Devri

Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés

Page 23 : de kerveur (1101) à ket (1150) :
  • Kêrveur
    Kêrveur

    voir Gêrveur

  • Kervignag
    Kervignag

    n. de l. Kervignac.

    (1) Kervignag.

    (1748) CI.pou 84. Quèrvignac.

    (1899) DUINe 266. Kannen neué Sant Efflam e parés Kervignac.

    (1902) LZBg Mae 101. Kervignag. ●(1910) ISBR 59. ar glei er Blañoeh ar zoar Kervignag. ●(1911) BUAZmadeg 828. an nemorant euz he vuez e Kervegnak.

    (2) Dicton.

    (1902-1905) LARB 175a. Ma faut d'oh, kleùet ur son-son / Ar er Bersoñned ag er hanton, (..) Kani Kervignak dé ket fin / Ker ean zaibr ioud kerh bep mitin. // Mar anaùet kani Hennebont, / Ean zou ur parail ge Jozon.

    (3) Blasons populaires : voir kerc'her, krokant, megnan.

    (4) [Toponymie locale]

    (1910) ISBR 59. én un tachad hanùet hoah hiniù en dé Lokouhiern. ●(1930) GUSG 169. Kañnet get Mari Uideu, a Lokunolé, Kervignag.

  • Kervignagiz
    Kervignagiz

    n. pr. pl. Habitants de Kervignac.

    (1867) BBZ III 357. Kenavo d’hoc’h, Kervignagiz, / Dont a rinn souden war ma c’hiz.

    (1902-1905) LARB 86a. Kervignagis en danserion la la / Kervignagis en danserion / Ia de Gaùdan é ou la deri la la / E ia de Gaùdan d'er pardon. ●(1930) GUSG 159. Kervignagiz e gañné gé.

  • Kervoroc'h
    Kervoroc'h

    n. de l. Kermoroc’h.

    I. Kervoroc’h.

    (1886) ARN 47. Gouzout dre belec'h c'ha David (...) da Gervorc'h.

    (1912) BUAZpermoal 95. parouz Kervoroc'h he deus he c'hemeret da batronez. ●(1933) BREI 319/4b. Kervoroc'h.

    II.

    (1) Gouzout dre belec’h ez a David da Gervoroc’h : voir Kerborzh.

    (2) Dicton (recueilli à Pontrieux).

    (1991) ABBV 70. Plac'hed Kervoc'h / Zo mestr d'o broc'h !

    (3) Dicton (extrait de Kanaouenn Menez-Bre).

    (2002) TEBOT 107a. Ar barrouz Kervoroc'h / 'Vez gwelet ar merc'hedoù / Soanial saout ha moc'h.

    III. [Toponymie locale]

    (1933) BREI 319/4b. joseph Savidan, eus Kernevez.

  • Keryann
    Keryann

    n. de l. Keryann (Saint-Vougay).

    I. Keryann.

    (1834) KKK 38. En em gaoud a riz dré chanz é kastel Ker-Iann Koatancours é kevred eur strollad vraz a dudchentil. ●46. Hogen, lezomp a gostez ar bed kaer euz a-vec'h-all, hag arvestomp ar pez a choum c'hoaz euz ar c'hastel kaer a Géar-Iann a Goatanskourz. ●(1844) FOB 98. Ar choen eus an inkandeuzet / A zo bet e Kerian savet. ●(1877) EKG I []. Ha n'hoc'h euz ket a sonj euz an Itron Koatanskour, a vaner Kerian, e parrez Sant-Vouga ?

    (1931) FHAB C'houevrer 67. Goude Kastell Keryann n'eus kastell ebet e Bro-Leon par da hini Kergroadez, e parrez Brelez.

    II.

    (1) Dicton à propos du château de Keryann.

    (1834) KKK 52. ér verzaillik vihan a gontad Léon.

    (2) Proverbe.

    (1844) FOB 98. Ar choen eus an inkandeuzet / A zo bet e Kerian savet, tr. « Le premier des balliniers / A Kerjean fut élevé ».

    (1956) CAIR N° 2 (Nouvelle Série)/62. La tradition veut que les premiers tisserands du monde aient reçu leur formation au château de Kerjean, c'est là ce qui découle du dicton souvent cité : / Kenta inkardered a oa er bed / Eo e Kerian int bed savet.

  • kerz
    kerz

    f.

    I.

    (1) Possession, propriété.

    (1716) PEll.ms 787. Kerz, ou Kers, Possession, profit, jouissance. En e Kerz, en sa possession, à son profit. j'ai appris cela de Mr. Roussel, qui ajoûte qu'il signifie aussi disposition, c'est à dire droit ou liberté de disposer, et que l'on dit Ema en e ghers, il est en sa disposition, il peut en disposer. (…) En Bas-Leon et en Cornwaille on dit Kerz pour dire ce qui appartient. Ne ema ket e m'kerz, il ne m'appartient pas. Il n'est pas de m'on interet. ●(1732) GReg 93b. Bien, héritage, possession, tr. «qerz.» ●C'est mon bien, mon patrimoine, tr. «va c'herz eo.» ●C'est mon bien, mon patrimoine, tr. «em c'herz ema.» ●741b. Possession, action de possèder, tr. «qers

    (1847) FVR 221. Evel-se e oe laeret ann iliz, leveou pere a oa enn he c'hers abaoe meur a gant vloaz. ●(1876) TDE.BF 340a. Kers, s. m., tr. «Possession.»

