Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 87 : de gwir-treizh (4301) à gwisket (4350) :
  • gwir-treizh
    gwir-treizh

    m. Péage.

    ●(1931) VALL 542b. Péage, tr. «gwir-treiz. m. pl. gwiriou-treiz.»

  • gwiraat
    gwiraat

    v. tr. d. = (?) Vérifier, valider (?).

    ●(1874) POG 17. kemend a ro ann Iliz d'hec'h da gredi a zo azezet war gomzou Doue (…) gwireed dre ziaze ar feiz, starteed gand ar verzerien.

  • gwiraer
    gwiraer

    m. –ion (droit)

    (1) Jurisconsulte.

    ●(1732) GReg 552b. Jurisconsulte, savant en Droit, qui possede la jurisprudence, tr. «Guïraour. p. guïraouyen.»

    ●(1867) FHB 102/395a. ar viraerien, pe tud ar guiriou.

    (2) Domanier.

    ●(1890) MOA 223b. Domainier, tr. «gwiraer (T[régor]).»

    ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    (3) Celui qui lève la coutume, les droits.

    ●(1732) GReg 228b. Coutumier, celui qui leve la coûtume aux foires, aux assemblées, &c., tr. «güiraër. p. güiraëryen.»

    (4) Douanier.

    ●(1732) GReg 303b. Douanier, tr. «guïraour. p. guïraoured.»

  • gwiraouiñ
    gwiraouiñ

    v. tr. d. Contrôler.

    ●(1920) MVRO 35/1b. Eman ar polis var glask evit gwiraoui (contrôler), lavariou al lankon-ze.

  • gwiraouriezh
    gwiraouriezh

    f. Jurisprudence.

    ●(1931) VALL 410b. Jurisprudence, tr. «gwiraouriez f.»

  • gwirc'heotenn
    gwirc'heotenn

    voir aourc'heotenn

  • gwirgelenn
    gwirgelenn

    adj. Orthodoxe.

    ●(1931) VALL 518b. Orthodoxe, tr. «gwirgelenn.»

  • gwirheñvel / gwirhañval
    gwirheñvel / gwirhañval

    adj. Vraisemblable.

    ●(1659) SCger 126a. vraysemblable, tr. «guir hênvel.» ●(1732) GReg 637b. Assurance morale, certitude morale, assurance vraisemblable, tr. «Açzurançz guïrhevel.» ●971a. Vrai-semblable, tr. «Guïr-hêvel. Van[netois] guïr-haoüal.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblant, te, tr. «Gùirhavale ou Gùirhanvale.»

    ●(1838) OVD 135. er golér e zougue de gredein é vehé gùir-haval er péh e larér. ●(1883) IMP v. un darvoud benac (...) guir pe guir-ëvel.

    ●(1931) VALL 792b. Vraisemblable, tr. «gwirhéñvel.»

  • gwirheñvelded
    gwirheñvelded

    f. Vraisemblance.

    ●(1931) VALL 792b. Vraisemblance, tr. «gwirhéñvelded f.»

  • gwirheñvelder
    gwirheñvelder

    m. Vraisemblance.

    ●(1931) VALL 793a. Vraisemblance, tr. «gwirhéñvelder m.»

  • gwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezh
    gwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezh

    f. Vraisemblance.

    ●(1732) GReg 971a. Vrai-semblance, aparence de vrai, tr. «Guïr-hêvelediguez. Van[netois] guïrhaoüledigueah.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblance, te, tr. «Gùirhavalédiguiah. f.»

    ●(1870) FHB 265/28a. ervez peb guirheveledighez.

    ●(1931) VALL 793a. Vraisemblance, tr. «gwirhéñveledigez f.»

  • gwiriadur
    gwiriadur

    m. –ioù Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiriadur m.»

  • gwiriadurezh
    gwiriadurezh

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiriadurez f.»

  • gwiriadus
    gwiriadus

    adj. Vérifiable.

    ●(1931) VALL 778a. Vérifiable, tr. «gwiriadus.»

  • gwiriañ
    gwiriañ

    v. tr. d. Vérifier, avérer.

    ●(1732) GReg 65b. Averer, verifier, tr. «guïrya un dra.» ●On a averé le crime, tr. «Guïryet eo bet ar c'hrim.» ●954b. Verifier, prouver la verité d'une allegation, tr. «guïrya. pr. guïryet.»

    ●(1931) VALL 778a. Vérifier, tr. «gwiria (et avérer, valider).»

  • gwiridig
    gwiridig

    m.

    (1) Point faible.

    ●(1857) CBF 41. Te zo ken tano da fri ma waskez ato war va gwiridik, tr. «Tu as le nez si fin que tu mets toujours le doigt sur mon mal.» ●(1867) MGK 64. Ec'h anavezaz mad ho gwiridik. ●(1890) MOA 138a. Je sais où le bât le blesse (Fig.), tr. «me anavez he viridik.»

    ●(1931) VALL 685b. point, endroit sensible, tr. «gwiridig m.» ●peser sur l'endroit sensible, tr. «gwaska war ar gwiridig.»

    (2) Betek ar gwiridig =

    ●(1905) HFBI 202. An Intanves n'édo ket tost dézi sonjal en eur seurt-tra ? An taol sé a ïéas dézi betec ar guiridic, a couéza a réas héno évél eun den maro.

  • gwiridigezh .1
    gwiridigezh .1

    f. Sensibilité.

    ●(1732) GReg 261a. Delicatesse, sensibilité, tr. «Guyridiguez.» ●858a. Sensibilité, delicatesse, tr. «Guïridiguez. Van[netois] guïridigueh.»

