Devri

Recherche 'pa...' : 1072 mots trouvés

Page 8 : de panez (351) à panturiavat (400) :
  • panez
    panez

    coll. & interj.

    I. Coll. (botanique)

    (1) Panais.

    ●(1633) Nom 90b. Pastinaca erratica : pastenad sauuage, des panets : panès, pastounades gouez.

    ●(1659) SCger 88a. panais, tr. «panés.» ●162b. panesen p. panes, tr. «panais.» ●(1732) GReg 688b. Panais, ou pastenade, plante, tr. «Panesenn. p. panès.» ●(1766) MM 859. e creis er c'hoaremyat panes, tr. «au cœur d'une pleine pièce de panais.»

    ●(1857) CBF 14. ar parisil, ar panez, ar pinochez, tr. «ce persil, ces panais, ces épinards.» ●(1866) LZBt Genver 79. evel aman ar c'harotez, ar panez, al lized. ●(1867) MGK 9. Chaokat kaol pe banez. ●(1876) TDE.BF 494b. Panezenn, s. f., tr. «Panais, légume potager et fourrager ; pl. panez, masc.» ●(1878) EKG II 182. tenna panez a daoliou tranch.

    ●(1934) BRUS 266. Un panais, tr. «ur bañnézen, f., pl. pañnéz.»

    (2) Pikoù-panez : taches de rousseur.

    ●(1933) OALD 45/215. da gas ar pikou panez pe ar briz eus bizachou an dud.

    II. Loc. interj.

    (1) Sac'h panez ! : sac à panais !

    ●(1909) ATC 6. Buan avad, sac'h panez, rak mervel a ran gant an naoun hag ar zec'hed.

    (2) Doubl sac'h panez ! : double sac à panais !

    ●(1909) ATC 25. Doubl sac'h-panez ! Azen gornok ma'z out !

    III. Kas da c'hwennat panez : envoyer promener.

    ●(1883) CDFi 200-10 novembre p 2. Poent kass ar seurezet da c'houennat panes ?

    ●(1954) VAZA 111 (T) *Jarl Priel. A-greiz holl e voe kaset paotred ar gouarnamant da c'hwennat panez.

  • panez-moc'h
    panez-moc'h

    coll. (botanique) Panais sauvages.

    ●(1732) GReg 688b. Panais sauvages, tr. «Panès moc'h.»

  • panezeennek
    panezeennek

    adj.

    (1) (Animal) nourris avec des panais.

    ●(1876) TDE.BF 495a. Panezennek, adj., tr. «Il se dit des bestiaux nourris aveec des panais.»

    (2) par ext. (Homme) Stupide.

    ●(1876) TDE.BF 495a. Panezennek, adj., tr. «par extension, den panezennek s'emploie pour désigner un homme supide.»

  • panezeg
    panezeg

    f. –i, –où, panezeier Terrain planté de panais.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panezek, s. f., tr. «Champ de panais.»

    ●(1908) FHAB Ebrel 124. abaoue dilun vintin emaon bemdez er panezeier. ●(1931) VALL 526b. champ de panais, tr. «panezeg f. pl. ou, i, –zeier.»

  • panezek
    panezek

    adj. Planté de panais.

    ●(1890) MOA 101a. Terre abondante en panais, tr. «douar panezek.»

    ●(1931) VALL 526b. abondant en panais, tr. «panezek.»

  • panezenn
    panezenn

    f. –où, panez

    I. (botanique) Panais.

    ●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Panesen ha suruguen hambezou dameren, etc. tr. « J'aurai un panais et un pain cuit sous la cendre pour le déjeuner, etc » ●(1499) Ca 152a. Panesenn. g. panay.

    ●(1659) SCger 162b. panesen p. panes, tr. «panais.» ●(1732) GReg 688b. Panais, ou pastenade, plante, tr. «Panesenn. p. panès.»