    (2) Appartenance.

    (1921) DAVR. eur roll hir marvailhou ma kaver, enno, an hevelep traou, an hevelep darvoudou, henvel poch, alies, an eil re ouz ar re all, hag a zo ar gerz anezo, war eun dro, da Vro C'hall, da Vro Saoz, d'an Itali, d'an Almagn, d'ar Rusi.

    (3) Kaout kerz en udb. : posséder qqc.

    (1876) TDE.BF 340a. N'en deuz kers e nep tra, tr. «il ne possède rien.»

    II. E-kerz ub.

    (1) Kaout en e gerz : avoir en sa possession.

    (1732) GReg 741b. Avoir quelque chose en sa possession, tr. «Cahout un dra-bennac èn e guers

    (1876) TDE.BF 340a. n'en deus tra enn e gers, tr. «il ne possède rien.»

    (2) Dont e kerz ub. : devenir la possession de qqn.

    (1909) FHAB Mae 132. An danvez, ar plijaduriou, an enoriou (…) a laka an den da gredi e vezo beuzet en eur mor a levenez (…). Mes a veac'h m'int deut en e gerz, ma collont ho dudi.

    (3) par ext. En e gerz : à son sujet.

    (1929) FHAB Mae 188. Gwerziou a bep seurt a zo bet savet en e gerz, e meur a yez.

    (4) sens fig. Bezañ e kerz ub. : (?) s'entendre comme larrons en foire (?).

    (1659) SCger 167b. en e guers ema, tr. «il est a pot & a pain auec luy.» ●(1732) GReg 742. Il est à pot & à écuelle avec lui, tr. «Ez ma èn e guers

    (5) Bezañ e-kerz ub. =

    (1926) FHAB Here 364. Bezomp eürus e kerz an Hini en deus hon dasprenet, p'eo guir ez omp e izili.

    III. E-kerz udb., ub.

    (1) Lakaat arc'hant e-kerz udb. : mettre de l'argent dans qqc., l'acheter.

    (1920) LZBt Here 30. Hon c'hristenien (...) a zo ive hep gallout kât eur chapeled, daoust m'o deus arc'hant da lakât en o c'herz.

    (2) Dispign, implijout arc'hant e-kerz ub. : dépenser de l'argent pour le bien, au profit de qqn.

    (1854) MMM 246. evit ma veso impliget e qers ar sænt ar pesa m-eus destumet dre gals a injustiçou. ●(1884) BUR I 4. Arc'hant al levrio-man a vo oll dispignet en kerz ar vugale galvet gand Doue d'ar velegiac'h (sic) hep kaout pe-a-dra d'ober ho studi.

    (1906-1907) EVENnot 29. (Sant-Erwan) Bean 'c'h euz bugale. – Yan daou ha Dispignet em euz kalz arc'hant 'n o c'herz.

  • kerzet
    kerzet

    v. tr. d. Bezañ kerzet gant an holl : être le bien de tous.

    (1921) DAVR. Eleac'h beza da ugent pobl ha beza kerzet ganto holl a unan ha gant pep hini anezo, an danevell vurzudus a jom en eul lec'h hepken.

  • Kerzevod
    Kerzevod

    n. de l. Kerdévot (Ergué-Gabéric).

    (1) Kerzevod.

    (1870) FHB 296/277b. Petra zo bet eta a nevez e Kerzevot.

    (2) Ar Gerzevod : Kerdévot.

    (1870) FHB 296/277b. da vont da bardona d'ar Guerzevot. ●278a. digueout er Guerzevot.

  • kerzh .1
    kerzh .1

    adv. Certes.

    (14--) Jer.ms 1. Ha querz da Cayphas, / Ha Annas peur hassaou, tr. «Et certes à Caïphe et à Annes, très aisément.» ●(1499) Ca 210b. Euzen roperz credet querz a kaerdu. ●(1530) Pm 30. Querz oar an holl patriarchet tr. « Certes, au-dessus de tous les patriarches »

  • kerzh .2
    kerzh .2

    m., prép. & conj. –ioù

    I. M.

    A.

    (1) Marche, démarche, façon de marcher.

    (c.1718) CHal.ms iv. Il a trop beu, il fait des S, tr. «iuet endes ré Lusquenein ara, strebautein ara, brancellat ara en e guerh

    (1876) TDE.BF 340a. Kerz, s. m. tr. «Allure, démarche, marche.»

    (1931) VALL 196b. Démarche, façon de marcher, tr. «kerz m.»

