Recherche 'i...' : 872 mots trouvés
Page 7 : de indevot (301) à ingalerezh (350) :- indevot
- IndezIndez
n. de l.
I. (géographie)
(1) An Indez : Les Indes.
●(1647) Am.ms 631. Pa hen defer brein oll madou an Indes., tr. « Quand même le pourri aurait-il toutes les richesses de l’Inde »
●(1732) GReg 509b. D'ici aux Indes, tr. «Ahann d'an Indès.» ●525a. Inde, païs vaste, tr. «An Indès.» ●525b. Les Indes orientales, tr. «Indès ar sevel-héaul. Indès ar sav-héaul.» ●Les Indes occidentales, tr. «Indès ar c'huzhéaul.» ●Aller aux Indes, tr. «Moñnet d'an Indès.»
●(1868) KMM 271. dre ar bed-oll, betec en Indez.
●(1910) MBJL 92. bet gwejall eil roue an Indrez. ●(1920) AMJV 60. da gear Pondichery en Indez.
(2) Bro (an) Indez : Les Indes.
●(1732) GReg 525a. Inde, païs vaste, tr. «bro Indès.»
●(1911) SKRS II 252. Er bloaz 1896, e bro an Indez.
II. (botanique)
(1) Ed-Indez : maïs.
●(1732) GReg 609b. Mays, Blé d'inde, tr. «Mays. ed indès. yd Turucqy.»
●(1931) VALL 440. Maïs, tr. «ed-Turki (dans l'usage); ed-Indez (serait plus exact.)»
(2) Jesami-Indez : jasmin jaune des Indes Jasminum odoratissimum.
●(1732) GReg 508b. Jasmin jeaune, ou des Indes, tr. «geçzemy-Indès.»
●(1931) VALL 405a. Jasmin jaune, tr. «jesmin Indez.»
(3) Pebr-Indez =
●(1633) Nom 81b. Capsicum, siliquastrum, piper Indicum : poiure d'Inde, carchiose : pepr Indès.
●(1732) GReg 736b. Poivrette, ou herbe de coq, ou carchiose, plante, tr. «Pebr indès.»
●(1931) VALL 153b. herbe de coq, tr. «pebr Indez m.» ●573a. poivrette, herbe de coq, tr. «pebr-Indez Grég.»
(4) Kraoñ-Indez : noix de coco.
●(1732) GReg 659b. Noix d'Inde, tr. «Craouñ Indès. cocos.»
●(1931) VALL 497a. Noix de coco, tr. «kraoñ Indez.»
(5) Kistin-indez : marrons d'Indes.
●(1732) GReg 157a. Chataigne, ou, marrons-d'indes, tr. «Qistin-Indès.» ●605a. Marrons d'indes, tr. «Qistin indès.»
●(1931) VALL 452a. Marron d'Inde, tr. «kistin-Indez.»
(6) Roz-Indez : œillets.
●(1732) GReg 670a. Oeillet d'inde, tr. «Rosen indès. p. ros indès.»
(7) Broen-Indez : rotin
●(1954) VAZA 152. en e gador vroenn-Indez.
(8) Koad Indez : du bois d'Inde.
●(1732) GReg 525b. Du bois d'Inde, tr. «Coad Indès.»
III. (zoologie)
(1) Razh-Indez : rat d'Inde (?) mangouste (?).
●(1732) GReg 784a. Rat d'inde, tr. «Raz-indès. p. razed-indès.»
(2) Kilhog-Indez / kog-Indez : dindon.
●(1732) GReg 209b. Coq d'inde, tr. «Qilhocq-indès. p. qilhéyen-indès.
●(1931) VALL 153b. Coq d'Inde, dindon, tr. «kilhog-, kog-Indez.»
(3) Yar-Indez : dinde.
●(17--) CBet 534. Paün, coc ha iar, hac ive ier Indes, tr. «le paon, le coq et la poule, les dindons.»
●(1931) VALL 219b. pl. général pour le genre dindon, yér-Indez.
(4) Barv-Indez : barbillon de dindon.
