Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 24 : de keta (1151) à keusteurenn-keusteudenn (1200) :- keta
- ketaerketaer
m. –ed, –ez (droit) Cohéritier.
●(1499) Ca 5a. g. ensemblez hoirs. b. quetaerez. ●171a. Quet aerez g cohoirs. ●(c.1500) Cb 11a. g. ensemblez hoirs. b. quetaerez.
●(1732) GReg 178a. Coheritier, qui partage avec un autre, une Succession, tr. «Qetaër. p. qetaëred.»
●(1876) TDE.BF 340b. Ketaer, s. m. C[ornouaille], tr. «Co-héritier ; pl. ien.»
●(1931) VALL 130b. Cohéritier, tr. «ketaer.»
- ketaerez
- ketant
- ketiketi
interj. Onomatopée pour appeler les poules.
●(1879) RECe IV 148. Pour appeler les poulets : peti, peti ! ou keti, keti ! St-M[ayeux].
- ketkenketken
adv. Aucun.
●(1530) Pm 242d (Mab Den). Do ezreuent hep squet quen (lire : quetquen) tro, tr. Herve Bihan « Envers leurs ennemis sans aucun changement »
- ketkevretketkevret
adv. Ensemble. Cf. kezkevret
●(14--) N 1127. En hanu an tat han mab apret // quet queffret hac an speret glan, tr. « Au nom du Père et du Fils ensuite, et en même temps du Saint-Esprit » ●(1530) J 199a (= Résurrection). Peoch roz bezo cref quet gueffret, tr. « Que la paix croisse entre vous tous ! » ●206a (= Résurrection). A lyuirit enn hent entroch / Quet gueffret nedeux ne medoch / Hep paig na floch hac ezouch trist, tr. « et de quoi disputez-vous tous deux ? Personne avec vous, ni écuyer, ni page ; et vous êtes tristes »
- ketmoanketmoan
adv. Ur c’hetmoan : celui même, unique.
●(1575) M 888. Ne guellont bezaff quet, estimet vn quetmoan, tr. « Ne peuvent pas être estimés tout de même » ●3011. Nemet è guelet vn quet moan, tr. « Que de le voir, unique »
- ketparketpar
m. Pair.
●(1575) M 310. Sourdet ha Touçeguet, vezo cret da quet par, tr. «Sourds et crapauds seront, crois-le, tes copains.» ●384. Dyt preuet da quet par, en douar à parat, tr. «Que les vers pour copains t'ont préparé dans la terre.»
- ketparzhketparzh
s. Partie donnée.
●(vBr) Iaulnays 1. Cedparth so, tr. «partie-donnée ceci».
- keulkeul
voir kaoul
- keulfekeulfe
m. Couvre-feu.
●(1732) GReg 37a. Sonner l'angelus au soir, tr. «Sénni qeulfe. Sénni cuërfe.» ●229b. Couvre-feu, ou courfeu, & par corruption, carfou, & gare-fou, tr. «Cuërfe. qeulfe.»
- keuneudkeuneud
coll. –où
I. Bois de chauffage.
●(1499) Ca 101a. Groachell queunet. g. l. hec strues / is. ●(c.1500) Cb 29b. Idem cario / as. et appartient ou (lire : au) boys. bri. breinaff euel queunet / prenn. ●(c.1500) Cb (d’après GMB 552). Queunet (tas de) bois. ●(1521) Cc (d’après GMB 552). Queunet (tas de) bois. ●(1633) Nom 99b. Lignorum strues, meta : lignier, pile de bois, monceau de bois, chantiere de bois : vn bern queuneut.
●(1659) SCger 15a. bois à brusler, tr. «queuneut.» ●27b. coin a fendre du bois, tr. «guen da fauta queuneut.» ●167b. queuneut, tr. «bois.» ●(1732) GReg 101a. Bois de chauffage, branches, fagots, bourrées, tr. «Queuneud. Van[netois] qened.» ●429b. Le bois dont on chauffe le four, tr. «qeuneud fôrn.»
