) M 234. Breman nendeux espernn do quernn en yffernou, tr. «Maintenant il n'y a pas de ménagement pour leur crâne dans les enfers.» ●790. E bleau euel dreyn spernn, quein ha quernn en cerno, tr. «Ses poils, comme des pointes d'épines, dos et tête l'entoureront.»

    (1659) SCger 167b. quern ar pen, tr. «le sommet de la tête.» ●(1732) GReg 919b. Le sommet de la tête, tr. «Qern ar penn.»

    (1857) CBF 85. Ema he c'hoeff oc'h kern he fenn, tr. «Sa coiffe est de travers.» ●(1876) TDE.BF 339b. Kern, s. f., tr. «sommet de la tête.»

    (1907) VBFV.bf 39b. kern, f. pl. eu, tr. «sommet de la tête.»

    (2) (orographie) Sommet, cime (d'une montagne).

    (1710) IN I 367. da zires bete quern ar menez. ●(1732) GReg 169a. La cime d'une montagne, tr. «qern ar menez.»

    (1847) BDJ 6. Meçzias a bignas neùse da ghern pelha'r-menez. ●14. kern ar meneçziou. ●(1877) EKG I 180. var gern Menez-Are. ●(1894) BUZmornik 13. Goudeze e pignaz var gern ar menez-ma.

    (1905) IVLD 203. var gern menez Massabiel. ●(1909) FHAB Ebrel 128. war gern Menez Arre.(1911) BUAZperrot 439. var gern ar Menez-Bre.

    (3) Partie haute (d'un tas, etc.).

    (1929) FHAB C'hwevrer 51. Eur wech berniet ar foenn a deu da c'houezi hag an ezenn-domm-ze a ya kuit dre gern ar bern.

    (4) Tonsure circulaire, couronne.

    (1499) Ca 170b. Quern. g. couronne. ●199b. g. tonsure. coronne. b. quern. ●(1576) H 33. nep en deueux quern ha nep so beneficiet, tr. « he that hath a tonsure and he that is beneficied. »

    (1659) SCger 33b. couronne de Prestre, tr. «quern ar Belec.» ●(1732) GReg 225a. Couronne de Prêtre Seculier, tr. «Qern. p. qernou.» ●928b. Tonsure, couronne d'Eclesiastique, tr. «Qern.» ●On est à lui faire la tonsure, tr. «Ez ma eur oc'h-ober e guern dezâ.»

    (1876) TDE.BF 339b. Kern, s. f., tr. «tonsure des religieux.»

    (1907) VBFV.bf 39b. kern, f. pl. eu, tr. «tonsure.»

    (5) Reiñ ar gern : tonsurer.

    (1744) L'Arm 384b. Tonsurer, tr. «Rein er guærnn

    (6) Trémie d'un moulin.

    (1499) Ca 170b. Quern melin g tremee. ●(1633) Nom 147b. Infundibulum : la tremie d'vn moulin : quern an milin.

    (1659) SCger 121a. treme de moulin, tr. «guern melin.» ●167b. quern ar vilin, tr. «treme de moulin.» ●(1732) GReg 937a. Tremie, terme de meunier, tr. «Qern. qern ar vilin. ar guern. ●(1744) L'Arm 247a. Tremie, tr. «Quærnn. f.»

    (1857) CBF 70. Teurel ed er gern, tr. «Jeter du blé dans la trémie.» ●(1876) TDE.BF 339b. Kern, s. f., tr. «Trémie, cloquet de moulin.»

    (1985) AMRZ 215. Ar gern a veze leun atao, karget a glaoueriajou ha bouetet gand eun dorn skañv a vire outi da stanka.

    ►sens fig. Bouche grande ouverte.

    (1909) DIHU 148/280. Ne vezent ket koéhet mat [er hinoch] ma vezent lonket d'en arloup a gemenér. Frank e oé er gern ha sonn er velin.

    (7) (habillement) Fond de la coiffe, d'un chapeau.

    (1876) TDE.BF 339b. Kern, s. f., tr. «fond d'un chapeau.»

    (1968) BAHE 55/65. ar vamm a lakae ar c'hoef er c'hiz kozh : ar gern izel-izel hag ar pitibor klozet ha da stokañ en he goug, a-dreñv he divskouarn. ●(1972) BSAf xcviii 348. Fond de la coiffe : kern, ar gern, pl. ar gerniou.

    II.

    (1) Paeañ an diaoul nemet e gern : voir diaoul.

    (2) Ober an diaoul hag e gern : voir diaoul.

    (3) Prometiñ an diaoul hag e gernioù : voir diaoul.

  • kern .2
    kern .2

    plur. korn

  • kern-ma-buoc'h
    kern-ma-buoc'h

    interj. Cornes de ma vache !

    (1933) ALBR 50. «Kern ma buoc'h ; eme Matelin d'ean e-unan, setu heman 'n em laket c'hoaz d'ober e droiou fall.

  • kern-maout
    kern-maout

    plur. (habillement) Pointe de la coiffe de Roscoff.

    (1912) BSAf xxxix 298. cette même chink-goloen (...) a ses deux cornes, kern-Maout.

  • kern-uhel
    kern-uhel

    adj. (Chapeau) haut-de-forme.

    (1962) EGRH I 32. kern-uhel a., tr. « (chapeau) haut-de-forme. »

  • kernaeg
    kernaeg

    m. Cornique.

    (1907) FHAB Gouere 159. kenderc'h d'ar C'hreumraeg, d'ar C'hernaeg.

  • kernapa
    kernapa

    s. (habillement) Coiffe du pays pagan.