    (2) Allure, vitesse de marche.

    (1866) LZBt Gwengolo 186. gant ann holl nerz a chome gan-imp, e talc'hjomp eur c'herz mad awalc'h bete war-dro deg heur. ●(1866) LZBt Du 203. Gorrekaat ha sioulaat a riz ma c'herz.

    (1903) MBJJ 296. Gant an hevelep kerz e tigoueomp 'n eun taul ouz mouster ar Groaz-Zantel. (1949) KROB 14/8. N'eo mui ken drant hor c'herz.

    B. par ext.

    (1) Allure, train d'un cheval.

    (1995) BRYV I 155. (Milizag) Al loan a yee a-wechou d'ar haloup, a-wechou d'ar paz, d'ar herziou.

    (2) Vitesse d'un bateau, etc.

    (1903) MBJJ 346. Daoust perak eo ken divalo kerz al lestr ar beure-man ?

    C. sens fig. Marche (du temps, du monde, etc.).

    (1926) FHAB C'hwevrer 50. an dra-man hag a gas an istor endro evel war e ahel e kerz ar bed. ●(1964) ABRO 37. d'am lakaat da ankouaat dizale kerzh an amzer.

    II. Prép. E-kerzh.

    (1) Au cours de.

    (1910) MBJL 53. eun iliz gaer a oa bet diframmet digant ar gatoliked e-kerz amzer ar Refurm.

    (2) Bezañ e-kerzh da = (?) être sur le point de (?).

    (1940) LZBl Gouere/Eost 338. Komz a reont hep diouall e c'hellont beza klevet. E kerz emaint da zispaka preiz al leronsi diweza great ganto.

    (3) Lakaat e-kerzh ub. : consacrer (du temps) à qqn.

    (1992) MDKA 15. Daoust hag-eñ vefe ket barreg an dud da lakaad eun devez 'n em herz ?

    III. Loc. conj. E-kerzh (ha) ma : pendant que.

    (1907) AVKA 13. Setu ekerz ma oant eno, ec'h achuas amzer Mari. ●27. ekerz ma oa Yan o terc'hel da vadei. ●79. Na vet ket divalo d'ober ar peuc'h gan oc'h enebour ekerz ha ma ret hent ganthan. ●104. Ekerz ma oa o hada. ●310. e kerz ha ma talc'he unan da vlasfemi.

  • kerzhadeg
    kerzhadeg

    f. –où Marche collective.

    (1910) MBJL 81. eur gerzadeg a ra, pevar ha pevar, miliero pôtred. ●132. eur sort kerzadeg. ●156. eur gerzadeg tud a iliz.

  • kerzhadenn
    kerzhadenn

    f. –où Marche.

    (1944) DGBD 51. da ober un tamm kerzhadenn.

  • kerzhat
    kerzhat

    voir kerzhout

  • kerzhed
    kerzhed

    m.

    (1) Marche, action, faculté de marcher.

    (1612) Cnf 22a. an querzet eues an azneualet.

    (1732) GReg 712a. Perdre la vûë, l'ouïe, le marcher, tr. «Coll er guëlled, ar c'hléved, ar c'herzed.» ●(1744) L'Arm 230a. Marche, tr. «Querhétt. m.»

    (1854) PSA I 84. e ra er hierhèd de guement en dès buhé. ●(1876) TDE.BF 340a. kerzed, s. m. tr. «Allure, démarche, marche.» ●(1884) BUZmorvan 6. Er memes amzer e pede a galoun ar Verc'hez Vari da rei d'ezhan ar c'herzed.

    (1903) MBJJ 231. Æs eo ar c'herzet ar beure-man. ●(1907) VBFV.bf 39b. kerhed, m., tr. «marche, faculté de marcher, démarche.» ●(1931) VALL 196b. Démarche, façon de marcher, tr. «kerzed m.»

    (2) Route.

    (1744) L'Arm 230a. Deux jours de marche, tr. «Deu zéuéh quêrhétt

    (1922) FHAB Mae 130. daoust ma oa eur pennad mat a gerzet.

    (3) Allure (d'un train, etc.).

    (1903) MBJJ 4. hon c'herzet ac'h a war c'horrekaat.

    (4) Marche, fonctionnement (d'une machine).

    (1907) BOBL 10 août 150/2e. aliou pouezuz evit kaout eur c'herzet reiz ha mirout an ijin deuz an uz.

    (5) Kas war ar c'herzhed : envoyer promener.

    (1920) MVRO 53/1b. Evit me a gav d'in ne vefe ket dies has (lire : kas) an hanoiou estren-ze war ar c'herzed. ●(1950) LLMM 23/8. Bez' e oa er gumun ur bloueziadez pinvidik he devoa kaset war c'herzhed, betek-hen, an holl danvez-priedoù.

    (6) (astronomie) Kerzhed ar stered : cours des astres.

    (1908) PIGO II 176. Hag e save e zellou 'tresek ar stered da studian dre o doare hag o c'herzed ped-eur ec'h halle bean.

