Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 73 : de ar-walch (3601) à araok (3650) :
  • àr-walc'h
    àr-walc'h

    adv. & conj. cf. a-walc'h

    I. Adv.

    (1) Assez.

    ●(1732) GReg 56a. Assez, suffisamment, tr. «arhoalh.» ●(1744) L'Arm 18a. Assez, tr. «Eroualh.» ●(1790) Ismar 382. N'en dai quet erhoalh pedein Doué. ●(1790) MG 258. Pe vehai memb un dén diaul erhoalh. ●(1792) BD 700. darn o deus mado arvoalc'h, tr. «Certains qui ont assez de biens.» ●(17--) CCn 1181. Ser buan da cheno. Ar oalch e-teus laret. ●1786. poan ar oalc'h on n-eus bet. ●(17--) TE 2. er-ré ingrad ha diavis erhoalh.

    ●(1856) VNA 175. tu trouverais bien de l'argent pour les doter, tr. «te gavehé argand erhoalh eid ou argouvrein.» ●(1879) GDI 1. Nag em behé ur fé bras erhoalh eit seuel ha diblacein er manéieu.

    ●(1904) DBFV 10b. arhoalh, adv., tr. «assez.» ●(1925) SFKH 43. hui m'hanaù erhoalh eit bout ur voéz kloz a vég.

    (2) Dre (+ v.) àr-walc'h : à force de (+ v.).

    ●(1744) L'Arm 161a. A-force de pleurer, tr. «Dré ouilein eroualh.»

    ●(1825) COSp iii. dré el leine erhoalh, ean arriüas én ur poent ihuel a berrfection.

    II. Loc. conj. Àr-walc'h eo ma : c'est à peine si.

    ●(1854) PSA II 296-297. en dareu e voug é vouéh, hag erhoalh-é ma hellér cleuèt guet-hou er guirieu-men : (…).

  • àr-zivout
    àr-zivout

    prép. Au sujet de.

    ●(1838) OVD 65. Hui e hum gomportou ér memb fæçon ar zivout en ol treu aral.

    ►[form. comb.]

    S3m àr e zivout

    ●(1744) L'Arm 363a. il n'y a qu'un bon sentiment à ce sujet, tr. «né vé ar é zivoutt nameid ur santimant é huénan a zou matt.»

    ●(1876) TIM 137. hunéeu eahus ar é zivout.

    ●(1913) AVIE 164. Saùet e oé béh étré er bobl ar é zivout. ●(1921) GRSA 187. Reveet dinéh ar é zivout.

    S3f àr he divout

    ●(1939) DIHU 341/357. diouiek kaer ar hé divout.

    P2 àr ho tivout

    ●(1744) L'Arm 370a. A votre sujet, A votre égard, tr. «Ar hou tivoutt.»

    ●(1934) BRUS 96. A votre sujet, tr. «ar (hou) tivout.»»

    P3 àr o divout

    ●(1908) DIHU 34/59. Kalz a dreu e zou hoah de laret ar ou divout.

  • Arab
    Arab

    m. –ed Arabe (homme).

    ●(1744) L'Arm 15b. Arabes, tr. «Arabétt.» ●(1787) BI 17. enn Arabed cruel.

    ●(1868) FHB 160/32a. an arabet keiz. ●(1869) FHB 215/42b. An arabet so bandennou anezho. ●(1869) FHB 233/187b. eun Arab iaouank. ●(1872) FHB 384/150a. eget Turked, pe Arabed ? ●(1889) ISV 353. arabet pe vedouinet euz an Afrik.

    ●(1903) MBJJ 95. Arabed ar Syri. ●(1915) MMED 403. Abd-el Kader a rede gant he Arabed.

  • arab .1
    arab .1

    adj.

    (1) Arabe.

    ●(1790) Ismar ii. Chiffreu Arab.

    (2) =

    ●(1903) MBJJ 94. Ar c'hezek arab.

    (3) =

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 86. puemb cand croaidur Arab.

  • arab .2
    arab .2

    adj. cf. arabat

    (1) Arab eo (+ inf.) : il ne faut pas.

    ●(1879) MGZ 146. Arab eo ober an taol-ze. ●171. arab eo en em fougeal. ●(1882) BAR 56. arab eo en em fizout var hon nerz.

    (2) Arabat eo (+ v. conju.) =

    ●(1879) MGZ 157. Arab eo e ve diez ho penn.

    (3) Arab eo da ub. =

    ●(1882) BAR 118. Arab eo dehoc'h caout aoun. ●153. Arab eo dehoc'h beza nec'het.

  • arabad
    arabad

    m. –où

    (1) Interdiction.

    ●(1867) FHB 147/344b. Pa veli var an hent peuliou sanclet en douar, ha varznezho scritellou evelen : Arabat eo chasseal ama… arabat an dra-ma… arabat an dra-hont… laca evez eno oc'h an archerien, rag ar re-ze eo potred an arabat… Ma ne gavez peul ebet var da hent, dalc'h da grabanou e doare d'as tifen.