    ●(1934) BRUS 212. La sensibilité, tr. «er uiridigeh.»

  • gwiridigezh .2
    gwiridigezh .2

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiridigez f.»

  • gwiridik
    gwiridik

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Sensible, douloureux (en plt de qqn, d'un endroit du corps malade).

    ●(14--) Jer.ms 267. Me gray guyrydyc da quyguen, tr. «Je rendrai douloureuse ta chair.»

    ●(1659) SCger 45b. dolent, tr. «guiridic.» ●(c.1718) CHal.ms i. Douloureus, tr. «anquenius, greuus, glaharus, poenius. dolant, gueridic.» ●(c.1718) CHal.ms iii. La goutte est fort douloureuse quand ell'est nouée, tr. «gueridic e possibl' é er goutt' pe ué sclommet, er goutteu aué forh dolant peuent sclomet, clommet.» ●(1732) GReg 858b. Sensible à la douleur, tr. «guïridicq.» ●Il ne peut souffrir le moindre mal, tant il est sensible, tr. «Ne all qet souffr an distérâ poan, qement ma ez eo guïridicq, ou, qer guïridicq ma ez eo.» ●Pour peu qu'on le choque, il est sensible, tr. «né ouffét qet e offanci qen neubeud ne santé, qer guïridicq ma zeo.» ●Vous l'avez pris par son sensible, tr. «Qemeret oc'h eus ê dre'n andred guïridicq.» ●(1774) AC 136. Pa zeu (…) an avelennou-se da vesa calet a guiridic, tr. «l'une ou l'autre de ces hernies devient dures et douloureuses.»

    ●(1866) FHB 56/28b. d'ar mare ma'z eo guiridica ar gouliou. ●(1889) SFA 261. Guiridik ive-ta oa ar gouli.

    ●(1900) KEBR 17. Eur galeden gwiridik, tr. « Un cal sensible » ●Ar c’haledennou gwiridik, tr. « Les cals sensibles ».

    (2) Fragile.

    ●(1942) FHAB Mae/mezheven 171. Gwiridik = fragile.

    (3) Difficile sur la nourriture.

    ●(1872) ROU 80b. Délicat, difficile à contenter et facile à mécontenter, tr. «guiridig.»

    (4) Bezañ gwiridik da ober udb. =

    ●(1909) KTLR 6. Ma vezan re viridik, a lavare, da zeski va micher na'm bezo biken ti va zad.

    (5) Sensible.

    ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. quer guiridic-se e quènver o reputation.

    ●(1847) FVR 48. ann hini a zo bet gwanet mad, a zo bepred gwiridik pa gomz euz ar poaniou en deuz bet gouzanvet.

    II. (Coup) douloureux.

    ●(1792) BD 851. da goste gant vn tol guiridic men bico, tr. «Je piquerai ton flanc d'un coup douloureux.»

  • gwiridinez
    gwiridinez

    s. Sensibilité.

    ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. rac dre an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl.

  • gwirieg / gwireg
    gwirieg / gwireg

    m. Homme sincère, qui dit vrai.

    ●(1477) Inv. arch. Finist. série A p. 13. An Guyreuc n. d'ho[mme] (d'après GMB 307). ●(1539) Inv. arch. Finist. série A p. 7. Le Guyriec n. d'ho[mme] (d'après GMB 307).

  • gwiriegezh
    gwiriegezh

    f. Véracité.

    ●(1931) VALL 777b. Véracité, tr. «gwiriegez f.»

  • gwiriek
    gwiriek

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Sincère, qui dit vrai.

    ●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryecq.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryecqoc'h eo Pezr eguit Paul.»

    ●(1907) VBFV.fb 45b. franc, tr. «guiriek.»

    (2) (en plt des paroles de qqn) Véridique.

    ●(1911) BUAZperrot 31. Komzou gwiriek Justin a reas trouz. ●(1931) VALL 48b. Authentique, tr. «gwiriek.» ●(1931) VALL 770b-771a. Valable, tr. «gwiriek.» ●778a. Véridique, tr. «gwiriek.»

  • gwiriekaat
    gwiriekaat

    v. tr. d. Avérer, valider.

    ●(1931) VALL 771b. Valider, tr. «gwiriekaat.» ●(1976) LLMM 175/120. e veze roet un testeni da wiriekaat e vrokusted e-keñver Bro-C'hall.

  • gwirier
    gwirier

    m. –ion Vérificateur.

    ●(1931) VALL 778a. Vérificateur, tr. «gwirier, gwiriour.»

  • gwirierezh
    gwirierezh

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwirierez m.»

  • gwirikal / gwirikat
    gwirikal / gwirikat

    v. intr. Grincer.

    ●(1957) BLBR 100/12. en eur hwirikal evel eun nor ha n'eo ket bet eoliet abaoe marhad nao bloaz. ●(1958) BLBR 111/14. Gouirikad a ra. ●(1959) BRUD 10/23. eur vouez a wirike evel eun nor o serra.

  • gwiriñ
    gwiriñ

    v. cf. goriñ

    I. V. tr. d.

    (1) Chauffer (un four).

    ●(1659) SCger 23b. chaufer le four, tr. «guiri ar forn p. gorret.» ●153b. guiri forn, tr. «chaufer le four.» ●(1732) GReg 158a. Chauffer le four, tr. «guïri ar fourn.» ●429b. Chauffer le four, tr. «Guïri ar fourn.»

    ●(1869) HTC 122. ma roas urz da viri fourn ar palez.

    (2) Couver.

