Devri

Recherche 'e...' : 2032 mots trouvés

Page 38 : de euvradur (1851) à everez (1900) :
  • euvradur
    euvradur

    m. =

    ●(1744) L'Arm 452a-b. Insertion de la Petite-vérole, tr. «Aivradur ag er vréh.» ●455a. Manducation, ne se dit qu'en parlant de l'Eucharistie, tr. «Aivradur.»

    ●(1927) GERI.Ern 142. euvradur V[annetais] m., tr. «action d'avaler.» ●(1931) VALL 15b. Action d'avaler, tr. «euvradur d'après V[annetais].»

  • euvraj
    euvraj

    m. Ouvrage.

    ●(1633) Nom 253b. Toreuma : piece d'ouurage taillée : vn pez á vn euffraig taillet.

    ●(1732) GReg 683b. Ouvrage, tr. « Euvraich. p. euvraichou. » ●Petit ouvrage, tr. « Euvrachicg. p. euvrachigou. »

  • euvret
    euvret

    adj. Ouvragé.

    ●(1633) Nom 143b. Trabes euerganeæ : poutres labourez : treustou eufret.

    ●(1732) GReg 683b. Ouvragé, ée, ouvré, ée, tr. « Euvret. »

  • euvriñ .1
    euvriñ .1

    v. intr. Travailler, œuvrer.

    ●(1499) Ca 80b. Euuriff. g. oeuurer / faire besoigne. ●(1612) Cnf 30a. Euffry hac ober traezou.

  • euvriñ .2
    euvriñ .2

    v. tr. d.

    (1) Absorber.

    ●(1710) IN I 305. ur certen lousaouen hir galvet ar ciguen (…) andal ma vez œuvret gant guin. ●(1744) L'Arm 20b. Avaler, tr. «Aivrein.. étt..» ●126b. Electuaire, tr. «Dram d'aivrein é bara-can.» ●285a. Pilule, tr. «Dram séh, d'ævrein é bara-can.» ●422a. Boire, parlant de la terre, &c., tr. «Aivrein.» ●(1767) ISpour 175. Ne zistramper quet, em'ean, er poeson énn huilér éit er reign d'ivet, mæss er-reign e-rerr deoh ér péh e garet muihan, éit m'ann œvrehet æssoh.

    ●(1847) BDJ xi. eul louzou re ziez da eûvri. ●243. eun dên re lipous (...) Haoun bras hen deûs d'he lounka, d'he heûvri re vuan. ●270. Nemed oeuvri a rafet louzou. ●339. hep ken magadurez nac hevach nemed an tân a renk da eûvri ha da lounka da wirwiken. ●(18--) GBI I 124. Ken am bo ma c'houezenn eured.

    ●(1903) EGBV 38. évrein, tr. «absorber, boire (en s'imbibant).» ●(1906) HIVL 18. hé deulagad, splannoh, bouilloh, e zisko bout é évrein ur sort sklerdér benak a ziarlué. ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. Euri, tr. «avaler, absorber, au propre et au figuré.» ●ar patatez, o poac'hat, o deus euret eur bern dour. ●(1935) BREI 395/2c. Eun douar hep râ a zo eun douar maro : n'hall ket euri an temziou hag, e skeud se, n'hall ket ar plant tenna gonid dioute. ●(1936) BREI 449/2b. Me am e poan oc'h euri ma boed. ●(1982) PBLS 639. (Sant-Servez-Kallag) euriñ, tr. «absorber, éponger (liquide).»

    (2) User.

    ●(1935) BREI 391/2b-c. En Eskoptiou Sant-Brieg ha Landreger ec'h euras ar yec'hed-se, hag eun de, 'n eur zisken eus kador-brezeg Boulvriak, e voe darbet d'ezan koueza, ken mezevellet ha ma oa. ●(1980) VLTH 49. Pa voe euret e nerzh gant an tan ha kouezhet ar flamm.

    (3) Cuver, apaiser (un ressentiment).

    ●(1935) BREI 431/1d. e oan galvet da vont da euri ma zrubuilhou en eur gouent. ●(1970) BHAF 382-383. euri e goler, tr. «passer sa colère.»

    (4) Cuver (une cuite).

    ●(1970) BHAF 382. euri e govad, da lavared eo cuver son vin, en eur gomz euz eur mezvier.

  • euz
    euz

    adj. Mou.

    ●(1752) PEll 292. Euz, Mol, moû, amolli, qui n'est ni solide, ni ferme. Ce mot, en ce sens, est de l'usage de Cornwaille, où l'on dit par exemple : Re euz so (sic) an toaz, la pâte est trop molle. Le diminutif Euzic répond au François Mollet.

  • euzh .1
    euzh .1

    adj.

    (1) Horrible.

    ●(1868) KMM 3. Eûz eo clevet kement all.

    ●(1962) EGRH I 77. euzh a., tr. « terrible, épouvantable. »

    (2) Extraordinaire.

    ●(1962) EGRH I 77. euzh a., tr. « extraordinaire. »

    (3) Très grand.

    ●(1962) EGRH I 77. euzh a., tr. « très grand. »

  • euzh .2
    euzh .2

    m.

    (1) Dégoût, horrreur, aversion.

    ●(c.1500) Cb 81a. [euzic] g. horriblement. b. dre euz. ●g. horreur. b. euz.

    ●(1659) SCger 147b. euz, tr. «horreur.» ●(1732) GReg 500b. Horreur, tr. «Euz. p. euzyou.» ●(1744) L'Arm ‘A. Abomination, tr. «Eah m.» ●(1752) PEll 292. Euz, aversion.

