Devri

Recherche 'fo...' : 531 mots trouvés

Page 4 : de follez (151) à fontan-fontin-1 (200) :
  • follez
    follez

    f. –ed Femme folle.

    ●(1580) G 786. Aet ynt oll en un stroll an foll gant an folles, tr. «Ils s'en sont allé tous ensemble, le fou avec la folle.»

    ●(17--) FG II 25. Ah ! te zo follez, Margot.

    ●(1894) BUZmornik 705. e oue kemeret gant an holl evit eur randonen pe eur follez. ●(18--) SAQ II 275. Ar paour keaz mamm a zo follez, abaoue !

    ●(1906) HIVL 98. kaset Bernadet de hospital er follézed. ●113. ur plac'hig hantér foléz. ●(1908) FHAB Meurzh 90. va c'hoar a zo neuze torfeterez ha follez.

  • follezh
    follezh

    f. –où

    (1) Folie.

    ●(1499) Ca 86a. Follez. g. follie. ●(1530) J 233. Un follez oa, ha memoa drouc avis / Na resistis douz an pris (variante : doz ampris) souvisant, tr. «j'avais perdu la tête, et j'ai eu tort de ne pas résister davantage à vos projets.» ●(1530) Pm 237. Han roll follez deux anezy, tr. Herve Bihan « Et de la conduite de folie viens hors d’elle »●(1580) G 213. Goude an coroll han follez, tr. «Après la danse et la folie.»

    ●(c.1680) NG 499. ur folleh bras. ●(1732) GReg 74b. Badinage, divertissement peu serieux, tr. «Van[netois] Folléh.» ●(1767) ISpour 370. el lorbage ha folleah ag er bétt. ●(17--) VO 85. folleah ha lorbage er béd.

    ●(1821) SST 4. ur folleah vras. ●(1838) OVD 178. Er ré e hum gave de zaibrein ag er mél pussunius-hont, e amoêde hag e zou tourmantet dré gohadeu folleah. ●(1856) VNA 150. Les riches ont presque tous la folie d'être toujours mécontents, tr. «Quasi ol en dud pinuiq en dès er folleah de vout attàu malgoutant.» ●(1856) GRD 190. Ur folleah vras.

    ●(1902) LZBg Gwengolo 197. Er péh e zou pen kaus de folleh er bobl e zou en tauseu e hrér dehé péein.

    (2) (Une) folie, extravagance.

    ●(1861) BSJ 96. arlerh déieu tremeinet én hou folleaheu, ne hellet bout én gorto meit ag un éternité ér poénieu.

    ●(1906) HPSA 17. Mar dalhet d'hum amoèdein get er follèheu-sé. ●(1921) BUFA 110. il en inourieu ag er bed n'en dint meit folèheu. ●(1925) VINV 22. get mil folleah hag afutellaj. ●(1939) RIBA 42. Met più ne hra ket follèheu !

    (3) Taol follezh : (une folie).

    ●(1919) BSUF 46. énep d'un taul foleh sort-sé.

  • follezhenn
    follezhenn

    f. –où Extravagance, incartade.

    ●(1744) L'Arm 140a. Equipée, tr. «Folleaheenn.» ●La honteuse équipée, tr. «Méhéqusséd ur folleaheenn !»

    ●(1927) GERI.Ern 158. folleahenn V[annetais] f., tr. «folle équipée.»

  • folligan
    folligan

    m. –ed (ichtyonymie) Petite dorade.

    ●(1919) DBFVsup 23b. folligan, s. pl. –ed, tr. «petite dorade.» ●(1927) GERI.Ern 158. folligan V[annetais] m., tr. «Petite dorade.» ●(1931) VALL 228a. petite dorade, tr. «folligan pl. ed V[annetais].» ●(1934) BRUS 255. Une dorade, tr. «ur folligan –ed, m. (petite).»

  • folligenn-vae
    folligenn-vae

    f. (ornithologie) Courlis cendré.

    ●(1716) PEll.ms 512. Follighen-mâe, selon que je l'ai appris en Basse-Cornwaille seulement, est le nom de que l'on y donne à la begassine de mer, dite autrement chevalier.

    ●(1931) VALL 62b. Bécassine de mer, tr. «folligenn-vae C[ornouaille] f. pl. folligenned-mae.»

  • folligenn-vor
    folligenn-vor

    f. (ornithologie) Chevalier.

    ●(1876) TDE.BF 211a. Folligenn-vor, s. f. C[ornouaille], tr. «Chevalier, oiseau de mer.»

  • folliñ
    folliñ

    voir follañ

  • follinaj
    follinaj

    m. –où Fredaine.

    ●(1744) L'Arm 165a. Fredaine, tr. «Folinage.. pl. eu.»