    ●(1659) SCger 33b. couuer des œufs, tr. «guiri viou.» ●(1732) GReg 228b. Couver, tr. «Güiri. pr. goret.» ●Couver des poulets, tr. «Güiri poncinedigou munud.»

    ●(1906) KPSA 52. en doare ma wer ar goulm he fichouned.

    ►absol.

    ●(1659) SCger 153b. ema ma iar o c'hiri, tr. «ma poule couue.» ●(1732) GReg 228b. La poule couve, tr. «E ma ar yar o viri.»

    ●(1921) FHAB Kerzu 319. Berc'hed he doa eur yar, eur vestrez da viri.

    ►[en apposition à l'inf.] Yar wiriñ : poule couveuse.

    ●(1732) GReg 228b. Couveuse, poule qui couve, tr. «Yar-viri. p. yarezed-viri.»

    (3) sens fig. Mûrir une idée, etc. voir goriñ.

    ●(1906) KPSA 52. Gweri an ioulou mad a ra en eun ene glan.

    II. V. intr.

    A. (pathologie) Apostumer, aboutir, abcéder.

    ●(1633) Nom 275b. Suppuratorium med. medicament faisant apostumer & meurir, faisant purger : medicamant á graff apostumiff ha guiriff, pehiny á purig.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Voila une plaïe qui aboutit, tr. «tennein ara er gouli sé, eha de uirein, de darhein, er gouli sé.» ●(1732) GReg 42a. Apostumer, s'enfler, s'enflammer, tr. «Güiri. pr. goret.»

    ●(1847) MDM 241. ha ma teu da viri, toulla ar gor kerkend a ma'z eo posub.

    B. sens fig.

    (1) Brûler.

    ●(1866) SEV 5. He galoun neuze, eunn tan santel o wiri enn-hi.

    (2) Couver, être en train de se préparer.

    ●(18--) CST 10. rak ne ouied ket war-eün petra a oa o wiri e penn ar mestr.

  • gwirinal
    gwirinal

    v. intr. Hennir.

    ●(1904) BOBL 8 octobre 3/1c. Natur ar marc'h eo gwirinal, natur ar Gall, gallegal, natur ar Breton, brezhonega.

  • gwirion .1
    gwirion .1

    adj.

    I.

    (1) Véritable.

    ●(1530) Pm 153. Try person guyrion en vnan, tr. «Trois personnes véritables en une (seule).» ●187. Pedomp mam doe an tir guyrion, tr. «Prions la mère du vrai Roi de la terre.» ●(1650) Nlou 137. Ro'uen tyr guiryon, tr. «roi véritable de la terre.»

    ●(1659) SCger 126a. veritable, tr. «guirion.» ●153b. guirion, tr. «veritable.»

    ●(1857) HTB 116. gant aouen na zeufe hon finvidigez seblantuz da vean troet en paourentez gwirion. ●(1890) BSS 6. ha mar tigouezas ganta fazia ive, a sina gant ar re all, en e galon e talc'has mad atao d'ar feiz guirion.

    ●(1954) VAZA 70. Met pebezh distokadenn pa glevis digant re all he menoz gwirion.

    (2) (en plt d'une guérison) Véritable, vrai, réel.

    ●(1905) IVLD 231. a verk sklear eo guirion he bareans. ●(1920) AMJV 138. An dud a iliz (…) a velo ha guirion eo bet ar c'hlenved, guirion ar pare.

    (3) Sincère.

    ●(1847) FVR 150. Ma lavar a zo gwirion. ●(1864) SMM 28. he c'homzoù a zo guirion. ●(1888) SAQ I 37. eo va c'homz leal ha guirion.

    ●(1906) KPSA 3. Ar furnez-ze hep-ken a ioa evitan gwirion ha talvouduz. ●(1912) MMPM 72. eur garantez gwirion. ●(1912) MMKE 104. Ar c'homjou-ze, mignon ker, zo pouellus ha gwirion.

    (4) =

    ●(1880) SAB 92. madou gvirion ha paduz.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Sincère, qui dit vrai.

    ●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryon.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryoñnoc'h eo Pezr eguit Paul.»

    ●(1907) AVKA 87. Profetet gaouiad ha guirion. ●(1928) LEAN 115. Leal ha gwirion oa pa zisklerie e c'hoantae parea, ha gwirion ive pa c'hoantae mervel.

    (2) Bezañ gwirion d'e c'her : être fidèle à sa parole.

    ●(1923) KNOL 269. Eur roue a dle beza gwirion d'e c'her.

  • gwirion .2
    gwirion .2

    m. Homme juste.

    ●(1530) Pm 271. Hac ez duy goude a dehou / Vaillant an tron an guyrionou / Daguyt ho corffou en louen, tr. «Et viendront ensuite, à la droite, / Du ciel, valeureux, les justes, / Pour chercher leurs corps, joyeusement.» ●(1575) M 1487. Hac ez conter dison, entre an guyryounou, tr. « Et ils sont comptés sans conteste parmi les justes »

  • gwirionded
    gwirionded

    f.

    (1) Exactitude.

    ●(1931) VALL 281b. Exactitude, tr. «gwirionded f.»

    (2) Véracité.

    ●(1931) VALL 777b. Véracité, tr. «gwirionded f.»