    (2) Sornette.

    ●(14--) N 1619-1620. Rac e mecher eo auber goab / Eguit e strab ne arabat, tr. «Car son cas est une plaisanterie / Pour le voler ni le frustrer.» ●tr. E. Ernault (DEBm 210) «ni les sornettes qu'il dit.» ●tr. R. Hemon (Jer 148) «car son métier est de se moquer, malgré son bavardage et ses sornettes.» ●(1530) J p. 201b. Les teza da arabadou, tr. «Laisse donc là toutes tes sornettes !» ●(1557) B I 248. me queff houz stat arabadou, tr. «Je trouve que vous faites des bévues.» ●tr. R. Hemon (Jer 148) «je trouve que vos actes (sont) des sottises.»

    ●(1728) Resurrection 1858. Dre da arabadou plapous lous quiguiner.

  • arabadiezh
    arabadiezh

    f. Badinerie.

    ●(1659) SCger 7a. amusement d'enfants, tr. «arabadiez.» ●11b. bagatelle, tr. «arabadiez.» ●129b. arabadiez, tr. «bagatelle.» ●(1752) PEll 17. Arabadiez, Badinerie, niaiserie, puérilité, parole ridicule. ●(17--) FGab 106. arabadies brézoneck.

    ●(1886) RUSq.FB 225b. Futilité, sf. Chose futile, tr. «arabadiez f.»

  • arabadiñ
    arabadiñ

    v. tr.

    I. V. tr. d.

    (1) Importuner.

    ●(1741) RO 2480. Noch arabadin quet da donnet den effan [ar guin].

    ●(1962) TDBP II 23. Hag ar pennou vil-ze a veze bep sul oh arabadi ahanon, tr. «et ces têtes laides-là (ces sales bonnes gens-là) étaient tous les dimanches en train de m'importuner.»

    (2) Répéter.

    ●(1962) TDBP II 23. Me am-oa bet fent gand hennez pegement e-nevoa arabadet se, tr. «j'avais eu envie de rire (cela m'avait amusé) de voir combien il avait répété cela.» ●Me, pa 'm-beze klevet eur zon nevez, e veze arabadet honnez, tr. «moi quand j'avais entendu une nouvelle chanson, elle était rabâchée, celle-là (je la rabâchais). Noter ici le bouleversement de l'ordre grammatical – anacoluthe – (faute à proscrire).»

    II. V. tr. i. Arabadiñ war ub. : insister auprès de qqn.

    ●(1962) TDBP II 23. E talher da arabadi warnon : deus, deus ! tr. «on continue à me rabacher (répéter) : viens, viens !» ●77. honnez he-deus arabadet warnon-me rei ar pout-houarn-ze dezi, tr. «celle-là a rudement insisté auprès de moi pour que je lui donne cette marmite-là !»

  • arabadus
    arabadus

    adj. (en plt de qqn)

    (1) =

    ●(1647) Am 716. [texte de Le Pelletier] «Je trouve Arabadus dans le prologue des A. du V., pour exprimer un homme âgé qui fait des horreurs par sa difformité, et par ses ordures et saleté.»

    (2) Importun.

    ●(1728) Resurrection 2142. Re arabadus och. ●(1741) RO 516. Petra a dal dide besan arabadus.

    ●(1927) GERI.Ern 21. arabadus adj., tr. «Rabâcheur, importun.» ●(1947) TNOG 5/20. Arabadus, ag. enoeus, a zo un torr-penn. Ur plac'h arabadus, a chom da gontañ deoc'h kaozioù didalvez, ouzh ho lakaat da goll hoc'h amzer. Bro Blistin, Bro Lanuon.

  • arabaduz
    arabaduz

    m. Personne tient des propos insignifiants.

    ●(1878) SVE 82 §531. Kaoz ann arabaduz / A zo hir ha paduz, tr. «La conversation du diseur de rien / Est longue et semble sans fin.»

  • arabat
    arabat

    adj.

    I. (sens d'interdiction)

    (1) Défendu.

    ●(14--) Jer.ms 278. Nac ez caffo mam nep tam mat / A quyc he map, querz arabat, tr. «Et qu'une mère trouve bon aucun morceau / De la chair de son fils, certes (c'est) chose défendue.»

    (2) Arabat eo (+ inf.) : il ne faut pas.

    ●(1834) SIM 123. Arabat eo c'hoantât tout evidomp. ●(1857) CBF 72. Arabat eo lakaat harp ann eil torz oc'h eben, anez ec'h afedchent, tr. «Il ne faut pas mettre les pains à se toucher, sans cela elles auront des baisures.» ●(1867) MGK 30. arabad gwerza 'nn douar. ●(1868) FHB 191/280b. Arabad eo ive bernia re an avalou. ●(1870) MBR 4. Arabad eo a-vad e ve grik e-bed. ●(1872) DJL 41. rabad eo beza papret chanch-dichanch. ●46. Rabad eo jamez trahissa ar virione gant gouizieghez. ●(1876) BJM 134. Arabad eo credi re vuan d'an traou burzudus.

