Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 87 : de gwir-treizh (4301) à gwisket (4350) :- gwir-treizh
- gwiraatgwiraat
v. tr. d. = (?) Vérifier, valider (?).
●(1874) POG 17. kemend a ro ann Iliz d'hec'h da gredi a zo azezet war gomzou Doue (…) gwireed dre ziaze ar feiz, starteed gand ar verzerien.
- gwiraergwiraer
m. –ion (droit)
(1) Jurisconsulte.
●(1732) GReg 552b. Jurisconsulte, savant en Droit, qui possede la jurisprudence, tr. «Guïraour. p. guïraouyen.»
●(1867) FHB 102/395a. ar viraerien, pe tud ar guiriou.
(2) Domanier.
●(1890) MOA 223b. Domainier, tr. «gwiraer (T[régor]).»
●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.
(3) Celui qui lève la coutume, les droits.
●(1732) GReg 228b. Coutumier, celui qui leve la coûtume aux foires, aux assemblées, &c., tr. «güiraër. p. güiraëryen.»
(4) Douanier.
●(1732) GReg 303b. Douanier, tr. «guïraour. p. guïraoured.»
- gwiraouiñgwiraouiñ
v. tr. d. Contrôler.
●(1920) MVRO 35/1b. Eman ar polis var glask evit gwiraoui (contrôler), lavariou al lankon-ze.
- gwiraouriezh
- gwirc'heotenngwirc'heotenn
voir aourc'heotenn
- gwirgelenn
- gwirheñvel / gwirhañvalgwirheñvel / gwirhañval
adj. Vraisemblable.
●(1659) SCger 126a. vraysemblable, tr. «guir hênvel.» ●(1732) GReg 637b. Assurance morale, certitude morale, assurance vraisemblable, tr. «Açzurançz guïrhevel.» ●971a. Vrai-semblable, tr. «Guïr-hêvel. Van[netois] guïr-haoüal.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblant, te, tr. «Gùirhavale ou Gùirhanvale.»
●(1838) OVD 135. er golér e zougue de gredein é vehé gùir-haval er péh e larér. ●(1883) IMP v. un darvoud benac (...) guir pe guir-ëvel.
●(1931) VALL 792b. Vraisemblable, tr. «gwirhéñvel.»
- gwirheñvelded
- gwirheñvelder
- gwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezhgwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezh
f. Vraisemblance.
●(1732) GReg 971a. Vrai-semblance, aparence de vrai, tr. «Guïr-hêvelediguez. Van[netois] guïrhaoüledigueah.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblance, te, tr. «Gùirhavalédiguiah. f.»
●(1870) FHB 265/28a. ervez peb guirheveledighez.
●(1931) VALL 793a. Vraisemblance, tr. «gwirhéñveledigez f.»
- gwiriadur
- gwiriadurezh
- gwiriadus
- gwiriañ
- gwiridiggwiridig
m.
(1) Point faible.
●(1857) CBF 41. Te zo ken tano da fri ma waskez ato war va gwiridik, tr. «Tu as le nez si fin que tu mets toujours le doigt sur mon mal.» ●(1867) MGK 64. Ec'h anavezaz mad ho gwiridik. ●(1890) MOA 138a. Je sais où le bât le blesse (Fig.), tr. «me anavez he viridik.»
●(1931) VALL 685b. point, endroit sensible, tr. «gwiridig m.» ●peser sur l'endroit sensible, tr. «gwaska war ar gwiridig.»
(2) Betek ar gwiridig =
●(1905) HFBI 202. An Intanves n'édo ket tost dézi sonjal en eur seurt-tra ? An taol sé a ïéas dézi betec ar guiridic, a couéza a réas héno évél eun den maro.
- gwiridigezh .1
- gwiridigezh .2
- gwiridikgwiridik
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Sensible, douloureux (en plt de qqn, d'un endroit du corps malade).
●(14--) Jer.ms 267. Me gray guyrydyc da quyguen, tr. «Je rendrai douloureuse ta chair.»
●(1659) SCger 45b. dolent, tr. «guiridic.» ●(c.1718) CHal.ms i. Douloureus, tr. «anquenius, greuus, glaharus, poenius. dolant, gueridic.» ●(c.1718) CHal.ms iii. La goutte est fort douloureuse quand ell'est nouée, tr. «gueridic e possibl' é er goutt' pe ué sclommet, er goutteu aué forh dolant peuent sclomet, clommet.» ●(1732) GReg 858b. Sensible à la douleur, tr. «guïridicq.» ●Il ne peut souffrir le moindre mal, tant il est sensible, tr. «Ne all qet souffr an distérâ poan, qement ma ez eo guïridicq, ou, qer guïridicq ma ez eo.» ●Pour peu qu'on le choque, il est sensible, tr. «né ouffét qet e offanci qen neubeud ne santé, qer guïridicq ma zeo.» ●Vous l'avez pris par son sensible, tr. «Qemeret oc'h eus ê dre'n andred guïridicq.» ●(1774) AC 136. Pa zeu (…) an avelennou-se da vesa calet a guiridic, tr. «l'une ou l'autre de ces hernies devient dures et douloureuses.»