●(1826/31) PPA 14. e toul ar heuneut, tr. «dans l'emplacement du bois de chauffage.» ●(1836) FLF 5. eur bec'h queuned troc'het er c'hoad. ●(1857) CBF 81. Diskennit er c'hao da gerc'hat eunn horden geuneud, tr. «Descendez à la cave pour chercher une charge de bois.» ●(1878) EKG II 216. grac'hellou keuneud. ●223. etouez ar c'heuneud. ●(18--) CST 81. Muia keuneud, brasa tantad !
●(1907) VBFV.bf 39a. kened, pl., tr. «bois à brûler.» ●(1907) PERS 217. da glask keuneud da lakad en tan.
II. par ext.
(1) Bois, arbres.
●(1909) KTLR 108. Er c'hoat bras, ar c'heuneut oa ker stank ma en em velet mui pa vijer dek pas an eil dioc'h egile. ●(1920) AMJV 96. tostik-tostik d'ar griziou ha d'ar c'heuneujou a ioa var ar ribl tu ha tu. ●(1955) STBJ 7. ar vro dudius-se (...) garzet e (lire : a) geuneud stank hag a wez a bep seurt.
(2) Combustible, ce qui peut servir à chauffer en brûlant.
●(1924) FHAB Eost 316. Keuneud dister a gavont avat : lann, balan, brug.
III.
(1) Terriñ keuneud war gein ub. : médire.
●(1968) LOLE 124 (T) *Roc'h Vur. Ministr ar Justis ?... N'om ket aze evelato evid terri keuneud war gein eur ministr ar Justis !
(2) Ur saead keuneud : une volée de coups.
●(1874) FHB 501/247a (L) G. Morvan. Eur zaeat keuneut a voue laket adarre var he choug.
(3) Ober tan diouzh e geuneud : voir tan.
- keuneud-berrkeuneud-berr
coll. Bouses de vache séchées pour servir de combustible.
●(1732) GReg 101a. de la bouse de vache, qu'ils appellent du bois court & facile à rompre, parce qu'il ne faut ni harpon, ni scie, ni hache pour le couper, tr. «Qeuneud-ber.»
●(1857) CBF 106. Keuneud berr, tr. «Mottes de bouses de vaches.» ●(1876) TDE.BF 341a. Keuneud-berr, s. pl. m., tr. «Bouse de vache desséchée au soleil pour servir de chauffage.»
- keuneud-bleñchoùkeuneud-bleñchoù
coll. Menu bois de chauffage.
●(1916) KZVr 152 - 30/01/16. keuneud blenchou, ou simplement blenchou, tr. «menu bois dont on fait des fagots, opposé à «keuneud korden» bûches, rondins.» ●(1958) ADBr lxv 4/532. (An Ospital-Kammfroud) Diou rijennad keuneud-bleñchou renket kostez-kostez a raio eun dorchenn vad d'ar bern foenn.
- keuneud-douarkeuneud-douar
coll. Mottes de tourbe.
●(1732) GReg 101a. des mottes, tr. «Qeuneud-doüar.»
●(1857) CBF 106. Keuneud douar, tr. «Mottes de terre à brûler.» ●(1876) TDE.BF 341a. Keuneud-douar, s. pl. m., tr. «Mottes tourbeuses desséchées au soleil pour être brûlées en guise de bois de chauffage dans les contrées voisines des côtes de la mer où le bois ne peut pousser à cause des vents.»
- keuneud-fornkeuneud-forn
coll. Bois à chauffer le four.
●(1857) CBF 71. Stlapet en deuz keuneud-forn enn-hi endra hell, tr. «Il a mis du bois tant qu'il a pu.»
- keuneud-gorkeuneud-gor
coll. Bois à chauffer le four.
