Devri

Recherche 'pa...' : 1072 mots trouvés

Page 3 : de pailhou (101) à pal-forn (150) :
  • pailhoù
    pailhoù

    = (?) kaoc'h, lastez (?).

    ●(1942) DHKN 201. de hortoz ma plijo get er «jerrour paillaou» a Geriadeu donet de «zewel er baill» lan.

  • pailhour .1
    pailhour .1

    s. Ordure.

    ●(1659) SCger 86b. ordure, tr. «viltancç, paillour.»

  • pailhour .2
    pailhour .2

    coll. Paillettes.

    ●(1931) VALL 524a. Paillette, tr. «pailhour col. et m. pl. ou sg. enn f.»

  • pailhourennañ
    pailhourennañ

    v.

    (1) V. tr. d. Mettre en paillette.

    ●(1931) VALL 524a. mettre en paillette, tr. «pailhourenna, pailhourenni.»

    (2) V. intr. Devenir en paillette.

    ●(1931) VALL 524a. devenir en paillette, tr. «pailhourenna, pailhourenni.»

  • pailhur
    pailhur

    coll. –où

    I. Coll.

    (1) Paille hachée, fétus.

    ●(1499) Ca 151a. Paillur l. pluraliter hee quisquilie / arm vñ quisquiliosus/a/um. b. paillurec.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Paille pour festu, tr. «peutren ur beutren, paillaren, pl. paillar.» ●(1732) GReg 407b. Fetu, une petite partie du tuyau de paille, tr. «Pailhuren. p. pailhur.» ●Un fetu & cela c'est tout un, tr. «Pailhur hac an dra-ze, a so memes tra.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Paillurenn, s. f., tr. «Fétu de paille ; pl. paillur, masculin.»

    ●(1903) MBJJ 99. eur zac'had pailhur. ●(1909) RVUm 26. plouz ha benal, / Nen dé ket palial (Pluv[igner]) ●(1919) DBFVsup 53b. paliar, (Pluvigner), s., tr. «balayures, brindilles, paille.»

    (2) Criblure.

    ●(1659) SCger 34b. criblure, tr. «pailleur.» ●(1732) GReg 234b-235a. Cribleure, criblûre, ce qui reste après avoir criblé le grain, tr. «pailhëur.»

    (3) Balayure.

    ●(1659) SCger 12a. balieure, tr. «pailleur.»

    II. [au plur.]

    (1) Balayures.

    ●(1925) BILZ 138. Pailhorou, tr. «balayures.»

    (2) Ce qui reste après le vannage.

    ●(1982) TKRH 105. da vont da zibab un tamm greun a-douez ar pailhoroù chomet goude gwentañ.

    (3) Choses de peu de valeurs (ici : grenaille de pommes de terre).

    ●(1969) BAHE 62/39. Ya da ! Michañs, me dastum ar pailhoroù ? Ne rajen ket avat ! Ar re vras, ya…

    (4) par ext. Restes de repas, reliefs.

    ●(1969) BAHE 60/32. ober pailhoroù gant bara. ●(1982) TKRH 59. kemeret ar pailhoroù-se. ●79. ne oa ket a boubellennoù d'ar c'houlz-se, ne veze graet pailhoroù gant netra.

  • pailhurek
    pailhurek

    adj. Plein de fétus.

    ●(1499) Ca 151a. Paillur l. pluraliter hee quisquilie / arm vñ quisquiliosus / a / um. b. paillurec.

  • pailhurenn
    pailhurenn

    f. –où

    (1) Fétu de paille.

    ●(1659) SCger 57a. festu, tr. «pailluren.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Paille pour festu, tr. «peutren ur beutren, paillaren, pl. paillar.» ●(1732) GReg 407b. Fetu, une petite partie du tuyau de paille, tr. «Pailhuren. p. pailhur.»

    ●(1834) SIM 259. Pa vez ar bailluren re bounner evit ar verrienen. ●(1876) TDE.BF 492a. Paillurenn, s. f., tr. «Fétu de paille ; pl. paillur, masculin.»

    (2) Paille (dans un diamant).

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il y a vne paille dans ce Diamant, tr. «bout ara ur beutren, ur paillaren en Diamant ma.»

  • paiplu / paraplu
    paiplu / paraplu

    m.

    I.

    (1) Parapluie.

    ●(1910-1915) CTPV i 170. hi falapri, tr. «son parapluie.» ●(1923) LZBt Gouere 21. dindan eur paraplu. ●(1934) BRUS 235. Un parapluie, tr. «ur parapri.» ●(1969) LIMO 18 janvier. parapri Chamberlain. ●(1971) LIMO 26 juin. ar parapri e zo ronget. ●(1976) YABA 17.01. ur pillotour édan ho palapri !

    (2) (argot Tunodo) Bezañ/mont dindan paiplu : être ivre.