●(1866) FHB 56/28b. d'ar mare ma'z eo guiridica ar gouliou. ●(1889) SFA 261. Guiridik ive-ta oa ar gouli.
●(1900) KEBR 17. Eur galeden gwiridik, tr. « Un cal sensible » ●Ar c’haledennou gwiridik, tr. « Les cals sensibles ».
(2) Fragile.
●(1942) FHAB Mae/mezheven 171. Gwiridik = fragile.
(3) Difficile sur la nourriture.
●(1872) ROU 80b. Délicat, difficile à contenter et facile à mécontenter, tr. «guiridig.»
(4) Bezañ gwiridik da ober udb. =
●(1909) KTLR 6. Ma vezan re viridik, a lavare, da zeski va micher na'm bezo biken ti va zad.
(5) Sensible.
●(1710) IN I 182 [lire : 192]. quer guiridic-se e quènver o reputation.
●(1847) FVR 48. ann hini a zo bet gwanet mad, a zo bepred gwiridik pa gomz euz ar poaniou en deuz bet gouzanvet.
II. (Coup) douloureux.
●(1792) BD 851. da goste gant vn tol guiridic men bico, tr. «Je piquerai ton flanc d'un coup douloureux.»
- gwiridinezgwiridinez
s. Sensibilité.
●(1710) IN I 182 [lire : 192]. rac dre an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl.
- gwirieg / gwireggwirieg / gwireg
m. Homme sincère, qui dit vrai.
●(1477) Inv. arch. Finist. série A p. 13. An Guyreuc n. d'ho[mme] (d'après GMB 307). ●(1539) Inv. arch. Finist. série A p. 7. Le Guyriec n. d'ho[mme] (d'après GMB 307).
- gwiriegezh
- gwiriekgwiriek
adj.
(1) (en plt de qqn) Sincère, qui dit vrai.
●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryecq.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryecqoc'h eo Pezr eguit Paul.»
●(1907) VBFV.fb 45b. franc, tr. «guiriek.»
(2) (en plt des paroles de qqn) Véridique.
●(1911) BUAZperrot 31. Komzou gwiriek Justin a reas trouz. ●(1931) VALL 48b. Authentique, tr. «gwiriek.» ●(1931) VALL 770b-771a. Valable, tr. «gwiriek.» ●778a. Véridique, tr. «gwiriek.»
- gwiriekaat
- gwirier
- gwirierezh
- gwirikal / gwirikat
- gwiriñgwiriñ
v. cf. goriñ
I. V. tr. d.
(1) Chauffer (un four).
●(1659) SCger 23b. chaufer le four, tr. «guiri ar forn p. gorret.» ●153b. guiri forn, tr. «chaufer le four.» ●(1732) GReg 158a. Chauffer le four, tr. «guïri ar fourn.» ●429b. Chauffer le four, tr. «Guïri ar fourn.»
●(1869) HTC 122. ma roas urz da viri fourn ar palez.
(2) Couver.
●(1659) SCger 33b. couuer des œufs, tr. «guiri viou.» ●(1732) GReg 228b. Couver, tr. «Güiri. pr. goret.» ●Couver des poulets, tr. «Güiri poncinedigou munud.»
●(1906) KPSA 52. en doare ma wer ar goulm he fichouned.
►absol.
●(1659) SCger 153b. ema ma iar o c'hiri, tr. «ma poule couue.» ●(1732) GReg 228b. La poule couve, tr. «E ma ar yar o viri.»
●(1921) FHAB Kerzu 319. Berc'hed he doa eur yar, eur vestrez da viri.
►[en apposition à l'inf.] Yar wiriñ : poule couveuse.
●(1732) GReg 228b. Couveuse, poule qui couve, tr. «Yar-viri. p. yarezed-viri.»
(3) sens fig. Mûrir une idée, etc. voir goriñ.
●(1906) KPSA 52. Gweri an ioulou mad a ra en eun ene glan.
II. V. intr.
A. (pathologie) Apostumer, aboutir, abcéder.
●(1633) Nom 275b. Suppuratorium med. medicament faisant apostumer & meurir, faisant purger : medicamant á graff apostumiff ha guiriff, pehiny á purig.
●(c.1718) CHal.ms i. Voila une plaïe qui aboutit, tr. «tennein ara er gouli sé, eha de uirein, de darhein, er gouli sé.» ●(1732) GReg 42a. Apostumer, s'enfler, s'enflammer, tr. «Güiri. pr. goret.»
●(1847) MDM 241. ha ma teu da viri, toulla ar gor kerkend a ma'z eo posub.
B. sens fig.
(1) Brûler.
●(1866) SEV 5. He galoun neuze, eunn tan santel o wiri enn-hi.
(2) Couver, être en train de se préparer.
●(18--) CST 10. rak ne ouied ket war-eün petra a oa o wiri e penn ar mestr.