  • foñcher
    foñcher

    voir foñsier

  • fondamant
    fondamant

    m. –où

    (1) Fondement.

    ●(1499) Ca 86a. Fondamant vide in fundement. ●88b. Fundamant. g. fondament. ●(1530) J p. 97b. En tan flamm eternalamant / En poan ha langour ha tourmant / Bede an fondamant plantet / Da bezaf hep flaig ostaget, tr. «puissent les flammes éternelles, puissent les supplices et les maux qui plongent leurs racines jusqu'aux entrailles de l'enfer, être mon partage assuré.» ●197a. Eguyt piler a fierdet / Dann ylis fournis deuiset, / Fondamant calet parfetaf, tr. «comme la colonne inébranlable, comme le dur et solide fondement de son Église.» ●(1557) B I 71. ha me preder dann atferant / Effe un termen auenant / Dam entendamant seblantet / Ez clasquemp aman dre manyer / An fondamant, tr. «Et moit je pense en cette affaire que ce serait une chose convenable (c'est, du moins, mon opinion) que nous cherchions ici de quelque façon à fixer la base.» ●(1633) Nom 138a. Fundamentum : fondement : foundamant. ●Fundamentum fistucatum, fistucis pauitum : fondement enfonsé auec vne hie : foundamant anfounçet gant vr piloig.

    ●(1659) SCger 58b. fondement, tr. «fondamant.»

    (2) (anatomie) Postérieur, fondement.

    ●(1921) FHAB Genver 8. o c'hein pe o fondamant a c'hell dont da gigna.

  • fondasion
    fondasion

    f. –où Fondation.

    ●(1911) BUAZperrot 571. e lakeas sevel fondasionou.

  • fondatour
    fondatour

    m. –ion

    (1) Fondateur.

    ●(1894) BUZmornik 525. St Ignas a Loiola, foundatour urz ann tadou jezuisted.

    (2) (droit) Propriétaire foncier.

    ●(1942) SAV 23/63. An ostiz a yeas da genta e bureo an noter a oa eur fondatour (propriétaire foncier) bras eus ar barrez. ●(1955) STBJ 200. Ar berc'henned all na zalc'hent ket o douarou (...) a oa anvet fondatourien.

  • fondatourez
    fondatourez

    f. –ed Fondatrice.

    ●(1920) AMJV 138. foundatourez Urz Sant-Joseph a Gluny.

  • fondezion
    fondezion

    voir fondezon

  • fondezon / fondezion
    fondezon / fondezion

    f. –où

    (1) Fondation.

    ●(1633) Nom 141a. Stereobata, fundamentum ædificij : base, fondement : an gouelet á vn edefiçc, foundæsoun.

    ●(1744) L'Arm 160b. Fondement d'un édifice, tr. «Fondaison.. neu. f.» ●(17--) TE 21. diazéein er fondæson ag ur Guær santel.

    ●(1825) COSp 257. m'en devou er batimant-cé en humilité eveit fondaision. ●(1854) PSA I 5. ma vou diazéet mad en ty-zé ar ur fondæzon sonn erhoah, pé é vou guélet quênt pell é rézein hag é couéh a blad.

    (2) Fondement.

    ●(1839) BESquil 204. en nihue fondæzon ag er berfection a grechéneah. ●(1854) PSA I 299. brudeu ha n'ou dès fondæzon vad erbet.

  • fondezonet
    fondezonet

    adj. Fondezonet mat : bien établi.

    ●(c.1718) CHal.ms i. voila un edifice bien Establi, tr. «chetu un edific, fondesonnet mat.»

  • fondiñ .1
    fondiñ .1

    v. tr. d. Examiner. (?) coquille pour : sondiñ (?).

    ●(c.1656) VEach 117. Anton Maignan ames ar memes quær a sãt malou, goudé mazo bet trauellet ha poannyet meürbet á het peuarzec pe pemzec bloaz gant vr grauel continuel pehini a rea deza coll pep repos, dré na cafe remet na soulageamãt enep leac'h, er fin enem resoluas da veza benet quemet gant ar Chirurgianet euit an tra-sé goudé ma ho deua eff fondet ha rancontret ar mam, é differsont que auoé antronos euit é flanchi.

  • fondiñ .2
    fondiñ .2

    voir fontañ

  • fondizion
    fondizion

    s. Fondation.

    ●(1913) AVIE 89. ean e doull keu mat eit lakat er fondizion anehou ar re roh. ●203. goudé bout groeit er fondizion.

  • fondour
    fondour

    voir fonter

  • fonksion
    fonksion

    f. –où Fonction, charge.

    ●(1834) SIM 229. an dignite eus ho fonction a jured. ●(1866) HSH 69. pere en em voal gundue en ho fonctioniou.