    ●(1872) ROU 99a. Les quelques (rares) panais, tr. «ar panezennou.» ●(1876) TDE.BF 494b. Panezenn, s. f., tr. «Panais, légume potager et fourrager ; pl. panez, masc.» ●(1878) EKG II 183. Al labourer (…) a skoe (…) taoliou tranch en douar evit kaout eur banezen-bennag.

    ●(1934) BRUS 266. Un panais, tr. «ur bañnézen, f., pl. pañnéz.»

    II. sens fig.

    (1) fam., plais. Homme ou femme du Léon.

    ●(1732) GReg 688b. on apelle burlesquement un Leonnois, ou une Leonnoise, panezen, parce qu'ils mangent beaucoup de panais.

    ●(1876) TDE.BF 494a. En Cornouaille, on aime assez dire eur banezenn pour désigner un habitant du Léon, parce qu'on prétend qu'en cette partie de la Bretagne on mange plus de panais qu'ailleurs.

    (2) Sot.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Le substantif panezenn s'emploie pour désigner un benêt, un imbécile. ●(1889) ISV 452a-b. Hag ho daou ne dint em c'henver / Nemet daou beul, diou banezen. ●493. Mad, serjant, sonjal a ran ez oc'h eur banezen eus ar re deoa.

    ●(1919) BUBR 11-12/8. panezen ma 'z out ? ●(1926) FHAB Here 396. n'oun ket muioc'h panezenn eged ar re all. ●(1931) ATBR 21. Ne rez bemdez nemet dont da veza panezenn mui oc'h mui.

    (3) Yann banezenn : personnification des imbéciles.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Iann banezenn pour Iann panezenn. ●(1890) MOA 141a. Benêt, Badaud, tr. «Iann banezen.»

    ●(1931) VALL 63b. Benêt, tr. «Yann-banezenn.» ●(1931) ATBR 16. Yann banezenn ma'z out.

    III. Bezañ sot evel ur banezenn : très sot.

    ●(1930) BIAL 26 A. de Carné. Yann, te a oar, a zo sotoc'h, mil gweach, eged eur banezenn.

  • panezenneg
    panezenneg

    m. Homme sot.

    ●(1766) MM 882. ar guér a Banesenneyen / so deuet eus ar guér a banes, tr. «Le mot de 'panaisard' est venu du mot 'panais'.» ●1119. tao dam pen, meus, panesennoc.

  • panig
    panig

    m. –où enfant. Pied, peton.

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) Panig –où. Ger-bugel. Traod (lire : troad). ●(1977) PBDZ 65. (Douarnenez) panig, tr. «mot enfantin, pied, peton.»

  • paniñ
    paniñ

    v. intr. (marine) Masquer.

    ●(1944) GWAL 165/318. (Ar Gelveneg) Paniñ : a vez lavaret eus al lien, pa zeu an avel d'e c'hwezhañ a-ziadreñv ; «arabat dont re gloz (d'an avel), pe e pano da lien».

  • paniz
    paniz

    s. Panis.

    ●(1633) Nom 75a. Panicum, vel frugum : paniz, panis, vn seurt greun roux.

  • pank
    pank

    f. –où Banc. cf. bank

    ●(1873) KTB.ms 15 p 305. Kavoud a eure levr offeren he lezvamm, war he fank.

    ●(1903) MBJJ 174. e-kreiz ar pankcho.

  • pann
    pann

    m.

    (1) Parcelle (de terrain).

    ●(1893) IAI 231. ne jomas euz a Stadou sant Per nemet eur pannik krenn a zouar enn dro da Roum. (...) ne vije ket tennet digantan ar pann-douar-ze.

    (2) Canton.

    ●(1866) LZBt Genver 86. mestr kentan hon pann, pe ganton. (...) enn eur bann pe ganton stok ouz hon hini. ●(18--) SAQ I 319. Piou oc'h-c'houi, a be bann, a be gevren ?

  • pannad
    pannad

    m. –où Parcelle de terrain.