- gwirinalgwirinal
v. intr. Hennir.
●(1904) BOBL 8 octobre 3/1c. Natur ar marc'h eo gwirinal, natur ar Gall, gallegal, natur ar Breton, brezhonega.
- gwirion .1gwirion .1
adj.
I.
(1) Véritable.
●(1530) Pm 153. Try person guyrion en vnan, tr. «Trois personnes véritables en une (seule).» ●187. Pedomp mam doe an tir guyrion, tr. «Prions la mère du vrai Roi de la terre.» ●(1650) Nlou 137. Ro'uen tyr guiryon, tr. «roi véritable de la terre.»
●(1659) SCger 126a. veritable, tr. «guirion.» ●153b. guirion, tr. «veritable.»
●(1857) HTB 116. gant aouen na zeufe hon finvidigez seblantuz da vean troet en paourentez gwirion. ●(1890) BSS 6. ha mar tigouezas ganta fazia ive, a sina gant ar re all, en e galon e talc'has mad atao d'ar feiz guirion.
●(1954) VAZA 70. Met pebezh distokadenn pa glevis digant re all he menoz gwirion.
(2) (en plt d'une guérison) Véritable, vrai, réel.
●(1905) IVLD 231. a verk sklear eo guirion he bareans. ●(1920) AMJV 138. An dud a iliz (…) a velo ha guirion eo bet ar c'hlenved, guirion ar pare.
(3) Sincère.
●(1847) FVR 150. Ma lavar a zo gwirion. ●(1864) SMM 28. he c'homzoù a zo guirion. ●(1888) SAQ I 37. eo va c'homz leal ha guirion.
●(1906) KPSA 3. Ar furnez-ze hep-ken a ioa evitan gwirion ha talvouduz. ●(1912) MMPM 72. eur garantez gwirion. ●(1912) MMKE 104. Ar c'homjou-ze, mignon ker, zo pouellus ha gwirion.
(4) =
●(1880) SAB 92. madou gvirion ha paduz.
II. (en plt de qqn)
(1) Sincère, qui dit vrai.
●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryon.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryoñnoc'h eo Pezr eguit Paul.»
●(1907) AVKA 87. Profetet gaouiad ha guirion. ●(1928) LEAN 115. Leal ha gwirion oa pa zisklerie e c'hoantae parea, ha gwirion ive pa c'hoantae mervel.
(2) Bezañ gwirion d'e c'her : être fidèle à sa parole.
●(1923) KNOL 269. Eur roue a dle beza gwirion d'e c'her.
- gwirion .2gwirion .2
m. Homme juste.
●(1530) Pm 271. Hac ez duy goude a dehou / Vaillant an tron an guyrionou / Daguyt ho corffou en louen, tr. «Et viendront ensuite, à la droite, / Du ciel, valeureux, les justes, / Pour chercher leurs corps, joyeusement.» ●(1575) M 1487. Hac ez conter dison, entre an guyryounou, tr. « Et ils sont comptés sans conteste parmi les justes »
- gwirionded
- gwirionezgwirionez
f. –ioù, –où
(1) Vérité.
●(1464) Cms (d’après GMB 307). gurionnez vérité. ●(1499) Ca 106b. Guiryonez. g. verite. ●(1530) Pm 31. em guiryonez, tr. «en ma vérité.» ●(1557) B I 366. En un prison em guiryonez / Da gouzaff poan ha bihannez, tr. «Dans une prison, en vérité, pour y souffrir peine et misère.» ●(1576) Cath p. 4. guyronez à cosou, tr. «la vérité des paroles.» ●10. te hep muyquen a lauar hac ahens (lire : aheus) en guiryonez, tr. «toi seule dis et possèdes la vérité.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). sau, ha pign en lech an deuezo choaset an autrou da doué, ha deus dauet an bælegyen ves à lignez léuy, hac an barner à vezo en amser se, peré à interrogy, hac ez lauaro_int (lire : lauaroint) dit an guiryonez, an sentancz, tr. « lève-toi, et monte au lieu qu’aura choisi le Seigneur ton Dieu, et va trouver les prêtres de la lignée de Lévi, et le juge qui sera à ce moment, lesquels tu interrogeras, et ils te diront la vérité, la sentence. » ●(1612) Cnf 79b. Trompeteryen à lauar an guiryonez. ●(1621) Mc 3. diguicit em eneu an goulou ves ho guiryonez.
●(1659) SCger 153b. guirionnez, tr. «verité.» ●(1732) GReg 208b. Conviction, preuve évidente d'une verité que l'on avoit deniée, tr. «Prouvidiguez haznad eus a ur viryonez dinac'het.»
●(1856) VNA 168. En vérité, tr. «É gùirioné.» ●198. Si vous lui eussiez dit la vérité, tr. «Pé hou pehé laret er huirioné dehou.» ●(1864) SMM 87. an oll guirionezou hoc'h eus desket. ●(1878) EKG II 108. Ar virionez a livirit adarre, Aoutrou.
