Devri

Recherche 'e...' : 2032 mots trouvés

Page 41 : de ezempl (2001) à ezwentek (2032) :
  • ezempl
    ezempl

    m. –où Exemple.

    ●(1869) SAG 135. Setu-aman ezemplou hag her prou sklear. ●179. Setu aman eun ezempl var gement-ze.

  • ezen
    ezen

    plur. azen

  • ezeur / aezhur
    ezeur / aezhur

    s. Malheur, peine.

    ●(14--) Jer.ms 54. Hep anoez nac ezur, tr. Herve Bihan « Sans chagrin ni peine. » ●143. Dy Iesu Nazaret hep anoez nac ezur, tr. Herve Bihan « Là Jésus de Nazareth, sans chagrin ni peine. »

  • ezev / nezev
    ezev / nezev

    m. ezivi / nevizi

    (1) (charpenterie) Besaiguë, doloire.

    ●(1499) Ca 81b. Ezeff. g. bisague.

    ●(1927) GERI.Ern 144. eze, neze m., tr. «Besaiguë, outil de charpentier taillant par les deux bouts.»

    (2) (agriculture) Boucle d'attelage.

    ●(1752) PEll 294. Ezew, Cercle, anneau ou boucle servant à attacher les bœufs à la charrette & à la charruë. Pl. Izivi, ou Iziwi.

    ●(1919) DBFVsup 2a. ambléz (Bieuzy, Cl[éguérec]), f. pl. –blézi, amblézen, f., tr. «boucle d'attelage, cercle sur un balai. – Ailleurs, anneuéz, enaù, inal, inar, ézen, lagaden.» ●(1927) GERI.Ern 144. ezev, ezeo, m. pl. izivi, V[annetais] ézeu pl. i, tr. «Boucle d'attelage.»

    (3) par erreur Bissac.

    ●(1922) FHAB C'hwevrer 46. en eur denna ar volen eus an ezev.

  • ezevec'h
    ezevec'h

    voir ezevezh

  • ezeved
    ezeved

    m.

    (1) Manque, besoin.

    ●(1744) L'Arm 112a. Disette, tr. «Ézeuêtt.» ●229a. Manque, besoin, disette, tr. «Ézehuætt.» ●329b. Regret (...) De n'avoir plus une chose, tr. «Dïanæsstétt : Ézeuætt : Dïovêre : Amortætt.»

    ●(1903) EGBV 126. ezeùed, m., tr. «privation.» ●(1904) DBFV 76b. ézeùed, m., tr. «privation, disette, manque, besoin, misère.»

    (2) Misère.

    ●(1857) GUG 59. Ma ne vennamb dischen én dônnan ézeuèd. ●(1895) GMB 230. dischen én dônnan ézeuèd, tr. «tomber dans la plus profonde misère.» (d'après Guerz. Guill.).

    ●(1914) RNDL 116. pléget É Zrem ken kaer ar ézeùed en douar-man, tr. «...la misère de cette terre-ci.»

    (3) En ezeved : dans le besoin, dans la misère.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 11. bout-zou ul lod caër én izeuet hag ér beuranté. ●(1856) GRD 125-126. en hani en dès danné, hag e huél é vrér én ézeuet, penaus é heller credein en en dès caranté Doué én é galon, mar refus ag er secour ? ●128. ou gùerhein quirroh d'er bobl e zou én ezeuet.

    (4) Gouzout ezeved d'udb. : ressentir le manque de qqc.

    ●(1979) LIMO 21 juillet. Ne vè ket gouiet ézeùed d'er fetan, ken nen da de hesk.

    (5) (en plt d'un mort) Regret.

    ●(1904) DBFV 76b. ézeùed, m., tr. «regret.» ●(1927) DIHU 194/309 . izeuet : regretter un mort. Ne vo ket izeuet dehon (Mourieg). ●(1931) VALL 637b. il ne laissera pas de regret, tr. «ne vo ket ézewed anezañ.»

    (6) Bout ezeved da varv ub. : regretter la mort de qqn.

    ●(1910) ISBR 250. Merùel e hras Loeiz XIV é 1715. Ne oé ket bet é Breih ézeued get dén erbet d'é varù.

  • ezevezh / ezevec'h
    ezevezh / ezevec'h

    s. Manque.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 98. ne vezé iseuéh a dra erbet. ●100. De zougein-é ne zehé en iseuéh a vêlean d'hobér dehai turel termen d'ou honversion.

