Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 72 : de apresiamant (3551) à ar-voulj (3600) :
  • apresiamant
    apresiamant

    adv. Impressionnant.

    ●(1995) BRYV II 42. (Milizag) hag on-eus dalhet soñj apresiamant. ●apresiamant : en eun doare souezuz.

  • apresiañ
    apresiañ

    v. tr. d.

    (1) Apprécier, estimer (le prix de qqc.).

    ●(1499) Ca 10b. Appreciaff. g. apprecier. l. apprecior / aris.

    (2) Apprécier, aimer.

    ●(1995) BRYV II 50. (Milizag) apresia ar vuhez.

  • aprest
    aprest

    m. –où Préparation, apprêt.

    ●(1744) L'Arm 15a. Apprêts, tr. «Aprêsste.. eu.»

    ●(1838) OVD 65. Bout-zou hoah un drivèd apreste d'en oræson.

  • aprestamant
    aprestamant

    m. –où Préparatif.

    ●(1744) L'Arm 14b. Appareil, tr. «appresstemant.» ●15a. Apprêts, tr. «Aprêsstemantt.. teu. m.» ●(1792) HS 169. er sourçi e guemérent hac enn apprestemanteu e rent.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 23. d'hobér ol en aprestemanteu aveit héli hun hènt. ●(1854) PSA II 62. En aprestemanteu ag en dé bras-hont.

  • aprestañ / aprestiñ / aprest
    aprestañ / aprestiñ / aprest

    v.

    (1) V. tr. d. Apprêter, préparer (un repas, etc.).

    ●(1744) L'Arm 15a. Apprêter, tr. «Aprêsstein.» ●(1792) HS 59. aprestein ul lein vrass. ●(17--) BSbi 779. apprestein d'abord er péh e faut.

    ●(1838) OVD 223. é apprestein é brèd d'hé zad. ●(1860) BAL 38. eat ouc'h araog, da apresta diguemer deomp. ●(1861) BSJ 307. er goén en doé apprestet.

    ●(1903) LZBG Gwengolo 211. aprestein ol en treu kent kas er vistr-skol. ●(1907) BSPD i 153. aprestein tourmanteu aral eit er santéz. ●(1970) GSBG 331. (Groe) aprešt, tr. «apprêter, préparer.»

    (2) V. pron. réfl. En em aprestiñ : s'apprêter.

    ●(1732) GReg 46a. S'apprêter, se préparer, tr. «Em apresta.»

    ●(1849) LLB 164. Peb unan hum aprest. ●(1854) PSA I 238. eid hum aprestein d'er gouil a Basq. ●(1857) GUG 71. A ! péhour hum aprest. ●(1897) EST 34. En dornerion (…) / Hum aprest de gommans dornein el lériad.

    ●(1922) EOVD 38. Me venn enta hum aprest de verùel.

  • aprestañs
    aprestañs

    m. Apprêt, préparation.

    ●(1970) GSBG 338. (Groe) apreštãs, tr. «(m.) apprêt, préparation.»

  • aprobanist
    aprobanist

    m. –ed (religion) =

    ●(1891) CLM 87. ha me gueméré ou hann èl approbanistet.

  • aprobasion
    aprobasion

    f. –où Approbation.

    ●(1904) DBFV 9a. aprobasion, f., tr. «approbation.»

  • aprok
    aprok

    m. –où

    (1) Épreuve.

    ●(1787) BI 132. Quent peèl goudé Isidor ë hum gavass énn un approque forh tiner ha hegué.

    ●(1838) OVD 286-287. dré en aproque ag en dihouste hac en tantationeu. ●(1857) LVH 93. en amzér ag en aproqueu.

    ●(1904) DBFV 9a. aprok, m. pl. eu, tr. «épreuve.»

    (2) Expérience.

    ●(1879) GDI 24. gobér a nehué en aproq. ●38. dré en aprok hi doé groeit. ●323. en aproq pamdiêc.

  • aprokamant
    aprokamant

    m. –où Essai.

    ●(1744) L'Arm 64b. Combinaison, tr. «Aproquemand à zeu dra devoud ag ind a jeauge.»

    ●(1895) GMB 33. van[netais] aproquemand (essai), l'A., v[oir] combinaison.

  • aprokerezh
    aprokerezh

    m. Épreuves.

    ●(1744) L'Arm 454a. Inexpérience, tr. «Manque à aproquereah.»

  • aprokiñ
    aprokiñ

    v. tr. d. Éprouver (qqn).

    ●(1744) L'Arm 21b. Avérer, tr. «Aproquein.»

    ●(1839) BESquil 240. Doué en affligeas hac en aproquas dré en trebille. ●(1857) LVH 66. aproquein ha formein en novicèd. ●(1879) GDI 299. Er roué e aproq enta é fidélité.