    ►[par ellipse du v.]

    ●(1880) SAB 30. arabat falgaloni na digourachi.

    ●(1906) KANngalon Genver 7. arabad plega dirak den ebed. ●(1907) PERS 144. arabat kaout dle. ●(1909) KTLR 130. Arabad va direnka epad an deiz. ●(1912) MMPM 41. Mari a zesk d'ar c'hristen arabad en em ankounac'hat.

    (3) Arabat eo (+ v. conju.) =

    ●(1862) JKS 252. arabad eo ez afe drouk enn-hoc'h dre'n abek da ze.

    ►[par ellipse]

    ●(1869) FHB 233/187a. Mez, rabet e ve credi. ●(1878) EKG II 113. Ian Pennors n'en devezo ket a c'hoant kousket fenoz. – Arabad en defe ken nebeut.

    ●(1911) FHAB Du 296. arabad e viche eur mirakl, rak dioc'htu o zamik relijion a iafe gant an avel. ●(1926) FHAB Mae 183. Ma bugale, arabat e klefen ho pefe grêt eun diaoulegez bennak.

    (4) Arabat eo da ub. =

    ●(1862) JKS 36. arabad eo deoc'h ober dael out-han. ●(1868) KTB.ms 14 p 1. arabad a vo d'ac'h facha. ●(1878) EKG II 40. Divarc'ha an nor ! Arabat oa dign hen esaat, rag re skuiz ha re zinerz oan breman.

    ●(1925) BILZ 135. Met arabad eo d'ec'h lavaret se d'ean.

    ►[par ellipse du v.]

    ●(1900) MSJO 139. Arabad da hini ebet ac'hanoc'h (…) kiza dirag ar boan. ●(1908) KMAF 47. arabad d'in dizonjal warnan [kornad-butun]. ●175. arabad d'it brousta da biz, nag hada re stank. ●(1909) FHAB Even 182. kerz da voueta an dornerez ; arabet did damanti. ●(1925) FHAB Du 411. arabat d'eomp diskorbella re hon daoulagad.

    (5) Bezañ arabat ober udb. =

    ●(1923) AAKL 14. lavaret am eus d'an hostiz e vije arabad o rei da zen.

    (6) Bezañ arabat : il ne faut pas.

    ●(1732) GReg 881b. Pour faire un bon soupé, Il faut faire un sobre diné, tr. «Evit coanya èr-vad, re leyna a so a-rabad.»

    II. (sens d'inutilité)

    (1) [avec «devout»] Arabat em eus : j'ai beau (faire).

    ●(1787) PT 49. arbad e mès gobér. ●69. ar bad en dou Pilat gobér. ●(17-- VO 62. 103. erbad e mès ridêq, tr. (GMB 35) «j'ai beau courir.»

    ●(1896) HIS 36. Arbad en doé gobér Moïs, be oé klèm ataú.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erbad hou es, tr. «C'est inutile, vous avez beau (faire).»

    (2) [avec «bezañ »] Arabat eo din : j'ai beau (faire).

    ●(1790) MG 86. Er bad vehai dehi desirein bout brahue. ●(17-- VO 62. er bad oai bet teign seèllét, tr. (GMB 35) «j'eus beau regarder.» ●85. erbad oai dehi grateah caër, tr. (GMB 35) «elle avait beau promettre.»

    ●(1831) RDU 242. Arbad oai dehou assaü cuéh er marveil-zé, er brut e yas partout. ●(1856) GRD 334. Erbad-é d'er bêg labourat, ma ne lar nitra er galon.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erbad é (d'och), tr. «C'est inutile, vous avez beau (faire).» ●(1934) BRUS 101. Beau faire (vous aurez), tr. «arbat vo deoh.»

  • arabeg
    arabeg

    m. Arabe (langue).

    ●(1903) MBJJ 291. etuont d'e arabek e ouie tammo gallek. ●298. en gallek hag en Arabek.

  • arabek
    arabek

    adj. Arabe.

    ●(1903) MBJJ 187. Ar gir «bakchij» a deu gante ezetoc'h, 'n askont m'eo eur gir arabek.

  • Arabez
    Arabez

    f. -ed Arabe (femme).

    ●(1927) LZBt Meurzh 46. Arôk kuitât hon Arabezed ken karet.

  • Arabi
    Arabi

    n. de l. Arabie.

    ●(1499) Ca 10b. Arabi. g. arabie.

  • arad
    arad

    voir arar

  • aradeg
    aradeg

    f. –où (agriculture)

    (1) Concours de labourage.

    ●(1866) FHB 61/67a. mont gantha d'an aradegou. ●(1868) FHB 143/312a. En aradeg vras zo bet e Billancourt (...) ez oa antercant alar o vont en dro.

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 47. Aradeg eo ar ger implijet dre oll e Gorre Leon evit lavaret comices agricoles. ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Aradeg, tr. «concours de charrues.»