●(1907) AVKA 173-174. ur gwir wirione a laran deoc'h a c'heno mat. ●(1911) BUAZperrot 635. deski gwirioneziou ar feiz. ●(1915) HBPR 219. goude beza kaset eneb guirioneziou ar Feiz. ●(1922) LZBt Meurzh 7. Eus eur peurz all, ma c'hall an holl (...) intent gwirioneou ar Fe. ●(1924) ZAMA 87. Setu aze eur wirionez hag a zo oajet. ●(1928) SAKO 26-27. e renkez deski gwirioneiou hon relijion. ●(1929) MANO 7. heretiked a nac'h gwirioneziou ar relijion gatolik.
►[suivi d'un adj.]
●(1839) BESquil v. Ur huirioné sôn-é.
●(1924) FHAB Kerzu 443. lakat da skedi ar wirionez rik. ●(1935) BREI 427/1c. gwirionez rik pe gaou put.
(2) Mont gant ar wirionez : dire la vérité.
●(1929) FHAB Genver 26. pa'z aer gand ar wirionez eo red anzav ne rit ket brao a-walc'h d'ho kwreg.
(3) Bezañ gant ar wirionez : dire la vérité.
●(1907) PERS 155. Aotrou Person Ars a oa gant ar virionez en dervez ma lavare en doa bet kroaziou. ●181. ha gant ar virionez ez oa.
(4) Bezañ ar wirionez gant =
●(1894) BUZmornik 227. da ziskouez dezho, dre ho c'homzou ho-unan, n'edo ket ar virionez gantho.
(5) [empl. sans art.] Lavarout gwirionez : dire vrai.
●(17--) CBet 1242. Da hout hac ar serpant a lavar guirione.
(6) Ober gwirionez : faire équité.
●(17--) BMa 278. Jugettan er fat a groet guirjonné, tr. «Jugez-le bien, et faites équité.»
(7) E gwir wirionez : en vérité, en vérité.
●(1907) AVKA 132. Jesus a hadkrogas : «En gwir wirione, me lar deoc'h : (...).
(8) E gwirionez : en vérité.
●(1874) FHB 508/301b. Ar c'hillok-se a ioa el labous / E guirionez nebeut balbous.
●(1907) AVKA 87. Seblant denved ho deus, deoc'h da welet ; med en gwirione bleizi haloupet nan int ken.
(9) Amprouiñ gwirionez : chercher à savoir si c'est vrai.
●(1792) BD 4252. men a ya breman son da aprou guirione, tr. «Je vais immédiatement voir si cela est vrai.»
●(18--) SCD 33. Demp eta, ma moerep cos, da aprou gwirione.
(10) Komz gant gwirionez : dire vrai, dire la vérité.
●(1931) GUBI 12. Eit konz get guirioné.
(11) Komz heñvel ouzh ar wirionez : dire la vérité.
●(1958) Evit komz heñvel ouzh ar wirionez n’eo ket an daou baotrig eo a vije da damall abalamour d’ar skol.
(12) Livañ ar wirionez : farder, maquiller, travestir la vérité.
●(1910) MBJL 6. Laradenno hepken he deus da gontan d’imp, livet m’eo bet ganti ar wirione.
(13) Suilhañ ar wirionez = (?).
●(1872) GAM 30. Ann dra-ze, a gav din, a zo suilla ar virionez evid he flega evel ar gaou.
(14) (juron) Dre wirionez (Doue) : par la vérité (de Dieu).
●(1612) Cnf 28a. Lauaret dré ma feiz, pé dré guiryonez, hep caffout intention da touet, n’a da lauaret dré feiz Iesus-Christ, n’a dré feiz Doué, n’a dré guiryonez Doué, n’en deo quet lé touet.
(15) Evit lavarout ar wirionez : à dire vrai.
●(1959) LLMM 73/125. Chom a rae war evezh, prest da dalmañ, hag, evit lavarout ar wirionez, war e du tagnous.
II. (religion)
(1) Kador ar wirionez : chaire de prédication.
●(1847) MDM 85. Eno, eus a gador ar virionez, ar beleg a ro da intent d'ar re huella pegen dister int. ●(1877) EKG I 154. Unan (...) a zavaz eun dervez, enn eun iliz, e kador ar virionez. ●(18--) SAQ I 54. kenta guech ma prezegiz e kador ar virionez.
●(1907) PERS 218. hini all ebet n'euz great kement a vad deuz kador ar virionez.
(2) Tad ar wirionez : surnom de Dieu.
●(1902) PIGO I 131. a-berz Doue, Tad ar Wirione.
- gwiriusgwirius
adj. Juridique.
●(1732) GReg 552b. Juridique, tr. «guïryus.» ●Juridiquement, tr. «èn ur fæçzoun guïryus.»
- gwirvoud
- gwirvoudelgwirvoudel
adj. Réaliste.
●(1931) VALL 592b. Principe de raison suffisante, régit le r&el, tr. «penvarn a benabeg leun, reolenn ar Gwirvoudel.»
- gwirvoudelezhgwirvoudelezh
f. Réalisme.