●(1732) GReg 101a. Bois à chauffer le four, tr. «Qeuneud-gor.»
- keuneud-kordennkeuneud-kordenn
coll. Bois de corde.
●(1916) KZVr 152 - 30/01/16. keuneud blenchou, ou simplement blenchou, tr. «menu bois dont on fait des fagots, opposé à «keuneud korden» bûches, rondins.»
- keuneud-laka-laka
- keuneud-medkeuneud-med
coll. Taillis, bois de coupe. cf. koad-med
●(1955) STBJ 9. brouskoajou stank leun a geuneud-med.
- keuneud-morkeuneud-mor
coll. Algues séchées destinées au chauffage.
●(1732) GReg 101a. Bois de chauffage dans les côtes maritimes, du goëmon lavé en eau douce, & seché au soleil, tr. «Qeuneud-mor.»
●(1876) TDE.BF 341b. Keuneud-mor, s. pl. m., tr. «Goémon ou varech lavé à l'eau douce et desséhcé au soleil pour servir de chauffage dans les lieux bordant la mer, parce que le bois y fait défaut.»
- keuneud-tankeuneud-tan
coll. Bois de chauffage.
●(1879) MGZ 163. da betra eo mad ken nemet da ober keuneud tan ?
- keuneud-troc'hkeuneud-troc'h
coll. (?) Bois de fagots (?).
●(1870) FHB 299/299b. n'ez euz mui nemet keuneud-trouc'h.
- keuneudegkeuneudeg
f. –où Bûcher, endroit où on loge le bois de chauffage.
●(c.1500) Cb. [queuneudenn / pe pren] Jtem hoc lignarium / rij g. le lieu de buches. b. queuneudec.
●(1732) GReg 125a. Bucher, lieu où l'on met le bois de chauffage d'une maison, tr. «Queuneudec. p. queuneudegou. queuneudeuc. p. queuneudeugou.»
●(1857) CBF 28. N'euz fagoden ebed er geuneudek, tr. «Il n'y a pas de fagots dans le bûcher.» ●(1876) TDE.BF 434a. da garga toull ar geuneudok. ●435b. bet o kerc'hat keuneud d'in leiz ar geuneudok. ●(1878) EKG II 69. e toull ar geuneudek.
●(1988) TIEZ II 204. Dans la maison, il existe toujours à proximité du foyer un emplacement pour mettre au sec une petite quantité de bois : an toull-koad, ar geuneudeg, ar prezenn.
- keuneudek
- keuneudennkeuneudenn
f. –où
I.
(1) Bûche.
●(1499) Ca 171a. Queuneudenn pe pren. g. buche / ou boys.
●(1659) SCger 18a. busche, tr. «queuneuden.» ●121b. trique de fagot, tr. «queuneuden fagot.» ●167b. queuneuden, tr. «buche.»
●(1967) BAHE 52/46. Tennañ a ra un toullad keuneudennoù eus ar c'houign, hag o laka bod ha bod dindant an trebez.
(2) fam. (en plt de qqn) Bûche, personne stupide.
●(1732) GReg 125a. Buche, sot, âne, tr. «Queuneudenn.»
II.
(1) (Treut, sec'h) evel ur geuneudenn : très sec, très maigre.
●(1870) MBR 24 (L) A. Troude. Hogen evit ar c'hreg iaouank, ar boed-ze a ioa ken dister ma treutaaz evel eur geuneudenn. ●(1874) FHB 501/248a (L) G. Morvan. Eur c'hrac'h coz e dao beac'h o caout he halan, hag a ioa seac'h evel eur geuneuden. ●(1877) FHB (3e série) 14/111b (L) I. B.. Pignet var eun azen / Treut 'vel eur geuneuden. ●(1882) CDFi 150-25 novembre p 3. Treut-keuneudenn. ●(1890) MOA 328 (L). Très maigre, tr. J. Moal «treut evel eur geuneudenn.»