    ●(1846) BAZ 209. He vam vertuzus a inspiras dezan abred eun heuz bras ous kement a alle displijout da Zoue. ●(1872) ROU 41b. Abhorrer, tr. «Caout êuz.» ●(1877) BSA 313. cas hag heuz am euz outho.

    ●(1911) BUAZperrot 351. seul-vuia e poanie e gerent d'e drei var ar relijion bayan ha seul muioc'h a euz a deue da gaout outi. ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. Heuz, s'emploie comme substantif au sens de dégoût (par suite d'une confusion avec heug ?)

    (2) Peur, frayeur.

    ●(1752) PEll 292. Euz, Horreur, frayeur, épouvante, peur, terreur. ●(1792) HS 212. guet eah à vout noüézet, pé scoeit.

    ●(1818) HJC 251. Ou euhe e zai hoah de out brassoh bras. ●(1829) CNG 46. Eaih en dès ne vehai ret quittat / E bligeadurieu ha chervat. ●(1891) CLM 55. guet eah a veruel. ●(1893) IAI 108. Ar varc'hadourien n'o doa ket muy kement a euz ha gwechall, o vont bemdez pelloc'h pella.

    ●(1908) AVES 24. n'hou peet ket eah. ●(1921) DIHU 116/203. Er ré a ziabel e gouské ér méz, kentoh eit monet d'er gér, get éah a gol ur predeg hembkin. ●(1985) ADEM 12. (An Arradon) eñv doa ket euzh a foñdiñ argant.

    (3) Un euzh a : une grand quantité de.

    ●(1912) BOEG 166. En eah a boén e hues keméret d'er guskein !

    (4) Chose étonnante.

    ●(1895) FOV 241. Un éah get n'omb kanderü, tr. «Voilà une chose étonnante.»

    (5) Kavout un euzh : trouver horrible.

    ●(1906) HIVL 93. En ol e gavé un eah kleuet konz é vehé bet groeit en dra-zé.

    (6) Kaout heuz ouzh udb. : avoir le dégoût, horreur de qqc.

    ●(1732) GReg 4b. Abhorrer, tr. «Cahout euz ouc'h.»

    ●(1907) PERS 11. da gaout heuz ouz ar pec'het. ●(1913) FHAB Here 311. evit diskwez en doa heuz ouz ar pez a vele. ●(1920) FHAB Mae 329. holl o deus heuz ouz ar pec'hed. ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. me am eus heu ouz an dra-se.

    (7) Ober heuz d'ub. : faire dégoût, horreur à qqn.

    ●(1846) DGG 74. ar pez a rê heuz hac horrol d'în diaguent.

    ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. heu a ra d'in.

    (8) antiphr. Un euzh : très.

    ●(1915) LIKA 13. (Groe) Mat o oun euh oél er peh e fès kaset d'en.

  • euzhadenn
    euzhadenn

    f.

    (1) Frisson.

    ●(1927) GERI.Ern 11. euzadenn, tr. «frisson.»

    (2) Monstre.

    ●(1927) GERI.Ern 11. euzadenn, tr. «objet d'horreur, monstre.»

  • euzhenn
    euzhenn

    f. –où

    (1) Accès de colère.

    ●(1867) BUE 173. D'eunn abardevez, ec'h eaz he vamm, ne ouzonn perak, en eunn euzen euzuz a enep d'ehan. ●174. Krevoc'h hag hirroc'h evit ar re all holl e oe ann euzen neve en doe c'hoaz o vont enn iliz vraz Landreger.

    (2) =

    ●(1857) HTB 121. War he euzen genta, e taol lizer ha koar-spagn en tan.

    (3) Lubie.

    ●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) Euzenn (pe neuzenn ?) : froudenn. Petra eo an euzenn-se adarre. Honne ' n'eus euzennoù. ●(1977) PBDZ 84. (Douarnenez) euzhenn, tr. «lubie.»

  • euzhet
    euzhet

    adj. Horrifié.

    ●(1792) BD 428. euset on ol gantan, tr. «J'en suis tout horrifié.»

    ●(1914) RNDL 86. men deulagad euhet, tr. «mes yeux épouvantés.»

  • euzhik
    euzhik

    adj. Horrible.

    ●(1499) Ca 80b. Euzic. g. horrible. ●(1530) Pm 227. Maz duy da neuz da bout euzic, tr. «De sorte que ton aspect deviendra horrible.» ●(1575) M 106. Ne tal reuz den euzic, na son gic á sicour, tr. «Qu'importe la peine d'un homme terrible ? ou son appel à la rescousse.» ●2372. Prefuet disneuz euzic, louidic ha figus, tr. «Des vers hideux, affreux, sales et gourmands.» ●2393-2394. Ha vision euzic : tristidic difigur, / Cruel an drouc Ælez, tr. «Et la vision affreuse, triste, difforme / Cruelle, des mauvais anges.» ●(1580) G 425. An marou so prendennus euzyc ha dyhegar, tr. «La mort est fatale, horrible et sans pitié.»

    ●(1659) SCger 66a. hideux, tr. «euzic.» ●147b. euzic, tr. «horrible.» ●(1741) RO 3556. O monstro infernal vsic à dires.

    ●(1907) AVKA 151. An diaoul o (lire : a) loskas ur skruijaden heuzig.

  • euzhiñ
    euzhiñ

    v. intr. Être horrifié.

    ●(1847) FVR 277. Kren, ha deus da euzi.