  • ezeviñ
    ezeviñ

    v. Ezeviñ da : regretter par suite du manque (?) cf. ezaouiñ (?).

    ●(1934) BRUS 80. Regretter (un mort), tr. «izeuein de ; izeuet.» ●(1942) VALLsup 148a. Regretter par suite du manque, tr. «ezevein da.»

  • ezhec'h
    ezhec'h

    plur. ozhac'h

  • ezhomm
    ezhomm

    m. –où

    I.

    A.

    (1) Besoin.

    ●(1521) Cc. yzom, besoin. (d'après GMB 230). ●(c.1500) Cb 82b. [ezomec] g. auoir besoing / ou necessite. b. caffout dieznes / pe ezom. ●(1557) B I 67. Mar bez ezom (variante : ezomp), tr. «s'il en est besoin.» ●(1612) Cnf 33a. en vn ezom bras bennac. ●(1621) Mc 85. hac em eux quement à ezom euel ma en gousoch.

    ●(1659) SCger 4b. i'ay affaire d'vn liure, tr. «ezom emeus, affer ameus eus vr levvr.» ●14a. besoin, tr. «ezom.» ●(c.1680) NG 136. Er haf prepet douh pep ehom. ●(1732) GReg 789b. Recourir, avoir recours à quelqu'un, tr. «recour da ur re-bennac èn e yzom.» ●(1744) L'Arm 29b. Besoin, tr. «Éhom.. meu. m.» ●(1752) PEll 284. Esom, Besoin, manque, indigence. ●Esom a m'eus, j'ai besoin. ●(1792) BD 463. homan eo an esom, tr. «tel est le besoin.»

    ●(1860) BAL 141. izomou e ene. ●(1889) ISV 460. Morse ne vez izom na baz, na fouet evit he gass. ●(1890) BSS 3. dre ma veze izom. ●(1890) MOA 141b. En cas de besoin, secourez-moi, tr. «var va ezhom, skoaz d'in !»

    ●(1942) DADO 20. Eur chimikenn ac’h eus ezomm, Gwilho ?

    (2) Dénuement, misère

    ●(14--) N 525. Aman em ezomp me chomo, tr. «Je resterai ici dans ma misère.» ●1924. ma sicourit rez em ezomp, tr. «aidez-moi dans ma nécessité.» ●(1557) B I 67. heb chom dre ezom, tr. «mais pour que nous ne nous arrêtions pas par dénuement.»

    ●(1659) SCger 44b. disette, tr. «ezom.»

    (3) Ezhomm da (+ v.) : besoin de.

    ●(1612) Cnf 27b. pediff eguidouff, hac eguit an re oz deueus ezom da pediff eguitto.

    ●(17--) EN 641. eom a meus, asur, da gemer ma repos, tr. «j'ai besoin, pour sûr, de prendre mon repos.»

    ●(1860) BAL 24. em euz izom da gaout grassou diganeoc'h. ●(1884) LZBt Meurzh 48. Eomm zo d'ober kement-se.

    ●(1911) SKRS II 35. E Doue an dud vad a gavo ar skoazel ho deuz ezom da gaout. ●(1923) KNOL 226. unan anezo en doa bet izomm da vont en eur park. ●276. N'ez peus ket ezomm da gaout aon.

    (4) Ezhomm a, eus (+ subst.) : besoin de.

    ●(1612) Cnf 13a. n'a vez quet à ezom ves à examination arall.

    ●(1710) IN I 162. Izom hoc'h eus a batiantet.

    ●(1860) BAL 73. n'en deuz izom ebed ahanomp. ●(1862) JKS 38. n'euz den n'en deuz ezomm euz ar re all. ●(1884) LZBt Meurzh 50. hep kad eomm deuz ar midisin. ●(1889) BFA 46. n'en diviche izoum ebed anez-hi.

    ●(1905) KANngalon Mae 394. biskoaz n'hon deus muioc'h izoum euz he skoazell. ●(1909) NOAR 58. Ar re-ma n'o doa ezom ebet a alvokad. ●62. mar ho pefe ezom eus eun dra bennak. ●149. Ezom 'zo eus eur prins. ●(1910) MBJL 80. ezom a zo a bolis. ●(1907) PERS 39. an Impalaër en doa kement a ezom a zoudarded. ●(1923) KNOL 222. n'eus ket izomm deuz a draou ar seurt-se. ●(1928) BFSA 128. ezomm he doa c'hoaz euz renadurez an hini en doa he savet.