●(1931) VALL 592b. Principe et fond de toute réalité (Shopenhauer) ar Mennerez, penwirizienn ha strad pep gwirvoudelez.»
- gwirvoudenn
- gwisaer
- GwiseniGwiseni
n. de l. Guissény.
(1) Gwiseni.
●(1656) VEach 137-8. ames ar memes Parres à Guissezni. ●(1732) GReg 857b. Sant Sezny Abad ê Guïsezny, el leac'h ma ez idy brémâ Minic'hy Sant Sezny, èn deus bevet cant vloaz, ha seiz varnuguent. ●(1793) SD 115. A enep Yan-Mary Branellec bœlecq oaget a 37 bloas guinidicq eus a Guisseny o chom e Porz-Léon.
●(1834) KKK 98. war eunn armé barbared a ioa diskennet entré parrez Gwiséni hag hini Ker Louann. ●(1847) FVR 114. Joli, persoun Gwisseni. ●196. Guisseni. ●(1869) TDE.FB xviiib. Gwik-Sezni. (...) On appelait Paotred ar c’hil-krog, les habitants de ce lieu, parce qu’ils se battaient à coups de crocs pour se disputer les bris des navires naufragés. ●(1876) TDE.BF 273a. Moñt a rann da Wik-Seni (vik). ●(1878) SVE 955. Potret Guisseni, potret ar c’hill-krok. ●(1879) BMN 322. Yvon Bihan, euz Guisseny. ●(1890) MOA 21a. Guik-Sesni ; - Guiseni.
●(1905) ALMA 63. Gwiseni. ●(1907) MVET 133. an aotrou Marzin, person Gwiseni. ●(1911) BUAZmadeg 634. hag a zavaz eur gouent all el leac'h m'ema brema bourk Guisseny. ●(1919) MVRO 2/3b. parroziou Gwisény, Goulven ha Treflez. ●(1982) PLNN 11/17. Pelloc'hig, warzu Gwisseni, e vez gwraet gant ar ger emichañs.
(2) (Proverbe)
●(2003) TRMOR 25. Merc'hed Gwiseni / A rank kaout daou waz pe dri.
(3) (Blason populaire) Paotred ar c’hil-krog : surnom des goèmoniers de Guisseny et alentours.
●(1869) TDE.FB xviiib. Gwik-Sezni. (...) On appelait Paotred ar c’hil-krog, les habitants de ce lieu, parce qu’ils se battaient à coups de crocs pour se disputer les bris des navires naufragés. ●(1878) SVE 955. Potret Primelinn, potret ann alc'houez, / Potret Kerlouan, potret ann had panez, / Potret Guisseni, potret ar c’hill-krok.
●(2003) TRMOR 24-25. Paotred Kêrlouan, paotred an had-panez / Paotred Gwiseni, paotred ar c'hil-krog. ●Pour rendre à César ce qui est à César, il vaut mieux préciser que paotred ar c'hil-krog était aussi, sur la côte nord du Léon, le surnom un peu condescendant donné par les pêcheurs aux populations goémonières en général, et pas seulement celle de Guissény.
(4) [Toponymie locale]
●(1656) VEach 137-138. peré á chom brema er vilagen à Brendaouez (...). Neusé é cho-/ment é milin ar viniec. ●140. é maner ar viniec. ●(1732) GReg 631b. Minihy guïsseny.
●(1874) FHB 496/203b. chapel Brendaouez a ioa deut da veza eur pez trist (...) ha collet gant an dour divoask.
- gwiskgwisk
m. –où
I. Habit.
●(1867) BUE 57. ne oa ket gwisk sant Ervoan hini ann Drede-Urz.
II. par ext.
(1) (en plt de la terre) Couche épaisse.
●(1866) FHB 54/14a. ar guisq dindan zo peurvuia meinec. ●(1866) FHB 58/45b. eb cas kementse an douar melen pe an tuffe frozet eguisse e touez ar gwisk varc'horre. ●(1866) LZBt Gouere 151. eur gwisk mad a der.
(2) Couche.
●(1744) L'Arm 79a. Couche de couleurs, tr. «Gussque.. eu. m.»
●(1876) TDE.BF 276a. Gwisk, s. m., tr. «Enduit, couche ; pl. ou.»
●(1904) SKRS I 124. Ar guisk aour-ze var ar siboer. ●(1910) MBJL 84. ar gwisk aour a oa endro d'ean. ●(1935) BZIG Genver 3a. eur gwisk skorn teo.
III. sens fig. Équipe.
●(1919) FHAB Eost 28. Eur gwisk tud nevez zo ezom e penn ar vro.
- gwisk-gwask
- gwisk-war-wiskgwisk-war-wisk
adv.
(1) Couche sur couche.
●(1732) GReg 218b. Couche sur couche, tr. «Güisq var güisq.» ●(1744) L'Arm 79a. Couche sur couche, tr. «Gussque ar ussque.»