  • fonn .1
    fonn .1

    adj.

    (1) Attr./Épith. Abondant.

    ●(1732) GReg 5a. Abondant, tr. «Founn.»

    ●(1862) JKS 368. dre-z-han ar grasou a zeu de veza founnoc'h. ●(1867) MGK 30. Labourit ha lakit ho poan / Founn eo an traou da bep unan. ●126. Gwella ve d'in eo eunn dra founn. ●(1876) TDE.BF 213a. Founn, adj., tr. «Abondant, fertile, épais, substantiel, nourrissant, de belle dimension.» ●795. Labour eunn deiz a goll aliez / Gounidou founn meur a vloavez.

    (2) Adv. E fonn : abondamment.

    ●(1732) GReg 5a. Abondament, tr. «ê foñ.»

  • fonn .2
    fonn .2

    m.

    (1) Foison, abondance.

    ●(1659) SCger 148b. fonn, tr. «abondance.» ●(1744) L'Arm 160a. Foison, tr. «Fonn.»

    (2) Ober fonn : être d'un bon rapport.

    ●(1659) SCger 148b. ober a ra fonn, tr. «il abonde.»

    ●(1870) FHB 284/184b. greun mad, greun hag a rai fonn vad. ●(1872) ROU 99a. Cette farine d'avoine est d'un bon rapport, tr. «Ar bleud kerc'h-ma a ra founn vad.»

    ●(1962) GERV 58. lakaat an tamm pesk-mañ d'ober kement a foun ma vo gouest da walc'ha an holl.

    (3) Teurel fonn : avancer en besogne, abattre du travail, avoir du rendement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Voila un homme qui auance dans sa besogne, tr. «chetu un déen a daul' foun Le moing [= Mr Le Moing].» ●qui n'auance pas, tr. «ne daulquet foun foun le moing [= Mr Le Moing]..» ●ce cheual auance dans son pas, tr. «er marh sé a daul' foun en é guerhein foun Le moing [= Mr Le Moing]..» ●(c.1718) CHal.ms iv. Voila un homme qui trauailloit bien dans sa Ieunesse mais Il diminue, tr. «chetu un deen a daulé foun en e yaoanctis pe oüé de labourat, maes difonnet é brema.»

    (4) Kaout fonn : abonder.

    ●(1732) GReg 5a. Abonder, tr. «Cahout foun.»

    (5) Ar fonn (muiañ) : la plupart.

    ●(1659) SCger 89a. pour la pluspart, tr. «ar foun.» ●148b. ar fonn muya, tr. «la plus grand part.» ●(1732) GReg 696b. La plus part du monde, tr. «ar foun eus an dud. ar foun vuyâ eus ar bed.» ●(1744) L'Arm 269b. La pluspart, tr. «Er fonn muihan.» ●292a. La Plus-part, tr. «Er fonn muihan.»

  • fonnaat
    fonnaat

    v. tr. d. Fonnaat kaoz, mennad ub. : abonder dans le sens de qqn.

    ●(1931) VALL 3a. abonder dans le sens de qqn, tr. «founnaat kaoz ou mennad u. b.»

  • fonnadur
    fonnadur

    m. Fertilité.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. fertilité, tr. «fonnadur, abondanc' pautat, puill'.»

    ●(1904) DBFV 82b. fonnadur, m., tr. «fertilité (Ch.ms.).»

  • fonnañ / fonniñ
    fonnañ / fonniñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Abonder.

    ●(1530) J p. 25a. Me venn cleuet ho regretou / So en ho calon ouz fonnaf (variante : Sonnaf), tr. «je veux ouïr les doléances qui débordent de votre cœur.»

    ●(1659) SCger 148b. fonna, tr. «abonder.» ●(1732) GReg 5a. Abonder, tr. «Founna. pr. founnet.»

    ●(1876) TDE.BF 213a. Founna, v. n., tr. «Abonder.»

    ●(1931) KANNgwital 338/14. lakât ar garantez da founna.

    (2) Ne pas pouvoir (compter, nommer, etc.) à cause de la grande quantité.

    ●(1939) KOLM 123. ha paod a réral ne fonn ket hanùein.

    (3) Être avantageux.

    ●(1744) L'Arm 20b. Avanger, tr. «Fonnein.»

    II. V. tr.

    A. V. tr. i. Fonnañ da

    (1) Pourvoir à.

    ●(1866) LZBt Gwengolo 195. Daoust d'ar c'hollo-braz en deuz groet lod euz hon Eskopti er bla-man, ha d'ann ezomo e deuz dleet ar garante founnan (pourvein) raktal d'he. ●199. evit founnan (pourvein) d'ann ezomo-ze.

    (2) Augmenter.