    (5) Ezhomm ouzh, diouzh (+ subst.) : besoin de.

    ●(1876) TDE.BF 661b. Ezomm am euz out-hañ, tr. «j'ai besoin de lui.» ●(1884) LZBt Meurzh 47. ho deuz eomm diouz ann Uropeaned.

    ●(1907) PERS 57. evel pa n'en divije mui ezom outhan. ●83. den n'euz ezom outho. ●96. n'en divije ket ezom ebet outhi.

    (6) [sans prép.] Besoin de.

    ●(1884) LZBt Meurzh 47. M'ho de eomm zikour.

    ●(1907) KANngalon Genver 296. Izoum braz 'zo ive kazetennou kristen. ●(1911) BUAZperrot 107. Iliz Jezuz he deus ezom beleien nevez. ●706. evit an digarez vat m'he deus ezom danvez. ●(1919) LZBl Genver 16. em bije ezom eur vag peuz-postek. ●(1923) KNOL 197. n'em eus ket izom arc'hant.

    B.

    (1) Terriñ an ezhomm : assouvir ses besoins.

    ●(1872) ROU 92. Le stricte nécéssaire, tr. «kement ha terri an izom.»

    ●(1902) PIGO I 221. Bepred e kavent peadra da dorri o ezom.

    (2) Ne'c'h eus ezhomm, n'hoc'h eus ezhomm : n'ayez crainte.

    ●(17--) EN 2323. henon ne teus eom, evou vaqued guenid, tr. «là, ne crains rien, on s'occupera de toi.» ●2369-2370. mar en tapomb enon, n(o h)eus eom, Satan gos, / nin exersou (a) nean eb nemeur a repos, tr. «si nous l'attrapons là, n'ayez crainte, vieux Satan, / nous l'exercerons sans guère de repos.»

    (3) Ouzh, diouzh da ezhomm : en fonction de tes besoins.

    ●(1792) BD 371. Pa na heus na substans naboet ous da esom, tr. «Puisque tu n'as ni subsistance ni nourriture selon tes besoins.»

    II. euph. [généralement au plur.]

    (1) An ezhommoù naturel : les besoins naturels.

    ●(1866) HSH 145. e santas un ezom naturel da vont a gostez.

    ●(1976) BAHE 90/45. Privezioù : al lec'h distro evit an ezhommoù naturel.

    ►absol.

    ●(1915) HBPR 224. Ar baillou evit ober an ezomou oa e pevar c'horn ar gambr hag a ampoezone anezhi. ●(1925) FHAB Ebrel 144. eur bailh da ober ennan o ezommou.

    (2) Lec'h an ezhommoù : les toilettes.

    ●(1865) LZBt Gouere 4. gwele, lec'h ann eomo.

  • ezhommeg
    ezhommeg

    m. ezhommeien Personne dans le besoin.

    ●(1530) J p. 12b. Reif dan peauryen ezomeyen en bet, tr. «donner aux pauvres et aux indigents du monde.» ●(1612) Cnf 45b. An heny à pren digant an ezomec è eth.

    ●(1752) PEll 284. Esomec, nécessiteux, indigent, pauvre, qui a besoin.

    ●(1857) HTB 23. ar paour hag an ezomek. ●(1857) LVH 341. er peur hag en éhomêk !

  • ezhommegezh
    ezhommegezh

    f. Besoin, indigence.

    ●(1719) CHal.ms iii. pauureté, tr. «peuranté ehommigueh.» ●(1723) CHal 70. éhomigueh, tr. «Besoin.»

  • ezhommek
    ezhommek

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Qui a besoin (de qqc.).

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezommec, indigent. ●(1499) Ca 81b. Ezomec. g. souffrateux / ou besoigneux. poure / qui na de quoy viure. ●(1521) Cc (d’après GMB 230). yzomec (besoigneux).

    ●(1659) SCger 89b. pauure, tr. «ezommec.» ●(1727) HB 553. Roit deomp hirio ho bara pemdeziec / Eus ho craçou pa zomp quen izomec. ●(17--) CCn 648-649. me so deut do cafet / euit clasq eur botto. Teripl on esomeq.

    (2) Indigent, pauvre, nécessiteux.

    ●(1744) L'Arm 198a. Indigent, tr. «Éhomêc.» ●(1792) BD 78. souten nep aso esomec. ●(17--) EN 3620. en toes ar beuien, a re muan eomec, tr. «parmi les pauvres les plus nécessiteux.»