  • kerzhedeg
    kerzhedeg

    m. Marcheur, voyageur.

    (1499) Ca 170b. g. chemineur. b. querzedec.

  • kerzhedet
    kerzhedet

    adj. Qui a telle ou telle démarche.

    (1977) EBZG 4. Ma oa kerzhedet ponner un tammig, e kavis e teree e gammedoù hir ouzh ar roue ma oa anezhañ.

  • kerzher / kerzhour
    kerzher / kerzhour

    m. –ion Marcheur.

    (c.1718) CHal.ms ii. marcheur, tr. «querhour.» ●(1732) GReg 602b. Marcheur, tr. «Qerzer. p. qerzéryen.» ●(1744) L'Arm 230a. Marcheur, tr. «Quêrhourr.. herion

    (1876) TDE.BF 340a. Kerzer, s. m. tr. «Marcheur ; pl. ien

    (1902) PIGO I 6. Pipi 'oa eur c'herzer mad. ●(1904) LZBg Du 257. eit ma veint kerherion mat deùéhatoh.

  • kerzherez / kerzhourez
    kerzherez / kerzhourez

    f. –ed Marcheuse.

    (c.1718) CHal.ms ii. marcheuse, tr. «querhourés.» ●(1732) GReg 602b. Marcheuse, tr. «Qerzerès. p. qerzeresed.» ●(1744) L'Arm 230a. Marcheuse, tr. «Quêrheréss.. ézétt

    (1876) TDE.BF 340a. Kerzer, s. m. tr. «Marcheur ; pl. ien.» ●Kerzerez, s. f., tr. «C'est le féminin du précédent.»

  • kerzherezh
    kerzherezh

    m. (sport) Marche.

    (1931) VALL 283b. l'exercice de la marche, tr. «ar c'herzerez m.»

  • kerzhet
    kerzhet

    voir kerzhout

  • kerzhidigezh
    kerzhidigezh

    f. Marche.

    (1521) Cc (d'après GMB 551). Querzidigaez allure de pied.

  • kerzhiñ
    kerzhiñ

    voir kerzhout

  • kerzhin / kirzhin
    kerzhin / kirzhin

    coll. (botanique) Alises.

    (1876) TDE.BF 340a. Kerzinenn, s. f., tr. «Alise, fruit ; pl. kerzin, masc.» ●(1879) BLE 351. Sorbier alisier. (S. terminalis. Cr. – Cratægus. L. – Pyrus. Ehr.) Kerzinen. (…) Fruit obovale, brunâtre d'abord acerbe, puis aigrelet (Kerzin. Alise).

    (1907) VBFV.bf 40a. kirinen, f. pl. kirin, tr. «fruit de l'alisier.» ●(1931) VALL 19a. Alise, tr. «kerzin col. sg. kerzinenn f. pl. ou.» ●(1962) EGRH I 35. Atav em eus klevet kirzhin.

  • kerzhinenn / kirzhinenn .1
    kerzhinenn / kirzhinenn .1

    f. –ed, kerzhin Alisier.

    (1879) BLE 351. Sorbier alisier. (S. terminalis. Cr. – Cratægus. L. – Pyrus. Ehr.) Kerzinen.

    (1907) VBFV.bf 40a. kirinen, f. pl. kirin, tr. «alisier.»

  • kerzhinenn / kirzhinenn .2
    kerzhinenn / kirzhinenn .2

    f. –où, kerzhin Alise.

    (1876) TDE.BF 340a. Kerzinenn, s. f., tr. «Alise, fruit ; pl. kerzin, masc.»

    (1907) VBFV.bf 40a. kirinen, f. pl. kirin, tr. «fruit de l'alisier.» ●(1931) VALL 19a. Alise, tr. «kerzin col. sg. kerzinenn f. pl. ou

  • kerzhour
    kerzhour

    voir kerzher

  • kerzhourez
    kerzhourez

    voir kerzherez

  • kerzhout / kerzhet / kerzhiñ / kerzhat
    kerzhout / kerzhet / kerzhiñ / kerzhat

    v. intr.

    I.

    (1) (en plt de qqn) Marcher.

    (14--) N 1831-1833. Eguidot Jesu men suppli / Maz founny da nerz maz querzy / Pan eo debil da ysily, tr. «Pour toi je prie Jésus / Que tu aies assez de force pour marcher, / Puisque tes membres sont débiles.» ●(14--) Jer.ms 230. Querz hennoaz en noaz beu ha deux breu en geudet, tr. «Marche ce soir tout nu et viens vite dans la cité.» ●(1499) Ca 109b. [hent] g. cheminer aler / ou commancier. b. querzet. ●170b. Querzet. g. cheminer. ●g. aller a rebour. b. querzet oar quis.