    ●(1893) IAI 92. eat da jom er pannad douar ma maint brema enn tu all da Vreiz.

  • panniel
    panniel

    f. –où Bannière. cf. banniel

    ●(1889) ISV 54. eur baniel gaer en ho fenn (…) ar panielou zo enhi [er chapel] (…) ho faniel.

  • pannsec'h / pannsaezh
    pannsec'h / pannsaezh

    m. –ed

    (1) Sacripant.

    ●(1919) DBFVsup 53b. pannseah, s., tr. «sacripant, garnement.» ●(1934) BRUS 200. Un sacripant, tr. «ur pannseah –ed.»

    (2) Ober ar pannsec'h : mener une vie désordonnée, dissolue.

    ●(1904) DBFV 175a. panséh, m., gobér er panséh, tr. «faire les cent coups, faire des tours pendables, agir à sa tête et mener une vie désordonnée (Bul[éon].»

  • pañs
    pañs

    m. –où

    (1) Toron, cordon.

    ●(1895) FOV 245. Hag é misk er panseu en des bet chervijet / Eit kannennad el lost, er séy e zou laket, tr. «Puis on mêle la soie avec les [t]resses.»

    ●(1942) VALLsup 41a. A plusieurs côté, tr. «V[annetais] pañsek de pañs, m. cordon, tortis d'une corde.»

    (2) Face (d'un dé).

    ●(c.1718) CHal.ms ii. un dé a six faces, tr. «un dins endes hueh pans.»

  • pañsamant
    pañsamant

    m. –où (pharmacie) Pansement.

    ●(1922) FHAB Mezheven 180. Eur pansamant gant ouat. ●Pansamanchou fresk (...) da brena en apotikerez.

  • pañse
    pañse

    s. (botanique) Pensée.

    ●(1633) Nom 94b. Viola flammea, flammula Gaze, officinis herba crauellata, herba Trinitatis : pensée : pansêe.

  • pañsek
    pañsek

    adj. Qui a plusieurs faces.

    ●(1942) VALLsup 41a. A plusieurs côté, tr. «V[annetais] pañsek de pañs, m. cordon, cordon, tortis d'une corde.»

  • pañsiñ
    pañsiñ

    v. tr. d. (médecine) Panser.

    ●(1834) SIM 133. pansit ar gouli.

    ●(1925) FHAB Gouere 274. da bansi he zroad.

  • pañsion
    pañsion

    f. –où

    I. (domaine financier)

    (1) Pension (somme d'argent).

    ●(1499) Ca 152a. Pansion. g. pension.

    ●(1659) SCger 90b. pension, tr. «item.» ●(1687) MArtin 2. Hac é rosé ar Bansion / Desé da ober ar Mission. ●(1732) GReg 711a. Pension, tr. «Pancyon. p. pancyonou. péncyon. p. péncyonou.»

    ●(1906) HIVL 152. ma vehé bet kresket é bansion. ●(1908) PIGO II 78. eur bansion 'vit ma zad-kaer. ●(1914) FHAB Gouere 198. 5.000 lur bansion er bloaz.

    (2) spécial. Pension de la retraite professionnelle.

    ●(1909) BOBL 26 juin 235/1a. Pansion ar vicherourien (…) Kement labourer (…) o devezo droet (…) da gaout eur bansion en o c'hozni. ●(1911) SKRS II 145. eun archer koz, gounezet ganthan he dammik pansion.

    (3) Antreal en e bañsion : prendre sa retraite professionnelle.

    ●(1909) BOBL 26 juin 235/1a. beteg ma vezo deut en oad da antreal en e bansion.

    II. (domaine alimentaire)

    (1) Nourriture.