    ●(1575) M 2351. An eil condition : á fonn don melcony, tr. «La seconde condition qui augmente notre mélancolie.»

    B. V. tr. d. Augmenter.

    ●(14--) N 1831-1833. Eguidot Jesu men suppli / Maz founny da nerz maz querzy / Pan eo debil da ysily, tr. «Pour toi je prie Jésus / Que tu aies assez de force pour marcher, / Puisque tes membres sont débiles.» ●(1499) Ca 51a. [crisquiff] g. augmenter. b. fonnaff. ●88b. Fonnaff vide in crisquiff. ●(1575) M 1655. Da founnaff é caffou, tr. «Pour augmenter ses peines.»

    ●(1931) FHAB Genver 29. Goulenn ivez gras Doue, da founna pep trevad.

    III. V. impers.

    (1) Na fonnañ da ub. : il ne me sert pas de.

    ●(1744) L'Arm 20b. Je ne puis avanger, tr. «Né fonne qué dein.»

    (2) Na fonnañ da ub. ober udb. : ne pas réussir, ne pas parvenir, ne pas suffire.

    ●(17--) VO 118. Boud e oai hoah paud a daulenneu-aral ! mæs ne fonnai quet deign ou honsidérein ol, tr. (GMB 241) «je ne pouvais, je n'avais pas le temps de les regarder tous.»

    ●(1869) FHB 234/197a. Ar veleien ne fonnent ket da govesaat e pevar iez Breiz-Izel. ●(1872) ROU 104b. Suffire, tr. «Founna. (Trég[or].»

    ●(1912) BUEV 59. ne fonné ket dehi turel deur. ●(1921) GRSA 19. ne fonn ket de zén erbet ar en doar konz anehè. ●(1939) RIBA 151. Oliér ne fonnè ket dehon kontein er gran. ●(1939) KOLM 26. Ne fonnas ket dehè kas ou fennad de vad.

  • fonnapl
    fonnapl

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    (1) Abondant.

    ●(1744) L’Arm 20b. Qui avange, tr. «Fonable.» ●(17--) TE 13. Un tarh deur quer fonnabl e olas ol en doar.

    ●(1838) OVD 274. èl ma couéhant a hærre [er bouillardeu glaù] hac a dapenneu fonnable.

    (2) Rapide.

    ●(1856) VNA 107. L’hiver s’approche à grands pas, tr. «Tostat e hra er gouyan a baseu fonnabl.»

    II. Adv. Vite, rapidement.

    ●(1905) KDBA 28. monet éndro fonabl d’er gér. ●(1906) HIVL 34. monet fonnabl d’er gér. ●(1906) DIHU 12/208. el lorberéz e déhas fonabl. ●(1906) DIHU 12/208. Klan get er véh, el lorberéz e déhas fonabl én ur vallohein arlerh en diaul hag é soliteu. ●(1913) AVIE 217. Ké fonnapl doh taul. ●(1922) BUPU 3. hi e zigor an nor fonapl. ●(1922) EOVD 84. aveit kerhet fonaploh. ●(1924) SBED 37. pas e hra fonapl. ●(1937) TBBN 5. mes fonnabl é tastumé en dud. ●(1942) DHKN 76. Fonapl é rédas dré er barréz er vrud éh oè torret er broch étré er vinouréz hag hé galant.

  • fonnaplaat
    fonnaplaat

    v. intr. Aller plus vite.

    ●(1925) SFKH 42. hag é fonaplér eùé de gerhet.

  • fonnded
    fonnded

    f. Abondance.

    ●(1732) GReg 5a. Abondance, tr. «founded.»

  • fonnder
    fonnder

    m.

    (1) Abondance.

    ●(1732) GReg 5a. Abondance, tr. «Foundèr.» ●Il y a abondance de blé, de vin, & de fruits cette année, tr. «Er bloaz-mâ ez eus fonder a èd, a vin, hac a froüez.» ●17a. Affluence de biens, tr. «Founder a vadou.» ●357b. Épaisseur, abondance, tr. «Founder.» ●L'épaisseur des blez, tr. «Founder an edou.»

    (2) Kaout fonnder : abonder.

    ●(1732) GReg 5a. Abonder, tr. «Cahout founder.»

  • fonniñ .1
    fonniñ .1

    voir fonnañ

  • fonniñ .2
    fonniñ .2

    v. tr. d. Détruire, ravager.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 165. Guet eun ne vehé fonnet ou bléad cours pé devéhat, é ma gùel guet en dud-men dessàu lonnet. ●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 198. ind (...) e fonnou ol el labour hun nès groeit.

  • fonnus
    fonnus

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Abondant.