    ●(1859) MMN 6. cass sicour d'an dud izomec. ●(1860) BAL 205. ar re a gave muia izomog. ●(1880) SAB 105. d'ar re izomeg roed madou braz. ●(1889) ISV 311. ne zonjont nemeur e dienez ar re izomek.

    ●(1900) MSJO 80. Eun dever stris eo evid peb den sikour he nesa pa ves ezomek. ●(1911) BUAZperrot 664. Mat oa (…) d'an dud ezommek. ●(1928) LEAN xv. kement a dud ezommek. ●(1933) ALBR 78. Micherourien ezommek.

    (3) Ar baourentez ezhommekañ : la grande pauvreté.

    ●(1903) MBJJ 133. e-kreiz ar baourante an ezommekan.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Qui a besoin (de qqc.).

    ●(1906) GWEN 13. Ar pod a vezo kaset evelse betek ar gesten ezome (lire : ezomek).

    (2) Dont on a besoin.

    ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 254. O klask evit ober ar pred / An traou ezommek a vez ret.

    (3) Qui dénote l'indigence.

    ●(1835) AMV 105. en oll gantoniou ezommec.

  • ezhommekaat
    ezhommekaat

    v.

    (1) Avoir besoin.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezommecat, être indigent. ●(1499) Ca 81b. g. auoir deffault de biens. b. ezomecat.

    ●(1732) GReg 599b. Manquer, avoir besoin, tr. «Yzommeqât.» ●(1752) PEll 284. Esomecaa, tr. «être, ou devenir.»

    (2) V. tr. d. Apauvrir.

    ●(1659) SCger 8a. apauurir, tr. «ezomecaat.» ●(1752) PEll 284. Esomecaa, tr. «rendre indigent.»

  • ezhommus
    ezhommus

    adj. Dans le besoin.

    ●(1876) KTB.ms 14 p 56. bepred e chommont paour hag ezommus.

    ●(1995) BRYV v 95. (Milizag) famillou ezommuz.

  • ezop
    ezop

    s. voir izop

  • ezou
    ezou

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Rebelle, indocile.

    ●(1502) Voyer 1. me a due ales alan seul a guelaff me biou buguel breiz gourhez querchen mar bez essou goae da glen [texte et traduction établis par L. Fleuriot : Me a due a les, a lan ! / Seul a guelaff / me biou ! / Buguel Breiz, gour ez querchen, / mar bez essou / goae da glen !] , tr. «Je viens de la cour, du monastère. Tout ce que je vois, je (le) possède. Enfant de Bretagne, l'homme à ton entour, s'il est rebelle, malheur à toi.»

    (2) Dévergondé.

    ●(1557) B I 357. A ! paillardes ! pautres esou, / Penaux ez deu yen az guenou / Blasfemaff ma doeou louen, tr. «Ah ! coquine, fille dévergondée, comment ta bouche ose-t-elle blasphémer froidement mes dieux bienheureux.»

    II. (en plt d'une peine, d'un châtiment.) Horrible.

    ●(1575) M 2300. an tourmantou, han poanyou esouhaff, tr. «les tourments et les peines très horribles.» ●2386. en poaniou esaouhaff, tr. «dans les peines les plus horribles.»

  • ezrevel
    ezrevel

    v. tr. d. Raconter, conter.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezreuel, raconter. ●(1499) Ca 81b. Ezruell. g. raconter. ●143b. Narraff vide in ezreuell. ●(1650) Nlou 37. Meur ve ezr euel na sellet, / Peguement a poan voar an bet, / En deffouen mabic benniguet, tr. «Il serait grand de conter ou de voir / combien de souffrance dans le monde / eut l'enfançon bénit.»

    ●(1732) GReg 776b. Raconter, tr. «ezrevel.»

  • ezur
    ezur

    voir ezeur

  • ezvan
    ezvan

    s.

    (1) N'ober ezvan ebet : faire semblant de ne pas remarquer.

    ●(1910) MAKE 29. An holl a c'hoarzas d'he heul, mes Paskolig ne reas ezvan ebet evit-se, na Soazig kennebeut, ha setu ma savas aon gant an holl.

    (2) Ober an ezvan da : faire semblant de.