    ●(1904) DBFV 9a. aprokein, v. a., tr. «éprouver, essayer.»

    ►[au passif]

    ●(1905) IMJK 158. aproket get paud mat a boénieu. ●175. er ré e zou bet aproket é pep kiz dré gement a boénieu.

  • aproksis
    aproksis

    s. (botanique) Aproxis, fraxinelle, buisson ardent Dictamnus albus.

    ●(1838) OVD 172. el lezeuen hanuet aproxis, é péhani é crogue en tan quentéh èl m'en discoér dehi a ziabêl.

  • apropriañ
    apropriañ

    v. tr. d. Approprier.

    ●(1499) Ca 10b. Appropriaff. g. approprier.

  • aprou / amprou .1
    aprou / amprou .1

    m. -où

    (1) Épreuve, essai.

    ●(1732) GReg 362b. Épreuve, essais, experience, tr. «aprou. aprouff. pp. aprouvou.»

    ●(1889) ISV 103. an amprou diveza-ma.

    ●(1914) DFBP 125a. epreuve, tr. «Amprou.» ●(1919) DBFVsup 3a. aprov, m., tr. «épreuve, expérience.»

    (2) Ober an amprou : faire un essai, un tentative.

    ●(1889) ISV 89. Ar breur hag ar c’hoar o devoa ama aoun oc’h ober an amprou.

    ●(1911) BUAZperrot 545. Eun eil hag eun trede gwech e oue great an aprou, ha teir gwech skridou Dominik a oue distaolet heb ma vijent bet zoken duet gant an tan.

    (3) Lakaat ub. en amprou : mettre qqn à l’épreuve.

    ●(1864) SMM 156. Doue ho galvas en he guichen, hag abars sevel hueloc’h, e vouent laket en amprou. ●(1870) FHB 273/89a. An hini ne d’eo bet laket morse en amprou, eme ar scritur, petra voar-hen ?

    (4) Bezañ graet e amprou gant ub. : avoir fait ses preuves.

    ●(1906) BOBL 09 juin 90/2b. ar Vretoned vad ahendall great o amprou ganto.

  • aprou / aprouiñ / amprou / amprouiñ .2
    aprou / aprouiñ / amprou / amprouiñ .2

    v. tr. d.

    A.

    (1) Éprouver, subir (qqc.).

    ●(1557) B I 504. an taulou han poanyou han souzan / Azeux gant couf evidoun aproufuet, tr. «après les coups, les peines et les tourments que tu as soufferts pour moi, avec courage et patience.»

    (2) Éprouver, ressentir (qqc.).

    ●(1919) BUBR 8/210. me a lavar, o veza m’am eus bet amprouet an dra-ze meur a wech, (ha n’emoun ket ma-unan o lavaret) penaos ar spered a zo barrek da ober kalz a draou ha n’hall ket ar c’horf ober.

    (3) Éprouver, mettre (qqc., qqn) à l’épreuve.

    ●(1710) IN I 269. n’em eus gallet biskoaz aprou ar method. ●400. ho tilivra diouz ar boan-se goude beza exercet hac amprouvet ho patiantet. ●(1732) GReg 362b. Éprouver, experimenter, essaïer, tr. «Amprouff. amprou. pr. amprouët.» ●555b. Dieu éprouve le juste par les adversitez, comme on éprouve l’or dans le creuset, tr. «Douë a zeu da amprouï an dèn just gand pep seurd countrolyez, ec’hiz ma hamprouër an aour ebarz èr c’hleuzeur.» ●(1792) HS 187. aveit cresquein hac approüein hou vertu.

    ●(1849) GBI ii 208. Me eo ho preurik a bell-bro, / ’Zo deuet ama wir ho ampro, tr. «C’est moi votre frère chéri de pays lointain, / Qui suis venu ici pour vous éprouver.» ●(1869) FHB 232/478a. kement a draou evel a zo deut d’am amprou.

    ●(1904) DBFV 9a. aprouvein, tr. «éprouver, essayer.» ●(1914) DFBP 125a. eprouver, tr. «Amproui.» ●(1920) AMJV 24. Evit amprou vertuz Anna-Mari. ●(1923) KTKG 8. lezel a ra evelato ober an drouk, evit amprou an dud. ●(1925) BILZ 107. evit approu ar pôtr, e batron a fie ennan ar varrenn stur. ●(1929) MKRN 179. Amproñi, tr. «Essayer, éprouver.» ●Evit amproñi e nerz.

    (4) [devant une subord.] Éprouver, voir si.

    ●(14--) N 1116. Me menn approff am be me nep rouez, tr. «Je veux essayer si j’aurais quelque bienfait.»