    ●(1659) SCger 46a. dru & espais, tr. «fonnus.» ●148b. fonnus, tr. «abondant.» ●(1732) GReg 5a. Il y a abondance de blé, de vin, & de fruits cette année, tr. «Founus eo an èd, ar güin, hac ar froüez èr bloaz-mâ.» ●Abondant, tr. «fonnus.» ●Une pluye abondante, tr. «Ur glao stanc ha fonnus.»

    ●(1866) FHB 63/85a. Ne d'eo ket red keneubeut ober ar palara evit caout panes hir ha founus. ●(1869) SAG 149. eun eost founnuz. ●(1876) TDE.BF 213a. Founnuz, adj., tr. «Abondant, fertile, épais, substantiel, nourrissant, de belle dimension.»

    ●(1906-1907) EVENnot 27. (Plougouskant) Avalo-douar fonnuz ec'h euz aze. Ya ar re man a zo mad awalc'h ; setu aze avad re all hag a zo difonn ie.

    (2) (Don, aumône) Généreux.

    ●(1907) PERS 80. e ti ar beorien e lez var he lerc'h aluzennou founnuz. ●(1924) BILZbubr 40/897. Gant ar pardoniou bras, an aluzennou a vije founnusoc'h.

    (3) (Nourriture, repas) Substantiel, copieux.

    ●(1744) L'Arm 20b. Qui avange, tr. «Fonnuss.»

    ●(1857) CBF 6. Eur boued founnuz, tr. «C'est une nourriture substancielle.»

    ●(1900) KEBR 13. Eur pred founnuz, tr. « Un repas copieux ». ●(1924) FHAB Gouere 255. boued founnus ha fetis. ●(1926) FHAB Here 370. ar pred fonnus aozet d'eomp. ●(1929) FHAB Genver 9. Ar melchen ordinal, dem-henvel ouz ar melchen gouez, nemet int eun tammig fonnusoc'h.

    (4) De belles dimensions.

    ●(1857) CBF 29. Eunn eteo founnuz hoc'h eus-hu ? tr. «Avez-vous une belle bûche ?» ●(1872) ROU 108b. Volumineux, tr. «Founnuz.»

    (5) Fertile.

    ●(1659) SCger 57a. fertile, tr. «fonnus.»

    (6) (agriculture ; en plt de la terre) Bezañ fonnus da reiñ : donner, produire abondamment (du blé, des fruits, etc.).

    ●(1903) MBJJ 3. ken fonnuz da rei ed (…) diou vro fonnuz, unan da rei ed, eben da rei gwin. ●12. an douar zo fonnuz da rei bep seurt freuz.

    B. (en plt de qqn) Actif, diligent.

    ●(1890) MOA 105a. Travailler avec activité, tr. «beza founnuz d'al labour.»

    II. Adv.

    (1) Abondamment, généreusement.

    ●(1732) GReg 5a. Abondament, tr. «fonnus.»

    ●(1880) SAB 101. e volontez eo lacaat priz mad, mont a vraz, pae ker, rei muzul barr, paea founnuz.

    ●(1907) MVET 132. Ar glao a gouez founnus. ●(1911) BOBL 01 avril 327/2d. An drez a zo eur ouen loustoni (…). Dre ma z'eo niverus ho griziou, ho boden a zeu d'en em asten founus. ●(1974) SKVT III 127. da droazhañ fonnus.

    (2) Vite, rapidement.

    ●(1847) FVR 173. Ar poaniou dimez ar vue reuzeudik-man a dremen fonuz. ●(1876) TDE.BF 213a. Founnuz, adv., tr. «vite.»

    ●(1909) MMEK 15. Ar c'helou a reaz founnuz tro Breiz-Izel. ●(1924) BILZbubr 41/949. Fonnus-ral ec'h et gant hoc'h hent. ●(1927) LZBt Genver 7. klenved ar spered na ve iac'haet na fonnus nag êzet. ●(1928) KANNkerzevod 16/2. hag an traou kaëra a dremen ar founnusa. ●(1929) MKRN 82. Un deiz, o welet ne gerze ket founnus walc'h an traou, Job a goll kalon. ●(1935) BREI 391/2c. Ar c'harr-tan a fronje re founnus. ●(1939) RIBA 38. é kavè geton éh oé diben 'n em-hernein de vonet ker fonnus.

  • fonnusaat
    fonnusaat

    v.

    (1) V. intr. Devenir abondant.

    ●(1732) GReg 357b. Épaissir, devenir abondant, tr. «founuçzaat. pr. founuçzeët.»

    (2) V. tr. d. Rendre abondant, étoffer.

    ●(1732) GReg 357b. Épaissir, rendre abondant, tr. «founuçzaat. pr. founuçzeët.»

  • fonograf
    fonograf

    m. –où Phonographe.