    ●(1894) REC 15/353. Palhpluñ : beañ dinañn palhpluñ (être sous le parapluie), être ivre.

    ●(1935) ANTO 82. nemet e vefe aet i jes dinann palhplun dê Lañsogne, da gargañ penton i jes a zousilh-tan pe a Woad-ouc'h.

    II.

    (1) Serriñ e baiplu : fermer boutique pour rouvrir.

    ●(1978) BAHE 97-98/29 (T) Anjela Duval. Aliesoc'h eo ret dezhañ serriñ e baiplu ha divroañ.

    (2) Serriñ e baiplu : mourir.

    ●(1975) BAHE 87/9 (T) Ernest ar Barzhig. Loutig Kac’ha en deus serret e baiplu. ●(1978) EMGI 71 (T) Ernest ar Barzhig. e-lec’h ma oa korf Enright hag ar paour kaezh serjant Wallace o serriñ e baïplu.

  • paipluour / parapluour
    paipluour / parapluour

    m. Marchand de parapluies.

    ●(1910-1915) CTPV i 223. or palapriour ag en Naonned, tr. «un marchand de parapluies de Nantes.»

  • paj
    paj

    m. –ed Page.

    ●(1575) M 1504. Drez tremen dre'n pasaig, an paig pe'n messager, tr. «Comme passe par la route le page ou le messager.»

    ●(1659) SCger 87a. Page, tr. «paich.» ●(1732) GReg 684a. Page, tr. «Paich. p. Paiched.»

    ●(1857) HTB 80. Filip (…) hen difoa berzet eur pach da laret dean taer gwech bep beure : Roue, bezet sonj ezoc'h den. ●(1862) BBR 146. Pach ar roue 'vel ma klevaz, / Gant ar vins d'an nec'h a bignaz, tr. «Le page du roi, à ces mots, monta l'escalier tournant.» ●(1876) TDE.BF 491a. Pach, s. m., tr. «Page, petit serviteur d'un Seigneur ; pl. ed.»

  • pajenn
    pajenn

    f. –où Page (livre, etc.).

    ●(1633) Nom 5a. la page d'vn liure, tr. «an pagen ves an leufr.»

    ●(c.1718) CHal.ms iv. Il y a dans ce liure de belles tirades de 3 ou 4 pages, tr. «caüein arer liés el leur' ma ter pe peuar pagen lerh ha lerh forh caër.» ●(1732) GReg 684a-b. Page, la moitié d'un feuillet, tr. «pagenn. p. pagennou.» ●(1744) L'Arm 263b. Page, terme d'imprimeur, coté de feüille, tr. «Pagênn.. neu. f.» ●(1792) BD 5586. en diuoesan pagen, tr. «à la dernière page.» ●(1792) HS 12. ul lod vat à bagenneu papér.

    ●(1860) BAL viii. lennit un dra bennac er pajennou-ma. ●(1876) TDE.BF 492a. Pajenn, s. f., tr. «Page d'un livre, etc. ; pl. ou.»

    ●(1910) MBJL 169. eur levrig a beder bajen, war ar c'holoen anean ar gir manifesto. ●(1935) ANTO xii. hed-da-hed ar pajennou. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 30a. Lezit eur riblenn ledan e tu kleiz ar bajenn.

  • pajennad
    pajennad

    f. –où Contenu d'une page.

    ●(1931) VALL 523a. Page (…) le contenu, tr. «pajennad f.»

  • pajennadur
    pajennadur

    m. –ioù Pagination.

    ●(1931) VALL 523a. Pagination, tr. «pajennadur m.»

  • pajennañ / pajenniñ
    pajennañ / pajenniñ

    v. tr. d. Paginer.

    ●(1914) DFBP 232b. paginer, tr. «Pajenni.» ●(1931) VALL 523a. Paginer, tr. «pajenna.»

  • pajenniñ
    pajenniñ

    voir pajennañ

  • pak
    pak

    m. –où

    I.

    (1) Bagage, paquet.

    ●(1732) GReg 74b. Bagage, hardes, meubles &c. de voyage, tr. «Pacq. p. pacqou.» ●690b. Paquet, tr. «Pacq. p. pacqou.» ●Paquet de hardes, tr. «Ur pacq dilhad.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pak, s. p., tr. «Paquet.»

    (2) Ober e bak : faire ses bagages.

    ●(1732) GReg 731b. Plier bagages, tr. «Ober e bacq.»

    ●(c.1825/30) AJC 2732. a nefoa groet peb jnin ebac. ●5645. ober a regomb on pac dives a bep guellan. ●(1876) TDE.BF 435b. gra da bak a-benn neuze.

    ●(1903) MBJJ 312. renkout a rafe Frans ober he fak ha mont endro. ●(1915) HBPR 97. ober a reaz he bak hag e teuaz ganeomp.