    (5) Amprouiñ gwirionez : chercher à savoir si c’est vrai.

    ●(1792) BD 4252. men a ya breman son da aprou guirione, tr. «Je vais immédiatement voir si cela est vrai.»

    ●(18--) SCD 33. Demp eta, ma moerep cos, da aprou gwirione.

    (6) =

    ●(1870) FHB 284/180a. amprouet var destinadurez e stad.

    (7) Sonder (une plaie).

    ●(1732) GReg 875a. Sonder, parlant d’une plaie, tr. «Aproüi ur gouly.» 

    (8) Analyser.

    ●(1906) HIVL 100. un apotikér ag er vro, lakeit dén abil, e geméras ag en deur, en aprovas d’é chonj hag e lakas dré skriù en hum gavé én deur-sé estroh aveit un dra e hellehé marsé bout mat aveit guellat d’er hlinùedeu.

    (9) Amprou an doktor : consulter le médecin.

    ●(1848) GBI I 492. Ken-neubeud iwe archedet, / Approuv ann doktor ’vezo red…, tr. « Ni davantage mise dans le cercueil, / Il faudra (auparavant) consulter le docteur… »

    B. Approuver.

    ●(1732) GReg 46b. Approuver, tr. «aproüi. pr. aproüet.» ●(1790) MG 339. péré n’en dint quet aproét guet en Ilis.

    ●(1846) DGG 77-78. hac ar veleyen evit beza ive mâd, a dle beza aprouet ha digacet gant o escop.

  • aprouadenn / amprouadenn
    aprouadenn / amprouadenn

    f. –où (sport) Essai, tentative.

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. teir amprouadenn a c’hell pep-hini da ober.

  • aprouadur
    aprouadur

    m. Contrôle.

    ●(1931) VALL 151b. Contrôle, tr. «aprouadur m.»

  • aprouamant
    aprouamant

    m. –où (chirurgie) Action de sonder une plaie.

    ●(1732) GReg 875a. Action de sonder [une plaie], tr. «Aproüamand.»

  • aprouenn / amprouenn
    aprouenn / amprouenn

    f. –où (imprimerie) Épreuve.

    ●(1931) VALL 268b. Épreuve d’imprimerie, tr. «amprouenn f.» ●(1963) LLMM 100/311. Edo d’ar c'houlz-se reizher amprouennoù.

  • aprouer / amprouer
    aprouer / amprouer

    m. –ion

    (1) Celui qui approuve.

    ●(1732) GReg 46a. Approbateur, tr. «aproüer. p. aproüéryen.»

    ●(1914) DFBP 19b. approbateur, tr. «Aprouer.»

    (2) Essayeur.

    ●(1732) GReg 362b. Celui qui éprouve, tr. «amprouër. p. amprouéryen.»

    (3) Celui qui sonde une plaie.

    ●(1732) GReg 875b. Sondeur [plaie], tr. «aproüèr. p. yen.»

  • aprouerezh
    aprouerezh

    m. Approbation.

    ●(1732) GReg 46a. Approbation, tr. «aproüérez.»

    ●(1914) DFBP 19b. approbation, tr. «Aprouerez.» ●(1931) VALL 151b. Contrôle, tr. «aprouerez m.»

  • aprouet
    aprouet

    adj.

    (1) Approuvé.

    ●(1846) DGG 393. ur belec aprouet.

    ●(1920) LZBt Meurzh 14. skrid aprouet gant e lizer-prenan.

    (2) Probable.

    ●(1576) Cath f° 7 v° 20-22 – f° 8 r° 1. nemedot a prouphe deomp dre vn rayson hac vn sentancç arall aprophetoch : an doueou pere hon eux enoret bede breman.

  • aprouetez / amprouetez
    aprouetez / amprouetez

    f. –ioù Éprouvette.

    ●(1732) GReg 362b. Éprouvette, sorte de sonde de Chirurgien, tr. «Amprouëtez. p. amprouëtezou.» ●875a. Sonde, instrument de chirurgien, tr. «aproüetès. p. aproüetesou.»

    ●(1914) DFBP 125a. eprouvette, tr. «Amprouetez.»

  • aprouidigezh
    aprouidigezh

    m. Approbation.

    ●(1732) GReg 46a. Approbation, tr. «aprouffidiguez.»

  • aprouiñ
    aprouiñ

    voir aprou .2

  • apur
    apur

    s. –où (pathologie) Pus.

    ●(1913) KZVr 32 - 12/10/13. Apur, pl. ou, tr. «pus.»

  • apuret
    apuret

    adj.

    (1) Épuré, purifié.

    ●(1575) M 3221-3222. Hep nep ordur diobscur apuret, / Corff hac Eneff, tr. «Sans aucune souillure, sans tache, épurés, / Corps et âme.»