    (1659) SCger 167b. querzet, tr. «cheminer.» ●(c.1680) NG 664. Ha querhet buon mat. ●749-750. Pe autrement er sergentet / A guerhou presant dou guelet. ●1741. Na ellé mui querhet. ●(1732) GReg 602a. Marcher, faire des pas en avant, tr. «Qerzet. qerzat. ppr. qerzet. Van[netois] qerhet. qerheiñ.» ●(1744) L'Arm 230a. Marcher, tr. «Querhein

    (1821) SST ii. én hænt e querhet. ●(1849) LLB 1139. én ur gerhed.

    (2) (en plt d'animaux) Aller, marcher.

    (1732) GReg 568a. La tortüe marche d'un pas fort lent, tr. «ar vaut a guerz gand cals a léntéguez.»

    (1857) CBF 98. Da inkane a gerz buhan, tr. «Ton bidet marche vite.»

    (1910) MBJL 139-140. dre ma kerz hon c'hezeg d'an troat.

    (3) Kerzhet sec’h = (?).

    (1969) LIMO 29 mars. Hag en deu mevel é kerhed sèh.

    (4) Kerzhet dre an hent : suivre le chemin.

    (1911) BUAZperrot 404. ne gerzont ket dre an hent ma ranker kerzet dreizan.

    (5) Kerzhet gant an hent : suivre le chemin.

    (17--) VO 132. Franquæt é en hend e gondui d’en dannation, ha paud e guêrh guet-t’ou !…

    (6) Kerzhet gant e hent : aller son chemin.

    (1939) RIBA 165. Disternet, ha kerhet get hou hent !

    ► [emploi substantivé]

    (1971) BAHE 68/9. Ken diaes e oa bet a-viskoazh he c’herzed, ken e oa aet skuizh he c’halon !

    II. par ext.

    (1) Marcher, fonctionner.

    (1849) LLB 1623. Er huerh a gerhé mat, mez hani ne baié.

    (1902) PIGO I 201. Mez e deod a gerze mad. ●(1903) MBJJ 19. al listri a gerz dre lien elæc'h kerzet dre dan. ●59. 'Trezek hini Faro e kerz ar vatimant. ●(1907) VBFV.bf 39b. kerhet, v. n., tr. «aller bien ou mal (en parlant des choses).» ●(1955) STBJ 63. ma c'hellas an trêniou kerzout war al linenn a oa bet digoret evito.

    (2) (en plt d'un bateau) Avancer, faire route.

    (1939) MGGD 74. War-bouez kerzout e-pad pell-amzer a-walc'h e tegouezas, eun devez, al listri e Breiz.

    (3) Passer.

    (1912) DIHU 88/149. koh planch ha luasket dé étrezé, trahoalh aveit lezel er ér de gerhet, meit pas rè neoah aveit parrat doh er glaù a goéhel abarh.

    (4) (en plt du temps) Passer.

    (1864) SMM 86. An amzer a guers buan spontus.

    (5) Se déplacer.

    (1909) FHAB Eost 228. an heol a gerz en oabl. ●(1921) BUFA 66. penaus é kerh er stired.

    III.

    (1) Kerzhet eeun : obéir sans discuter. Cf. bale eeun gant an hent, kerzhet gant an neudenn eeun.

    (1970) BHAF 224 (T) E. ar Barzhig. Pephini a gerze eeun dirazañ, kerkoulz e wreg, e vibien hag e vevelien.

    (2) Kerzhet moan : obéir sans discuter.

    (1909) DIHU 45/240 (G) *Kelen Glas. Er ré hardéhan e gerh moén doh e voéh.

    (3) Kerzhet gant an neudenn eeun : voir neudenn.

    (4) Kerzhet evel an avel : voir avel.

    (5) Bezañ kerzhet war beseurt geotenn : voir geotenn.

    (6) Bezañ kerzhet war beseurt louzaouenn : voir louzaouenn.

    (7) Kerzhet war flac'hioù : voir flac'h.

  • Kerzu / Keverdu
    Kerzu / Keverdu

    m. Décembre.

    (1499) Ca 171a. Querzu. g. decembre. ●(1633) Nom 224a. December : Decembre : Querzu.

    (1727) HB 604. en daouzecvet a vis Querzu. ●(1732) GReg 248b. Decembre, tr. «Qerzu. qerdu. miz qerzu. qeverdu. Van[netois] qeüerdu

    (1876) TDE.BF 342a. Keverdu, s. m. V[annetais], tr. «Décembre.» ●E miz keverdu, tr. «dans le mois de décembre.»

    (1904) SKRS I 46. d'an 3 a viz Kerzu. ●(1919) MVRO 14/2a. al lun 8 a gerzu.

  • kesad
    kesad

    m. (agriculture) Assolement.

    (1931) VALL 41b. Assolement, tr. «kesad et kevad m.» ●(1949) KROB 10/11b. Ar c'hesad a zo warlerc'h gwiniz : an douar aes kenañ da arat.

  • kesenn
    kesenn

    f. = (?).

    (1996) GRVE 34-35. Med petra ar gesenn a oa digouezet dezañ plegañ e benn, kroget an aspirateur 'n e vleo hir ha sachet 'nezañ beteg e hroñj en duellenn, ha savet tiala.