●(1912) MELU XI 370. Zec'h evel eur geuneuden, tr. E. Ernault «Sec comme une bûche de bois. Cf. S. 633.» ●(1922) GLPI 21 I. Picard. He memprou kropet, sec'h evel tammou keuneud. ●(1931) VALL 439. Maigre comme un clou, tr. «treut evel eur geuneudenn.» ●(1954) VAZA 147 (T) *Jarl Priel. Evitañ da vezañ treutoc'h eget ur geuneudenn, bez' oa warnañ meurded ur chaloni. ●(1962) TDBP Ia 39 (T). Mamm honnez a oa seh 'vel eur geuneudenn (ou : 'vel eun tamm keuneud), tr. J. Gros «la mère de cell-ci était sèche (maigre) comme un branche de bois mort (comme un coup de trique).» ●(1982) TKRH 68 (T) A. Duval. Kozh-bras, sec'h evel ur geuneudenn.
(2) Tañva blaz ar geuneudenn : être rossé.
●(1910) MAKE 84 E. Crocq. «Gwaz a ze neuze, rak ar gwragez o deus holl ezomm da danva alies, gant o choug, blaz ar geuneudenn...
(3) Reiñ fest ar geuneudenn : frapper qqn.
●(1944) LLMM 80/134 (L) F. Elies. Seza Kreignou, primoc'h da reiñ deoc'h fest ar geuneudenn eget hini ar gokelenn.
(4) (Tapout) fest ar geuneudenn : être rossé.
●(1869) SAG 235. ar c’hreg paour gant he bugaligou, a rank, goude fest-ar-geuneuden, mont da loja a zindan ar stered.
●(1958) BRUD 3/35 (K) Y. ar Gow. Hag e tape fest ar geuneudenn pa ne gave ket heñ druz a-walh ar geusteurenn.
- keuneudennad
- keuneudet
- keuneudre
- keuneutakeuneuta
v.
(1) V. intr. Chercher, ramasser du bois de chauffage.
●(1732) GReg 101a. Amasser ce bois [de chauffage], tr. «Qeuneuta. Van[netois] qenedta. qaneteiñ.» ●(1744) L'Arm 322a-b. Ramasser (...) Du bois, tr. «Quenætta.» ●(1779) BRig I 26. keunet, du bois, keuneta, en aller chercher.
●(1855) TOB 3. Le petit garçon est allé ramasser du bois à feu, cueillir des figues, des châtaignes, et jusqu'à du gland, tr. «Ar c'hrennard zo et da geuneuta, fieza, kistina, meza zo ken.» ●(1868) FHB 185/226b. eun dervez ma edo o keuneuta a hed eur c'hoat. ●(1869) SAG 298. mont da geuneuta azamblez gant he c'hoar. ●(1877) EKG I 190. eur paour keaz koz o keuneuta a-hed ar c'hleuz. ●(1878) BAY 22. kenetta, tr. «ramasser du bois.» ●(18--) GBI II 250. Balamour d'ur plac'hig triouec'h vloaz, / Vije em c'hoad o keuneuta, tr. «C'est à cause d'une jeune fille de dix-huit ans, / Qui venait chercher du bois dans ma forêt.»
●(1907) VBFV.bf 39a. kenetat, v. n. part. –eit, tr. «ramasser du bois.» ●(1921) FHAB Even 146. eur baourez hag a oa o keuneuta. ●(1927) FHAB Genver 3. o keuneuta ema-hi.
(2) V. tr. d. Chercher, ramasser (du bois de chauffage).
●(1942) DHKN 15. é keneta he gouiañùad koed séh.
(3) [empl. comme subst. m.] Ramassage de bois de chauffage.
●(1905) IVLD 35. Pa glevaz hano euz ar c'heuneuta.
- keuneutaerkeuneutaer
m. –ion Homme qui ramasse du bois de chauffage.