  • gwirionez
    gwirionez

    f. –ioù, –où

    (1) Vérité.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 307). gurionnez vérité. ●(1499) Ca 106b. Guiryonez. g. verite. ●(1530) Pm 31. em guiryonez, tr. «en ma vérité.» ●(1557) B I 366. En un prison em guiryonez / Da gouzaff poan ha bihannez, tr. «Dans une prison, en vérité, pour y souffrir peine et misère.» ●(1576) Cath p. 4. guyronez à cosou, tr. «la vérité des paroles.» ●10. te hep muyquen a lauar hac ahens (lire : aheus) en guiryonez, tr. «toi seule dis et possèdes la vérité.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). sau, ha pign en lech an deuezo choaset an autrou da doué, ha deus dauet an bælegyen ves à lignez léuy, hac an barner à vezo en amser se, peré à interrogy, hac ez lauaro_int (lire : lauaroint) dit an guiryonez, an sentancz, tr. « lève-toi, et monte au lieu qu’aura choisi le Seigneur ton Dieu, et va trouver les prêtres de la lignée de Lévi, et le juge qui sera à ce moment, lesquels tu interrogeras, et ils te diront la vérité, la sentence. » ●(1612) Cnf 79b. Trompeteryen à lauar an guiryonez. ●(1621) Mc 3. diguicit em eneu an goulou ves ho guiryonez.

    ●(1659) SCger 153b. guirionnez, tr. «verité.» ●(1732) GReg 208b. Conviction, preuve évidente d'une verité que l'on avoit deniée, tr. «Prouvidiguez haznad eus a ur viryonez dinac'het.»

    ●(1856) VNA 168. En vérité, tr. «É gùirioné.» ●198. Si vous lui eussiez dit la vérité, tr. «Pé hou pehé laret er huirioné dehou.» ●(1864) SMM 87. an oll guirionezou hoc'h eus desket. ●(1878) EKG II 108. Ar virionez a livirit adarre, Aoutrou.

    ●(1907) AVKA 173-174. ur gwir wirione a laran deoc'h a c'heno mat. ●(1911) BUAZperrot 635. deski gwirioneziou ar feiz. ●(1915) HBPR 219. goude beza kaset eneb guirioneziou ar Feiz. ●(1922) LZBt Meurzh 7. Eus eur peurz all, ma c'hall an holl (...) intent gwirioneou ar Fe. ●(1924) ZAMA 87. Setu aze eur wirionez hag a zo oajet. ●(1928) SAKO 26-27. e renkez deski gwirioneiou hon relijion. ●(1929) MANO 7. heretiked a nac'h gwirioneziou ar relijion gatolik.

    ►[suivi d'un adj.]

    ●(1839) BESquil v. Ur huirioné sôn-é.

    ●(1924) FHAB Kerzu 443. lakat da skedi ar wirionez rik. ●(1935) BREI 427/1c. gwirionez rik pe gaou put.

    (2) Mont gant ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1929) FHAB Genver 26. pa'z aer gand ar wirionez eo red anzav ne rit ket brao a-walc'h d'ho kwreg.

    (3) Bezañ gant ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1907) PERS 155. Aotrou Person Ars a oa gant ar virionez en dervez ma lavare en doa bet kroaziou. ●181. ha gant ar virionez ez oa.

    (4) Bezañ ar wirionez gant =

    ●(1894) BUZmornik 227. da ziskouez dezho, dre ho c'homzou ho-unan, n'edo ket ar virionez gantho.

    (5) [empl. sans art.] Lavarout gwirionez : dire vrai.

    ●(17--) CBet 1242. Da hout hac ar serpant a lavar guirione.

    (6) Ober gwirionez : faire équité.

    ●(17--) BMa 278. Jugettan er fat a groet guirjonné, tr. «Jugez-le bien, et faites équité.»

    (7) E gwir wirionez : en vérité, en vérité.

    ●(1907) AVKA 132. Jesus a hadkrogas : «En gwir wirione, me lar deoc'h : (...).

    (8) E gwirionez : en vérité.

    ●(1874) FHB 508/301b. Ar c'hillok-se a ioa el labous / E guirionez nebeut balbous.

    ●(1907) AVKA 87. Seblant denved ho deus, deoc'h da welet ; med en gwirione bleizi haloupet nan int ken.

    (9) Amprouiñ gwirionez : chercher à savoir si c'est vrai.

    ●(1792) BD 4252. men a ya breman son da aprou guirione, tr. «Je vais immédiatement voir si cela est vrai.»

    ●(18--) SCD 33. Demp eta, ma moerep cos, da aprou gwirione.

    (10) Komz gant gwirionez : dire vrai, dire la vérité.

    ●(1931) GUBI 12. Eit konz get guirioné.

    (11) Komz heñvel ouzh ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1958) Evit komz heñvel ouzh ar wirionez n’eo ket an daou baotrig eo a vije da damall abalamour d’ar skol.

    (12) Livañ ar wirionez : farder, maquiller, travestir la vérité.

    ●(1910) MBJL 6. Laradenno hepken he deus da gontan d’imp, livet m’eo bet ganti ar wirione.

    (13) Suilhañ ar wirionez = (?).

    ●(1872) GAM 30. Ann dra-ze, a gav din, a zo suilla ar virionez evid he flega evel ar gaou.

    (14) (juron) Dre wirionez (Doue) : par la vérité (de Dieu).

    ●(1612) Cnf 28a. Lauaret dré ma feiz, pé dré guiryonez, hep caffout intention da touet, n’a da lauaret dré feiz Iesus-Christ, n’a dré feiz Doué, n’a dré guiryonez Doué, n’en deo quet lé touet.

    (15) Evit lavarout ar wirionez : à dire vrai.

    ●(1959) LLMM 73/125. Chom a rae war evezh, prest da dalmañ, hag, evit lavarout ar wirionez, war e du tagnous.

    II. (religion)

    (1) Kador ar wirionez : chaire de prédication.