  • kest .1
    kest .1

    coll. (zoologie) Vers.

    (1732) GReg 953a. Vers qu'ont les enfans, & plusieurs grandes personnes, tr. «Qèst

    (1857) CBF 9. Ar frouez kriz a zigas kest d'ar vugale, tr. «Les fruits crus donnenet des vers aux enfants.» ●(1876) TDE.BF 340a. Kest, s. pl. m., tr. «Vers qui s'engendrent dans les intestins.»

  • kest .2
    kest .2

    f. –où

    (1) Quête.

    (1659) SCger 167b. quest, tr. «queste.» ●(1732) GReg 772a. Quête, terme de Religieux mendians, tr. «Qèst. p. qèstou. Van[netois] id[em] p. éü.» ●Quête d'argent, de blé, &c., tr. «Qèst arc'hand, qèst ed, &c. ur guèst arc'hand, ur guèst ed, &c.» ●Quêter pour les pauvres honteux, tr. «ober ar guèst evit ar béauryen mezus.»

    (1876) TDE.BF 340a. Kest, s. f., tr. «quêtes pour les pauvres.»

    (1907) PERS 131. kelou divar benn kest he vignoned. ●139. en doa great eur gest. ●(1909) MMEK 16. Great e voue eur gest. ●(1921) PGAZ 76. ober ar gezt d'an ofern.

    (2) Ober un dro-gest : quêter.

    (1928) BFSA 105. pa vezent bet oc'h ober eun dro-gest.

  • kest .3
    kest .3

    f.

    (1) (apiculture) Ruche.

    (1633) Nom 48a. Alueare, aluearium, apiarium, castra cerea : catoire, les ruches des mouches à miel : rusquat, questou, questennou guenan.

    (1659) SCger 107a. rusche, tr. «guest guennan.» ●(1710) IN I 146. goude beza destumet divar ar boquejou ar gliz eus an Eê ha car suc dilicat eus an douar, d'e chench e mel ha d'e gas d'e c'hest. ●(1732) GReg 833b. Ruche à miel, tr. «Qèst guënan. p. qéstou-guënan.»

    (1869) SAG 151. ar guenan o vont kuit euz ho c'hest. ●(1876) TDE.BF 340a. Kest-gwenan, s. f., tr. «ruche à miel.»

    (2) Corbeille.

    (1876) TDE.BF 340a. Kest, s. f., tr. «Corbeille, panier sans anses.»

    (1931) VALL 154a. Corbeille, tr. «kest f. pl. ou.» ●(1985) OUIS 180. manne tressée en paille de seigle entortillée de « peau de ronce » (kest).

  • kestad .1
    kestad .1

    coll. d. divgestad (anatomie) Côtes.

    (c.1718) CHal.ms vi. le secoüement des cheuaus de poste rompt les reins de ceus qui n'y sont pas accoustumés, tr. «abe n'ende un deen accourset, d'en heig', d'er boulg' den trot es er roncet post, torrein ara ol é gorf, é ziguestat.» ●(1792) HS 19. éan e dennass unan ag é ziguestat.

  • kestad .2
    kestad .2

    f. –où

    (1) Contenance d'une corbeille.

    (1876) TDE.BF 340a. Kestad, s. f., tr. «La contenance d'une corbeille.»

    (1985) OUIS 180note. Ces paniers tressés servaient surtout de mesure pour les grains (kestad : le contenu, la mesure).

    (2) (apiculture) Ruchée.

    (1732) GReg 833b. Ruchée, tr. «qèstad guënan. p. qèstadou

    (1876) TDE.BF 340a. Kestad, s. f., tr. «La contenance d'une ruche.»

    (1906) KANngalon C'hwevrer 34. gant he zek kestad [guenan]. ●(1906) KANngalon Eost 187. trouz eur gestad veur a venan.

  • kestad .3
    kestad .3

    pl. kostenn .1

  • kestal / kestañ
    kestal / kestañ

    v. tr. d.

    (1) Quêter, mendier.

    (1499) Ca 171a. Questaff. g. quester.

    (1659) SCger 99b. quester, tr. «questal.» ●167b. questa, tr. «quester.» ●(1732) GReg 772a. Quêter, terme de Religieux mendians, tr. «Qèstal. pr. qèstet.» ●Quêter du beure, &c., tr. «Qèstal amann, &c.»

    (1889) SFA 38. Mont a ra da gestell eol da gear Asiz.

    (1903) LZBg Meurzh 83. M'ami, kestet argand. ●(1911) BUAZperrot 176. da gesta ar pez a vije red. ●(1929) MKRN 19. o kestal eur banac'h ! tr. «à la quête d'une bolée !»

    ►absol.

    (1732) GReg 772a. Quêter de porte en porte, tr. «Qèstal a-dy-da-dy. qèstal a-zor-ê-dor. qèstal a-zor-da-zor.» ●Quêter pour les pauvres honteux, tr. «Qèstal evit ar béauryen mezus.»