    ●(1904) LZBg Gouere 181. ur fonograf, de laret-é, ur mékanig e hoari er muzik. ●(1968) LOLE 38. ar fonograf koz a oa serz en e gozni.

  • fonologiezh
    fonologiezh

    f. Phonologie.

    ●(1976) LLMM 175/130. An Tad Maner ne ouie mann eus ar fonologiezh.

  • fonologour
    fonologour

    m. –ion Phonologiste.

    ●(1976) LLMM 175/130. Ur fonologour eus an amzer-mañ.

  • foñs .1
    foñs .1

    m. –où

    I. (en plt de récipients, poches, cavités, etc.) Fond.

    ●(1633) Nom 162b. Fundus ollæ : le fond : gouelet an pot, founçc an pot.

    ●(1878) EKG II 53. an avel-dro hagar ienien a ioa e fons ar punz.

    ●(1902) PIGO I 159. klask a reaz eur fons don dindan eur gleuzen. ●(1903) ADBr xviii 348. fons an touffle. ●(1909) FHAB C'hwevrer 64. Gwenneg ha gwenneg e tifourchas anezo eus fons e c'hodel. ●(1909) FHAB C'hwevrer 58. ar gwenneien oa koezet roues e fons o zokou. ●(1909) FHAB C'hwevrer 64. Gwenneg ha gwenneg e tifourchas anezo eus fons e c'hodel. ●(1923) KNOL 207. ar gazez vihan a zigasas ar barr d'ar gear. Mez deus ar fons oa stag eul louis aour. ●(1924) FHAB Eost 316. Pa vezont seac'h [ar podoù] e vezont aes da denna diwar an tamm koad hag e vez neuze kempennet o fonsou gand eur grennerez.

    II. sens fig.

    (1) Derrière, postérieur.

    ●(1647) Am.ms 665. He varvo quer gronç var he coz fonç bras., tr. « Il mourra aussi résolument sur son gros vieux fondement »

    ●(1732) GReg 240a. Cul, ou cu, l'anus, le siege, le fondement, tr. «fonçz. p. fonçzou.»

    ●(1933) OALD 45/213. gwazied c'houezet er founs hag en divesker. ●(1965) KATR 19. he mamm ne lakae bragou ebed dezi (...) e veze gwelet he zammig peadra, he «foñsou badeziant»... ●(1970) BHAF 22. goude beza bet war e foñs diganti.

    (2) Fond de pantalons.

    ●(1909) TOJA 29. O kemener ar c'hurun ! Hag eur pez fons an eus gret !... ●(1923) BUBR 31/603. troad Soazig en fons ma brikou.

    (3) (boucherie) = (?) Culotte (?).

    ●(1988) TOKO 18. Eur peziad kig-soubenn hag eun hanter foñs-loue.

    III. Mont d’ar foñs : couler.

    ●(1974) TDBP III 210. Un den hag a zlac’ho da balvata an dour, goude ma ne ouezo ket neuiñ, n’aio ket d’ar foñs, tr. « un homme qui continuera à battre l’eau des mains, bien qu’il ne sache pas nager, n’ira pas au fond (ne coulera pas) »

    IV.

    (1) Moan e foñs : peureux.

    ●(1970) BHAF 119 (T) E. ar Barzhig. Ahanta, dizroet on war an hent, moan awalh ma foñs, rag, Selest, deut e oa da soñj din ive euz paotr e gerniou.

    (2) Du evel foñs ar siminal : très noir.

    ●(1970) BHAF 288 (T) E. ar Barzhig. Ar gokell-botin da boaza patatez ha bloneg hag ar pod-kafe a oa marteze a-walh o flas war an oaled, med ken du e oant ha foñs ar chiminal.

  • foñs .2
    foñs .2

    m. Fonts baptismaux.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 241). Fonce, fons pour baptiser. ●(1499) Ca 86a. Foncc. g. fonce pour baptiser.

    ●(1856) VNA 159. les Fonts du Baptême, tr. «er Fonce a Vadiènt.»

  • foñsad
    foñsad

    m. –où

    (1) (Un) fond de.

    ●(1909) FHAB Eost 240. me gred ez eus eur fonsad gwin en armel. ●(1963) BAHE 34/47. ha pa oa krog an dour da virviñ : kaol e-barzh hardizh hag ur foñsad kig-sall.

    (2) fam. Cuite.

    ●(1975) BAHE 87/14. Ur picherad : ur c'horfad (foñsad, pifad, podad, revriad, sac'had). ●(1978) PBPP 2.1/200. (Plougouskant) foñsad, tr. «cuite /ivresse/.»

    (3) Ober, tapout ur foñsad : prendre une cuite.