    ●(1847) MDM 85. Eno, eus a gador ar virionez, ar beleg a ro da intent d'ar re huella pegen dister int. ●(1877) EKG I 154. Unan (...) a zavaz eun dervez, enn eun iliz, e kador ar virionez. ●(18--) SAQ I 54. kenta guech ma prezegiz e kador ar virionez.

    ●(1907) PERS 218. hini all ebet n'euz great kement a vad deuz kador ar virionez.

    (2) Tad ar wirionez : surnom de Dieu.

    ●(1902) PIGO I 131. a-berz Doue, Tad ar Wirione.

  • gwirius
    gwirius

    adj. Juridique.

    ●(1732) GReg 552b. Juridique, tr. «guïryus.» ●Juridiquement, tr. «èn ur fæçzoun guïryus.»

  • gwirvoud
    gwirvoud

    m. Réalité.

    ●(1931) VALL 626b. Réalité (philo.), tr. «gwirvoud, gwirvezoud m.»

  • gwirvoudel
    gwirvoudel

    adj. Réaliste.

    ●(1931) VALL 592b. Principe de raison suffisante, régit le r&el, tr. «penvarn a benabeg leun, reolenn ar Gwirvoudel.»

  • gwirvoudelezh
    gwirvoudelezh

    f. Réalisme.

    ●(1931) VALL 592b. Principe et fond de toute réalité (Shopenhauer) ar Mennerez, penwirizienn ha strad pep gwirvoudelez.»

  • gwirvoudenn
    gwirvoudenn

    f. Réalité.

    ●(1931) VALL 626b. Réalité (philo.), tr. «gwirvoudenn f.»

  • gwisaer
    gwisaer

    m. –ion Putassier.

    ●(1732) GReg 766b. Putassier, tr. «Treg[or] gouïsaër. p. gouïsaëryen.»

  • Gwiseni
    Gwiseni

    n. de l. Guissény.

    (1) Gwiseni.

    ●(1656) VEach 137-8. ames ar memes Parres à Guissezni. ●(1732) GReg 857b. Sant Sezny Abad ê Guïsezny, el leac'h ma ez idy brémâ Minic'hy Sant Sezny, èn deus bevet cant vloaz, ha seiz varnuguent. ●(1793) SD 115. A enep Yan-Mary Branellec bœlecq oaget a 37 bloas guinidicq eus a Guisseny o chom e Porz-Léon.

    ●(1834) KKK 98. war eunn armé barbared a ioa diskennet entré parrez Gwiséni hag hini Ker Louann. ●(1847) FVR 114. Joli, persoun Gwisseni. ●196. Guisseni. ●(1869) TDE.FB xviiib. Gwik-Sezni. (...) On appelait Paotred ar c’hil-krog, les habitants de ce lieu, parce qu’ils se battaient à coups de crocs pour se disputer les bris des navires naufragés. ●(1876) TDE.BF 273a. Moñt a rann da Wik-Seni (vik). ●(1878) SVE 955. Potret Guisseni, potret ar c’hill-krok. ●(1879) BMN 322. Yvon Bihan, euz Guisseny. ●(1890) MOA 21a. Guik-Sesni ; - Guiseni.

    ●(1905) ALMA 63. Gwiseni. ●(1907) MVET 133. an aotrou Marzin, person Gwiseni. ●(1911) BUAZmadeg 634. hag a zavaz eur gouent all el leac'h m'ema brema bourk Guisseny. ●(1919) MVRO 2/3b. parroziou Gwisény, Goulven ha Treflez. ●(1982) PLNN 11/17. Pelloc'hig, warzu Gwisseni, e vez gwraet gant ar ger emichañs.

    (2) (Proverbe)

    ●(2003) TRMOR 25. Merc'hed Gwiseni / A rank kaout daou waz pe dri.

    (3) (Blason populaire) Paotred ar c’hil-krog : surnom des goèmoniers de Guisseny et alentours.

    ●(1869) TDE.FB xviiib. Gwik-Sezni. (...) On appelait Paotred ar c’hil-krog, les habitants de ce lieu, parce qu’ils se battaient à coups de crocs pour se disputer les bris des navires naufragés. ●(1878) SVE 955. Potret Primelinn, potret ann alc'houez, / Potret Kerlouan, potret ann had panez, / Potret Guisseni, potret ar c’hill-krok.

    ●(2003) TRMOR 24-25. Paotred Kêrlouan, paotred an had-panez / Paotred Gwiseni, paotred ar c'hil-krog. ●Pour rendre à César ce qui est à César, il vaut mieux préciser que paotred ar c'hil-krog était aussi, sur la côte nord du Léon, le surnom un peu condescendant donné par les pêcheurs aux populations goémonières en général, et pas seulement celle de Guissény.

    (4) [Toponymie locale]

    ●(1656) VEach 137-138. peré á chom brema er vilagen à Brendaouez (...). Neusé é cho-/ment é milin ar viniec. ●140. é maner ar viniec. ●(1732) GReg 631b. Minihy guïsseny.

    ●(1874) FHB 496/203b. chapel Brendaouez a ioa deut da veza eur pez trist (...) ha collet gant an dour divoask.

  • gwisk
    gwisk

    m. –où

    I. Habit.

    ●(1867) BUE 57. ne oa ket gwisk sant Ervoan hini ann Drede-Urz.

    II. par ext.

    (1) (en plt de la terre) Couche épaisse.