  • euzhus
    euzhus

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Horrifiant, monstrueux.

    ●(1752) PEll 292. On dit aujourd'hui Euzus, horrible, effroyable. ●(1790) MG 390. sorti ag é brison eahus.

    ●(1860) BAL 114. ar spesou du ac euzuz. ●(1864) SMM 21. ar c'hlenvejou euzus a zigassez a viziou en da raog. ●(1878) BAY 19. eahus, tr. «Qui cause l'horreur.» ●(1889) ISV 470. Al laeron all, scoet ive gant ar c'hras, a droas kein d'ho micher heuzuz ha d'ho buez dizuch.

    ●(1903) MBJJ 59. eur roc'hel heuzuz. ●(1907) BSPD I 177. é kreiz er soufranseu éhusan. ●(1907) AVKA 51. ur youc'haden euzus. ●(1911) SKRS II 187. Pebez torfed euzuz ! ●(1925) SFKH 17. kleùet e vé Kar-en-Ankeu é tremen, en ur hobér un drouz eahus.

    (2) Terrible.

    ●(1919) BUBR 2/44. eun dodïon euzus.

    II. Adv. Horriblement, abominablement.

    ●(1854) MMM 106. ê zioujout a yoa cleus ha treud heusus. ●(1884) LZBt Meurzh 45. kirri a c'hiz koz : gwigourat a rent euzuz.

    ●(1912) BUAZpermoal 801. ar c'hlenved a zistummas e dremm ken euzus, ma souze an holl diwarnan.

  • euzhusted
    euzhusted

    f. Abomination.

    ●(1931) VALL 3a. Abomination, tr. «euzusted f.»

  • euzhuster
    euzhuster

    m. –ioù Abomination.

    ●(1931) VALL 3a. Abomination, tr. «euzuster m.»

  • euzhuzet
    euzhuzet

    adj. Saisi d'horreur.

    ●(17--) ST 154. O klevet kement-se ni zo oll heuzuzet, tr. «à ce récit, nous sommes saisis d'horreur.»

  • euzhvil
    euzhvil

    m. –ed Monstre, animal monstrueux.

    ●(1931) VALL 477a. Monstre (animal), tr. «euzvil m. pl. ed.»

  • Eva
    Eva

    n. pr. Ève.

    ●(1499) Ca 80a. Eua. g. eue.

    ●(c.1680) NG 111. Enf a ras er blam de Eva. ●(1732) GReg 249a. Le serpent m'a deceu, dit Eve, tr. «Ar sarpand èn deus va decevet, eme hon mamm Eva da zouë.»

    ●(1868) KMM 10. Ar re goz, a rum-da-rum a lavare oa an deiz-ze ive eo oa bet croued Eva. ●(1880) SAB 254-255. o comz dezo divarben ar baradoz e doare pa vize bet evel ouz baradoz Adam ac Eva araug o fec'hed.

  • evadañ
    evadañ

    v. Éviter.

    ●(1575) M 3561-3562. Hac euadaff bezaff an anaffon / Stancq gant languis à drouc guis en prison, tr. «Et d'éviter que les âmes soient / Fatiguées à languir tristement en prison.»

  • evadeg
    evadeg

    f. –où Beuverie collective.

    ●(1879) ERNsup 146. evadek, partie de boire, Corn[ouaille].

    ●(1902) PIGO I 84. biskoaz na oe gwelet seurt evadek. ●(1906) BOBL 17 novembre 112/3b. Eun evadek jistr. ●(1908) KMAF 28. En abardaez-man, e vo koan vras hag evadeg. ●(1913) PRPR 32. an evadegou jistr. ●(1923) SKET I 69. an evadegou-ze ma ev an den enno, diezomm ha dizec'hed. ●(1927) LZBt Genver 20. evadeg beteg ar veoenti.

  • evadur
    evadur

    m. –ioù Boisson, action de boire.

    ●(1923) SKET I 49. dour hepken da evadur. ●(1927) GERI.Ern 143. evadur m., tr. «boisson.»

  • evaj
    evaj

    m. –où

    (1) Boisson.

    ●(1744) L'Arm 32b. Boisson, tr. «Ivage.. ivageu. m.» ●(1752) PEll 287. Evage [Ven[netois] Breuvage, potion, boisson. ●(1790) Ismar 141. ivage delicat.

    ●(1849) LLB 624. en ivaj huekan. ●(1860) BAL 105. evachou c'huero. ●(1889) ISV 395. ar verennad efach-ma.

    ●(1927) GERI.Ern 143. evaj m., tr. «boisson.»

    (2) spécial. Boisson alcoolisée.

    ●(1856) GRD 341. ur horvad ivage.

    ●(1916) KANNlandunvez 61/439. Rei lamm da Drans, pe rei lamm d’an evach fall : Choazit ! ●(1925) SFKH 14. er hlohour, bojardet get en ivaj. ●16. Er Hernèuad é tihun hantér bojardet berpet d'en ivaj.

    (3) En em deurel d'an evaj : s'adonner à la boisson.

    ●(1914) DIHU 109/105. m'um lakas de heli fal gompagnoneh, hag um daulas d'en ivaj.

    (4) Bout en evaj : être soûl.

    ●(1879) GDI 318. un dén meàu e zou cablus ag er péhedeu e gommet p'en dé én ivaj.

  • evañ / evek / evet
    evañ / evek / evet

    v. tr. d.

    I.

    (1) Boire.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 227). effaff, boire. ●(1499) Ca 80a. Euaff. g. boire. ●(1612) Cnf 31b. euaff vn bannech guin.