●(1732) GReg 209. Barbe de coq-d'inde, tr. «Barv-indès.»
IV. (divers)
(1) Gloan-Indez : cachemire.
●(1931) VALL 89a. Cachemire tissu, tr. «gloan Indez.»
(2) Sifr Indez : chiffres arabes.
●(1732) GReg 165a. Chiffre arabe, ou, figures Indiennes, tr. «Chyfr-Indès.»
- IndezadIndezad
m. Indezidi Indou.
●(1732) GReg 113b. Brachmane, Prêtres & Philosophes Indiens, tr. «Bæléyen an Indesidy.» ●526a. Indien, enne, né dans les Indes, tr. «Indesad. p. indesis. indesyad. p. indesidy.»
- indezeuropek
- Indeziz
- indian
- indianekindianek
adj. Indien.
●(1961) BAHE 26/6. Gant e spered lemm-meurbet ha krabanaouek-eston, e stagas da studiañ ar yezhoù indianek.
- indiferant
- indignite
- indigo
- indijesionindijesion
f. Indigestion.
●(1633) Nom 261b. Lienteria : flux de ventre auec indigestion : an flux, an flux gant indigestion.
- indinindin
adj. Indigne.
●(1612) Cnf.epist 7. indign d'an vrz à belleguyez. ●34. me Bellec indin hac ignorant. ●(1621) Mc 85. netra indign (…) ez ven indign.
●(1688) MD I 28. ar pec'het en doa rentet an den indin eus a pep seurt mat. ●(1727) HB 86b. guelet meur a gristen / Direspet en Ilis, / O tiscouri o c'hoarzin / O trei o phen ato, / en ur bostur indin / Evel tud divalo. ●192. Evit va béza quen indin / E rac'h dinn un seurt cousi. ●(1732) GReg 526b. Indigne, tr. «Indin.» ●(17--) ST 164. war eun tamall indin, tr. «sur une accusation infâme.»
●(1834) APD 65. Sellit evel ur grevanç indign an oll dromplerezou a rêr evit prena a uz d'ar priz leal.
- indision
- indivizipl
- Indr
- indrailhoùindrailhoù
voir entrailhoù
- Indred
- IndrezIndrez
n. de l. An Indrez : les Indes.
●(1887) SBI I 312. Breman 'c'h ei Canel d'an Indrès, / Da wit newentis d'he vestrès. / Bet ê Canel 'bars ann Indrès / O wit newentis d'he vestrès, tr. «Maintenant Canel partira pour les Indes / Chercher des nouveautés pour sa maîtresse. / Cane a été aux Indes, / Chercher des nouveautés pour sa maîtresse.»
- indu .1indu .1
m. –ed (ornithologie) Puffin fuligineux Puffinus griseus.
●(1977) PBDZ 629. (Douarnenez) indu, indue, tr. «puffin fuligineux.»
- indu .2indu .2
m. –où Enduit.
●(1732) GReg 233a. Crepi, mortier qu'on met sur une muraille, tr. «Iñdu.» ●341a. Enduit, composé de chaux, de ciment, de stuc, &c., tr. «Eñdu. p. èñduou. iñdu. p. iñdouou.» ●Enduit de mortier, tr. «Eñdu pry-raz.» ●Enduit d'argile, tr. «Iñdu pry.»
●(1876) TDE.BF 304a. Iñdu, s. m. C[ornouaille], tr. «Crépis de muraille.»
- induadur
- induamantinduamant
m. Fomentation.
●(1633) Nom 278a. Fomentum, fomentatio, fotus : estuuement, réchauffement : enduamant, vn dra á ve propr euit appesiff an ancquen.
- induañ / induiñ / induinduañ / induiñ / indu
v. tr. d.
(1) Enduire.
●(1499) Ca 75b. Enduaff. g. enduer. ●116a. Jnduaff. g. induer. ●160a. Jtez gipso / as. b. induaff guisponaff.