    ●(1866) FHB 54/14a. ar guisq dindan zo peurvuia meinec. ●(1866) FHB 58/45b. eb cas kementse an douar melen pe an tuffe frozet eguisse e touez ar gwisk varc'horre. ●(1866) LZBt Gouere 151. eur gwisk mad a der.

    (2) Couche.

    ●(1744) L'Arm 79a. Couche de couleurs, tr. «Gussque.. eu. m.»

    ●(1876) TDE.BF 276a. Gwisk, s. m., tr. «Enduit, couche ; pl. ou.»

    ●(1904) SKRS I 124. Ar guisk aour-ze var ar siboer. ●(1910) MBJL 84. ar gwisk aour a oa endro d'ean. ●(1935) BZIG Genver 3a. eur gwisk skorn teo.

    III. sens fig. Équipe.

    ●(1919) FHAB Eost 28. Eur gwisk tud nevez zo ezom e penn ar vro.

  • gwisk-gwask
    gwisk-gwask

    adv. =

    ●(1763) SE 42. an dut a gommanças guisq guasq d'en em denna.

  • gwisk-war-wisk
    gwisk-war-wisk

    adv.

    (1) Couche sur couche.

    ●(1732) GReg 218b. Couche sur couche, tr. «Güisq var güisq.» ●(1744) L'Arm 79a. Couche sur couche, tr. «Gussque ar ussque.»

    ●(1921) FHAB Du 301. elec'h m'eo bet douaret e dud koz ha lec'h m'en em gav o c'horfou gwisk war wisk. ●(1926) FHAB Meurzh 95. hag evelse, gwisk-war-wisk, ken a vezo leun ar c'helorn.

    (2) sens fig. =

    ●(1732) GReg 9b. Accumuler crime sur crime, tr. «Ober crimou guisq-var-guisq.»

    ●(1857) CBF 54-55. pe e kouezfe war da choug toaliou (lire : taoliou) a-bill gwisk war wisk, tr. «il te tomberait sur le dos une bonne volée de coups.»

  • gwiskad
    gwiskad

    m. –où

    I.

    (1) Vêtement.

    ●(1847) FVR 272. dichafantra ar gwiskadou iliz.

    (2) par ext. Couche, strate.

    ●(1870) FHB 286/195b. eur guiscat douar doun avoalc'h evit beza troet gant an alar. ●(1894) BUZmornik 538. eur guiskad erc'h. ●(1896) HIS 30. ur guskad pék-du.

    ●(1902) MBKJ 218. eur gwiskad dir var dro ho c'haloun. ●(1906) GWEN 23. eur gwiskat mad a blouz. ●(1911) SKRS II 123. eur pez bara gant eur guiskad aman varnhan.

    II. sens fig.

    (1) Grande quantité.

    ●(1913) FHAB Genver 28. ar pez a zo zur eo e tle beza renket eur gwiskad traou en e benn.

    (2) Gwiskad bazhadoù : raclée.

    ●(1876) TDE.BF 276a. Eur gwiskad bazadou en deuz bet, tr. «il a reçu une bonne volée de coups de bâton.»

    ●(1911) SKRS II 71. roet eur guiskad bazadou d'an dud difeiz.

    ►absol.

    ●(1973) SKVT II 11. Ne c'hellfe ket Veig tremen hep ur gwiskad.

  • gwiskadur
    gwiskadur

    m. Vêture.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 307). Guisquadeur, vêtement. ●(1499) Ca 106b. Guisquadur. idem guisquamant. g. vestement.

    ●(1880) SAB 17. ur viscadur en dro da Jesus-Christ. ●229. e viscadur gvenn evel an nerc'h.

  • gwiskadurezh
    gwiskadurezh

    f. Vêtement.

    ●(1763) SE 88. diouc'h o quisgadures, tr. «à votre costume.»

    ●(1857) HTB 136. evit gwiskadurez, dilad fetiz ha garo.

  • gwiskamant
    gwiskamant

    m./f. –où

    (1) Vêtement.

    ●(1499) Ca 106b. Guisquadur. idem guisquamant. g. vestement. ●(1530) Pm 227. Guyscamant ha paramantou, tr. « Tes vêtements et tes ornements » ●(1575) M 701-703. Te roas dezaff peur flam, ha dinam guisquamant, / Ma he mirse ent piz, homan oa Badyziant. / Da guisqamant te spes, honnez á dilesas, tr. «Tu lui donnas un vêtement tout brillant et sans tache / Pour qu'il le gardât soigneusement : c'était le baptême. / Ton beau vêtement à toi, celui-là il l'abandonna.» ●(1612) Cnf 62a. né vsé eguit guiscqamant nemet crochenn vn anezual. ●(1633) Nom 107b. Vestimentum, vestis, indumentum amictus : vestement, habillement : guiscamant, habillamant. ●35a. Apodyterium, spoliarium : le lieu où on laisse les habillements, quand on se veut deuestir, chambre aux habillements : an læch ma lesser an habillamantou, pa fell en em diuisquaff, cambr an guiscamantou.

    ●(1659) SCger 46a. habits de dueil, tr. «guiscamanchou caoûn.» ●83b. habit neuf, tr. «guiscamant neuez.» ●124a. vestement, tr. «guiscamant.» ●(c.1680) NG 760. Nou des na bouet na guisquement. ●(1710) IN I 283. an dereadurez eus ar viscamant. ●(1732) GReg 957a. Vêtement, tr. «Guïsqamand. p. guïsqamanchou.»

    ●(1882) BAR 225. eur viskamant ken kaer.

    ●(1907) AVKA 25. Neb an eus daou wiskamant. ●(1911) BUAZperrot 678. diou wiskamant.