    (2) Vérifié.

    ●(1530) J p. 144b. En berr respet a guelhet glan / Han Scritur assur appuret, tr. «on va voir bientôt les Écritures complètement vérifiées.»

  • apuriñ
    apuriñ

    v. intr. (pathologie) Suppurer.

    ●(1913) KZVr 32 - 12/10/13. Apuri verb. n., tr. «suppurer, rendre du pus. Milin.»

  • àr
    àr

    [voir ar-]

    Prép. & adv. cf. war

    I. Prép.

    A.

    (1) Sur.

    ●(1849) LLB 159. Stuiet ar ou deuhlin.

    (2) (en plt de qqn) Bout àr udb. : être chargé de qqc.

    ●(1903) EGBV 155. Iehann vou ar er chistr, tr. «sera chargé du cidre.»

    B. Part. verb. Terme qui sert à former le participe présent.

    ●(1939) DIHU 334/259. éh oent ar cheleu.

    II. Terme qui sert à former les locutions comparatives irrégulières.

    (1) Gwazh-àr-wazh : de pire en pire.

    ●(1790) MG 203. de larèt goah-ar-oah.

    ●(1838) OVD 171. e losque goah-ar-oah. ●(1896) HIS 139. hudal goah ar hoah.

    (2) Gwell-àr-well : de mieux en mieux.

    ●(1787) BI 79. de bratiquein gùel ar-ùel er vertuyeu ag é stad. ●(1790) MG 400. eit hanàuein gùel-ar-uel er gouli énorm en dès groeit.

    ●(c.1802-1825) APS 139. eit hou carein gùel-ar-ùel durand en Eternité. ●(1861) JEI 1. eid hou secour de santifien gùel-ar-hùel er sulieu.

    III.

    (1) Gwazh-àr-se : tant pis.

    ●(1912) AHBT 18. Goaharzé d'en hani / E dremén ar henteu ar bed, é ialh gouli ! ●(1912) BOEG 32. Nann, hama goah-arzé !

    (2) Gwell-àr-se : tant mieux.

    ●(1912) BOEG 72. Guelarzé ! / Ean e zou bet èlon er mestr ar é zanné.

    (3) kentoc'h àr-se : d'autant plus tôt.

    ●(1839) BESquil 593. hac é huellei d'oh quentoh arzé.

    IV. Loc. adv.

    A.

    (1) Mac'h-àr-vac'h : en foule serrée, compacte.

    ●(17--) TE 225. er bobl e yas mah-ar-vah de billein camp en enemisèt.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 78. en nivér bras-cé e za mah-ar-vah de gleuèt hur predégueu. ●134. er bobl tud a zé mah-ar-vah de sellet er péh n'ou doé gùélet biscoah.

    (2) Yoc'h-àr-yoc'h : entassé.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 34. puar pé puemb goulen yoh ar yoh. ●(1891) CLM 20. Dastum e hrér ol er péh e oé arstru yoh ar yoh.

    B. Sac'h-àr-vac'h.

    (1) En foule serrée, compacte.

    ●(1942) DIHU 375/125. Met get fal amzér, ha stank e vezè, éh oè ret lakat er vugalé sah-ar-vah én diabarh.

    (2) Sens dessus dessous.

    ●(1895) FOV 257. Ha tud ha kobanieu, 'vou sah-ar-vah imbér, tr. «hommes et cabannes, tout est renversé.»

    C. Loc. adv. [entre deux substantifs] Indique une proximité. Gwisk àr wisk.

    ●(1744) L’Arm 79a. Couche sur couche, tr. «Gussque ar ussque.»

    ►[paradigme]

    S1 àrnin / àarnon

    ●(1818) HJC 40. Er Speret à zelhué e zo ar neign. ●(1825) COSp 212. er mæstroni en dès arneign.

    ●(1914) MABR 37. Bremen é mant arnein. ●(1942) DHKN 88. Arnonn ean ha guintein ur speg hir ha pintek, e goéhas 'tal me zreid.

    S2 àrnout / àrnous / àrnit / àrnis / àrnat / àrnas

    ●(17--) CHal.ms IV 140. Sur toi, arnout, arnout é, arnate a sarz[eau].

    ●(1818) HJC 134. maleur ar nid. ●(1841) IDH 102. Me hroa arnid er merche a hani er groéz. ●303. de durel é vénédiction arnas. ●(1844) DMB 22. Ar-n-ous deit-é er goal-amzér. ●(1861) JEI 269. a dennein ar-n-as er memb castimant. ●(1905) DIHU 4/68. arnoud té. ●(1906) HIVL 123. ma pouizan arnous. ●(1908) NIKO 145. É valloh prest de goéh ar nous. ●220. Bennoh (...) Ar n'is. ●(1912) BOEG 146. Pegement a zareu ar n'is em es skuillet. ●(1913) AVIE 84. cher en nor arnas. ●(1923) KADO 10. Malloh arn'is.