●(1732) GReg 101a. Ramasseur de bois de chauffage, tr. «Queuneutaër. p. queuneutaëryen. Van[netois] qenedtaour. p. yon.» ●(1744) L'Arm 32b. Ramasseur de bois, tr. «Quenaittaour.. quenaittarion. m.» ●322b. Qui ramasse du bois, tr. «Quenættaouerr.»
●(1869) FHB 239/237b. Hor c'heuneutaer na gave ket eas guelet an dud-se.
- keuneutaerez
- keur .1keur .1
m. –ioù
(1) Chœur, chant en commun.
●(1499) Ca 52b. Cuer. g. idem.
●(1659) SCger 25b. chœurs des Anges, tr. «chœuriou an Æles.»
●(1857) LVH 86. cannein en hymn Veni Creator, péhani e zou continuet a zeu gairr dré er verdér.
(2) Chœur (ange).
●(1894) BUZmornik 196. Doue en em zervich euz ar c'heuriou izela etouez ar sperejou euruz, da lavaret eo, euz ann elez hag euz ann arc'helez. Doue a joaz he gannaded er c'heuriou huela hag ar c'hannaded-ma a hanver neuze ive elez pe arc'helez petra bennag m'o deuz eunn hano all er baradoz.
(3) Chœur d'église.
●(1659) SCger 25b. le chœur d'Eglise, tr. «chœur an Ilis.»
●(1857) LVH 84. ar ou deuhlin doh er balustr ag er hairr. ●(1876) TDE.BF 341b. Keur, s. m., tr. «Chœur, terme de théologie ; pl. iou.» ●Keuriou ann elez, tr. «les neufs chœurs des Anges.»
●(1928) FHAB Mezheven 206. o doa gwir da gaout o bez, e kreiz ar c'heur. ●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 250. etre ar c'heur ha kroazenn gleiz an iliz.
- keur .2keur .2
m. (jeu de cartes) Cœur.
●(1732) GReg 724b. Pique, treffle, caro, cœur, tr. «Picqès, trefflès, caro ha cœur.» ●(17--) EN 191. Tair a geur a voelan, tr. «Je vois trois de cœur.»
●(1890) MOA 172a. Cœur (jeu de cartes), keuren, f. s. ; du cœur, keur, m. pl.»
●(1933) KANNkerzevod 75/9. goude bea troet nao guech al lakez keur enep tro an eol…
- keurenn .1keurenn .1
f. –ed, –où Belle femme, beauté.
●(1957) PLBR 229. P[ommerit]-le-V[icomte] tyeurenn, "jolie fille", pl. tyeurenno. ●(1962) TDBP Ia 133-134. Honnez, ’vat, pa vo lakeet an abid nevez-ze dindanni, a vo eun dieurenn ! tr. « celle-là, quand on lui aura mis cette robe neuve, sera une élégante ! » ●(1983) PIKO 216. Ur plac'h eus ar c'haerañ ! ur wir geurenn ! ●(1970) BHAF 203. Ne luchen ket re eta ouz an dieurenn. ●382. Dieurenn (eun). Eur gitez, eur plah, gand eur ster-wasaad.
- keurenn .2keurenn .2
f. (jeu) Carte de cœur.
●(1890) MOA 172a. Cœur (jeu de cartes), keuren, f. s. ; du cœur, keur, m. pl.»
- keureug .1
- keureug .2keureug .2
voir teureug
- keureukakeureuka
v. Kas da geureuka : envoyer promener.
●(1966) BRUD 30/13 (T) E. ar Barzhig. Me n'on ket bet jamez eur merhetaer, na n'on, ha n'eo ket amañ ez ajen d'ober ma ran, gand doan da veza kaset da granketa pe da geureuka, rag me, pichoñs, a oa deut euz al lanneg d'ar prad. ●(1970) BHAF 258 (T) E. ar Barzhig. Kaset e veze da geureuka gand unan bennag.
- keuriñkeuriñ
v.