    ●(1907) BOBL 27 avril 135/1f. roï adarre eur bansion nevez d'al loened. ●(1920) FHAB Mae 327. n'eo ket êsoc'h kaout pañsion vat e neb lêc'h eget war ar meaz. ●(1932) BSTR 151. Ouspenn m'he deus pansion dreut, al leanez a rank yun. ●(1955) STBJ 201. Neuze o deveze pañsion vat : krampouez amanennet, viou fritet... ●(1981) ANTR 140. Peder bañsion a zo er skolach. Ar bañsion a-dreuz eo an hini gwella marhad. ●(1982) TKRH 76. arabat bezañ figus war ar bañsion.

    (2) Menu, régime.

    ●(1982) MABL II 82. (Lesneven) ur bansion 'vit ar wazed hag unan all evit an domestiked : régime, menu.

    III. (domaine scolaire)

    (1) Skol-bañsion : pension (établissement).

    ●(1960) BAHE 24/9. Skrivet e voe 'ta da rener ar Skol-Bañsion.

    (2) Bezañ e pañsion : être en pension.

    ●(1925) DLFI n° 7/2a. Va bugale ! Oh ! ar re ze tout e pansion. ●(1960) BAHE 24/9. Ar re a zo bet e pañsion, a oar a-walc'h penaos e vez kont.

  • pañsionañ
    pañsionañ

    v. tr. d. Pensionner.

    ●(1908) BOBL 11 avril 172/1d. ne oa ket posubl pansiona kemend a dud anez lakaat kargou re bouner var ar budjed.

  • pañsioner
    pañsioner

    m. –ion Pensionnaire.

    ●(1659) SCger 90b. pensionnaire, tr. «pensionner.» ●(1732) GReg 711a. Pensionnaire, tr. «Péncioñner. p. péncyonnéryen. pancyoñner. p. yen. Van[netois] pancyonnour. p. yon, yan.»

  • pañsionet
    pañsionet

    adj. Pensionné, qui reçoit une pension.

    ●(1929) KANNgwital 316/258. an dud pansionet a vrezel.

  • pañsipl
    pañsipl

    adj. =

    ●(1728) Resurrection 1397-1398. Ha joa arahe din en esquem dam hiruout / Pehinin so pansibl em calon enpep rout.

  • pañsot
    pañsot

    s. (triperie) Gras-double.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. du gras double, tr. «pansot.»

  • pant .1
    pant .1

    s.

    (1) Courbe.

    ●(1499) Ca 152a. Pant. g. corbes.

    (2) Penchant.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. panchant, tr. «pante brel, bral, pant'.»

  • pant .2
    pant .2

    s. Ober pant : faire la fête.

    ●(1903) KZVr Du-Kerzu. dao e oa bet ober pant (en em vezvi). (d'après KBSA 19). ●(1955) STBJ 68. pa groge al lonkerien d'ober pant. ●205. Techet e oant d'ober pant (...) Ober pant a oa chom da lonka en ostalidiou.

  • pante .1
    pante .1

    m. –où Assemblée, fête populaire.

    ●(1876) TDE.BF 495a. Pañte, s. m., tr. «Pardon ou fête d'un bourg, village, pendant laquelle on danse, on joue, on boit et on mange. Il n'y est guère question de cérémonies religieuses ; pl. panteou.» ●Redek ar pañteou, tr. «fréquenter ces sortes de fêtes.»

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 47. er pardoniou, er panteou (...) Pante : assemblée : Ger implijet kenan e Gorre Leon. ●(1909) FHAB Ebrel 111. o deuz great eun tammik pante. ●(1922) KAAG 56. ar panteou a zizurs. ●(1925) FHAB Mezheven 228. lavaret a rafen mont d'eur pardon pe d'eur pante bennak. (...) pante, panteou, ger anavezet gant an holl e Gorre-Leon hag a dalv, e brezoneg, keit hag ar ger «assemblée» e galleg. ●(1932) ALMA 101. redet an ebatou, ar pautiou (lire : pantiou).

  • pante .2
    pante .2

    s. Penchant.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. panchant, tr. «pante brel, bral, pant'.»

    ●(1896) GMB 459. pante «panchant» Chal. ms.

  • panteer
    panteer

    m. –ion Fêtard.