    (3) Dispenn e bak : défaire ses bagages.

    ●(1903) MBJJ 283. Mont a ran dioustu da zispenn ma vak.

    (4) [au plur.] (en plt des bébés) Langes.

    ●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Lakaat er pakoù, tr. «emmaillotter.»

    II. Reiñ e bak da ub. : dire son fait à qqun.

    ●(1910) MBJL 179 (T) L. le Clerc. Ar wej-man ar gatoliked o devoa jached a-du gante an anglikaned evit rein d'ean e bak.

  • pak-dispak
    pak-dispak

     adv. Que l'on rentre et sort sans arrêt de sa boîte.

    ●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) pak-dispak, tr. «qu'on arrête pas de sortir de leurs boîtes et d'y remettre.» ●pak-dispak ar boteier tog an deiz, tr. «les paires de chaussures sorties de leurs boîtes toute la sainte journée.»

  • pakad
    pakad

    m. –où

    (1) Paquet, balle.

    ●(1633) Nom 7b. vn pacquet de lettres, tr. «vn pacquat lizerou.»

    ●(1659) SCger 88a. paquet, tr. «paquat.» ●(1732) GReg 690b. Paquet, tr. «pacqad. p. pacqajou.» ●Paquet de hardes, tr. «Ur pacqad dilhad. ur pacqad dilhajou.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pakad, s. m., tr. «Paquet, faisceau, botte ou assemblage ; pl. pakajou.» ●(1878) EKG II 305. ar pez o deuz a ioa en eur pakad.

    ●(1909) TOJA 21. o tifreuzan ar pakad. ●(1921) LZBl Du 213. Var an douar e velan pakajou koton digompez, e ma eun nebeut merc'hed o kempenn da gribina. ●(1934) BRUS 339. Voulez-vous descendre mes bagages, tr. «diskennet me fakadeu, mar plij.»

    (2) Groupe.

    ●(1906) DIHU 14/243. er pakad merhed. ●(1906) DIHU 18/298. ur pakad tud e oé inou. ●(1939) RIBA 66. en deu bakad groagé.

    (3) (domaine maritime) Paquet de mer.

    ●(1956) BAHE 6-7/16. (Lokemo) hag ar bernioù (pe ar pakadoù) a frege (pe a dorre) war ar vag, ken e oa erru leun a zour. ●(1977) PBDZ 1001. (Douarnenez) tapout un tammig pakad war-lerc'h an hini a doa tapet, tr. «prendre un autre petit paquet de mer après celui qu'ils avaient pris.»

    (4) Ur pakad mat a zen : un homme bien bâti, de bonne constitution.

    ●(1982) PBLS 364. (Langoned) ur pakad mad a zen, tr. «(lit. : un bon paquet d'homme, c'est-à-dire : un homme bien bâti.»

  • pakadenn
    pakadenn

    f. –où

    (1) Paquet.

    ●(1900) MSJO 148. eur bakaden dillad. ●(1903) MBJJ 221. eur bakaden ereet gant liammo. ●(1907) PERS 67. pakadennou lin pe ganab. ●(1908) PIGO II 145. hag hen o tol ple d'eur bakaden. ●(1925) CHIM 12. eur bakadenn zilhad. ●(1931) VALL 250b. choses empaquetées, tr. «pakadenn f.» ●(1968) BAHE 58/29. ur bakadenn traoù kannet.

    (2) Bagages d'un voyageur.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pakadenn, s. f., tr. «Bagages d'un voyageur. Il n'a pas de pluriel : va fakadenn, mes bagages, mon bagage.»

    (3) Ober e bakadenn : faire ses bagages.

    ●(1910) MBJL 194. Eur wej distro d'hon hotel, e reomp pep hini e bakaden ha da goan.

  • pakadennad
    pakadennad

    f. –où Paquet.

    ●(1905) HFBI 482. éném disober eus va fakadennad traou.

  • pakadenniñ
    pakadenniñ

    v. tr. d. (en plt des bébés) Emmailloter.

    ●(1923) ADML 36. ar vugale vihan (...). Pakadennet ha diouallet diouz ar riou.

  • pakadurezh
    pakadurezh

    f. Emballage, action d'emballer.

    ●(1732) GReg 330b. Embalage, tr. «pacadurez.»

  • pakaj
    pakaj

    m. –où

    (1) Bagages.

    ●(1732) GReg 74b. Bagage, hardes, meubles &c. de voyage, tr. «Pacqaich. p. pacqaichou.»

    (2) Ober e bakaj : faire ses bagages.

    ●(1732) GReg 74b. Plier bagage, tr. «ober e bacqaich.»

    (3) Emballage, action d'emballer.

    ●(1732) GReg 330b. Embalage, tr. «pacaich.» ●Les frais de l'embalage, tr. «Coust ar pacqaich.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pakach, s. m., tr. «Emballage.»