    (1912) BSAf xxxix 310. Dans six paroisses de l'ancienne seigneurie du Léon, se trouve encore une forme de coiffe dérivant du voile ; c'est la Kernapa ou Kern-n'a pas, la coiffe sans corne, ni cornette. Cependant, une couronne, ou bourrelet semi-circulaire, en foin ou paille fine, qui s'attache à l'occiput pour maintenir la coiffe, s'appelle le Kern. Peut-être est-ce aussi une ironique allusion à l'ancien servage : Ker-n'a pas, sans domaine.

  • Kernaskledenn
    Kernaskledenn

    n. de l. Kernascléden.

    (1) Kernaskledenn.

    (1905) ALMA 70. Kernaskleden. ●(1905) DIHU 03/54. person Kernaskleden.

    ►Kernasenn.

    (1902) LZBg Mae 100. Kernasen. ●(1934) BRUS 295. Karnasen.

    (2) Rimaille.

    (2005) TAGW 176. Me ouia galleg. - Pessort galleg ? Galleg Gwalleg. - Pessort Gwalleg ? Gwalleg ar glaou. - Pessort galou ? Galou podoù (podaou). - Pessort podoù ? Podoù pri. - Pessort pri ? Pri melen. - Pessort melen ? Melen ui. - Pessort ui ? Ui ma yarig. - Pessort yarig? Ar yarig wenn a oa un tokig àr he fenn, 'tont d'ar gêr douzh Karnassen.

  • kernelajoù
    kernelajoù

    plur. (architecture) (?) Pierres en encorbellement ; coquille n pour b (?). cf. korbell

    (1905) HFBI 400. var dro â[r] vantel eus ar chiminal, ar c'hernélachou â voa dious an daou du e mein daill.

  • kerner
    kerner

    plur. korn

  • Kernev .2
    Kernev .2

    m. –ed Cornouaillais.

    (1878) EKG II 323. A-benn eur pennad ar C'herne a zihunaz.

    (1900) KRL 10. Pa ra glao de kenta miz Mae, / 'Ve ar Gerneved o pilat o gwrage. ●(1909) KTLR 89. Eur c’herne hen doa prenet e foar Landi, eur marc’hik inkane. ●90. Diguezet e kichen Roc'h-Trevezel, ar c'herne a c'hoanteaz lakaat eur c'hornad butun. ●(1912) MELU 211. Pa ra glao de kenta miz Mae, / 'Ve ar Gerneved o pilat o gwrage. ●(1913) FHAB Genver 28. eur c’herne e rank beza, rag lavaret a ra eo Corentin e hano. ●(1922) FHAB Genver 19. gouarnet gant eur C’herne. ●(1962) EGRH I 32. Kernev m., tr. « Cornouaillais. »

  • Kernev / Kerne .1
    Kernev / Kerne .1

    n. de l.

    I. (géographie)

    (1) Cornouaille.

    (1499) Ca 170b. Querneau. g. cornouaille. ●(1612) Cnf 6. Diocesou Querneau, Leon. Treguer, ha Guenet.

    (1659) SCger 167b. Querne, tr. «Cornouaille.» ●(1727) HB 572. Sant Paul a Leon ha St Caurintin a Guerne ha Sant Tudual a Dreguer. ●(1732) GReg 213b. Cornouaille, Comté & Evêché, tr. «Kernè. Kernéau. van[netois] Kernëu

    (1847) FVR 232. Enn Eskopti Kerne, e Kemper-Korentin. ●(1877) EKG I 291. he vleo hirr, e giz Kerne, o koueza a vouchadou kordigellet var he ziouskoaz. ●(1877) FHB (3e série) FHB 19/160b. Ar c'herc'hou, e Kerne, a lavarer eun tamik treud. ●(1894) BUZmornik 156. eur pennad mad a vale a dreuz Treger, Leon ha Kerne.

    (1903) MBJJ 313. eun doare spoueek vel da vein kailhas meneio Kerne. ●(1914) KZVr 62 - 10/05/14. en Kerne, o deve labour ar merc'hed da grampoueza !

    (2) Bro-Gernev : Cornouaille.

    (1911) BUAZperrot 853. e koat Neved, e kalonen Bro-Gerne.

    (3) Gorre-Kernev : Haute-Cornouaille.

    (1866) FHB 70/149a. choazet ho demeuranç e gorre Kerne.

    (1925) FHAB Mezheven 209. e kichen Kintin e Gorre-Kerne.

    (4) Goueled-Kernev : Basse-Cornouaille.

    (1732) GReg 823b. ê qichen camered eñ goëled Qerne.

    (1924) FHAB C'hwevrer 55. da zont eus Goueled Kerne da laerez Rosko. ●(1933) FHAB Here 416. Pont 'n Abad e Goueled-Kerne.

    (5) Kernev-Vihan =

    (1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek. ●(1936) BREI 443/4a. c'hoant en deus da ziskouel [ar Sulon] e ve, pa gar, mestr ar stêriou e Kerne-vihan.

    (6) Giz Kernev : habit à la mode cornouaillaise.

    (1962) EGRH I 32. kernevadenn f. -ed à Lop[érec] Dir[inon], tr. « femme habillée en giz Kernev. »

    II. fam. Pedenn Gerne : juron.

    (1867) FHB 140/285a. pa gleviz an hini a oa var va lerc’h o loskel eur beden guerne eur (lire : euz) ar re gaëra.

    III. plais. Le soleil.

    (1962) EGRH I 32. Kernev (…) à Lop[érec] Dir[inon] par plaisanterie : le soleil.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...