    ●(1903) CDFi août-septembre. Ha Per a laosk eul ledoued pantier (mezvier). (d'après KBSA 67). ●(1955) STBJ 205. Dont a ra soñj din eus eur pantier brudet.

  • panteiñ
    panteiñ

    v. intr. Se goberger.

    ●(1886) RUSq.FB 234a. Goberger (se), tr. «v. réfl. Prendre ses aises. Pantei. part. et, de panté, festin.»

  • pantekoad
    pantekoad

    m. Cible.

    ●(1890) MOA 169b. Cible, tr. «pantekoat, m.»

    ●(1931) VALL 122b. Cible, tr. «pantekoad m.»

  • Pantekost
    Pantekost

    m. (religion)

    I.

    (1) Pentecôte.

    ●(1499) Ca 152a. Panthecost. g. penthecoste.

    ●(1727) HB 564. etre Pasq ha Pantecost.

    ●(1821) SST 16. goudé er Pentecost. ●200. d'er Pentecoust. ●(1867) BSSo 5. dé er Pantecoust. ●(1880) SAB 236. O veza ma tostea Pantecost.

    (2) Gouel ar Pantekost : fête de la Pentecôte.

    ●(1921) BUFA 122. aben gouil er Pantekoust.

    (3) Sul ar Pantekost : dimanche de la Pentecôte.

    ●(1659) SCger 44a. Dimanche de Pentecoste, tr. «Disul ar pentecost.» ●(1732) GReg 407a. Le Dimanche de la Pentecôte, tr. «Diçzul ar Péntecost.»

    ●(1821) SST 145. Sul Vasq, Sul Quasimodo, sul er Pantecoust. ●277. Sul er Pentecost e tisquen / Er Speret glan er er vanden.

    (4) Lun ar Pantekost : lundi de la Pentecôte.

    ●(1906) BOBL 09 juin 90/2f. Beb bloaz da Lun ar Pentekost.

    II. Bezañ en e zilhad Pantekost : voir dilhad.

  • pantekouilh
    pantekouilh

    m. Personne dépenaillée.

    ●(1980) LIMO 23 août. Diwall doh er «pantekouill» ! ●Pantekouill, tr. «correspond assez au genre «hippie». ●(1980) LIMO 23 août. hanval kentoh doh «pantekouillaj» eid doh tud seven. ●(1986) YABAlevr 149. Pantekouilh m. –ach coll. personne dépenaillée, habillée d'oripeaux.

  • pantenn
    pantenn

    f. –où Flanc de côteau.

    ●(1931) VALL 307b. Flanc de côteau, tr. «pantenn f.» ●(1942) DRAN 141. An noz a louede glazvez ar pantennou.

  • panter .1
    panter .1

    m. (pêche) =

    ●(1944) GWAL 165/314. (Ar Gelveneg) Kuilhañ a zo dastum al linennoù ouzh o rollañ : «kemer da banter, ha kuilh da linenn».

  • panter .2
    panter .2

    s. –ed (zoologie) Panthère.

    ●(1499) Ca 152a. Panther cest vne beste. g. panthere.

    ●(1907) FHAB Kerzu 294. an tigred, ar panthered, a zo marellet evel ar guez ha brizellet evel deliou.

  • pantera
    pantera

    s. (zoologie) Panthère.

    ●(1633) Nom 30a. Camelopardalis : giraffe, beste ressemblant au chameau & panthere : giraf, vn loezn so aual ouz vn caual hac ouz vn panthera. ●156b. Mensa pantherina : table de bois de Prouence, table de bois madré : taul á coat Prouanca, taul mouchetet eguis vn pantera.

  • pantilhon
    pantilhon

    m. –où Étai.

    ●(1744) L'Arm 297a. Potence (…) De soutien, tr. «Pantillon.» ●428a. Chevaler, tr. «Dalhein ar pantillonneu.»