    (4) Calomnie.

    ●(1942) VALLsup 27b. Calomnie, tr. «pakaj popul.»

  • pakajer
    pakajer

    m. –ion Rapporteur.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pakajer, s. m., tr. «Celui qui rapporte en mal ce que l'on a fait, ce que l'on dit, rapporteur.»

  • pakañ / pakat / pakiñ / pakout
    pakañ / pakat / pakiñ / pakout

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Empaqueter, emballer.

    ●(1633) Nom 4a. papier broüillard, qui sert pour enuelopper les merceries ou marchandises, tr. «paper broüillet, pehiny á seruig euit pacquaff an merceresou pe marchadourezou.»

    ●(1659) SCger 48b. emballer, tr. «paqua.» ●(1732) GReg 330b. Embaler, faire une balle de marchandise, tr. «Pacqa. pacqa marc'hadourez.» ●334a. Empaqueter, envelopper, tr. «Pacqa. pr. pacqet.»

    (2) Assembler.

    ●(1633) Nom 154b. Carbasa substringere, colligere arma, contrahere vela : assembler les voilles : assambliff pe pacquaff an gouelyou.

    (3) Attraper, saisir, prendre.

    ●(1647) Am 697. Ma halles creguy hen he gabyes, / Paqua he grilles eus dre trompeson, tr. «Si tu pouvais le saisir au collet, / Attraper ses (?) . . . (?) par trahison.»

    (4) Pakañ boued : manger.

    ●(1908) PIGO II 161. hag e pake kig ha bara. ●(1954) VAZA 116. Evit a sell ouzh pakañ boued.

    (5) Atteindre.

    ●(1910) FHAB Meurzh 81. paka penn o beach. ●(1985) AMRZ 66. beteg paka ar zao all. ●(1921) PGAZ 68. ar paotrig a gemere streat ar Rumiadou ha Mezavel evit paka berroc'h Lanarnuz hag ar Vilin-Vean.

    (6) Pakañ ur c'housk, un hun : faire un somme.

    ●(1925) FHAB Mezheven 221. Ma pakas hi eur c'housk, eur c'housk hir ha pounner. ●(1942) DHKN 30. arlerh Pariz hé doè gellet pakein un hun hag e hras kant vad dehi.

    (7) Fabriquer, construire.

    ●(1921) GRSA 223. kemennet dehè pakein ul lestr get koed ha ne vreino ket én deur. ●(1939) RIBA 44. ne gemérè ket er goukou héh amzér de bakein hé néh.

    (8) Pakañ afer fall : avoir des ennuis.

    ●(1915) HBPR 108. Ma zit eneb ho bolontez e pakfot afer fall.

    (9) Pakañ an tan : couvrir le feu.

    ●(1867) BBZ III 345. Me a zo chomet ma unan / Aman, evit pakan ann tan. ●(1896) GMB 601. en pet[it] tréc[orois] on dit pakañ 'n tañn, couvrir le feu. ●(18--) PEN 93/116. ewouit paqua an tan.

    (10) Attraper, contracter (une maladie).

    ●(1859) MMN 117. gant aoun da baca ar c'hlenvet. ●(1867) MGK 23. Klenved eaz da baka.

    ●(1978) BZNZ 82. (Lilia-Plougernev) Pakat a reamp belumennoù-aod.

    (11) =

    ●(18--) SAQ II 113. pakout danvez (...) pakout enor.

    (12) Tuer.

    ●(1902) PIGO I 167. 'Oa ar blei o pakan an daou gi diwean.

    (13) (chasse, pêche) Attraper, prendre.

    ●(1647) Am.ms 697. Ma halles creguy hen he gabyes, / Paqua he grilles eus dre trompeson.

    ●(1868) FHB 163/49b. Eul lindag eo a stignont eno dezho evit ho faca. ●(1877) EKG I 151. paka eur vamm vleizez. ●(1880) SAB 126. toler e rouedou da baca pesket.

    ●(1889) SFA 81. pesked paket er ganol a iea abiou d'an iliz.

    ●(1921) PGAZ 5. redet ar mor braz ha paka pesked. ●(1924) FHAB C'hwevrer 62. Ganto e teskas laouig ober toullou da baka «borzigou», ha stignou zoken evit ar filiped a deue wardro penn ar bern kolo.

    (14) Pakañ ub. : égaler qqn.

    ●(1910) MBJL 192. muzikerien hag a gavfed nebeud en Frans gouest d'o fakan.

    (15) Pakañ labour : (?) abattre (?) du travail.

    ●(1933) MMPA 98. n'he devoa ket he far da baka labour.

    II. V. tr. i. Pakañ peg (en udb., en ub.) : se saisir (de qqc., qqn).

    ●(1889) SFA 173. Ar Roue (...) a lakeaz paka pek enn-ho [ar Breudeur-bian].