    (2) Gwiskamant penn-da-benn : complet.

    ●(1926) FHAB Ebrel 144. al lodenn vras eus ar franmasoned n'o doa ket ho gwiskamant penn-da-benn. ●(1933) BLGA 14. 'c'h eus ket soñj em boa bet eur gwiskamant penn-da-benn evit pardon ar Werc'hez.

    (3) par ext. Linge qui recouvre qqc.

    ●(1911) KANNgwital 99/9. an aoter a vo kempennet gant ho (lire : he) guiskamanchou kaera.

    (4) sens fig. Apparence.

    ●(18--) SAQ I 123. dindan guiskamant ar virionez.

  • gwiskañ / gwiskiñ
    gwiskañ / gwiskiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Vêtir (qqn).

    ●(1499) Ca 106b. Guisquaff. g. vestir. ●(1557) B I 628. Guisqu y yuez a neuez flam / Gant un dillat fin ha dinam, tr. «Revêt-la d'un habit fin et sans tache.» ●(1575) M 1374. Yolis huy am guysquas, hac am logas hasou, tr. «Vous me vêtites gentiment, et me logeâtes avec bienveillance.» ●(1612) Cnf 63b. Guiscaff an pauurien pe-ré à so noaz.

    ●(1659) SCger 124a. vestir, tr. «guisca.» ●(1732) GReg 957a. Vêtir, tr. «Guïsqa. pr. guïsquet. Van[netois] gusqeiñ. pr. gusqet.»

    ●(1846) BAZ 289. o tivisca he zillat e creiz ar goanv evit guisca ar beorien.

    ●(1902) PIGO I 37. ar mevel a wiskaz d'ean ive eun tok ru.

    (2) Vêtir (un vêtement).

    ●(1580) G 644. Guyscaf dyllat syher, tr. «Vêtir des habits de sacs.»

    ●(1857) CBF 2. Gwiskit eul lerou gloan, tr. «Mettez des bas de laine.» ●(1857) LVH 95. Épad ma husq en tuniq hùen ar hé dillad.

    ●(1953) BLBR 57/3. An den eürus n'en doa ket eur roched da wiska !...

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1868) KMM 102. Diouallit d'en em glasc re, en dibri, en eva, er guisca.

    ●(1925) BUAZmadeg 92. ar bevans, ar guiska a oa dister ha paour dreist.

    (3) Vêtir (un vêtement à qqn).

    ●(17--) TE 41. Hi e usquas dehou abideu é vrær Ésàu. ●161. ean e ziusquas é zillad caër hag é armage, eit ou gusquein dehou.

    (4) Loc. verb. Gwiskañ-diwiskañ, gwiskañ ha diwiskañ : passer son temps à se changer.

    ●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) gwiskiñ-diwiskiñ, tr. «passe son temps à se déshabiller.» ●786. o wiskiñ hag o tiwiskiñ tog an deiz, tr. «se déshabillant et se rhabillant toute la journée.»

    B. par ext.

    (1) Payer les vêtements de qqn.

    ●(1868) FHB 186/234b. hag e ran kement a ellan evit ho beva hag o guisca. ●(1869) FHB 253/350b. Gouzout a ra en deuz da wiska ha da vaga eur c'hreg ha bugale.

    ●(1924) FHAB C'hwevrer 67. Met piou a vevo ac'hanout er skolaj, piou da wisko ? ●69. Me va-unan, daoust ha n'on ket pinvidik, a zikouro gwella ma c'hellin da veva ha da wiska ar paotr.

    (2) (en plt des vêtements) Vêtir, revêtir qqn.

    ●(1907) AVKA 210. lien fin o wiska anehan. ●(1911) BUAZperrot 46. Eur zaë hep gri hag heb ourl (...) he gwiske eus he fenn d'an treid.

    C. par ext. Gwiskañ un arm : ceindre une arme.

    ●(1530) Pm 114. Pan viont emguaffet ha guisquet o armou, tr. «Quand ils se furent rassemblés et couverts de leurs armes.»

    ●(1921) GRSA 328. éh an de gemen d'em soudarded guiskein ou armaj.

    D. sens fig.

    (1) Se revêtir de.

    ●(1909) FHAB Kerzu 369. an douar o viska eur vantel a c'hlasvez.

    (2) Gwiskañ sin ar groaz : se signer.

    ●(1956) LLMM 58/8. Filo a wiskas sin ar groaz en he c'herc'hen.

    (3) Gwiskañ ul liv =

    ●(1926) FHAB Meurzh 96. O welet al liou a wiskas Kersozon hag ar C'hloareg (…) e stonkas ken ma chomas ar peurrest en e c'horzailhenn.

    (4) Gwiskañ liv ar marv =

    ●(1732) GReg 221a. Prendre une couleur de mort, tr. «Güisqa liou ar maro.»

    ●(1854) MMM 97. guisqet en d'eus liou ar maro, languissa, perissa a ra. ●(1878) EKG II 77. Guiska a reaz liou ar maro.

    ●(1908) PIGO II 56. An holl a wiskas liou ar maro.

    (5) Gwiskañ an daol : mettre la table.

    ●(17--) ST 242. Ha gwisket eo ann daol ma koanio 'n aotrone ? tr. «Avez-vous garni la table pour le souper de ces seigneurs ?»

    ●(1906) KPSA 72. piou a aoz ar pred, piou a wisk an daol ?

    (6) Gwiskañ e gomzoù : enrober ses propos.

    ●(1964) LLMM 107/412. gwisk da gomzoù mar plij. ●(1973) BAHE 76/35. e veze pedet gant ar re all da wiskañ e gomzoù.