    P1 àrnomp

    ●(1790) Ismar 471. discarguet ar-n'amb hou vangeance.

    P2 àrnoc'h

    ●(c.1785) VO 10. e gouéhou sur ar n'ah.

    P3 àrnezhe

    ●(1821) SST ii. groeit meditation ar nehai.

  • ar .1
    ar .1

    [br ar, mgall har, ár, mirl ar < IE *arɘ- < *ɘerɘ- « cultiver » (GPCY 174b) ; cf. arar, talar]

    M. (agriculture) Hadañ dindan an ar : semer (les pommes de terre) à l’aide de la charrue.

    ●(1962) EGRH I 7. ar m., hadañ dindan an ar, tr. « semer (du blé, des pommes de terre, que l’on recouvre de terre au moyen de la charrue). » ●(1990) TTRK 94. hag e veze labouret an douar d'o lakaat [avaloù-douar] gant ar varrdrañch., tra ma veze ar re all lakaet «dindan an ar». Evit hadañ dindan an ar e veze graet al labour gant un alar, ha bep eil bomm e veze lakaet an had en douar.

  • ar .2
    ar .2

    art. def. voir an

  • ar-
    ar-

    [vbr ar-, vcorn ar-, vgall ar-, virl air (& ar-, er-, ir-, aur-, ur-, prépos. et préf. LEIA A-37), gaul are-, ari- (Delamarre 52) < celt *pare- ou *pari (LEIA A-38) ; une confusion a eu lieu avec er- (voir er- .2) ; en vannetais (et parfois en trégorrois pour ar-) àr, ar- a supplanté war comme en gall (voir war) (DGVB 70ab)]

    Préfixe nominal. Identique à àr .3. Le sens général ancien était de « devant », « sur », « près » conservé dans de nombreux composés.

    (1) Sens de « près de, sur » : arvor, arzorn.

    (2) Sens diminutif parfois négatif : arvelen, arvrun, arc’hlas (cf. franç. -âtre)

    (3) Sens intensif : arvar, argoll, arboell

  • àr-bouez
    àr-bouez

    prép.

    (1) Par.

    ●(1896) HIS 49. hag er pautr e chomas é pign ar boéz é vlèú.

    (2) Au dépens de.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 50. en achimant [ag er seih cant scouèd] e chomou ar bouis Brediah er Fé.

    (3) Au sujet de.

    ●(1879) GDI 252. é larèt un dra faus ar bouis en nessan.

    (4) Leuskel ub. àr-bouez e zivrec'h : (laisser qqn) gagner sa vie en travaillant, à la force de ses bras.

    ●(1790) Ismar 364. Groet e mès eid-oh mui eit ne vériteoh ; m'hou lausq bermen ar bouis hou tivréh.

    (5) Bevañ àr-bouez e zivrec'h : vivre de son travail, de ses bras.

    ●(1839) BESquil 299. péré e vihué ar bouis ou divréh én ul labourat doar.

  • àr-dreist
    àr-dreist

    adv.

    (1) Par dessus.

    ●(1841) IDH 105. dastumein ar drest hou pèn er gurun ag é vangeanceu terriplan. ●(1849) LLB 2042. ardrest d'hou tron.

    (2) sens fig. Àr-dreist ar re arall : exceptionnel.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 170. Ar blé 1885 e zou bet aveit on ur blé ar drest er réral.

    ►[form. conju.]

    S1 àrdreiston

    ●(1924) SBED 64. Nen des ar dreist onn mé, / Ar en doar, tra ken gé.

  • àr-dreñv
    àr-dreñv

    prép.

    I. Adv.

    A.

    (1) Tec'hel, tennañ, rekul àr-dreñv : reculer.

    ●(1792) HS 206. gobér d'el lær-hont recule ar dran. ●(1849) LLB 1397. er mor e den ardran. ●1529-1530. er meud kalonekan / E grein ar é ziwhar, e den ardran. ●(1861) BSJ 37. ne dehou quet ardran.

    ●(1906) HIVL 112-113. Mes goap e oé get hé tennein ardran. ●(1942) DHKN 16. hirisein ha tennein ardran.

    (2) Hujiñ àr-dreñv =

    ●(1939) RIBA 162. Tennet pelloh ha hujet ardran de zichistra. ●163. Hujet ardran, Pipi Latira !

    (3) Dont àr-dreñv : revenir en arrière.

    ●(1792) CAg 190. Jamæs ardran n'eellou donnet.