    (2) Labour.

    ●(1870) FHB 286/196a. pa voa deut an dervez braz eun (lire : eus) an aradeg. ●(1877) FHB (3e série) 26/212a. Pa zavit, emez-han, bommou douar en hoc'h aradegou.

  • aradenn
    aradenn

    f. –où

    I. (agriculture) Trace de la charrue, sillon.

    ●(1872) ROU 57. Araden, au propre, signifierait trace de la charrue, sillon.

    ●(1913) KZVr 33 - 17/10/13. Eun araden am eus graet er park-se, tr. «j'ai fait un sillon dans ce champ.»

    II. par ext.

    (1) Chaîne (de montagnes).

    ●(1913) KZVr 33 - 17/10/13. Araden, fém., tr. «toute chose prolongée et longue comme un sillon fait à la charrue, trace longue de quelque chose que ce soit. agglomération, enchaînement, roulement.» ●Eun araden veneziou, tr. «une longue suite de montagne. Léon. Milin.» ●(1927) GERI.Ern 21. aradenn f., tr. «chose prolongée, comme un sillon fait à la charrue.»

    (2) Enchaînement, série, suite.

    ●(1927) GERI.Ern 21. aradenn f., tr. «enchaînement, série, suite.»

    III. sens fig.

    (1) Fantaisie, lubie, caprice.

    ●(1838-1866) PRO.tj 180. An araden a drelatas an otro.

    ●(1913) KZVr 33 - 17/10/13. en Trég[uier] araden, tr. «fantaisie, lubie.» ●(1927) GERI.Ern 21. aradenn f., tr. «fantaisie, lubie.»

    (2) Un aradenn zo ennañ : il est en colère.

    ●(1913) KZVr 33 - 17/10/13. en Tré[uier] Hennez 'zo eun araden en e gorv, ou ennan, tr. «il est en colère.»

  • aradennad
    aradennad

    f. –où

    (1) Grande quantité, foule, kyrielle, flot (d'histoires, etc.).

    ●(1872) ROU 102b. Série, tr. «Aradennad. Ce mot, au sens direct, signifierait, sillon.»

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Aradennad, fém., tr. «comme araden ; grande quantité.» ●eun aradennad istoriou, tr. «une foule d'histoires. Léon. Milin.» ●Aradennad En Trég[uier] eun aradennad leou-Doue, tr. «une kyrielle de jurons.» ●(1927) GERI.Ern 22. aradennad f., tr. «enfilade, kyrielle (d'histoires, de jurons).»

    (2) En un aradennad : à la suite.

    ●(1763) SE 2. a zisquezas deza en en haradennat / hé yer, hé ouidi...

    (3) Accès de colère.

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Aradennad En Trég[uier], tr. «Accès de colère : krog 'zo eun aradennad ennan. Coadout.» ●(1927) GERI.Ern 22. aradennad f., tr. «accès de colère.»

    (4) (géographie) Chaîne (de montagnes).

    ●(1872) ROU 57. Un aradennad menezou, tr. «une chaîne de montagne.»

    ●(1927) GERI.Ern 22. aradennad f., tr. «chaîne (de montagnes).» ●(1933) BRND 10. eun aradennad-veneziou. ●(1943) FHAB Mezeven 308. 'Vel choaser eur porz kloz, diouz tu an Hanter-Noz / Aradennad Are gant he c'hrec'hennou hud / O stanka Stankenn Aon re-bar d'eun dachenn gloz.

  • aradennañ
    aradennañ

    v. tr. d. & v. intr. Narrer longtemps, être longtemps à raconter qqc.

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Aradenna, verb. a. et n., tr. «narrer longtemps, être prolixe, diffus (peu usité) Léon. Milin.» ●(1927) GERI.Ern 21-22. aradenna v. n. et a., tr. «défiler, débiter à la file.»

  • Aradon
    Aradon

    n. de l. An Aradaon : Arradon.

    I.

    (1) An Aradon.

    ●(1861) BELeu 55. Hanàuet mad e oé é troïeu Gùénèd, groeit en doé missioneu é Plescop, é Plœren, én Arradon, é Baden, én Isenah hag én Arh. ●(18--) PENdast 384. Ed-hu d'an aradon / Enon c'houi a vo lojet.

    ●(1902) LZBg Mae 100. En Arradon. ●(1902-1905) LARB 268c. Eit digemér Eskob Guéned / E za d'en Arradon / Er huré n'en dés tok erbet / Na penaus é hrei ean ? ●(1942) DIHU Meurzh 369/44. Hir é en hent betag en Aradon, dré Goulèu, Mourieg ha Roheltaz. ●(1985-1986) ADEM 9. àr an hent da zoned d’an Arradon.

    (2) Aradon.

    ●(1748) CI.pou 55. Aradon.

    ●(1902-1905) LARB 162a. Kleuet ou des kloh Arradon / É kreiz er fal amzer / Hag é porh en Eutru Person / E arriùant imber. ●(1906) DIHU 16/271. Chetu, a glei, Arradon.