    ●(1659) SCger 147a. eua, tr. «boire.» ●(c.1680) NG 912. E hiuet, e teabrin. ●(1728) Resurrection 708. Em boe huellen c'hoeru hac ar vest da effan. ●(1741) RO 2480. Noch arabadin quet da donnet den effan [ar guin]. ●(1792) BD 1114. men ray desan ember eurbouillons da effan, tr. «Je lui ferai bientôt un bouillon pour boire.» ●(17--) TE 86. hac e ras dehai el ludu d'ivèt é caige deur. ●(17--) EN 102. da efan boutailat dives ar guin neve, tr. «boire une bouteille du vin nouveau.»

    ●(1849) LLB 441. Ne chonjent meid korol, meid ivèt chopinad. ●(1889) ISV 120. Ne ket bier a vanco deoc'h da efa.

    ●(1996) CRYK 336. evek e gafe, tr. «boire son café.»

    ►absol.

    ●(1499) Ca 63b. Dinou da euaff. g. verser a boyre. ●(1576) Cath p. 16. hep reiff dezy da dybry na da effa, tr. «sans lui donner à manger ni à boire.» ●(1580) G 687-689. Effaf dybryf ne lesyf quet, tr. «Boire, manger, je n'y manquerai pas.» ●(1612) Cnf 62a. Aman ez vezo aduertisset an mezyeryen, peré a euff hep reol na raeson.

    ●(1856) VNA 91. Que voulez-vous à boire ? tr. «Petra hou pou-hui d'ivèt ?» ●(1878) EKG II 146. digas d'ezho da efa. ●180. da zibri ha da efa.

    ●(1932) CDFi 17 décembre. degas d'ezan da zebri ha da eva.

    II. [empl. comme subst.]

    (1) Action de boire.

    ●(1633) Nom 62a. Amystus : le boire sans respirer ou reprendre son haleine : an effaff ep respiraff, ep tennaff an halan.

    ●(1860) BAL 89. D'an eva, pe d'ar c'hoari… ●(1877) BSA 194. Ar furnez ar vrassa e kenver an dribi hag an eva a remerket en ho frejou.

    ●(1904) SKRS I 152. betek ma en em daolas va zad d'an eva. ●(1911) BUAZperrot 222. en em rei d'an eva. ●512. Bezit fur en ho tibri hag en hoc'h eva.

    (2) Boisson.

    ●(1732) GReg 101b. L'eau est la boisson ordinaire, tr. «An dour eo an eva ordinal.»

    ●(1868) FHB 153/387a. enn (lire : eun) eva a zo dalc'h-mad oc'h he heul ar boan, ar c'hlenved, ar maro, eun eva a zo e mesk ar Vretoned (...) ar pez ma'z eo ar falc'h en eur foennek. ●(1868) FHB 157/5b. An dour eo hon eva.

    III. par ext. =

    ●(1909) FHAB Mezheven 171. c'houez ear bet evet meur a wech. ●172. eva rez leiz da galon c'houez dudius al lann. ●(1919) FHAB Eost 18. Ervoanig a eve gant eürusded ar c'houez krenv-ze.

    IV. sens fig. Croire.

    ●(1911) BUAZperrot 91. ar geier-ze a oue evet, gant eleiz.

    V.

    (1) Evañ evel un toull-goz : voir goz.

    (2) Evañ evel un toull : voir toull.

  • evañjelist
    evañjelist

    m. –ed (religion) Évangéliste.

    ●(1499) Ca 80a. Euangelist. g. euangeliste.

  • evantailh
    evantailh

    m. Éventail.

    ●(1633) Nom 170a. Flabellum : esuentoir : euantail. ●Muscarium : esuentoir à mouches : euantail an quelyen. ●Muscarium pauonaceum, aut pauonium : esuentoir fait de plumes de paon : euentail græt á plü paün.

  • evapl
    evapl

    adj. Potable.

    ●(1732) GReg 743a. Potable, qui est liquide, tr. «Efapl. evapl.»

  • evedik
    evedik

    adj. Bezañ evedik da ub. : avoir un peu bu.

    ●(1973) SKVT II 61. Dre faltazi Bretoned, a oa evedik dezho, pa rajont o roudenn ?

  • evedrann
    evedrann

    s. –où (métrologie) Demi-quart.

    ●(1744) L'Arm 316a. Demi-quart, tr. «Évédrann.. neu. m.»

    ●(1856) VNA 32. un Demi-Quart, tr. «un Evédrann.»

    ●(1927) GERI.Ern 143. everann V[annetais] m., tr. «Demi-minot, quart d'hectolitre.» ●(1934) BRUS 288. Un demi-quart, tr. «un evedrann.»

  • eveek
    eveek

    adj.

    (1) Attr./Épith. Drôle.

    ●(1920) LZBt Here 29. dalc'hmad gant e jeu, eveek, e tistagelle ar latin evel eur mestr. ●(1936) BREI 449/1b. Diou vihan eveek, latennet mat… ●(1947) TNOG 5/22. (Tregor) Evezhek, ag. (distaget eve'ek) : souezhus, fentus, a denn an evezh outañ. Ur farser eo, bepred kaojoù evezhek gantañ. ●(1953) LLMM 43/22. Tud efeek, ar merc'hed ! ●(1961) BAHE 27/13. traoù eveek a vefe da gontañ amañ. ●(1965) KATR 15. eur si eveeg awalh e-noa. ●(1970) BHAF 284. Eveeg awalh, lakeda...