(1) V. tr. d. Bien se peigner.
●(1957) PLBR 229. P[ommerit]-le-V[icomte] tyeuri he bleo, tr. «s'arranger les cheveux (d'une façon plus précise, à Squiffiec : faire la raie au milieu).»
(2) V. pron. réfl. En em geuriñ : se parer, être à sa toilette.
●(1957) PLBR 229. P[ommerit]-le-V[icomte] en em dyeuri, tr. «se parer.»
- keurteukeurteu
interj. =
●(1909) BROU 231-232. (Eusa) une expression assez difficile à expliquer : Keurteu lear ou parfois : Keurteu. Le sens est assez imprécis. Ce qui en donne quelque idée c'est notre : ma foi, oui ; ma foi, non. – Keurteu ! gwellac'h eo ganen ma foi, j'aime mieux.
- keurusa
- keuruzkeuruz
coll. (ichtyonymie) Anguilles.
●(1732) GReg 37b. Anguille, poisson de riviere, tr. «Queurusen. p. queurus H[aut] Leon.»
- keuruzennkeuruzenn
f. –où Anguille.
●(1732) GReg 37b. Anguille, poisson de riviere, tr. «Queurusen. p. queurus H[aut] Leon.»
- keusaatkeusaat
v. Embarrasser, tourmenter, importuner.
●(c.1500) Cb 54a. scrupulo / as. g. molester. b. cuezhat. ●(1521) Cc. scrupulo as. g. molester. b. cuezhat.
- keusaetkeusaet
adj. Embarrassé, tourmenté, importuné.
●(c.1500) Cb 54a. scrupulosus / sa / sum. g. molestez. b. cuezet.
- keusteudennkeusteudenn
voir keusteurenn
- keusteudiñkeusteudiñ
voir keusteuriñ
- keusteurenn / keusteudennkeusteurenn / keusteudenn
f. –où
I. (cuisine)
A. Ragoût.
●(1732) GReg 146b. Pep loudourenn a gueff mad he c'heusteureñ, ou, he c'hustern. ●446b. Galimafree, ragoût fait de plusieurs restes de differentes viandes tr. «Qeusteurenn. p. qeusteurennoù. qustern. p. ou.»
●(1931) GWAL 136-137/425. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Keusteudenn : keusteurenn.
B. par ext.
(1) Repas.
●(1922) IATA 47. eur voutaillad gwin bennag a gavin da harpa ar geusteuren. ●(1959) MVGK 21. Da veteg, an devezourien a raio ar geusteurenn.
(2) Mauvaise cuisine.
●(1876) TDE.BF 340b. Kesteurenn, s. f., tr. «On l'emploie aussi, je crois, au sens de fricot, ragoût.» ●(1890) MOA 120a. Tout mets mal apprêté, tr. «Kavaillenn f.»
II. sens fig.
(1) Affaire compliquée.
●(1952) LLMM 31/59. (Douarnenez) Keusteurenn (dist. keustrenn) : meskaj, afer luziet. ●(1982) HYZH 147/19. (Treboull) ar mestr ouie lar an dra-se oa re a geusteurenn ha oa dija trawalc'h a labour.
(2) Querelle.
●(1952) LLMM 31/59. (Douarnenez) Keusteurenn (dist. keustrenn) : trouz ha tabut.
(3) Mauvaise vie.
●(1952) LLMM 31/59. (Douarnenez) Keusteurenn (dist. keustrenn) : buhez fall : ober keustrenn gant ar bigoudenned.
(4) Estomac, panse.
●(1857) CBF 6. Leun eo va c'hesteuren, tr. «J'ai l'estomac plein.» ●(1876) TDE.BF 340b. Kesteurenn, s. f., tr. «Panse.» ●Leun eo he gesteurenn, tr. «il a la panse plaine.»
●(1962) EGRH I 32. keusteurenn f., tr. « panse, ventre (hervez Ernault).