    II. (blasons populaires) Voir farod, foeñvour .2, peizant.

    III. Noms de famille.

    ●(1970) NFBT 246 N° 1931. Roguéda, ●N° 1932. Roguédas [= n. de l. à Arradon].

    IV. [Toponymie locale]

    ●(1844) DMB 54. Pegours enta é huélein-mé Roltas.

    ●(1922) ADEM (lettre privée reproduite datée du 29.04.1922) 34-38. Er sehun paset me mes chonjet liés é braüité hun bro a drest ol é Penboh. ●(1930) DIHU 225/33. dré el lanneuiér e zo étré Moréag ha Rogeltaz, a hed de stér Kouléù. ●(1942) DIHU Meurzh 369/44. Hir é en hent betag en Aradon, dré Goulèu, Mourieg ha Roheltaz. ●(1985-1986) ADEM 8. ma eontr a Vourjeall. ●13. O, ar eontr a Benboc’h, hennezh a zo ur pezh den ! ●15. hag ur vuoc’h antronos oa parti en-dro dre Boulindu. ●17. kar ag ar Vouster (...) etal Kerbeleg (...) ag ar Menez. ●18. ha meur a wezh ni gave ar vamm a Gerbilewed. ●19. Kar bez oa ur fest e Kersplann. (...) E douaroù ar Lodoù. ●23. peotramant e Menez-Huiri. ●25. ha neuse Mariann a Bondinam. (...) evel ma’d eo e Poulmarc’h. ●29. Honnezh a gane an dra-se a p’oamp é tigloss avaloù-douar ewid fest B. a Drevelenn. ●30. Perrin hag Ann-Mari, ag an Herbont. ●57. e ti ar re G. ag ar Banaloù. ●62. Int doa lazet unan e Porse. (...) Ni ’boa bet ur vugules a Goluret. (...) e ti J. en Haligwenn. ●63. Ha ni a zae a Gervadeg. ●65. Ni yae d’ar park bouilhenn, etal ar Banaloù. (...) ha b’oa ur feunteun iwe, feunteun park bouilhenn. (...) E oa just etal ar Bal-vras. ●66. rac’h ’re a Roeltas a zae da ’olc’hiñ ahont. ●72. ni yae da glask lann da Lann ar Lignoù, kar ni brene lann ged Pier a Drevier. ●75. E Kergwenn neuze. ●77. mes re a Vrambouis, ar B. a faote dehou derc’hel e ziw dachenn hag int oa oaet da Volore. ●78. a pa yae da labourad an estr da Gerat. Etre Moreg ha Kergwenn, b’oa ur feunteun. ●94. Eñv zae ag ar siminer, hag a dreuse dre Voreg, dreuse Koulew. ●99. Ag ar Greoù oa. ●101. oa er gasern e Santes Barb. ●102. ni yae da Gerleran, peotramant d’an Hent Bihan. ●103. e penn kentañ a Bramer. (...) Bez oa davarnoures er Petit-Molak. ●104 ar meliner a Gampenn é toned. ●105. Bez oa ur meliner e Pont ar Stêr. ●105. Ar Palud, etal ar Baludenn. ●106. pa yae ar maouesed ag ar Vouster. (...) Er Gravellig, ahont. (...) a pa zaer etre Roskledan ha Kerbeleg.

  • Aradoniz
    Aradoniz

    pl. Habitants d’Arradon.

    ●(1985) ADEM 97. O, kroas savet uhel àr lein tour an ilis, / Da Zoue perped fidel, gouarnit Arradonis !

  • aradur
    aradur

    m. Labour.

    ●(1927) GERI.Ern 22. aradur f., tr. «labour.» ●(1979) BRUDn 28/18. An araduriou a oa du, toket a riell.

  • aradurezh
    aradurezh

    f. (agriculture)

    (1) Labourage.

    ●(1927) GERI.Ern 22. aradurez f., tr. «labourage.»

    (2) Terre arable.

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Aradurez, tr. «terre arable. Langoat. Even.»

  • araj
    araj

    m.

    (1) (pathologie) Rage.

    ●(1633) Nom 272a. Hydrophobus, lymphaticus : blessé de morsure d'vn chien enragé : vn den blesset gant vn quy claff gant an gounnar, gant an arraig.

    ●(1732) GReg 778a. Rage, maladie, tr. «arraich.» ●(1790) MG 339. eit mirét doh en arrage. ●(17--) BSbi 709. De uellat d'en droug déent, d'er vut ha d'en arrage.

    ●(1856) GRD 175. châss clan guet en arrage.

    (2) Accès (de mal).

    ●(1900) MSJO 123. O velet eun arrach poan o tont varnezhan. ●(1913) FHAB Kerzu 374. eun arrach en deuz enno !

    (3) Rage, colère, furie.

    ●(1633) Nom 257a. Furor, mania, rabies, intemperia : rage, fureur : arraig, counnarr, furor.