    ●(1909) KTLR 94. Paka reaz peg en eur c'houlaouen. ●(1910) MAKE 96. Yan a bakas peg en eur c'hoz skourjez. ●(1941) SAV 19/34. hag o paka peg er re a vez o vont da veuzi.

    III. V. intr. Mourir, crever.

    ●(1935) BREI 392/stag 1. mar teufe Penn-Bail da bakan.

    IV. V. pron. En em bakañ.

    A. V. pron. réci.

    (1) Se rattraper.

    ●(1924) FHAB Ebrel 146. Eur zulvez, goude an oferenn-bred, Yvonig hag Yvona a gemeras an hevelep gwenodenn evit kerzet d'ar gêr ; en em baka a rejont e kichenik ar feunteun.

    (2) S'entendre, s'accorder.

    ●(1909) DIHU 50/311. E iondr ha ean enta ne oent ket aveit hum bakein. ●(1910) ISBR 73. ne oent ket aveit hum bakein étrézé ou deu. ●(1918) LILH 31 a viz Genver. ésoh um bakein getè. ●(1923) DIHU 148/343. Er prins ha ean, e lar hur martelod, n'um bakent ket tam erbet. ●(1939) RIBA 45. ha braù en em-bakent étrézè.

    B. V. pron. réfl.

    (1) S'habiller, se fringuer.

    ●(1988) TOKO 60. A-greiz n'em-oa ket eun tamm dillad da 'n em bakañ.

    (2) Se rattraper.

    ●(1936) KANNgwital 396/127. Gortoz a reont ar votadeg evid en em baka. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 219. N'eus ket par d'an amzer evit en em baka, ema ar c'hiz da lavaret ! ●(1948) KROB 8/2. Er bloaz a zeu e vezo en em baket.

    (3) S'en tirer.

    ●(1867) FHB 123/148b. Gant an amzer ar rezeou a hell en em baka, en em zigoll, gounid brao.

    ●(1936) FHAB Eost 300. Ret eo lakaat an noz da astenn an deiz evit gellout en em baka.

    (4) Se ranger, se mettre en place.

    ●(1903) MBJJ 31. Er memes amzer e trouz ar chadenno, a deu d'en em bakan war eun traouilh houarn.

    V.

    (1) Pakañ anezho : avoir perdu l’esprit.

    ●(1958) BRUD 4/49 (L) *Mab an Dig. Amañ ema an oll, Person hag all, o paka anezo ! ●(1995) EIGV 53 (L) Yann-Vadezour Lagadeg. N'emaon ket o komañs paka 'nezo c'hoaz.

    (2) Pakañ an daou benn : avoir assez d’argent. Cf. skoulmañ ganti, skoulmañ an daou benn, gwalc'hiñ an eil dorn gant egile, sec'hañ an eil dorn gant egile.

    ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 204. War bouez beza piz ha kempenn, ez eus bet gellet adarre, paka an daou benn, hep re a c'hloaz.

    (3) Pakañ e rabotoù : voir rabotoù.

    (4) Pakañ ur bec'h lann : voir lann.

    (5) Kas da bakañ morilhoned : voir 2. morilhon.

    (6) Pakañ e fleütoù : voir fleütoù.

    (7) Pakañ an tonioù bras : voir tonioù.

    (8) Kaout ur genou da baka kelien : voir kelien.

    (9) Pakañ kelien : voir kelien.

    (10) Pakañ ar bleiz : voir bleiz.

    (11) Pakañ ar bleiz gant un taol boned : voir bleiz.

    (12) Paket e dan da ub. : voir tan.

    (13) Paket an tan ha gwerzhet al ludu : voir tan.

    (14) Paket er sac'h : voir sac'h.

    (15) Bezañ paket e zorn er pod : voir dorn.

    (16) Bezañ paket e zorn er sac'h : voir dorn.

    (17) Bezañ paket etre an nor hag an draped : voir dor.

  • pakat
    pakat

    voir pakañ

  • pakata
    pakata

    v. tr. d. Empaqueter.

    ●(1931) VALL 250b. Empaqueter, tr. «pakata.»

  • paked
    paked

    m. –où Paquet.

    ●(1732) GReg 690b. Paqet, tr. «Van[netois] Pacqed. p. ëu.» ●(1744) L'Arm 24a. Bagage, tr. «Paquette.. eu.»

    ●(1907) VBFV.bf 57a. paked, m. pl. eu, tr. «paquet.»

  • pakedañ
    pakedañ

    voir pakediñ

  • pakeder
    pakeder

    m. –ion Emballeur.

    ●(1744) L'Arm 127b. Embaleur, tr. «Paquêttour.. terion. m.»

  • pakederezh
    pakederezh

    m. Emballage.

    ●(1744) L'Arm 127b. Embalage, tr. «Paquettereah. m.»