    ●(1962) TDBP III 95. au lieu de dire mezo eo, ivre, on dit : Graet (ou : tapet) e-neus, il a fait (ou : attrapé) ur foñsad, plein le derrière. ●(1978) PBPP 2.1/200. (Plougouskant) hennezh 'ra foñsadoù, tr. «il prend des cuites.»

  • foñsañ / foñsiñ
    foñsañ / foñsiñ

    v. tr. d.

    (1) Constituer le plancher (d'une pièce).

    ●(1834) SIM 83. Cetu aze plench o fonci ar gambr, elec'h an tillach lous ha pounner.

    (2) Foncer, mettre un fond à (un récipient).

    ●(1732) GReg 423a. Foncer une barrique, tr. «fonçza un doñnell.» ●Foncer un baquet, un seau, tr. «Fonçza ur c'helorn, ur sailh.»

    ●(1744) L'Arm 160b. Foncer un seau, un bacquet, tr. «Foncein ur seille, ur bailloc ou ranjott.»

    (3) Mettre un fond à (un pantalon).

    ●(1996) GRVE 90. me zo arru skuiz o foñsañ dit brageier.

  • foñsier .1
    foñsier .1

    m. –ion (droit) Propriétaire foncier.

    ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    ●(2016) BARAB 198. …ha klevet e vez neuze brientinien Roma, ar baramantourien, an enbarzherien, ar foñcherien, ha me ’oar me c’hoazh, o klemm.

  • foñsier .2
    foñsier .2

    m. –où (droit)

    (1) Impôt foncier.

    ●(1847) MDM 14. reüs paëa ar fonsier. ●177. Pa deu ar fonsier da sevel uhel.

    ●(1905) BOBL 04 février 20/2c. Kuit a daillou, kuit a foncherou. ●(1915) HBPR 110. na baïnt foncher na tail ebet. ●(1923) FHAB Genver 31. Ma kresk d'in bep bloaz ma foncher. ●(1942) LANB 42. sevel roll fousier o c'homun. ●(1953) BLBR 63/15. Ma kresk d'in bep bloaz ma foñcher. ●(1982) MABL I 80. (Lesneven) Ma vijen bet 'plas va zud 'm 'ije ket paet foucher.

    (2) Rent foñsier : rente foncière.

    ●(1847) MDM 21. pere ho deuz koajou, prajeïer, renchou-fonsier.

  • foñsiñ
    foñsiñ

    voir foñsañ

  • font .1
    font .1

    m. & adv.

    I. M. (droit)

    (1) Fonds (argent).

    ●(1499) Ca 86a. Font a heritag. g. fons de heritaige.

    (2) Fonds, bien immeuble.

    ●(1790) MG 111. de brenein ur fond pé un defice-benac. ●(1790) Ismar 431. un titr diazéét ar ur fond pé ar un defice.

    ●(1824) BAM 137. prena douar pe ur font all bennac. ●(1846) BAZ 117. e verzas he oll-vadou, font hac all. ●(1894) BUZmornik 126. Kerkent e verzaz he oll zanvez, fount hag all.

    ●(1942) SAV 23/65. Bremañ, pa oa maro ar re goz, e oa kalz pinvidikoc'h an hini en devoa bet ar font (immeubles) eget egile. (…) Eun den all diwar ar maez a oa o klask arc'hant da bresta war leve, met ne oa ket evit o c'hemerout war zouar, peogwir n'en devoa tamm font ebet.

    (3) Douar-font : fonds de terre.

    ●(1732) GReg 423b. Il a du fond, tr. «douar-fond èn deus.» ●(1752) BS 771. ma ofras dezàn cals a zouar-fond.

    ●(1847) MDM 129. n'em euz na douar-found na leve.

    (4) Leve-font : bien-fonds.

    ●(1847) MDM 160. Eno ministred ar relijion n'ho deuz mui a leveou-found evit ho c'harg.

    (5) Gwir ha font : Fonds et droit.

    ●(1890) MOA 226a. Fonds et droits, tr. «guir ha fount.»

    ●(1926) FHAB Mezheven 227. kuzulierien ti ar Prefed (…) a zisklerias er bloavez 1817 e oa bet roet ar chapel gwir ha fond da iliz Kerfeunteun. ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    (6) E gwir hag e font : en droits et en fonds.

    ●(1849) GBI II 294. Talvoudèges pewar mill skoed 'm boa bet / En gwir hag en fond gant ma fried, tr. «J'eus la valeur de quatre mille écus, / Fonds et droits, avec ma femme.»

    (7) Font ha leve : biens et revenus.

    ●(1904) BOBL 24 décembre 14/1a. en eul (lire : eun) taol kont int lonket fond ha leve en ialc'h toull gouarnamant an dispac'h.

    II. M.

    (1) Fondations d'un édifice, fondement.