    (2) Adv. Drôlement.

    ●(1970) BHAF 232. Eur pesk brell a lammas eveeg.

  • eveilhiñ
    eveilhiñ

    v. tr. d. Éveiller.

    ●(1621) Mc 64. eo ret eueilliff enomp quen lies se a guez an mesmes desir.

  • evek
    evek

    voir evañ

  • Evel
    Evel

    hydronyme An Evel : Ével (affluent du Blavet).

    ●(1905) DIHU 06/107. Vedig en Ével (= nom de plume de Loeiza er Meliner). ●(1938) ARBO III. a Gergonan Lanngedig betag en Ével, é kavér eùé ur velin, Melin er Baodri. ●(1968) LIMO 02 mars. Gronnet get flajen en Evel, Er Mané-Guen e saù é glopen disto adrest de vorh Guénin, étal Baod. ●(1973) LIMO 14 avril. Ag en tachad-sé eh oè aés d’er «Iondred korden» fourbichad de gaved Pluniaù, Guénin hag ol er parrezieu tro ha tro de glask er ré kuhet é koedeu Kergroéz, Kerdréan ha flagenneu kuh en Evel. ●(1995) LMBR 76. Bro an dour gant traoñiennoù an Evel hag ar Blavezh.

  • evel .2
    evel .2

    = (?).

    ●(1902) LZBt Du 38. En hon evel na oa ket anveed e labourê dre dindan ha dre guz da c'honit ineo da Doue.

  • evel / èl .1
    evel / èl .1

    prép. & conj.

    I. Prép.

    A.

    (1) Comme.

    ●(1499) Ca 80a. Euel. g. sicomme. ●(1557) B I 736. euel un mastin, tr. «comme un chien.» ●(1575) M 1505. euel Lestr dre'n mor, tr. «comme le navire par la mer.»

    ●(1860) BAL 169. evel ur procession.

    ●(1901) GKLA 2. evelt ho tadou.

    (2) [après un équatif] Que.

    ●(1650) Nlou 62. Ne guelat nep amser, / A scler quen bras steren, / Euel a diouz an ploue, tr. «On ne vit en aucun temps / Clairement une aussi grand étoile / comme au-dessus du canton.»

    ●(1877) BSA 78. eun dour ken neat ha ken sclear evel ar strink.

    (3) Evel ha : comme.

    ●(1530) Pm 136. Vnuan ha leal eual ha quent, tr. «Égaux et loyaux comme avant.»

    B.

    (1) Nag evel/èl : combien même.

    ●(1884) MCJ 203. Ha memb nag èl n'hou pehé nitra de larèt de Jésus, deit ér sort d'en ilis d'er visitein.

    ●(1900) BUSF 4. Nag èl en ha kuélehemb é hobér burhudeu, ne gredehemb ket hoah d'ha santeleah !

    (2) Evel just ha rezon : comme il se doit, comme de bien entendu.

    ●(18--) PEN 91/293. An eb a us a kle choas evel just a reson.

    ●(1903) ADBr xviii 347. groet ganthi sin ar groaz, vel just ha rêzon. ●(1904) SKRS I 13. evel just ha rezon, e oue mall ganthan goulen he Bater ouz ar bugel divemor.

    (3) Evel giz ha kustum : comme d’habitude.

    ●(1935) BREI 401/2b. Dimerc'her 'ta, evel giz ha kustum.

    II. Conj.

    A. [avec le v. «avoir»] Comme.

    ●(1889) SFA 143. da ziazeza hoc'h Urz evel oc'h euz great. ●215. evel em eus lavaret d'eoc'h a ziaraog. ●256. Evel em euz her lavaret d'eoc'h dija.

    B. Loc. conj.

    (1) Evel ma : comme.

    ●(14--) Jer.ms 26. Evel maz guerzat Doe / Dyvoe hon guyr croeur / Am desseu a pleuyn / Evyt tregont dyner, tr. «Comme on vendit Dieu, certes notre vrai créateur, / je le garantie, pour trente deniers.» ●(1575) M 1201. Euel maz eu madou, hac offyçou gnouet, tr. «Tels sont les biens et les offices en vue.» ●(1576) Gk I 254. Euel maz ra an paganet. ●(1576) Cath 4. euel maz eo patent en he legent, tr. «comme c'est évident dans la légende.» ●(1612) Cnf 13b. euel maz gra cals so à pœnitantet.

    ●(c.1660-1670) VEach 17. Ar Roué memes à impligeas é daou dourn Royal euit remui ar mein diuar ar cauarnse, pe en hini, euel mauoé digoret é guelsont vr scleryen bras, dré moyen vr lamp ardant allumet dirac ar Relegou sacrsé, antrasé à crescas meürbet an eston ames an oll assistantet. ●(c.1680) NG 555. Eual ma te er houer.

    ●(1847) BDJ 52. E-leac'h ober fea warnhon, evel ma rea habars. ●(1889) SFA 229. en eur ober konfesionou mad, ha pinijennou evel ma z'eo dleet. ●251. evel ma n'oa ket treac'h dez-han. ●256. Evel m'en doa great Jesuz, epad m'edo var an douar.

    (2) Evel ma : comme si.

    ●(1936) PRBD 41. Kurun a oa evel ma vije bet hol an Env o freuza. ●(1943) HERV 158. Merc’hed oc’h ober soubig a youc’he, evel ma vefe unan bennak o klask o gwalla, siouaz d’ezañ !

    (3) Evel a : comme.