●(1732) GReg 233a. Crepir, enduire une muraille de mortier, sans passer la truelle par dessus, tr. «indua ur voguer gand fuilh.» ●340b. Enduire, couvrir d'un enduit, tr. «Jñdua. pr. jñduet. eñdua. pr. eñduët.» ●452a. Gaudronner, enduire un Vaisseau de gaudron, tr. «Van[netois] eñdua, ou indua.»
●(1872) ROU 83a. Enduire, tr. «Endui.» ●(1876) TDE.BF 304a. Iñdua, v. a. C[ornouaille], tr. «Crépirn parlant d'une muraille.»
●(1903) MBJJ 285. An diabarz anean zoken n'eo ket induet dre-holl. ●(1918) LZBt Gouere 14. eur vogeren a zri droated, induet gant fank. ●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. indu, indui, tr. «enduire.» ●(1936) BREI 450/3d. ezomm o doa [ar mogeriou] da veza induet.
►absol.
●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. red eo indui araog gwenna.
(2) Combler.
●(1732) GReg 182a. Combler, remplir un creux, un vuide, tr. «Jndui. pr. induet.» ●Combler un puits, tr. «Indui ur punçz.»
●(1876) TDE.BF 304a. Iñdui, v. a., tr. «Combler, remplir.»
- induet
- induljañsinduljañs
f. –où (religion)
(1) Indulgence.
●(1633) Nom 200b. Supplicatio ad puluinaria, ad lectisternia : procession pour indulgences : procession euit indulgançou.
●(1659) SCger 69a. Indulgence, tr. «Indulgencç.» ●(1732) GReg 527b. Indulgence, terme de Theologie, tr. «Indulgeançz. p. indulgeançzou.»
●(1883) KNZ 70. Neb a gano ar c'hantik-man gand doujanz Doue, a c'honeo daou-ugent devez induljanso.
(2) Induljañs leun, vras : indulgence plénière.
●(1864) SMM 9. Induljansou leun pe induljansou plenier. ●(1867) BUE 208. eunn induljans vraz pe blenier. ●(1877) MSA 236. gounid induljansou leun. ●(1889) ISV 188. induljans leun evit ar bardonerien.
●(1928) BFSA 138. da rein Induljans leun (plénière) d'an holl gristenien. ●(1949) KROB 11/2. Bep taol e vez gounezet eun iñduljañs leun.
- induljañsetinduljañset
adj. (Prière) avec laquelle on obtient des indulgences.
●(1860) BAL 142. pedennou induljansed, evel Litaniou ar maro mad.
- indusoù
- industriindustri
s. Industrie, recherche de moyens efficaces, voire douteux.
●(1612) Cnf 19b. An heny pe-heny en em prouoch da pechiff, à pech greffussoch eguit an heny à pech hep industry.
- inekstingiplinekstingipl
adj. Inextinguible.
●(1575) M 2388. Ha tan inextinguibl, quen terribl ho fiplo, tr. «Et un feu inextinguible qui les châtiera bien terriblement.»
- infeksioninfeksion
f. Infection.
●(1633) Nom 255b. Morbus fluens, morbus cæli, lues : maladie generale par infection de l'air : cleufuet á vez è pep lęch dre'n infection an ær.
- infermeri
- infernalinfernal
adj. Infernal.
●(1557) B I 736. Sisternn infernal ha calet / Da hem igor mar dout goret, tr. «Abîme infernal ouvre-toi, si tu est chauffé.»
- infidel
- infini / infinitinfini / infinit
adj. Infini.
●(1499) Ca 116b. Jnfinit. g. infini. ●(1575) M 3267. Yoa infinit, tr. «Joie infinie.» ●(1530) J p. 26b. Ho gallout diuin infinit, tr. «votre infinie puissance divine.»
●(c.1660-1670) VEach 3. Mar meritas bizcoaz grec santel na vertuzus beza meület aouéz ar bet oll, An itron santes Anna hé deueüs bet meritet dauantach dreist quement grec auoé bizcoaz, nac auezo bizuiquen (goudé he mer'ch, ar Guerches glorius Mary) à palamour dan œuurou mat, ha dar vertuzyou, hogos infinit anezy. ●(1727) HB 308. ar garantez infinit en deveus en hon andret. ●622. Eus a ur belder infinit. ●(1752) BS 36. Eus a neuse n'en em occupas muy nemet da gontempli ar berfectionou infinit a Zoue.