●(1921) FHAB Du 301. elec'h m'eo bet douaret e dud koz ha lec'h m'en em gav o c'horfou gwisk war wisk. ●(1926) FHAB Meurzh 95. hag evelse, gwisk-war-wisk, ken a vezo leun ar c'helorn.
(2) sens fig. =
●(1732) GReg 9b. Accumuler crime sur crime, tr. «Ober crimou guisq-var-guisq.»
●(1857) CBF 54-55. pe e kouezfe war da choug toaliou (lire : taoliou) a-bill gwisk war wisk, tr. «il te tomberait sur le dos une bonne volée de coups.»
- gwiskadgwiskad
m. –où
I.
(1) Vêtement.
●(1847) FVR 272. dichafantra ar gwiskadou iliz.
(2) par ext. Couche, strate.
●(1870) FHB 286/195b. eur guiscat douar doun avoalc'h evit beza troet gant an alar. ●(1894) BUZmornik 538. eur guiskad erc'h. ●(1896) HIS 30. ur guskad pék-du.
●(1902) MBKJ 218. eur gwiskad dir var dro ho c'haloun. ●(1906) GWEN 23. eur gwiskat mad a blouz. ●(1911) SKRS II 123. eur pez bara gant eur guiskad aman varnhan.
II. sens fig.
(1) Grande quantité.
●(1913) FHAB Genver 28. ar pez a zo zur eo e tle beza renket eur gwiskad traou en e benn.
(2) Gwiskad bazhadoù : raclée.
●(1876) TDE.BF 276a. Eur gwiskad bazadou en deuz bet, tr. «il a reçu une bonne volée de coups de bâton.»
●(1911) SKRS II 71. roet eur guiskad bazadou d'an dud difeiz.
►absol.
●(1973) SKVT II 11. Ne c'hellfe ket Veig tremen hep ur gwiskad.
- gwiskadur
- gwiskadurezh
- gwiskamantgwiskamant
m./f. –où
(1) Vêtement.
●(1499) Ca 106b. Guisquadur. idem guisquamant. g. vestement. ●(1530) Pm 227. Guyscamant ha paramantou, tr. « Tes vêtements et tes ornements » ●(1575) M 701-703. Te roas dezaff peur flam, ha dinam guisquamant, / Ma he mirse ent piz, homan oa Badyziant. / Da guisqamant te spes, honnez á dilesas, tr. «Tu lui donnas un vêtement tout brillant et sans tache / Pour qu'il le gardât soigneusement : c'était le baptême. / Ton beau vêtement à toi, celui-là il l'abandonna.» ●(1612) Cnf 62a. né vsé eguit guiscqamant nemet crochenn vn anezual. ●(1633) Nom 107b. Vestimentum, vestis, indumentum amictus : vestement, habillement : guiscamant, habillamant. ●35a. Apodyterium, spoliarium : le lieu où on laisse les habillements, quand on se veut deuestir, chambre aux habillements : an læch ma lesser an habillamantou, pa fell en em diuisquaff, cambr an guiscamantou.
●(1659) SCger 46a. habits de dueil, tr. «guiscamanchou caoûn.» ●83b. habit neuf, tr. «guiscamant neuez.» ●124a. vestement, tr. «guiscamant.» ●(c.1680) NG 760. Nou des na bouet na guisquement. ●(1710) IN I 283. an dereadurez eus ar viscamant. ●(1732) GReg 957a. Vêtement, tr. «Guïsqamand. p. guïsqamanchou.»
●(1882) BAR 225. eur viskamant ken kaer.
●(1907) AVKA 25. Neb an eus daou wiskamant. ●(1911) BUAZperrot 678. diou wiskamant.
(2) Gwiskamant penn-da-benn : complet.
●(1926) FHAB Ebrel 144. al lodenn vras eus ar franmasoned n'o doa ket ho gwiskamant penn-da-benn. ●(1933) BLGA 14. 'c'h eus ket soñj em boa bet eur gwiskamant penn-da-benn evit pardon ar Werc'hez.
(3) par ext. Linge qui recouvre qqc.
●(1911) KANNgwital 99/9. an aoter a vo kempennet gant ho (lire : he) guiskamanchou kaera.
(4) sens fig. Apparence.
●(18--) SAQ I 123. dindan guiskamant ar virionez.
- gwiskañ / gwiskiñgwiskañ / gwiskiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Vêtir (qqn).
●(1499) Ca 106b. Guisquaff. g. vestir. ●(1557) B I 628. Guisqu y yuez a neuez flam / Gant un dillat fin ha dinam, tr. «Revêt-la d'un habit fin et sans tache.» ●(1575) M 1374. Yolis huy am guysquas, hac am logas hasou, tr. «Vous me vêtites gentiment, et me logeâtes avec bienveillance.» ●(1612) Cnf 63b. Guiscaff an pauurien pe-ré à so noaz.
●(1659) SCger 124a. vestir, tr. «guisca.» ●(1732) GReg 957a. Vêtir, tr. «Guïsqa. pr. guïsquet. Van[netois] gusqeiñ. pr. gusqet.»