    ●(1612) Cnf 22a. Vsaff à sort eguit diuinaff gant paction manifest pé cuz ouz an Azrouant, eual à gra an Archanterien so pechet maruel.

    ●(1860) BAL 29. ober evel a zo lavaret. ●(1876) TDE.BF 432a. n'em beuz liard na diner evel a ouzoud. ●432b. Brema grav evel a giri. ●(1889) SFA 19. Kea, Fransez, rapar va zi : koueza a ra enn he boull, evel a velez. ●140. Araok breman, evel a ouzoc'h. ●215. Bet en d'oa, evel a leveror, e begement digant-han. ●256. karantez Doue a zeve he galoun, evel a lavar St Bonavantur.

    ●(1915) HBPR 128. lavaret d'ezho [al leanezed] en em reiza evel a lavare al lezennou.

    (4) Evel pa : comme si.

    ●(1575) M 1141-1142. Neuse ez gnelher (lire : guelher) viff, euel pan vent scriffet, / Real en ho talou, ho holl euffrou gnouet, tr. «Alors on verra toutes vives, comme si elles étaient écrites, / Réellement sur leurs fronts, toutes leurs œuvres visibles.»

    ●(1659) SCger 28b. comme si i'y eusse esté, tr. «euel pa visen bet eno.» ●147a. euel pa, tr. «comme si.» ●(1727) IN II (avis) vi. evel pa em bise da gombati ouz ur vole dud.

    ●(1866) FHB 57/40b. evel pa vije egaret. ●(1876) TDE.BF 580a. Soñch am euz evel pa ve deac'h e ve, tr. «je m'en souviens comme si c'était hier.» ●(1878) EKG II 46. evel p'am biche great teir leo dioc'htu d'an daou-lamm. ●(1889) SFA 216. evel pa vije drouk enn-han. ●217. evel pa ne viche en em gavet netra.

    ●(1905) IVLD 13. Ann hano-ze, dre eno, a zo evel pa lavarfet ar richer, ar ganol pe ar ster dre ama. ●(1907) KORN [15]. Klevet a rear ar biniou hag ar vombard o c’hoari evel pa vefent pell kenan. ●(1907) KANngalon Gouere 447. An Iliz n’o barn ket evel pa vijent en ifern. ●(1974) BAHE 80/31b. Met evit gwir e oa stonket un tamm Dom Erwan hag e skarzhas e c’houg meur a wech evel pa vefe aet un dra bennak a-dreuz.

    (5) Keit evel ma : tant que.

    ●(17--) TE 435. hac e vou continuét én Ilis quehæd èl ma padou.

    (6) Kentizh evel ma : aussitôt que.

    ●(1849) LLB 377. Kenteh avel mé tei d'hou kuneheg glasat.

    ►[form. conju.]

    S1 eveldon / evelon / evelin

    ●(1818) HJC 325. ac me Zad èl deign. ●(1838-1866) PRO.tj 178. Den na vouie evelt-hon c'hoari vas. ●(1889) SFA 226. eur pec'her paour evel d'om-me.

    ●(1900) BUSF 5. gober èl eign. ●(1906) HIVL 165. èl oh hag èl on. ●(1909) NOAR 26. Ar re goz eveldoun ne reont nemet eur c'housk. ●(1914) MABR 52. kerklous èldein.

    S2 eveldout / eveldous

    ●(1861) BSJ 153. câr ha nessan avel d'ous ha ç'unan. ●(1867) FHB 148/352b. ne ket eur preonvic eveldot-tre, sur. ●(1876) TIM 324. un dén èl ous.

    ●(1908) NIKO 143. Ur hrechén mat él ous. ●(1912) BOEG 34. Élousté ranjennet. ●(1913) AVIE 186. ha te nésan èl ous has unan. ●(1926) FHAB Gwengolo 359. eun ampouailh flaerius eveldout.

    S3m eveltañ

    ●(1914) FHAB Eost 232. Stourmomp garo eveltan, holl a unan. ●(1939) MGGD 7. eun nebeut lanked all eveltañ.

    S3f evelti

    ●(1868) KMM 266. nemet pa denner da ober diouti ac evelti.

    ●(1902) PIGO I 181. ar re-all a hastaz ober evelti.

    P1 eveldomp

    ●(1911) BUAZperrot 279. aounik rak ar maro eveldomp.

    P2 eveldoc'h / eveloc'h

    ●(1906) HIVL 165. èl oh hag èl on.

    ►[form. comb.]

    S1 evel din

    ●(1878) EKG II 35. da dud eveldi-me.

    S2 evel dit

    ●(1906) MSTR 7. Evel d'id-de, noz-deiz, me a meuz eun huvre. ●(1909) KTLR 164. eur c'hornandon bihan evel d'id-te. ●(1914) MABR 16. Me garehé, èldid, ma vihé distroeit. ●66. Mé èldit...

    S3m evel dezhañ

    ●(1879) BAN 97. Biscoaz, emezho, ne oe guelet eur belec evel dezhan.

    S3f evel dezhi

    ●(1904) BMSB 69. A zinac'h eveldei henor.

  • evel-evel
    evel-evel

    adv.

    I. Loc. adv.

    (1) Tel quel.

    ●(1920) KZVr 364 - 22/02/20. 'Vel-'vel, tr. «tel quel.» ●n'em eus ket stipet ma marc'hadourez ; kaset em eus anezhi 'vel-'vel.

    (2) Couci-couça, moyennement.

    ●(1857) CBF 43. Iac'h oc'h-hu ? Evel-evel, tr. «Vous vous portez bien ? Couci-couci.»