●(1824) BAM 32. punissa un niver infinit eus a pec'heurien dre ur goal fin. ●(1838) OVD 62. chongeal a barfæt é brastet infini en Eutru Doué. ●(1863) GOM 219. ha penaus ma alfe beza un dra bennac infinit en den crouet, e ve a dra sur he sempladurez hac he neant.
- infinimant
- iñfirm
- influenzainfluenza
s. (pathologie) Influenza.
●(1921) LZBt Here 6. An influenza, a ziskaras aman kement a dud e 1918.
- informiñinformiñ
v. pron. En em inforrmiñ : s'informer.
●(1829) HBM 2. en em informi pez seurt den eo mestr an ty.
- ingailh
- ingailheringailher
m. –ion Collecteur d'impôts.
●(c.1718) CHal.ms i. collecteur, tr. «h/collectour, egaillour.» ●(1767) ISpour 158. Enn ingaillerion, péré n'enn dintt quet néall. ●(1790) MG 215. Un ingaillour. ●(1790) Ismar 229. En ingaillerion (...) e garg raï lod.
●(1839) BESquil 247. En ingaillerion e zelie gobér attention penaus ne ellant quet laquat unan de baiein ur somme rai vihan, hemb laquat er réral de baiein ur somme rai vras.
- ingailhiñ
- ingal .1ingal .1
adj.
I.
(1) D'humeur égale, facile.
●(1860) BAL 5-6. evelato eo un ebad beza o veva ganti abalamour d'e spered eaz, bepred laouen ac ingal.
(2) Égal en droit.
●(1834) APD 38. etre an dud ingal.
(3) =
●(1838) OVD 273. Ur résolution quer réjolus de vout perpet fidel de Zoué (…) e chervige de zerhel attàu hun inéanneu ingal ha cantrepouis é creis er foul bras a accidanteu différant a béré é ma carguet buhé mab-den.
(4) Égal.
●(1633) Nom 138a. Opus pseudisodonum : quand ils sont inégales : pa ne vezont quet ingual. ●209a-b. Æquilibrium, æquamentum, libramentum : poids pareil : pouës ingal, dememes.
(5) Ingal ouzh : égal à.
●(1854) PSA II 160. Mab Doué n'en dé-ean ingal doh Doué é dad ?
II. [en locution]
(1) Bezañ ingal gant ub. : être égal à qqn.
●(1790) MG 19. Jesus-Chrouist e zou en eil Person ag en Drindéd Santel : Doué-è, ingal guet é Dad. ●(17--) TE 328. Doué er Mab ingal é peb tra guet é Dad.
(2) Bezañ ingal ouzh ub. : être égal à qqn.
●(1855) BDE 299. hui zou ingal doh er Sænt.
(3) Lakaat ingal : égaler, rendre égaux.
●(c.1718) CHal.ms ii. La mort nous Egale tous, tr. «er maruu' hul laca oll a vr sort', hun Ingal' oll, hul laca oll Ingal.»
- ingal .2ingal .2
m. –où
(1) Distribution.
●(1921) PGAZ 44. Fanch Ti-Don n'oa ket goal-aviz euz an inngal-avalou great gant he vamm.
(2) An ingal : la distribution, le partage.
●(1872) ROU 81b. Distribuer, tr. «ober an ingal, an ingalou.» ●(1876) TDE.BF 304a. Deuet iñt evit ann iñgal, tr. «ils sont venus pour faire le partage de l'héritage.»
●(1903) BTAH 204. E ve great an «engal», tr. «on procède au partage.»
(3) Homme égal en droit.
●(1850) JAC 115. En' ra eus ar Roue memes ar pez a gar, / Hac a varch e c'houde hep nep ingal na par.
- ingalañ / ingaliñingalañ / ingaliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Asseoir (l'impôt).
●(1732) GReg 56a. Asseoir une Taille, une Taxe, &c. tr. «ingali un taçz, un tell, ur roll.»