    ●(1710) IN I 257-258. pere a gundu alies d'ar brutalite ha d'an arraich. ●373. gant e oll arraich. ●(1752) BS 458. an arraich en deus out-o.

    ●(1834) SIM 137. rac aoun e teufent da veza victim eus a arrach ar miserabl-se. ●(1852) MML 110. Ar pes e ra he arach. ●(1866) FHB 75/179b. evit nevezi var ar vugale gueiz-ze an arrach o doa diskuezet a enep Jesus. ●(1879) BAN 195. Enebour an dud a labouras gant he holl arrach.

    ●(1904) DBFV 9b. araj, m., tr. «rage, fureur.»

    (4) En araj : en rage.

    ●(1790) MG 298. ul lon én arrage.

    ●(1857) GUG 13. M'anemis én arrage.

    ●(1907) DIHU 26/435. én arraj é han a p'hé hleuan. ●(1976) HYZH 108/20. (Douarnenez) on otrou e vont en arj. ●(1979) VSDZ 120. (Douarnenez) hag alies 'yee en arj deuzouto, tr. (p. 283) «il lui arrivait de s'en prendre aux autres.»

    (5) En araj pilh : dans une rage folle.

    ●(1982) HYZH 147/26. (Treboull) o vont en araj-pilh.

    (6) Poan-araj : douleur insupportable.

    ●(1905) IVLD 136. ne c'hellaz ket kloza eul lagad, kement a boan-arrach e devoe en he gar. ●222. eur boan arrach enn he vouzellou.

  • arajamant
    arajamant

    m. Rage, colère.

    ●(1792) BD 3110. carguet on a aragamant, tr. «je suis rempli de rage.»

  • arajet
    arajet

    adj.

    (1) (Animal) enragé.

    ●(1688) MD II 11. ar bleisi arraget. ●(c.1718) CHal.ms i. chien enragé, tr. «h/qui clan, qui connaret arraget.» ●(17--) EN 2986. bleidy araged, tr. «des loups enragés.»

    ●(1850) MOY 295. eur blei arrajet.

    ●(1929) MKRN 98-99. ar paourkez Fridu (…) e ta da vut arrajet lip-ha-lip, tr. «le pauvre Fridu (…) devient complètement enragé.» ●(1932) GUTO 11. ur baré chas arajet.

    (2) sens fig. (en plt de qqn) Enragé, furieux, en colère.

    ●(1499) Ca 11b. Arraget. g. enragiez demoniques. ●(c.1500) Cb 45b. [connar] Jtem rabidus / da / dum. g. enragiez / hors du sens / folz b. arraget. ●(1633) Nom 136b. Gyrgathus : la maison des innocents ou des insensezz, ou enragez : ty an innoçantet, pe tu (lire : tut) inçançet pe arraget.

    ●(1824) BAM 406. ar Jusevien arraget. ●(1866) FHB 75/180a. pe guen arrajet bennag ma oant. ●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 102b). Arrajet net gant an debron.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1790) MG 60. a p'em boai en droug-dèntt, me rai èl Perrot, ha goah oèn eid un arragét.

    (3) Bout arrajet da : être acharné à.

    ●(c.1680) NG 1505. e houent arraget / De lecat Doué der maruë.

  • arajiñ
    arajiñ

    v. intr.

    (1) Contracter la rage.

    ●(1732) GReg 778a. Contracter la rage, enrager, tr. «arragi. pr. arraget. Van[netois] arrageiñ.»

    (2) Enrager.

    ●(1659) SCger 51a. enrager, tr. «arragi.» ●(c.1680) NG 901-902. Taulet de arageou (…) / En ur gauter. ●913. Eno e harageint guet nan bras ha sehet. ●(17--) BMa 156. Aragin aray pa clevo, tr. «Il enragera quand il entendra.» ●1224. Aragyn a gren eo aran, tr. «J'enrage tout à fait.» ●(17--) BSbi 1104. arragein guet colér.

    ●(1829) CNG 31. arragein attàu doh er péh a gavou. ●(18--) AID 178. dont a ran da aragin, tr. «je deviens enragé.» ●(18--) SBI II 208. Arajin rê ar miliner, tr. «Il enrageait, le meunier.»

    ●(1904) DBFV 9b. arajein, v. n., tr. «être enragé, furieux (doh, contre).» ●(1909) FHAB Du 347. hor chas a stago ive da arzal, da arragi.

  • arakiñ
    arakiñ

    v. intr. Être détraqué.

    ●(1919) DBFVsup 3a. arakein, v. n., tr. «battre la breloque, être détraqué.»

  • arall
    arall

    adj., adv. & s. erell

    I. Adj.

    (1) Autre.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 35). Arall, aral, autre. ●(1499) Ca 9a. Anrrearall. g. les aultres. ●10b. Arall. g. aultre. ●(c. 1501) Donoet 12-20. an Re aral oul so demonstra[tiff, tr. « tous lesa utres sont démonstratifs » ●(1575) M 1895 traou arall, tr. «d’autres choses.» ●(1576) Cath p. 11. an holl re aral, tr. «tous les autres.» ●(1612) Cnf 5b. Confessoret pé-ré ho deueus vn rotinen arall.