    ●(1930) FHAB Gouere 252. – Mont a ra mat ganeoc'h, Gwilhou ? / – Evel-evel, na mat na fall.

    II. Attr. Chom, menel evel-evel : rester dans la même situation.

    ●(1866) FHB 56/26a. hag an dieien vian a jom ato e vel vel, ma ne deuont ket zoken adren. ●(1899) HZB 16. hag an tour a vanas evel-evel.

  • evel-henn
    evel-henn

    adv.

    (1) Comme ceci, ainsi.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 226). Euelhent, ainsi. ●(1499) Ca 43b. hac euelhenn beth en mil. ●80a. Euelhenn. g. ainsi. ●(1557) B I 158. Me ya oarse hep dale quet, / Eualhenn pan gourchemenet, tr. «Sur ce, je vais sans délai, puisque vous l'ordonnez ainsi.» ●(1621) Mc 35. Euel hen à ententer.

    ●(1659) SCger 147a. euelhen, tr. «ainsi.» ●(1710) IN I 276. perac em skoez-te evellen. ●(1752) PEll 287. Evel-hen, comme cela. ●(1792) BD 4185-4186. margroet ol euelen / men assur eveet diuorchet biruiquen, tr. «si vous faites exactement comme ça, / je vous assure que vous serez insouciants à jamais.»

    ●(1829) HBM 5. mar bemp recevet evellen. ●(1846) DGG 215. ar re-ze a ra evel-hen, perac ne rafemp-nî quet ! ●(1878) EKG II 9. Araok en em zispartia oamp en em glevet evelhen : (…). ●(1890) MOA 175a. Comme-ci, tr. «evel-enn.»

    ●(1907) AVKA 71. Perak a ret-hu ar pez a zo berzet devejo evelen ?

    (2) (religion) Evel-henn bezet graet : ainsi soit-il.

    ●(1659) SCger 111a. soit ainsi, tr. «euelhen bezet gret.»

    ●(1824) BAM 312. Evellen bezet great.

  • evel-hennik
    evel-hennik

    adv. [dimin.] Comme ceci.

    ●(1895) GMB 226. 'veleneq, comme ceci, à Pontrieux. ●(1896) LZBt Meurzh 5. hag e laren evel-ennik : (...).

  • evel-hont
    evel-hont

    adv. Comme cela.

    ●(1659) SCger 147a. euelhont, tr. «comme cela.» ●(1752) PEll 287. Evel-hen, comme cela. Evel-se, Evelhont, le même.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 59. bâmet doh ou gùélet èl-hont é achihue ou buhé. ●(1854) PSA I 318. gobér èl hont. ●(1890) MOA 175a. comme ce qui est là-bas, tr. «evel-hont, – evel-z-hont.»

    ●(1958) LLMM 69/261. Pep hini a zistage e glapad : hemañ a lavare evel-hen, hennezh a arguze evelhont.

  • evel-just
    evel-just

    adv. Comme de juste, bien sûr.

    ●(1893) IAI 206. Pii c'hweac'h, evel just, a dorras ar chismatikerez-ze.

    ●(1955) STBJ 52. Ha neuze e felle d'ar merc'hed gwelout ar filhor nevez-badezet hag, evel just, e raent estlammou gantañ. ●(1964) KTMR 18. Ha Pipi da adhoulenn e bañsion, eveljust.

  • evel-kent
    evel-kent

    voir evelkent

  • evel-mañ
    evel-mañ

    adv. Comme il suit.

    ●(1752) PEll 287. Evel-ma, comme si, ainsi que si. ●(1787) BI 44. Èhel-le-man, e'm'ean, éma calon er pehour ahurtet. ●(17--) TE 261. Èl-men é vou inourét en hani e fal d'er Roué inourein.

    ●(1913) AVIE 14. Gañnedigeh Jézus-Krist e zou bet èlmen.

  • evel-se
    evel-se

    adv.

    (1) Comme ça.

    ●(1530) Pm 84. Allas iesu pez voe dide / Ma lesell real eual se, tr. «Hélas, Jésus, pourquoi / Me laissas-tu réellement ainsi.» ●(1557) B I 234. Spes he lesell so dich guell euell se, tr. «Il vaut bien mieux que vous la laissiez comme cela.» ●(1575) M 2443. euelse à léaff, tr. «je le jure ainsi.» ●2784. Euelse yscuit recitaff, tr. «Ainsi rapidement décrire.» ●(1612) Cnf 11b. da ober eualsé. ●(1621) Mc 23. Euel se yuez.

    ●(c.1680) NG 557. El se, peherion peur. ●(1787) BI 55. E-hel-cè é vihuai Isidor ar enn oberat.

    ●(c.1802-1825) APS 67. Ehel-se sel-mui ma cârehet Jesus. ●(1818) HJC 334. A-helcen ë ne èlet-hu vaille ur momant gueneign ? ●(1821) SST 97. en ur bedein elcé eit er ral. ●(1825) COSp 139. éhal-cé sél mui ma hum zevalamp, sél mui en hum sàu en andefice. ●(1849) LLB 420. Elsen er huéreinen e labour pad en dé. ●1799. Avelsen é huéler. ●(1860) BAL 34. Ra vezo evelse. ●(1869) SAG 268. evel-ze eo plijet da Zoue hor c'hroui.

    ●(1915) LIKA 5. (Groe) Avern a dachadeu zo alsay borman. ●(1924) ZAMA 177. hag ouz hen gwelout oc'h en em emellout evel-se.