●(1846) BAZ 289. o tivisca he zillat e creiz ar goanv evit guisca ar beorien.
●(1902) PIGO I 37. ar mevel a wiskaz d'ean ive eun tok ru.
(2) Vêtir (un vêtement).
●(1580) G 644. Guyscaf dyllat syher, tr. «Vêtir des habits de sacs.»
●(1857) CBF 2. Gwiskit eul lerou gloan, tr. «Mettez des bas de laine.» ●(1857) LVH 95. Épad ma husq en tuniq hùen ar hé dillad.
●(1953) BLBR 57/3. An den eürus n'en doa ket eur roched da wiska !...
►[empl. comme subst.]
●(1868) KMM 102. Diouallit d'en em glasc re, en dibri, en eva, er guisca.
●(1925) BUAZmadeg 92. ar bevans, ar guiska a oa dister ha paour dreist.
(3) Vêtir (un vêtement à qqn).
●(17--) TE 41. Hi e usquas dehou abideu é vrær Ésàu. ●161. ean e ziusquas é zillad caër hag é armage, eit ou gusquein dehou.
(4) Loc. verb. Gwiskañ-diwiskañ, gwiskañ ha diwiskañ : passer son temps à se changer.
●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) gwiskiñ-diwiskiñ, tr. «passe son temps à se déshabiller.» ●786. o wiskiñ hag o tiwiskiñ tog an deiz, tr. «se déshabillant et se rhabillant toute la journée.»
B. par ext.
(1) Payer les vêtements de qqn.
●(1868) FHB 186/234b. hag e ran kement a ellan evit ho beva hag o guisca. ●(1869) FHB 253/350b. Gouzout a ra en deuz da wiska ha da vaga eur c'hreg ha bugale.
●(1924) FHAB C'hwevrer 67. Met piou a vevo ac'hanout er skolaj, piou da wisko ? ●69. Me va-unan, daoust ha n'on ket pinvidik, a zikouro gwella ma c'hellin da veva ha da wiska ar paotr.
(2) (en plt des vêtements) Vêtir, revêtir qqn.
●(1907) AVKA 210. lien fin o wiska anehan. ●(1911) BUAZperrot 46. Eur zaë hep gri hag heb ourl (...) he gwiske eus he fenn d'an treid.
C. par ext. Gwiskañ un arm : ceindre une arme.
●(1530) Pm 114. Pan viont emguaffet ha guisquet o armou, tr. «Quand ils se furent rassemblés et couverts de leurs armes.»
●(1921) GRSA 328. éh an de gemen d'em soudarded guiskein ou armaj.
D. sens fig.
(1) Se revêtir de.
●(1909) FHAB Kerzu 369. an douar o viska eur vantel a c'hlasvez.
(2) Gwiskañ sin ar groaz : se signer.
●(1956) LLMM 58/8. Filo a wiskas sin ar groaz en he c'herc'hen.
(3) Gwiskañ ul liv =
●(1926) FHAB Meurzh 96. O welet al liou a wiskas Kersozon hag ar C'hloareg (…) e stonkas ken ma chomas ar peurrest en e c'horzailhenn.
(4) Gwiskañ liv ar marv =
●(1732) GReg 221a. Prendre une couleur de mort, tr. «Güisqa liou ar maro.»
●(1854) MMM 97. guisqet en d'eus liou ar maro, languissa, perissa a ra. ●(1878) EKG II 77. Guiska a reaz liou ar maro.
●(1908) PIGO II 56. An holl a wiskas liou ar maro.
(5) Gwiskañ an daol : mettre la table.
●(17--) ST 242. Ha gwisket eo ann daol ma koanio 'n aotrone ? tr. «Avez-vous garni la table pour le souper de ces seigneurs ?»
●(1906) KPSA 72. piou a aoz ar pred, piou a wisk an daol ?
(6) Gwiskañ e gomzoù : enrober ses propos.
●(1964) LLMM 107/412. gwisk da gomzoù mar plij. ●(1973) BAHE 76/35. e veze pedet gant ar re all da wiskañ e gomzoù.
(7) =
●(1951) BLBR 36/2. ar spern a wisk o dillad liou an erc'h.
(8) (religion) Gwiskañ an oferenn : sonner la messe.
●(1870) FHB 296/278a. guiska a rer an oferen genta. (...) pa visker an eil oferen.
●(1909) MMEK 37. D'an taol a hanter-noz, e visker an oferennou. ●(1938) WDAP 2/123. Gwiska (an oferenn), verb, Lakaat ar c'hleier da seni evit rei d'an dud da anaout emañ an oferenn o vont da zeraoui. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Tinta an ofren, (guiska an ofern St-Nic) = sonner la messe.
(9) =
●(1862) JKS 191. Gwisket em eus ho poaniou.
(10) Gwiskañ ur gounnar : prendre un air courroucé.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Gwiska eur gounnar = Prendre un air courroucé : «hennez a wiskas eur gounnar !»