    ●(c.1680) NG 169. En dé aral. ●(1744) L'Arm 25a. Autre, tr. «Aral.» ●(1790) Ismar 3. er vuhé-aral.

    ●(1904) DBFV 9b. aral, adj. et pron. tr. «autre.» ●(1915) LIKA 7. (Groe) Deit mat int bet genonn, rag pouar dé zo em boa achu er rèl. ●11. Kemert em ès én Ouriant en tren 7h, get m'em boa manket en arall.

    (2) Différent.

    ●(1612) Cnf 64b. Ahané bezet aduertisset pennaus eo arall an pechet gant Esperancc da vezaff pardonet gant Doué, oz reiff gracc da seuel ves an pechet ; Arall è presumiff pennaus Doué a pardon.

    II. Loc. adv.

    (1) A-hend-arall : autrement.

    ●(17--) TE 54. ind o ouair é mant a hènd-aral criminel dirac Doué.

    ●(1838) OVD 116. arrihue guet-n-oh a hènt aral.

    ●(1904) DBFV 4a. ahendaral, adv., tr. «d'ailleurs, d'autre part.» ●(1913) THJE 20. Ahendaral hé buhé e zou hanval doh hani pep unan. ●(1934) BRUS 110. D'ailleurs, tr. «a hendaral.»

    (2) Kement arall : autant.

    ●(1744) L'Arm 25a. Encore autant, tr. «Quemenntaral.»

    (3) sens fig. Àr-dreist ar re arall : exceptionnel.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 170. Ar blé 1885 e zou bet aveit on ur blé ar drest er réral.

    III. S.

    (1) Un arall : un autre.

    ●(c.1785) VO 86. Un tamiq peèlloh me remerquas un aral, péhani e oai heurussoh eit hé hoær.

    (2) Ar 'rall : les autres.

    ●(c.1680) NG 779. Pe ué er ral en (ov)eren.

    ●(1821) SST 85. en ur uélet er ral inhuelloh hac inourettoh eit hou. ●89-90. ér meme fæçon guet er ral. ●92. quer clous el er ral.

    (3) Rall : d'autres.

    ●(1821) SST 87. é huélet ral quer malhurus el d'hai.

  • arallekaat
    arallekaat

    v. tr. d. Aliéner.

    ►[empl. comme subst.] Aliénation.

    ●(1969) BAHE 61/54. kudenn an arallekaat.

  • arallouenn
    arallouenn

    adj. Exogène.

    ●(1969) BAHE 59/6. degas tud arallouenn.

  • arallvro .1
    arallvro .1

    adj. Étranger.

    ●(1942) HERV 85. mennoziou arallvro.

  • arallvro .2
    arallvro .2

    m. Pays étranger.

    ●(1931) VALL 278a. pays étranger, tr. «arallvro f.»

  • arank-
    arank-

    voir arenk

  • arao
    arao

    m.

    (1) Dispute, querelle bruyante.

    ●(1836) FLF 32. Arreo eus a beb tu var corf ar sqouarnec !

    ●(1900) KAKE 133. E'n han' Doue, 'me-z-hi / Lezit ho trouz, hag hoc'h arao. ●(1903) FHAB Genver 54. En han Doue, emezhi / Lêzit ho trouz, ag oc'h arao. ●(1912) DGEShy 15. arao, s.m., bruit, querelle : «lezit ho trouz, ag oc'h arao», Feiz ha Breiz, 1903, p.54 ; usité à Cleden, D. Bernard, 1912. – D'où araouz, querelleur (Le Gonideg). ●(1924) NFLO. bruit extraordinaire, tr. «e savas harao ha trouz.» ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) Savet an arao ganto : krog d'ober trouz bras.

    (2) Ober an arao : faire du tapage.

    ●(1967) BAHE 51/68. An arav a rae, an asazin, kerkent dezhañ gwelout ur seurez wenn.

  • araog
    araog

    m.

    (1) Devant, partie avant (d'un bateau, etc.).

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Araog, tr. «devant.» ●(1925) BILZ 173. an eil tôl-mor an nevoa ruilhet anean beteg an a-rôg. ●(1927) GERI.Ern 22. araog, arôg m., tr. «Avant, (le) devant.»

    (2) Diouzh an araog : sur le devant.

    ●(1888) LTU 25. golo ar c'horf beteg ann tu all d'ar vandenn, dioc'h ann araok ha dioc'h ann adren. ●(1894) BUZmornik 162. tort dioc'h ann araok ha dioc'h an adren.

    (3) War an araog : sur le devant.

    ●(1909) KTLR 203. var an araog deuz rochet ar Roue. ●(1915) MMED 231. eun tavancher aour a c'holoe ar zae var an araok.