    ●(1903) EGBV 50. pantelion, m. pl. eu, tr. «étai.» ●(1907) VBFV.bf 58a. pantillon, m. pl. eu, tr. «soutien, étai.» ●(1931) VALL 274b. Étai, tr. «pantilhon V[annetais] m.» ●(1934) BRUS 241. Un étai, tr. «ur pantelion.»

  • pantilhoniñ
    pantilhoniñ

    v. tr. d. Étayer.

    ●(1931) VALL 275b. Étayer, tr. «V[annetais] pantilhonein.»

  • pantouer
    pantouer

    m. –où, –ioù

    (1) Pendoir.

    ●(1732) GReg 709b. Pendoir, bare courbe pour suspendre un cochon qu'on vient de tuer, tr. «pantouër. p. pantouërou.» ●(1744) L'Arm 276a. Pendoir, tr. «Pendoir (…) Barre courbe, pour suspendre un beuf, cochon, ou &c. qu'on vient de tuer, tr. «Pantouére.. rieu. m.»

    (2) Toull pantouer : endroit où on passe le pendoir aux pattes arrières d'un animal tué.

    ●(1895) FOV 263. Treit poset ér mod-sé ! Hag en toulleu pantoér, tr. «Quelles jambes bien faites ! Quelles articulations solides !»

  • pantoufañ
    pantoufañ

    v. tr. d. Cabosser.

    ●(18--) GAVotte bretonne 13. Collet a meus ma dent a pantoufet ma guéno. (d'après HYZH 224/44).

  • pantoufet
    pantoufet

    adj. Cabossé.

    ●(c.1930) VALLtreg 1749. Pantoufet e i dok, e gastoloden = son chapeau est cabossé, sa casserole est bosselée. Pantoufan. – Koaget en ce sens en Léon (Caer.)

  • pantoufl
    pantoufl

    s. –où (habillement) Pantoufle.

    ●(1633) Nom 117b. Calones, lignei calcei, baxeæ : patins, pantouffles : patinou, pantouflou, boutou vhel. ●Crepida, sandalium : pantouffle : pantoufl. ●117b-118a. Tyrrhenicum, sie Hetruscum sandalium : sappin, pantouffle Espagnole : sandal, pantoufl guis spaing.

    ●(1659) SCger 88a. pantoufle, tr. «pantoufl.» ●(1732) GReg 573b. Pantoufles où il y a des semelles de liege, tr. «Pantouflou lech.»

    ●(1849) GBI I 272. gwiska ho pantouflou, tr. «mettre vos pantoufles.»

    ►[au plur. après un art. ind.] Ur pantoufloù : une paire de pantoufles.

    ●(18--) PEN 91/302. hac eur pantouflou da wiskan.

  • pantouflenn
    pantouflenn

    f. –où, pantoufloù (habillement) Pantoufle.

    ●(1732) GReg 690a. Pantoufle, tr. «Pantouflenn. p. pantouflennou, pantouflou.»

  • pantouilhek
    pantouilhek

    adj.

    (1) (Chien) poilu, velu.

    ●(1929) MKRN 92. ur pikol ki pantouilhek a vize bepred d'e heul, tr. «un gros chien poilu.» ●(1996) CRYK 205. ur c'hiig rous pantouilhek, tr. «un petit chien roux et velu.»

    (2) (Vêtement) guenilleux.

    ●(2008) MAREG 331. Noè groeit un abid pantouilhek / Noè groeit un abid pantouilhek / Eit ma ne vè ket bet anaùet.

  • panturiad
    panturiad

    m. –où Gifle.

    ●(1922) DIHU 131/67. Er gurun e darhé é tan ur panturiad ! (gifle).

  • panturiavad
    panturiavad

    m. –où Rossée.

    ●(1919) DBFVsup 54a. panturiaùad, s., tr. «une tripotée.»

  • panturiavat
    panturiavat

    v. Rosser.

    ●(1919) DBFVsup 54a. panturiaùat (Arv[or]), v. a. et n., tr. «administrer une volée de coups.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...