(11) Gwiskañ un iliz =
●(1883) MIL 29. Piou a lavaro pegement a ilizou zo bet sikouret ha guisket ganthan epad seis vloas ?
E. spécial. (religion) Revêtir (qqn) de l'habit.
●(1912) BUAZpermoal 874. Digemeret a oe raktal ha gwisket.
II. V. intr.
(1) =
●(1727) HB 91. En dra vezo ar Belec o visca / Hac o prepar mont da Oferenna.
(2) (en plt de la messe) Commencer.
●(1894) BUZmornik 537. da c'hortoz an offerenn pe ar gousperou da viska.
●(1911) RIBR 29. An avelig o tont eus ar pellder a zigase neuze betek ennan trouz ar c'hleier e bole evit lavaret edo oferen an hanter-noz o wiska. ●(1913) FHAB Genver 23. setu an ofern o wiska.
(3) Gwiskañ war : enjamber, empiéter, doubler sur.
●(1872) ROU 82b. Empiéter sur..., tr. «Gvisca var. (com[me] les tuiles).» ●83a. Enjamber, sur... Couvrer en partie, tr. «gvisca var, (var ar bord).» ●(1890) MOA 193a. Couvrir en partie, comme font les tuiles et les ardoises, tr. «guiska var… Les mots, ar bord (le bord) sont sous entendus.» ●225a. Doubler sur, comme les tuiles, tr. «guisca, v. n. (On sous-entend : sur le bord, var ar bord.).» ●234b. Empiéter, tr. «guiska var ar bord, comme les tuiles.»
III. V. pron. réfl. En em wiskañ : s'habiller.
●(1790) MG 73. doh hum usquein de vitin.
●(1856) VNA 168. se vêtir superbement, tr. «hum husquein manific.» ●(1877) EKG I 217. en em viska evel eun den divar ar meaz. ●(1894) BUZmornik 272. o velet pegen dister ec'h en em viske.
●(1903) MBJJ 36. d'en em oalc'hi ha d'en em wiskan. ●(1911) BUAZperrot 53. peadra d'en em loja, d'en em wiska, d'en em veva. ●(1921) PGAZ 32. en em vizka dereat.
IV.
(1) Bezañ gwisket en e c'hloria sifoc'hell : voir gloria.
(2) Gwisket evel ur forc'h : voir forc'h.
(3) Gwisket mat evel ur c'hi : voir ki.
(4) Gwiskañ e vanegoù war an tu gin : voir manegoù.
(5) Gwiskañ bonedoù da ub. : voir bonedoù.
(6) Gwiskañ botoù ront ar c'hi du : voir ki.
(7) gwiskañ porpant ub. : voir porpant.
(8) Ur c'hrez yen da wiskañ : voir krez.
- gwiskelliñgwiskelliñ
v. tr. d. = (?) Bercer. (?) cf. luskellat / huskellat (?).
●(1904) BMSB 71. Ar verc'hig ken habask, ken mad ha ken lirin / A vuiskelliz kroëdur, a vagiz iaouank-flam.
- gwisketgwisket
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Vêtu, habillé.
●(1464) Cms (d’après GMB 209). Guisquet in burell, vêtu de bure. ●(1499) Ca 28b. g. vestu en bureau. b. guisquet en burell. ●106b. Guisquet. g. vestu.
●(1732) GReg 957a. Vêtu, uë, part. & adj., tr. «Guïsqet. Van[netois] gusqet.»
●(1856) VNA 157. il n'étaient pas si bien habillé, tr. «ne oent quet gusquet quer bràu.» ●(1874) POG 138. Eun den gwisket gwag ? Ar re gwisket gwag a zo o choum e palechou ar rouane.
●(1903) MBJJ 294. Gwisket distres aoalc'h. ●(1926) FHAB Genver 24. ar vugale gwisket dereat. ●(1962) BAHE 32/63. tud gwisket dilokez. (Ploubêr-Pluned h.a.). ●(1982) TKRH 72. Gwisket ken dilokez e veze ken ma oa ur runkun he gwelout.
(2) Bien habillé.
●(1790) MG 46-47. n'en dint quet neoah gusquetoh eid er-ré-ral.
(3) (religion) Qui a revêtu les habits de son ordre.
●(1928) LEAN 70. Klevet am eus ho poa sonj rei eun dra bennak d'hor chapel en deiz ma vefen gwisket.
II.
(1) Décoré.
●(1909) MMEK 35. an aoteriou a ioa guisket kaer. ●(1911) KANNgwital 99/9. en hon hano eo guisket an iliz hag an aoter kaera ma 'z eo gellet. ●(1925) BUAZmadeg 5. ilizou goubariet brao ha guisket kaer.
(2) (en plt de la messe, des vêpres) Qui a commencé.
●(1905) MRPL 75. An oferen a ioa gwisket / Pa zigouezent barz er porched. ●(1907) MVET 28. araok ma vo gwisket gousperou me vezo er vourc'h ! ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben, Gwezeg) Diwezat e vimp en iliz ; gwisket eo an oferenn-bred eur pennad 'zo.