    (1872) GAM 71. miret ouc'h ar veleien da gesta. ●(1894) BUZmornik 610. mont da gesta dre ar ruiou.

    (1928) BFSA 85. unan bennak hag a gave diaes mont da gesta.

    (2) Kestal ub. : quêter qqc. à qqn.

    (1907) PERS 145. An dud vad (...) n'hellent mui rei, ken kestet oaint bet.

    (3) Kestal oferennoù : quêter de l'argent pour faire dire des messes.

    (1790) PEdenneu 82. Mar e hoès questét Overenneu.

    (4) sens fig. Kestal mouezhioù : être en campagne électorale.

    (1872) GAM 26. N'oc'h ket bet e Gnisseny (lire : Guisseny), hag e leac'h all o rotal, o kesta mouesiou ? ●(1872) DJL 16. d'ar mare m'ede ar C'honseil departamant, o kestal moueziou var ar mæz.

    (1928) FHAB Mezheven 224. eun danvez-kannad, o kesta moueziou.

  • kestañ .1
    kestañ .1

    voir kestal

  • kestañ .2
    kestañ .2

    v. tr. d.

    (1) (apiculture) Faire entrer (un essaim dans une ruche).

    (1876) TDE.BF 340a. Kesta, v. a., tr. «Renfermer dans une ruche, parlant des abeilles. Kesta ar gwenan.»

    (1926) FHAB Mezheven 212. Kerkent ha ma chom an hed-gwenan a-zav, eo red e gesta.

    (2) Mettre dans une corbeille.

    (1931) VALL 154b. mettre dans une corbeille, tr. «kesta

  • kestaour
    kestaour

    m. –ion Quêteur.

    (1659) SCger 167b. questaour, tr. «questeur.»

  • kestell
    kestell

    plur. kastell .2

  • kestenn
    kestenn

    f. –où (apiculture) Ruche.

    I.

    (1633) Nom 48a. Alueare, aluearium, apiarium, castra cerea : catoire, les ruches des mouches à miel : rusquat, questou, questennou guenan.

    (1659) SCger 167b. questen mel, tr. «ruche.»

    (1926) FHAB Mezheven 212. laket e vez ar gestenn dindan, eun taol krenn war ar skour hag an hed a zo paket. ●214. lakat ar gwenan en eur gestenn all.

    II. Debriñ e gestenn : dissiper sa fortune.

    (1942) FHAB Mae/Mezheven 171 (Ki Sant-Vig) J.-L. Peron. Debret eo e gestenn gantan = il a dissipé toute sa fortune.

  • kestennad
    kestennad

    f. –où (apiculture) Ruchée.

    (18--) SAQ II 143. eur gestennad venan.

    (1906) GWEN 17. eur gestennad gwenan. ●(1931) VALL 667b. contenu d'une ruche, tr. «kestennad f.» ●(1962) EGRH I 32. kestennad f. -où, tr. « plein une ruche. »

  • kestenner
    kestenner

    m. –ion Fabricant de ruches.

    (1931) VALL 667b. celui qui fait des ruches, tr. «ruskenner

  • kester / kestour
    kester / kestour

    m. –ion

    (1) Mendiant.

    (1464) Cms (d’après GMB 552). Questeur mendiant.

    (2) Quêteur.

    (1499) Ca 171a. Questour. g. questeur.

    (1659) SCger 99b. questeur, tr. «questour.» ●(1732) GReg 772a. Quêteur, tr. «Qesteur. p. qèsteuryen. Van[netois] qestour. p. yon, yan

    (1911) BUAZperrot 374. ar vicher a gester. ●(1941) SAV 19/40. e selle ouz ar plad hag ouz ar c'hester.

    (3) (religion) (Ordre, frère) mendiant.

    (1732) GReg 614a. Les quatre Ordres mendians, tr. «Ar pévar urz qesteuryen.» ●Le quêteur, le Frere quêteur, tr. «Ar c'hèsteur. an breuzr qèsteur

    (1927) BBMT 13. biskoah er hestour n'en doé spurmantet e oé ag ur héh mechérour é té er prov kaer.

    (4) (politique) =

    (1955) STBJ 215. E-touesk ar gesterien moueziou.

    (5) Personne qui se plaint toujours.

    (1962) EGRH I 32. kestour m. -ien, tr. « qui se plaint toujours (Ern.). »

  • kesterez
    kesterez

    f. –ed Quêteuse.

    (1732) GReg 772a. Quêteuse, celle qui quête pour les pauvres, tr. «Qèsteurès. p. qesteureused. certes trouvé ».qèstourès. p. qèstouresed

  • kestet
    kestet

    adj. Quêté.

    (1790) PEdenneu 82. groeit laret Overenneu questét.

  • kestour
    kestour

    voir kester

  • ket
    ket

    adv.