    ●(1633) Nom 126b. Ædes superficiariæ : maison bastie sur le fond d'autruy : ty græt voar fount vn all. ●138a. Solum : parterre, fond de terre : vn quarrè, found á douar. ●138a. Area : le fond ou parterre sans edifice : vr found ep edefiçc.

    ●(1893) IAI 147. diazeza var ar memez fount eun ti frankoc'h.

    ●(1900) MSJO 94. Guelet a rear c'hoas hirio (...) fount eun Ilis a zo bet savet var al leac'h m'edo ti Joseph.

    (2) sens fig. Base.

    ●(1846) BAZ 130. ar fount eus an oll vertuziou. ●(1877) FHB (3e série) 5/38b. Bispid ha pesked sallet a reaz a neuze ar fount euz ho bevanz.

    (3) Ober font war : fonder, baser, faire fond sur.

    ●(18--) BAG 17. Goulc'hen a respontas d'ar c'hont : / M'ar grit var va feden nep font, / Aotrou, it d'ar gombat a fo, / Sur e'r victor dêc'h var nezo.

    III. Loc. adv.

    (1) A-blaen-font : entièrement.

    ●(1964) BAHE 38/54. krouiñ ur yezh nevez a-blaen-font. ●(1982) TKRH 113. Va zad-kozh en dije graet re a boan dezhañ gwelout gwerzhañ ar mobilier. Setu e oa chomet a blaen-font gant ar «Paotr» en e lavar.

    (2) A-benn-font : entièremement.

    ●(1912) BUAZpermoal 7 (lizer an Otro Pennec d'an Otro Moal). Bean 'zo, avad, ebarz al levr, eul labour groet a benn-fonn ganac'h, hep den na tra oc'h enebi ouz ho spered, ha n'oufer nemed hen meuli. ●(1926) FHAB Du 413. Ar Frans a zo henvel ouz eun ti dirapar, mogeriou ha toenn (…). Hen adsevel a zo ret a-benn-font. ●(1926) FHAB Kerzu 456. gouizieien, tud a studi, o deus krouet a-benn-font eur «yez lennek unvan». ●(1942) VALLsup 80a. détruire de font en comble, tr. «diskar a-benn-font.» ●(1963) BAHE 34/70. ar gerioù nevez da grouiñ a-benn-font pe da amprestañ digant ar pezh a anver ar Geriadur Etrevroadel.

  • font .2
    font .2

    m. Maen-font : fonts baptismaux.

    ●(1633) Nom 198a. Baptisterium : les fonts : an mæn badizyant, an mæn fount.

    ●(1869) FHB 255/364a. Da genta e zis d'ar mean Font.

    ●(1905) KANngalon Mae 388. mean fount ar vuez kristen. ●(1920) AMJV 37. mean-fount ar vadeziant. ●(1927) FHAB Meurzh 53. eno eman chapel ar maen-font.

    ►absol.

    ●(c.1500) Cb 20b. [badezour] ga. cest le lieu a baptiser. b. an font da badezaff.

    ●(18--) BAG 4. Var ar fount en hanvas Goulc'hen.

    ●(1942) LANB 18. daou baeron a zougas Iannik war ar fount.

  • font .3
    font .3

    m. Fonte (métal).

    ●(1633) Nom 186a. Tormentum æneum, bombarda : piece d'artillerie : pez artillery, pez á fount.

  • font .4
    font .4

    m. Destruction.

    ●(1906) HIVL 120. ne oé ket a fond de labour en Eutru Doué.

  • font-badeziant
    font-badeziant

    m. Fonts baptismaux.

    ●(1883) MIL 129. En he amzer eo bet gret ar font-badisiant, ar pez-labour-ze ken kaer.

  • fontañ / fontiñ .1
    fontañ / fontiñ .1

    v. tr. d.

    (1) Fonder.

    ●(c.1500) Cb. [talm] item g. cest faire fondement. b. fontaff.

    ●(1659) SCger 58b. fonder, tr. «fonta.» ●(1732) GReg 424b. Fonder un Hôpital, & lui assigner un fond de revenus, tr. «Founta un Hospital.»

    ●(1846) BAZ 252. fonta eur gouent nevez. ●(1866) HSH 232. Fonti a reas ive ur congregationou a verc'het. ●(1883) SAQ I 26. founti e bro an Egypt eun ilis. ●(1890) BSS 16. founta eur vreuriez dindan patronach Sant Serves.

    (2) Faire les fondations d'une maison.

    ●(1732) GReg 424a. Mettre les fondemens, tr. «founta un ediviçz.»

    ●(1872) DJL 28. Gouskoude n'eo ket ret ve paourentez en ti, / Petra bennak zo bet kalz poan oc'h he fonti.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...