    ●(1910) MAKE 44. Hag e plege etre daou, hag e ree an ezvan da gaout poan bouzellou. ●(1934) GTWZ 5. Den ne reas an asvan da glevout. ●(1936) IVGA 49. o lenn e vreviel en e jardrin. Ezvan da lenn. ●310. Neuze e reas an ezvan da skoi. ●(1972) SKVT I 48. Ober a ra an ezvan da gousket. ●(1973) SKVT III 165. me ray an azvan da vouzañ pe da leñvañ. ●(1992) HYZH 189/57. (Treboull) ober an asvan da zeskiñ ma lesonioù.

  • ezvet
    ezvet

    v. = (?).

    ●(1727) HB 314. Evit enori ar Gouel-mâ ta ouzpen ma ranquer lacat evez na ezvet d'e brofani dre an dançou.

  • ezvezañ
    ezvezañ

    v. intr. Être absent.

    ●(1499) Ca 79b. Esuezaff. g. esestre.

  • ezvezañs
    ezvezañs

    f. Absence.

    ●(1732) GReg 6a. Absence, tr. «Ezvezançz.»

    ●(1857) HTB 99. evezans pe absans ar barner.

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezvezañs f., tr. «absence.» ●(1931) VALL 4a. Absence, tr. «ezvezañs f.»

  • ezvezant .1
    ezvezant .1

    adj. Absent.

    ●(1732) GReg 6a. En mon absence, tr. «Pa edoan ezvezand.» ●Les absents, tr. «ar re ezvezand.»

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezvezant adj., tr. «absent.»

  • ezvezant .2
    ezvezant .2

    m. –ed Personne absente.

    ●(1732) GReg 6a. Absent, tr. «Ezvezand. p. ezvezanded.» ●Les absents, tr. «an ezvezanded.» ●214b. Correspondant, associé absent, tr. «Nep èn deus eñtentidiguez gand un ezvezand.»

    ●(1931) VALL 4a. Absent subs., tr. «ezvezant, pl. –ed.»

  • ezvezhiad
    ezvezhiad

    m. –ed, –idi Absent.

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezveziad m. pl. –idi, tr. «Absent.» ●(1931) VALL 4a. Absent subs., tr. «ezveziad, pl. –zidi, –ziaded.»

  • ezvezhiadeg
    ezvezhiadeg

    m. –ed Absentéiste.

    ●(1931) VALL 4a. Abstentéiste subs., tr. «ezveziadeg.»

  • ezvezhiadegezh
    ezvezhiadegezh

    f. Absentéisme.

    ●(1931) VALL 4a. Absentéisme, tr. «ezveziadegez f.»

  • ezvezhiadek
    ezvezhiadek

    adj. Absentéiste.

    ●(1931) VALL 4a. Abstentéiste adj., tr. «ezveziadek.»

  • Ezwan
    Ezwan

    voir Erwan

  • ezwar
    ezwar

    [mbr esgoar, esuoar, brpm eshöar, esghöar < ez- .7 + gwar .1 (DGVB 66b)]

    M. –où

    (1) Douleur morale, tourment.

    ●(1575) M 2381. Da bout ach en glachar : hac esgoar bet nary, tr. «Pour être, hélas ! dans la douleur et la peine, à jamais.» ●2980. Angoes nac esgoar bet nary, tr. «Angoisse ni douleur à jamais.» ●3550. hep esgoar en gloar, tr. «sans douleur, dans la gloire.» ●(1580) G 113. Glachar hac esgoar don a meusme oz monet, tr. «J’ai douleur et peine profonde à m’en aller.» ●946. da gouzaf esuoar hac ancou, tr. «A souffrir tourment et mort.»

    ●(1727) HB 467. evel ma zomp affliget gant cals a esvouarou pere hon eus meritet dre hor pec’hejou.

    (2) Douleur causée par le froid, la faim.

    ●(1716) PEll.ms 468. Esgöar, Douleur causée par le froid. Item abatement causé par la faim. Ces deux sont de l’usage de Leon. (...) On prononce communément Eshöar ou Esghöar. ●(1752) PEll 283. Esgöar, Douleur causée par le froid ; et la foiblesse que cause la faim. Ces deux significations sont de l’usage deLéon. (...) On prononce plus doux Eshöar.

    (3) Cruauté.

    ●(1575) M 2272. mil esgoar, an trugar, bet nary, tr. «mille cruautés, impitoyables, à jamais.»

  • ezwentek
    ezwentek

    adj. (météorologie) Venteux.

    ●(1899) BSEc xxxvii 144 / KRL 9. Pask glavet, ebrel ezventek / Ha mae koumoulet / A lak an arc'h da vean barrek, tr. «Pâques pluvieux, avril venteux, et mai nuageux, et.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...