    (2) War evel-se : puisqu'il en est ainsi, ainsi donc.

    ●(1900) MSJO 188. Var evelse, emezhi, ne dal ket ar boan din dont var ho tro. ●237. Var evelse n'eus netra a rafe aon deoc'h ?

    (3) P'evel-se : ou à peu près, ou approchant.

    ●(1766) MM 498. var dro poent leina pevel-se, tr. «aux environs de l'heure du dîner.»

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 58. setu o tremen eur c'hrenn-baotr yaouank, trivac'h vloas, p'evelse.

  • evelato
    evelato

    adv. & interj.

    I. Adv.

    (1) Cependant, pourtant.

    ●(1857) CBF 89-90. Me gred evelato e teuio [ar segal] da beur-gellida, tr. «je crois pourtant qu'il germera partout.» ●(1862) JKS 141. Liez a weach evelato ez eo rankout d'ezho dioueret ar pez a c'hedont. ●(1876) TDE.BF 432a. O welet ann noz war he gein (…) ar paotr a gerz evelato araok. ●(1870) MBR 190. Evelato, ne voa ket echu, na tost zo-ken, he valeou gant-han. ●(1882) BAR 22. evelato ne devoa ket great eun articl a feiz euz ar greden-ze. ●(18--) SAQ II 192. Evelato, dreizhi he unan, an dentasion ne d'eo pec'het ebet.

    ●(1911) BUAZperrot 281. Evelato e kavas e oa a zoare evitan ober eun tammik enklask. ●(1924) FHAB Meurzh 97. Evelato bec'h en doa o kredi e c'hellje beza gwir kement-se. ●(1925) BUAZmadeg 144. kaera a velet ennan a oue evelato ar vodesti. ●(1957) AMAH 100. Dipitus e kavemp evelato selloù a-dreuz ha brizh-c’hoarzh ar re a ranke hon daremprediñ.

    (2) =

    ●(1894) BUZmornik 857. euruz ar re n'o deuz ket guelet hag o deuz kredet evelato !

    II. Interj. Quand même !

    ●(1955) STBJ 164. Kalz e rank beza cheñchet ar sperejou abaoe, evelato !

  • evelkent / evel-kent
    evelkent / evel-kent

    adv. & interj.

    (1) Adv. Quand même.

    ●(1877) BSA 228. Evelkent e credan gellout lavaret…

    ●(1903) MBJJ 67. War-dro pemp heur, evelkent, en em dres an amzer. ●(1921) BUFA 44. mar a unan elkent e cheleué doh ou honzeu. ●(1924) BILZbubr 42/977. evelkent, abaoe m'eo dimeet, eo deut eun tammig war vad.

    (2) Loc. interj. Evelkent ha goude ! : quand même !

    ●(1909) TOJA 11. O ! velkent ha goude !... ●(1935) ANTO 151. Met evelkent ha goude !

    (3) Evelto-kent :

    ●(1955) STBJ 200. Evit re Bleiben, ne oa tud Mene Arre, evelto kent Rouziged koulskoude, nemet pilhaouerien ha foeterien-hent.

  • Even
    Even

    m. Juin.

    ●(1907) KANngalon Gouere 443. d'an unnek a viz Even er memes bloaz. ●(1911) BOBL 29 juillet 344/2c. hada gwiniz du goude fin miz Heven. ●(1923) KNOL 16. Deuet oa miz Even.

  • evenamant
    evenamant

    m. –où Événement.

    ●(1834) SIM 137. An evenamant-se.

  • ever
    ever

    m. –ion

    I.

    (1) Buveur, ivrogne.

    ●(1499) Ca 80a. Euer. g. beuueur.

    ●(1659) SCger 14b. biberon, tr. «ever cruel.» ●(1744) L'Arm 30a. Beuveur ou bûveur, tr. «Ivour.. erion. m.»

    ●(1905) KANngalon Ebrel 378. Eur gual ever oa. ●(1920) FHAB Meurzh 258. bugale an everien odivi.

    (2) Ever fall a zour : ivrogne.

    ●(1867) FHB 134/239b. En ho fenn ez oa eun ever fall a zour. ●(1902) LZBt Du 18. eur gwal den hag eun ever fall a dour.

    ●(1905) HFBI 394. eur breur d'ho zad, ace un éveur fall à zour ivé. ●(1935) ANTO 18. eun ever fall a zour ; poaz e seblante beza, tor ha stripou, hag all...

    ►[empl. comme épith.]

    ●(1876) TDE.BF 802. Eunn den ever, eur vaouez lipouz, / A gousko kent pell war ar plouz.

    ●(1903) EGBV 146. Un dén ivour.

    II. (Blason populaire) Everion : surnom des habitants de Pluméliau. Voir aussi Pennoù bras.

    ●(1911) DIHU 73/282. Pluniaùiz e zou iverion; chetu perak marsé é hrér penneu bras anehé eùé. ●(1947) BRMO 32. ceux [= habitants] de Pluméliau, Iverion (buveurs) ou Penneu bras (grandes têtes).

  • everann
    everann

    voir evedrann

  • everez
    everez

    f. –ed Femme qui boit, ivrognesse.

    ●(c.1500) Cb 80b. [euer] gal. beuueresse. b. eueres. ●(1744) L'Arm 30a. Beuveuse, tr. «Ivouréss.. ézétt. f.»

    ●(1860) BAL 211. e lacaat a rezont gaouadez, bigodez, everez e cuz, etc.

    ●(1977) PBDZ 741. (Douarnenez) everez, tr. «buveuse.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...