  • pakediñ / pakedañ
    pakediñ / pakedañ

    v. tr. d.

    (1) Empaqueter.

    ●(1732) GReg 334a. Empaqueter, envelopper, tr. «pacqedi. pr. pacqedet.» ●(1744) L'Arm 127b. Embaler, tr. «Paquêttein.»

    ●(1856) VNA 108. Faites votre paquet, tr. «Paquétet hou tillad.»

    ●(1907) VBFV.bf 57a. paketein, v. a., tr. «empaqueter.» ●(1913) FHAB Meurzh 82. pakeda brao an traou !

    (2) Pakediñ-dibakediñ : passer son temps à faire et défaire des paquets.

    ●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) pakediñ-dibakediñ, tr. «passer son temps à faire et défaire des paquets.»

    (3) (en plt des bébés) Emmailloter.

    ●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Pakediñ, tr. «emmaillotter.»

  • paker
    paker

    m. –ion

    (1) Emballeur.

    ●(1732) GReg 330b. Embaleur, tr. «Pacqer. p. pacqéryen. pacqour. p. yen.»

    (2) Johnny qui prépare les tresses d'oignons.

    ●(1986) PTGN 77. Hemañ eo ar «paker» ognon.

  • paket
    paket

    adj.

    (1) Pris, formé.

    ●(17--) VO 6. Diæz vehai cavouét unan paquét èl-oh. ●40. gusquét ha paquét eit bout seèllét.

    ●(1838) OVD 169. diæz vehé cavouet unan paquettoh eit honnen ha honnen a fæd bràuité ha bragueris.

    ●(1936) DIHU 306/192. tiér paket braù. ●(1970) LIMO 20 juin. deu jao, digor ha kriù, ag er ré paketan. ●(1972) LIMO 18 mars. ne gavér borh erbet paketoh. ●Paketoh, tr. «mieux aménagé.»

    (2) Mort.

    ●(1732) GReg 74b. Il a plié bagage, il est mort, ou, assuré de mourir dans peu, tr. «Pacqet eo.» ●644a. Je me meurs, c'est fait de moi, tr. «Pacqet oun.»

    ●(1896) GMB 601. en pet[it] tréc[orois] on dit (...) paked e il est mort.

  • paketad
    paketad

    m. –où Paquet.

    ●(17--) TE 164. ur paquêttad dillad.

    ●(1902) LZBg Mae 120. ur paketad kinin.

  • pakiñ
    pakiñ

    voir pakañ

  • pakotañ
    pakotañ

    v. tr. d. Mall arranger.

    ●(1992) MDKA 63. O ! Ma Doue, sellet 'ta penaoz eo pakotet hemañ [ar podad fleur].

  • pakout
    pakout

    voir pakañ

  • pakret
    pakret

    adv. & adj.

    I. Adv.

    A. Craché, ressemblant.

    ●(1904) DBFV 174a. pakret, adv. renforçant l'idée d'une ressemblance, etc. ●er pautr-sé e zou porteled é dad pakret, tr. «c'est son père tout craché.» ●é dad pakret. ●(1907) VBFV.bf 57a. pakret, adv., tr. «absolument (semblable).» ●(1941) DIHU 358/248. poltred é vam, pakret.

    B. [après un v.]

    (1) Réellement.

    ●(1925) SFKH 32. Me chonjé pakret kleùet ré é kerhet.

    (2) Bout pakret da ub. : être très ressemblant à qqn.

    ●(1904) DBFV 174a. c'est son père tout craché ; on dit aussi pakret é d'é dad. ●(1907) VBFV.bf 57a. é dad é pakret, tr. «c'est son père tout craché.»

    C. [après un adj.] Tout à fait, absolument.

    ●(1904) DBFV 174a. gouiù pakret, tr. «absol[ument]t. sauvage.» ●haval pakret, tr. «tout à fait ressemblant.» ●(1921) GRSA 196. haval pakret doh er péh e oè guéharal. ●(1934) BRUS 89. Absolument (pakret ; petu ; fasip, en parlant de la ressemblance).

    II. Adj.

    (1) Tout à fait semblable.

    ●(1942) DIHU 369/36. tennein arlerh ou skeuden pakret.

    (2) Fieffé, fini.

    ●(1967) LIMO 14 avril. Fri boutonnet / Ivour pakret.

  • paksion
    paksion

    f. Pacte.

    ●(1612) Cnf 22a. Caffout familiaritez gant an Azrouant, pé ober gantaff vn accord ha paction bennac so pechet maruel.

  • pakul-
    pakul-

     voir bakul-

  • pakuladiñ
    pakuladiñ

    voir bakulañ

  • pal .1
    pal .1

    adj. Pâle.