    I. Adv.

    A. [avec un v. au négat.] Pas, point.

    (1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. »

    (1659) SCger 89a. pas, tr. «quet.» ●94b. point, tr. «quet

    B. [renforcement d’un v. au positif] Avec certitude, assûrément, certes, complètement, de toute façon.

    (14--) Jer.ms § 64 p. 1447. an mezec oz salvo oz cleffet mar guel quet, tr. « le médecin qui vous sauvera de votre maladie, s’il (le) peut certes, promptement ». ●(1450) Dag 34. Pebez sinou a coezo quet, tr. « Quels signes apparaîtront avec certitude ». ●64. Petra vezo a coezo quet, tr. « Qu’arrivera-t-il avec certitude ». ●(1530) Pm 126 (Tremenuan). pnaus ez cretes teza quet bout e mam (…) decedet (…) ? ●147 (Tremenuan). ne gouzyent pe respontsent quet. ●(1557) B I 13. na peban oa, na piu oa quet. ●54. Ez galhe quet bezaff groaet, tr. « (l’œuvre) pourrait certes être faite ». ●470. an pip ann orriplaff a meux quet caffet, tr. « le tonneau le plus horrible que j’aie trouvé ». (1575) M 1396. dan re á fynys quet ho fet en pechedou, tr. « à ceux qui finissent leur vie dans les péchés ». ●1458. pez aray nep so quet beuet en pechedou, tr. « que feront ceux qui ont vécu dans les péchés ». ●2759. maz galhenn quet he repetaff, tr. « que je puisse certes la reproduire ». ●3313. ancouffnez (…) ho holl poan, hodeues quet gouzaffet en bet man araint. ●(1650) Nlou § 562. rac ne gousont, ez fellont quet, tr. « car ils ne savent pas qu’ils pèchent ».

    C.

    (1) A get : de néant, qui ne vaut rien.

    (1787) PT 1. Gùélét un dén a guèt. ●(1792) HS 149. enn houarieu, er bagatellage, ha treu à guèt.

    (1926) DIHU 177/46. Treu a get e hret hui, me zud vat ! ●(1936) DIHU 295/4. é kollamb hon amzér get treu a get.

    (2) Gant ket : avec rien, pour rien.

    (1792) HS 13. tut-ç'ou e garehai cherrein tout, ha gùélet er ré-ral guet quèt.

    (1924) DIHU 151/13. Néhanset oh get ket.

    (3) Da get : à rien.

    (1821) SST 258. ha n'en deint mat de guet. ●(1838) OVD 127. ne talle de guêt.

    (4) =

    (1787) BI 108-109. enn treu ag er béd-man : ean ou seèllai el-quæt.

    (5) Hep ket : sans rien.

    (1919) LZBl Genver 14. Mez buan e vint ingalet, hag e chomo c'hoaz kalz hep ket.

    (6) A get : du néant.

    (1921) GRSA 237. aroué mabdén deit a get.

    (7) Evit ket : pour néant.

    (1790) PEdenneu 213. Ha ni e chonge e vou reit temb [en nean] eit quæd. ●(1792) CAg 191. Liès eit quæt sehùel debad.

    (1934) DIHU 276/94. Rah en treu-sé aveit ket. ●(1935) DIHU 294/379. ha sel taol, é chom ar er rampèu un nebed tud iouank ag en deu du, lahet eit ket.

    (8) Na mui na ket : ni plus ni moins.

    (1659) SCger 94a. ny plus ni moins, tr. «na mui na quet

    D.

    (1) Treiñ da get : s'anéantir.

    (1913) THJE 22. Me houi é hellehé rah er péhedeu sé troein de get, èl un dapen deut taulet é kreiz en tan.

    (2) Lakaat da get : tuer.

    (c.1680) NG 1507. Selet er peur chrechen a lequezan de quet. ●1512. Ou songeal e lahou, hac he lecat de guet.

    (1829) CNG 61. Guet ur guir é remi er bet, / Hac e éel el lacat de guet.

    (3) Kas da get : anéantir.

    (1876) TDE.BF 325b. Kas da get, v. a. V[annetais], tr. «Anéantir, dissiper.»

    (1942) DRAN 94. Troadegiez ha kanoliez ar C’hallaoued, er c’hornad, o (sic) zo bet tost kaset da get gant an tokarnou plat.

    (4) Bout ket ha netra : n'être rien du tout.

    (1896) HIS 155. panaus mab-dén e zou ket-a-nitra é kevér en Eutru Doué.

    (1952) IVES 2. Ket ha nitra e vé en tioélded é koed bras Kamorh, d’en nozieu duan, é kevér en tioélded-hont.

    (5) Na kalz na ket : absolument rien.

    (1933) FHAB Genver 8. Thereza Neumann ne zebr tamm, ha (lire : na) kalz na ket, aboe ar bloaz 1927 ne ev banne, na kals na ket. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 143. hep brezoneg hor bro ne bado pennad ebet, na kals, na ket.

    II. Loc. prép. Hep ket : sans.

    (c.1680) NG 62. Ret du monnet, hem quet aruar. ●(1727) HB 317. hepquet ar Goueliou al.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...