    (4) Chom àr-dreñv : rester à la traîne.

    ●(1905) DIHU 1/4. Er Morbihan, allas ! e zou chomet ardran. (…) Ha perak e chomamb ni ardran ?

    B. sens fig.

    (1) (en plt du travail) Chom àr-dreñv : rester à faire.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 137. me labour a oé chomet ardran é pad ur mis.

    ●(1921) BUFA 121. ne golleet ket hous amzér hag hou labour ne chomei ket ardran.

    (2) Tennañ àr-dreñv : tirer au flanc.

    ●(1926) DIHU 177/43. Un digaré vat e gavè peb unan aveit tennein ardran.

    II. Prép.

    (1) Derrière.

    ●(1790) MG 60. ardran en or.

    ●(1818) HJC 136. er voèz-ce placet ardran i gueine. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 74. arlerh é oé bet ariet men deourn ardran me hain. ●(1849) LLB 1358. ardran ur mané. ●(1896) HIS 47. ardrañ mañgoérieu ihuél.

    ●(1903) EGBV 81. staget er sah-driù ardran er vag. ●(1912) AHBT 30. er goal-spered ardran é gein. ●(1913) BUKE 13. ardran ur bod lann. ●(1921) GRSA 130. koéh e hra a lam gaer ardran é jao.

    (2) Loc. prép. Dre àr-dreñv : par derrière.

    ●(1912) DIHU 82/51. Dré ardran er ruchen pé a gostéiad dehi. ●(1913) BUKE 12. Mari-Job e zegoéh dre ardran kein Anna.

    ►[form. comb.]

    S1 àr ma zreñv

    ●(1723) CHal 7. Ar me zran, tr. «Derriere-moy.»

    S2 àr da dreñv

    ●(1723) CHal 7. Ar te dran, tr. «Derriere-toy.»

    S3m àr e dreñv

    ●(1723) CHal 7. Ar e dran, tr. «Derriere-luy.» ●(1787) BI 175. tout er péh ë ouai ar-é-dran.

    ●(1818) HJC 34. gober ur sèle ar i dran. ●(1838) OVD 70. hemb sellet ar é dran.

    S3f àr he zreñv

    ●(1723) CHal 7. Ar hé zran, tr. «Derriere-elle.»

    P1 àr hon treñv

    ●(1723) CHal 7. Ar hun tran, tr. «Derriere-nous.» ●(1744) L'Arm 102b. Il est derriere nous, tr. «É-ma ar honn tran.»

    P2 àr ho treñv

    ●(1723) CHal 7. Ar hou tran, tr. «Derriere-vous.»

    P3 àr o zreñv

    ●(1723) CHal 7. Ar ou zran, tr. «Derriere-eux.»

    ●(1938) DIHU 324/90. n'en des nitra ar ou zran.

  • àr-dro
    àr-dro

    prép.

    I.

    A. spat.

    (1) Dans les environs de.

    ●(1896) HIS 63. Nabukodonozor, roué Babilon, e zas ardro Jérusalem.

    (2) Autour de.

    ●(1744) L'Arm 23a. Au-tour, tr. «ardro.»

    ●(1896) HIS 64. en tañ e loskas eùé er liameu e oé ardro er bautred. ●66. Tolpen e hras ur vanden a nehé ardro er roué.

    B. temp. Vers, aux environs de.

    ●(1744) L'Arm 39b. A la brune, tr. «Ardro chairre noss.» ●(1790) MG 110. Bout-ç'ou ardro uguênt vlæ.

    ●(1857) AVImaheu 56. ardrô en handerhue. ●(1896) HIS 73. Ind e arriùas, ardro en noz. ●81. Ardro er mem kours.

    ●(1906) HIVL 158. Ardro miz est 1900. ●(1919) DBFVsup 3b. ardro en noz, tr. «temps de 3 à 6 heures correspondant à anderù-noz.»

    C. sens fig.

    (1) Environ.

    ●(1825) COSp 295. ardro tri blai ha tregont. ●(1857) AVImaheu 57. ardrô puemp mil a dud.

    (2) Bout, monet àr-dro ub. : s'occuper de qqn.

    ●(1790) MG 38. Peéd-gùéh é ma rét dehou sehuel de noz, eit monèt ardro en dud clan ?

    ●(1919) DBFVsup 3b. bout ardro, tr. «s'occuper de.»

    (3) Ober àr-dro ub. : soigner qqn.

    ●(1919) DBFVsup 3b. gobér ardro, tr. «soigner.»

    II. Loc. prép.

    (1) Àr-dro da : autour de.

    ●(1932) BRTG 102. é voéz, ne hra van erbet anehon hag e gandalh de dourhellat ardro d'hé uéled.