    ●(1499) Ca 151a. Pal. g. paleur. cest vne couleur qui vient de paur ou de maladie. ●(1633) Nom 123b. Pallidus : pasle & blesme : pàl ha blem. ●Buxeus : iaulne ou pasle comme buis : melen pe pal eguis beus.

    ●(1659) SCger 15a. blême, tr. «pall.»

    ●(1889) CDB 76. dimezel a liou bal, tr. «demoiselle au teint pâle.»

  • pal .2
    pal .2

    f. –ioù, pili

    I.

    A. (agriculture, &c.)

    (1) Pelle, bêche.

    ●(1499) Ca 151b. Pal. g. pale. ●(1633) Nom 178a. Pala : houë : vr pal.

    ●(1659) SCger 87b. pale du feu, tr. «pal, p. iou.» ●162a. pall, tr. «pelle.» ●(1732) GReg 708a. Pele, ou, pelle, beche à bêcher la terrre, tr. «Pall. p. pallyou. Van[netois] pal. p. palëu.» ●(1744) L'Arm 28b. Bêche, tr. «Pale.. eu. f.»

    ●(1849) LLB 884. Toulet don ged hou pâl. ●998. Labouret (…) en doar ged hou pâleu. ●(1857) CBF 102. Troada ar bal, tr. «Mettre un manche à la pelle.» ●(1877) BSA 278. labourat al loden-se euz ar parc gant ar bal. ●(1878) EKG II 182. n'oat ket evit ober seurt gand ar bal.

    ●(1905) CDFi décembre. da ober pili, erer ha langedeou. (d'après KBSA 113). ●(1907) PERS 26. o labourat gant va fal. ●(1920) KANNgwital 205/111. e labouret gant peli hag eler koat. ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) St-Thurien utilise le singulatif palenn, et Moelan une forme bial ; le pl. de pal est en général palyou ; on a également paleù (Grandchamp), et pili (Loperhet). ●(1975) LIMO 08 novembre. En hani ne dorch ket é bal / E vo ret dehon torchein é dal.

    (2) Tennañ d'ar bal : jeter un couteau pour tirer au sort.

    ●(1879) ERNsup 168. terchal, jeter un couteau pour tirer au sort qui choisira la première part dans un travail au champ, Trév[érec] ; ce qui s'appelle tennañ d'ar bal à Ploezal.

    B. (meunerie)

    (1) Vanne de moulin.

    ●(1732) GReg 643a. La vanne, ou la pale qui est dans la bonde, qu'on leve pour laisser couler l'eau, tr. «Pal. p. palyou. ar bal.» ●(1744) L'Arm 33a. Bonde d'Etang, tr. «Pale.. eu. f.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. f., tr. «vanne d'un moulin à eau pour laisser sortir l'eau.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. pal, f. pl. eu, tr. «pale, vanne de moulin.»

    (2) Jantille.

    ●(1732) GReg 508a. Jantille, ais au tour des jantes de la rouë d'un moulin, pour recevoir l'eau, tr. «Pal. p. palyou.» ●643a. Les Jantilles de la Rouë, tr. «Palyou ar Rod.»

    ●(1907) BOBL 19 janvier 121/3b. o sevel paliou e velin.

    II. [suivi d'un déterm.]

    A. Bêche.

    (1) Pal-palat / pal da balat =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) ar bal-palad, sud de Landerneau, -da balad, est du Trégor.

    (2) Pal-palarat =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -palarad, Crozon.

    (3) Pal garre =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -gare, Cast.

    (4) Pal beg =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -bek, Brennilis.

    (5) Pal plom =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -plom, Plougonver, Pont-Melvez.

    (6) Pal terriñ douar =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -torri douar, Gouézec, Pl[onevez]-du-F[aou].

    B. Pelle.

    (1) Pal-stol

    ●(1960) EVBF I 337. eur bal stol, P[ommeri]t-le-V[icomte], eur bal-chiminaou, Tréglamus, eur balikiez, L'H[ôpital-Camfrout], désignent, non une bêche, mais une pelle.

    (2) Pal chiminaou =

    ●(1960) EVBF I 337. eur bal stol, P[ommeri]t-le-V[icomte], eur bal-chiminaou, Tréglamus, eur balikiez, L'H[ôpital-Camfrout], désignent, non une bêche, mais une pelle.

    C. Pal-chik =

    ●(1975) UVUD 73. (Plougerne) An dalar vehe tailhet toud gant ar bal chik.

    III. Reiñ bronn d'ar bal : voir bronn.

  • pal .3
    pal .3

    f. Pal.

    ●(1633) Nom 181a. Vallus : pieu, pal : peig, piloig, vr bal.

  • pal .4
    pal .4

    m. –ioù

    I. (jeu)

    (1) Palet.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «Palet ou galet plat et arrondi pour jouer au palet.»

    (2) Lieu d'où l'on jette le palet vers le maître, le cochonnet.