    (4) Bezañ war an araog =

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. war an araog emañ, tr. «il est sur le devant.»

    (5) Encolure.

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Araog, tr. «encolure.»

    (6) (marine) Proue.

    ●(1927) GERI.Ern 22. araog m., tr. «proue.»

  • araogadur
    araogadur

    m. Avancement.

    ●(1914) DFBP 25b. avancement, tr. «Araogadur.»

  • araogañ
    araogañ

    voir araogiñ

  • araogant
    araogant

    adj. Arrogant.

    ●(1710) IN I 295. sperejou arrogant.

  • araogenn
    araogenn

    f. –où (grammaire) Préposition.

    ●(1931) VALL 588a. Préposition, tr. «araogenn f.» ●(1947) YBBK 333. An araogenn, evel m’hel lavar an anv, a zo ur ger hag a vez lakaet dirak ur ger all : anv-kadarn, anv-verb, anv-gwan pe adverb evit e liammañ e doare pe zoare ouzh ur ger all a zeu a-raok.

  • araogenn-siminal
    araogenn-siminal

    f. Devant de cheminée.

    ●(1934) FHABvug Kerzu 8. kaout implij evid eun araogenn-chiminal.

  • araogennadur
    araogennadur

    m. –ioù (grammaire) Locution prépositive.

    ●(1931) VALL 588a. locution prépositive, tr. «araogennadur m.»

  • araogennañ
    araogennañ

    voir araogenniñ

  • araogennet
    araogennet

    adj. (grammaire) Régi par une prépostion.

    ●(1931) VALL 588a. (mot) régi par une préposition, tr. «araogennet.»

  • araogenniñ / araogennañ
    araogenniñ / araogennañ

    v. tr. d. (grammaire)

    (1) Régir comme une préposition.

    ●(1931) VALL 588a. régir comme une préposition, tr. «araogenni, araogenna.»

    (2) Lavarenn araogenniñ : locution prépositive.

    ●(1931) VALL 588a. locution prépositive, tr. «lavarenn-araogenni.»

  • araoger
    araoger

    m. –ion (sport, football)

    (1) Avant.

    ●(1935) TRAG 16. dre zoare an araoger da lakaat e droad. ●17. araok m'o deus an araogerien eneberien gellet tostaat.

    (2) Araoger kreiz : avant-centre.

    ●(1935) TRAG 19. araoger-kreiz an Odet.

    (3) Araoger etredaou : inter-avant.

    ●(1935) TRAG 19. an aoraoger etre-daou.

  • araoget
    araoget

    adj.

    (1) Avancé.

    ●(1914) DFBP 25b. avancé, tr. «Araoget.»

    (2) Qui a du bien.

    ●(1919) DBFVsup 3a. arauget, adj., tr. «qui a du bien.»

    (3) (Cheval) qui a une belle encolure.

    ●(1872) ROU 83a. Qui a une belle encolure, tr. «araoged mad, caër.»

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. araoget mat, tr. «qui a une belle encolure. Estienne.»

  • araogiñ / araogañ
    araogiñ / araogañ

    v. intr.

    (1) (en plt de qqn, d'un animal) Avancer, aller de l'avant.

    ●(1792-1815) CHCH 107. Araugamb, Chouânned ! Avansamb arnehé !, tr « Avançons, les Chouans ! Avançons sur eux ! »

    ●(1904) DBFV 9b. araugein, v. n., tr. «avancer, aller de l'avant.» ●(1905) DIHU 1/10. Er ronsed vras a Guidél n'araugé tam erbet. ●(1914) DFBP 25b. Araoga.» ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Arôgi, arôgan, tr. «avancer.» ●(1927) GERI.Ern 22. araogi v. n., tr. «avancer.»

    (2) (en plt du travail) Araogiñ gant ub. : avancer, progresser.

    ●(1910) ISBR 57. Labourat e hras enta par me hellas, mes kaer en doé gobér, ne araugé ket kalz en treu geton.

    (3) Mettre un devant (à un tablier, une robe).

    ●(1962) EGRH I 7. araogiñ v., tr. « mettre un devant (à un tablier, une robe). »

  • araok
    araok

     adj.

    I. Penn-araok : avant, devant, tête.

    ●(1860) BAL 13. er penn araog d'al lestr. ●(1868) KMM 216. Darn eus an Ebestel a oa er penn araog. ●(1869) HTC 85. Ar re a ioa er penn araoc, kercoulz hag ar re a ioa er penn adreñ.

    II. Paotr-araok.

    (1) Précurseur, prédécesseur.

    ●(1903) MBJJ 314. sant Yan, a dalveaz da bautr-a-rauk d'hon Zalver.

    (2) Homme qui mène le travail, qui est en tête, dans un champ.

    ●(1941) ARVR 8/4b. Youenn (...) a oa paotr a-raok en unan eus ar parkou, eun devez.

    III. Porzh a-raok : avant-cour.

    ●(1732) GReg 62b. Avant-cour, tr. «ar porz araucq.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...