    (2) Àr-dro gant : de concert avec (qqn).

    ●(1901) LZBg 59 blezad-4e lodenn 196. er liañnézed (...) e labour ardro get-hé.

    ►[form. comb.]

    S3m àr e dro

    ●(c.1680) NG 768. Me mes poignet ar e dro.

  • àr-droad
    àr-droad

    adv. À pieds.

    ●(1912) BUEV 116. Sant Antoén e ié perpet ar droed. ●(1921) BUFA 139. Er Brér Léonard e oé ar droed étal-don. ●(1924) NOLU 9. Ne rid ket anehon, nag ar varh nag ar droed. ●(1934) BRUS 94. A pied, tr. «ar droed.»

  • àr-gil
    àr-gil

    adv. À reculons.

    ●(c.1718) CHal.ms i. il va a reculon, tr. «èha ar güilé.» ●(1744) L'Arm 17b. En-arrière, tr. «Ar-guile.»

    ●(1904) DBFV 10b. argil, adv., tr. «à reculons.» ●(1927) GERI.Ern 24. V[annetais] ar gil, tr. «en reculant.» ●(1923) SKET I .

  • àr-gorf ar sizhun
    àr-gorf ar sizhun

    adv. Pendant la semaine.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 66. er bobl a lar er beden én ul lod, dihue huéh bamdé ar gorv er suhun.

  • àr-goust
    àr-goust

    prép.

    I.

    (1) Aux dépens de.

    ●(1767) ISpour 26. enn desir de ounit ar gouste er-real. ●(1790) Ismar 167. Er Grechénion e hoarh bermen ar goust en Idolatrèt.

    ●(1879) GDI 211. ma rapiné ar goust é nessan é quement fæçon e oé.

    (2) Sur le compte de, au compte de.

    ●(1912) BUEV 47. er mirakleu e hré e oé perpet lakeit dehou ar goust santéz Filomen. ●98. perpet é laké er huelladen ar goust er santéz.

    (3) Au sujet de.

    ●(1790) MG 384. ur goalgonz achapét ar goust en nessan.

    II. [form. comb.]

    S1 àr ma c'houst

    ●(1790) MG 353. mæs me santt ar me houst n'en don quet hoah paud avancét én hènd ag en devotion.

    P3 àr o c'houst

    ●(1767) ISpour 57. ar hou houste.

  • àr-huerhed / àr-huerhedi
    àr-huerhed / àr-huerhedi

    adv. À claire-voie.

    ●(c.1718) CHal.ms i. une porte a claire uoye, tr. «un or ar huerhed.» ●(c.1718) CHal.ms iv. vne claire uoye, tr. «un or a huerhedi.»

  • àr-lerc'h
    àr-lerc'h

    prép., adv. & conj.

    I. Prép.

    (1) Après.

    ●(1838) OVD 115. Ruth, é tescata arlerh méderion Booz. ●(1849) LLB 92. ne laket ket guneh arlerh guneh.

    ●(1849) LLB 1375. arlerh en emganneu.

    ●(1921) GRSA 402. roué é bet arlerh é dad.

    (2) sens fig. Après.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Voila un neueu qui abboye aprés la succession de son oncle, tr. «harhal ara en nize allerh succession é yondre.»

    II. Adv.

    (1) Suivant.

    ●(1921) BUFA 60. En dé arlerh.

    (2) Loc. adv. Emberr àr-lerc'h : peu après.

    ●(1854) PSA II 76. hag, imbèr arlerh, ean e vou hur honfortance én hur poénieu. ●99. Hag imbèr arlerh, guet eun neoah ne vehé cleuet bouéh en Ilis, en dud fal-hont e hras charrein hun ilisieu santel. ●166. Jesus-Chrouist (…) e yé imbèr arlerh de gùittat er bed-men.

    III. Loc. conj. Àr-lerc'h ma.

    (1) Après que.

    ●(1790) MG 61. ingorto vér arlerh ma vou payét en drougueu hac en Eutru, a laquad ur blanq-benac a costé. ●(1790) Ismar 198. arlerh meint bet avertissét. ●361. Arlerh m'en dès hur golhét é deur er Vadiènt.

    ●(1849) LLB 333. Ne chonget ket neoah arlerh me hues hadet / N'en des nitra d'hober bet ke ne vo médet. ●(1855) BDE 535. groeid, ni hou ped, arlerh m'en dé bet ar en doar hun doctor (...) ma vou éhué hun avocad én Nean.

    (2) Pourvu que.