    ●(1732) GReg 688a. Le lieu d'où l'on jette son palet vers le maître, tr. «Pal. ar pal.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «il se dit aussi du but où l'on se place pour jouer.»

    (3) But à atteindre.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «il se dit aussi du but où (…) il faut arriver le premier pour gagner à la course.»

    (4) C'hoari pal : jouer à but arrêté.

    ●(1732) GReg 511a. Jeu à but arrêté, tr. « C'hoary pal. c'hoari dioud ar guënn. »

    ●(1876) TDE.BF 492a-b. C'hoari pal, tr. «jouer à but arrêté.»

    II.

    (1) État dans lequel on est rendu.

    ●(1924) FHAB Kerzu 442. Ha dre benôs en em gavomp ni en eur seurt pal ? ●(1926) FHAB Here 392. Hen en deus digoret an hend ha lakeet ar vedisinerez er pal eman hizio.

    (2) Chom er pal : rester où on est.

    ●(1903) MBJJ 339. Bec'h o deuz ma zreid o chom er pal.

    (3) But à atteindre, objectif.

    ●(1732) GReg 126a. But, fin, dessein, tr. «Pal.» ●Il met à tous les coups sur le but, tr. «Da bep taul e véz èr pal.» ●126a-b. Le but d'un Chrétien est de parvenir au Ciel, tr. «Ar pal, pe èn hiny e tle ur c'hristenn arruout, eo ar barados.» ●126b. De but en blanc, tr. «Eün da'r pal.»

    ●(1911) BUAZperrot 164. Porz ar baradoz a wel o wenna eo ar pal en deus da dizout. ●(1929) MKRN 20. ar c'hentan er par ! tr. «le premier au but !» ●(1933) MMPA 26. betek ar pâl. ●179. Mar fell d'imp eta arruout er pâl, chomomp stag ouz Mari. ●(1963) LLMM 99/261. Evit an neb a zo troet da gerzhout a wir galon war du ar pal, n’eus ken, Vasili, na sul, nag ehan-labour. Ken emberr, kaezhig !

    (4) Etat, situation. Voir par .4.

    ●(1935) BREI 411/2b. kaer vo êsaat he derc'hel er pal m'eman...

    III.

    (1) Kouezhañ er pal :

    ●(1923) FHAB Du 428 (T) *Dir-na-Dor. Ah ! ah ! me wel emaout adarre o klask koueza ganen er pal disul : etre Breiz ha Bro-C'hall e fell d'it disparti...

    (2) Lakaat e droad er pal : voir troad.

    (3) Derc'hel e droad er pal : voir troad.

  • pal-dan
    pal-dan

    f. palioù-tan Pelle à feu.

    ●(1732) GReg 708a. Pêle à feu, tr. «Pall dan. p. pallyou dan.» ●(1744) L'Arm 275a. Pellatre, tr. «Loai ag er bâle dan. f.» ●275b. Pelle à feu, tr. «Pâle-dan ou Pall-dan. f.»

    ●(1856) VNA 51. une Pelle à feu, tr. «ur Bâl-dan.» ●(1876) TDE.BF 493a. Pal-dan, s. f., tr. «Pelle à feu.» ●(1878) BAY 1. pâl-dañ, tr. «pelle à feu.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. pal-dan, f., tr. «pelle à feu.» ●(1934) MAAZ 84. Frintein krampoeh ar er baldan. ●(1934) BRUS 243. La pelle à feu, tr. «er bal-dan.» ●(1937) DIHU 310 Ebrel 245. Un dé aral é vout er bal-dan ér biligad-ioud.

  • pal-dol
    pal-dol

    f. (agriculture) Pelle courbe. Cf. pal .2.

    I.

    ●(1905) HFBI 418. labourat gant ar bal dol. ●(1909) BOBL 02 octobre 249/1b. eur baldol hag eur (lire : eun) tranch. ●(1936) FHAB Mezheven 213. Job en devoa diskouarn henvel ouz diou bal-dol ! ●(1958) BLBR 110/13. eun trañch, eul langede hag eur bal-dol.

    II. Dastum arc'hant gant ar bal-dol : devenir riche en peu de temps.

    ●(1995) EIGV 6 (L) Yann-Vadezour Lagadeg. Eno e vez dastumet arhant gand ar bal-dol.

  • pal-enforn
    pal-enforn

    f. Pelle à enfourner.

    ●(1982) PBLS 155. (Sant-Servez-Kallag) pal-iforn, tr. «pelle à enfourner.»

  • pal-forn
    pal-forn

    f. Pelle à enfourner.

    ●(1732) GReg 429b. La paile pour enfourner le pain, tr. «ar pal forn.» ●708a. Pêle de four, tr. «Van[netois] pal fourn.»

    ●(1924) NOLU 40. er gléan ponér èl ur bâl-forn.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...