●(1839) BESquil 248. ingalein en tausseu. ●(1839) BEScrom 235. Aveit example, er ré e vé laqueit d'ingaillein er hargueu, en droèdeu én ur baraes, hà ind e zou ol dibéh ?
(2) Répartir.
●(1732) GReg 217b. Cotiser, marquer à chacun ce qu'il doit payer d'une somme commune, tr. «Ingali ur somm èntre pep hiny vès ar re a dle he phaëa.»
●(1876) TDE.BF 304a. Iñgala, v. a., tr. «Partager les biens d'un héritage, donner à chacun sa part d'un héritage, d'un bien, d'un butin, du prix d'un travail exécuté.»
►[empl. comme subst.]
●(1990) STBL 159. Stourm a reont a-zevri evit diazezañ ar bed war al lealed, war an ingalañ.
(3) Distribuer.
●(1860) BAL 175. da vare Nedelec e ingale lereier d'ar vugaleou baour. ●(1868) KMM 249. Piou a lavaro n'ema ket an oll grassou etre e daouarn, evit o ingala d'an dud ; p'eo i eo a laca anezo da zinaoui, da ziredet eus an Ee var an dud. ●(1872) ROU 81b. Distribuer, tr. «Ingala.» ●(1894) BUZmornik 43. ec'h ingalaz he zouarou etre he amezeien. ●274. ar rouanez a garge anezhi da ingala ho aluzennou.
(4) Disposer, répartir.
●(1909) FHAB Genver 31. ingala soudarded dre gear. ●(1909) KTLR 218. ar c'havalier guen a ingalaz an traou e giz ma oa gourc'hemennet d'ezhan. ●(1915) HBPR 153. Ingala 'ra he dud, var an hentchou.
(5) Ingalañ an traoù : arranger les choses.
●(1963) BAHE 35/3. Met ret e oa ingaliñ an traoù (…) da blaenaat an traoù.
(6) Joncher.
●(1868) KMM 74. ingala ur guiscad bokedou (…) var an hent.
(7) Étaler de manière égale.
●(c.1872) LVL 11. ingala mad al liou gant ar bros.
(8) Égaler (qqn).
●(1931) GUBI 14. E rauk en ingalein, labour e gaveet.
(9) Égaler, rendre égaux.
●(c.1718) CHal.ms ii. La mort nous Egale tous, tr. «er maruu' hul laca oll a vr sort', hun Ingal' oll, hul laca oll Ingal.»
II. V. pron. réci. En em ingaliñ : s'arranger, s'accorder.
●(1935) BREI 433/4a. Petra oa bet etreze, pa rankent dont d'en em engali dirak barner gwengamp ? ●(1935) BREI 434/1a. N em engali a zo d'ober.
- ingalasioningalasion
f. –où Partage.
●(1982) TKRH 114. Moarvat 'oa bet un diviz bennak etre o zad hag ar vugale a-zivout an ingalasionoù a vije d'ober, evel e pep lec'h, war-lerc'h ar marv.
- ingaldedingalded
f. Égalité.
●(1847) MDM 167. Al labour epken, Fainch, eo a deu da lakaad an ingalded etouesk an dud.
- ingalderingalder
m.
(1) Partage.
●(1732) GReg 217b. Cotisation, division d'une somme &c., tr. «Ingalder vès a ur somm èntre cals a dud.»
(2) Égalité.
●(1732) GReg 324b. Egalité, tr. «Iñgalder.» ●Egalité de biens, tr. «Iñgalder a vadou.» ●Egalité d'esprit, tr. «Iñgalder a spered. iñgalder a imeur.» ●363b. Equipolence, égalité de valeur, tr. «iñgalder.»
●(1847) MDM 116. setu eur gamed muioc'h varzu ann ingalder. ●151. muioc'h a ingalder etouesk an dud.
- ingaler .1
- ingaler .2ingaler .2
m. –ioù Répartiteur, distributeur.
●(1927) GERI.Ern 236. ingaler, tr. «Répartiteur, distributeur.»
- ingalerezh