    ●(1854) PSA I 304. Nag é vehé laqueit en dén just d'er marhue, calz e vern dehou, arlerh ne vou quet ean-memb e hrei dehou merhuel. ●(1879) GDI 106. én ur obèr attantion é dihue pé tair [overen] ar un dro, hui hou pou muyoh a vérit dirac Doué, arlerh ne vou quen dispartiet hou sperèd, ma n'assistehèh quet é gùirioné é hani a nehai.

    ●(1904) DBFV 11a. arlerh, tr. «pourvu (ma, que).»

    ►[form. comb.]

    S1 àr ma lerc'h

    ●(1896) HIS 78. deent ar me lerh.

    ●(1904) LZBg Gouere 174. hag é hoarhein ar me lerh.

    S2 àr da lerc'h

    ●(c.1680) NG 495-496. Ha les er madeu-man, / Pere a choumou ol ar te lerh.

    ●(1932) GUTO 14. hersal ur vuoh ar te lerh.

    S3m àr e lerc'h

    ●(1849) LLB 1398. Ha ne lausk ar e lerh meid el lehed dûan. ●(1861) BSJ 36. lod ag er ré en doé hirvoudet ar é lerh.

    ●(1906) HIVL 157. Un trein aral e zé ar é lerh. ●(1913) AVIE 90. bouchadeu tud ar é lerh.

    S3f àr he lerc'h

    ●(1939) RIBA 33. Hag hi e sellè ardran dehi (…), aveit guélet mar bezè kendalhet de hétat ar hé lerh.

    P1 àr hol lerc'h

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 40. ha chetui ol er guérad tud ar ul lerh.

    ●(1931) GUBI 94. En dud ar hur lerh é Ploué / Dirak-oh e chomou bamet.

    P2 àr ho lerc'h

    ●(c.1680) NG 472-473. Pere zo ret lezel / Ar hou lerh.

    P3 àr o lerc'h

    ●(1767) ISpour 59. tennet ar hou lerh.

    ●(1838) OVD 131. quentéh é vou criet ar ou lerh é mant pouiltron. ●(1839) BEScrom 103. deu zén montet ar ganvalèd, é tonnet a boste ar ou lerh. ●(1896) HIS 89. chom e hras ar ou lerh, hemb gout d'é dad na d'é vam.

    ●(1910) ISBR 92. Frammein e hras Nevénoé ar ou lerh.

  • àr-sigur
    àr-sigur

    prép. Aux dépents de.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. tirer les marrons du feu, auec la patte du Chat, tr. «ober é afferieu ar goust er real, ou ar sigur er real queru [= Kervignac].»

  • àr-skañv
    àr-skañv

    adv. Légèrement.

    ●(1849) LLB 1301-1302. kiri bihan, / (…) karget ar skan.

  • àr-skourr
    àr-skourr

    prép. & adv.

    I. Loc. prép.

    (1) Àr-skourr ouzh : suspendu à.

    ●(1914) MABR 15. ur glean aleuret ar skour doh é gosté.

    (2) Lakaat àr-skourr ouzh : suspendre à.

    ●(1907) BSPD I 639. Er juj (...) e hourhemen doh tu hi [Julitta] lakat ar skour doh ur peul hir. ●(1907) BSPD II 347. Staget ean a skour doh un trest.

    II. Adv. Suspendu.

    ●(1903) LZBg Gwengolo 200. ur bañnér ar skour étal er fenestr. ●(1914) MABR 58. me lakei ar skour.

  • àr-spign
    àr-spign

    adv.

    (1) Àr-spign ouzh : suspendu à.

    ●(1907 BSPD i 391. lakeit e oé bet ar spign, épad un dé, doh ur peul hir. ●(1907) BSPD II 451. he stagein ar spign doh er marh-koet.

    (2) Àr-spign-dre : suspendu par.

    ●(1907 BSPD i 197. hi lakat ar spign dré hé blèu ●(1907) BSPD II 321. lakeit ar spign dré en treid.

  • àr-strew
    àr-strew

    adv. Dispersé.

    ●(1891) CLM 20. Dastum e hrér ol er péh e oé arstru yoh ar yoh.

    ●(1932) BRTG 119. Ér porh, éh oè ar strèu, édan en amzér, arèreu, kiri, lirioleu, karikelleu (…).

  • àr-vaez
    àr-vaez

    adv. Dehors.

    ●(1857) GUG 117. Anseigneu hur Roué zou arvéz.

    ●(1904) DBFV 12a. arvéz, ar véz, adv., tr. «dehors.»

  • àr-voulj
    àr-voulj

    adv. En mouvement.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 63. Bagueu (...) perpet ar voulge. ●68. er valtouterion, péré e zou dalh-mad a vandenneu ar voulge eit parrat doh er fraud. ●(1849) LLB 1825. Peb unan zou ar voulj.

    ●(1906) HPSA 32. Chetu nezé ol er vro ar voulj.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...