    (7) =

    ●(1951) BLBR 36/2. ar spern a wisk o dillad liou an erc'h.

    (8) (religion) Gwiskañ an oferenn : sonner la messe.

    ●(1870) FHB 296/278a. guiska a rer an oferen genta. (...) pa visker an eil oferen.

    ●(1909) MMEK 37. D'an taol a hanter-noz, e visker an oferennou. ●(1938) WDAP 2/123. Gwiska (an oferenn), verb, Lakaat ar c'hleier da seni evit rei d'an dud da anaout emañ an oferenn o vont da zeraoui. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Tinta an ofren, (guiska an ofern St-Nic) = sonner la messe.

    (9) =

    ●(1862) JKS 191. Gwisket em eus ho poaniou.

    (10) Gwiskañ ur gounnar : prendre un air courroucé.

    ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Gwiska eur gounnar = Prendre un air courroucé : «hennez a wiskas eur gounnar !»

    (11) Gwiskañ un iliz =

    ●(1883) MIL 29. Piou a lavaro pegement a ilizou zo bet sikouret ha guisket ganthan epad seis vloas ?

    E. spécial. (religion) Revêtir (qqn) de l'habit.

    ●(1912) BUAZpermoal 874. Digemeret a oe raktal ha gwisket.

    II. V. intr.

    (1) =

    ●(1727) HB 91. En dra vezo ar Belec o visca / Hac o prepar mont da Oferenna.

    (2) (en plt de la messe) Commencer.

    ●(1894) BUZmornik 537. da c'hortoz an offerenn pe ar gousperou da viska.

    ●(1911) RIBR 29. An avelig o tont eus ar pellder a zigase neuze betek ennan trouz ar c'hleier e bole evit lavaret edo oferen an hanter-noz o wiska. ●(1913) FHAB Genver 23. setu an ofern o wiska.

    (3) Gwiskañ war : enjamber, empiéter, doubler sur.

    ●(1872) ROU 82b. Empiéter sur..., tr. «Gvisca var. (com[me] les tuiles).» ●83a. Enjamber, sur... Couvrer en partie, tr. «gvisca var, (var ar bord).» ●(1890) MOA 193a. Couvrir en partie, comme font les tuiles et les ardoises, tr. «guiska var… Les mots, ar bord (le bord) sont sous entendus.» ●225a. Doubler sur, comme les tuiles, tr. «guisca, v. n. (On sous-entend : sur le bord, var ar bord.).» ●234b. Empiéter, tr. «guiska var ar bord, comme les tuiles.»

    III. V. pron. réfl. En em wiskañ : s'habiller.

    ●(1790) MG 73. doh hum usquein de vitin.

    ●(1856) VNA 168. se vêtir superbement, tr. «hum husquein manific.» ●(1877) EKG I 217. en em viska evel eun den divar ar meaz. ●(1894) BUZmornik 272. o velet pegen dister ec'h en em viske.

    ●(1903) MBJJ 36. d'en em oalc'hi ha d'en em wiskan. ●(1911) BUAZperrot 53. peadra d'en em loja, d'en em wiska, d'en em veva. ●(1921) PGAZ 32. en em vizka dereat.

    IV.

    (1) Bezañ gwisket en e c'hloria sifoc'hell : voir gloria.

    (2) Gwisket evel ur forc'h : voir forc'h.

    (3) Gwisket mat evel ur c'hi : voir ki.

    (4) Gwiskañ e vanegoù war an tu gin : voir manegoù.

    (5) Gwiskañ bonedoù da ub. : voir bonedoù.

    (6) Gwiskañ botoù ront ar c'hi du : voir ki.

    (7) gwiskañ porpant ub. : voir porpant.

    (8) Ur c'hrez yen da wiskañ : voir krez.

  • gwiskelliñ
    gwiskelliñ

    v. tr. d. = (?) Bercer. (?) cf. luskellat / huskellat (?).

    ●(1904) BMSB 71. Ar verc'hig ken habask, ken mad ha ken lirin / A vuiskelliz kroëdur, a vagiz iaouank-flam.

  • gwisket
    gwisket

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Vêtu, habillé.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 209). Guisquet in burell, vêtu de bure. ●(1499) Ca 28b. g. vestu en bureau. b. guisquet en burell. ●106b. Guisquet. g. vestu.

    ●(1732) GReg 957a. Vêtu, uë, part. & adj., tr. «Guïsqet. Van[netois] gusqet.»

    ●(1856) VNA 157. il n'étaient pas si bien habillé, tr. «ne oent quet gusquet quer bràu.» ●(1874) POG 138. Eun den gwisket gwag ? Ar re gwisket gwag a zo o choum e palechou ar rouane.

    ●(1903) MBJJ 294. Gwisket distres aoalc'h. ●(1926) FHAB Genver 24. ar vugale gwisket dereat. ●(1962) BAHE 32/63. tud gwisket dilokez. (Ploubêr-Pluned h.a.). ●(1982) TKRH 72. Gwisket ken dilokez e veze ken ma oa ur runkun he gwelout.

    (2) Bien habillé.

    ●(1790) MG 46-47. n'en dint quet neoah gusquetoh eid er-ré-ral.

    (3) (religion) Qui a revêtu les habits de son ordre.

    ●(1928) LEAN 70. Klevet am eus ho poa sonj rei eun dra bennak d'hor chapel en deiz ma vefen gwisket.

    II.

    (1) Décoré.

    ●(1909) MMEK 35. an aoteriou a ioa guisket kaer. ●(1911) KANNgwital 99/9. en hon hano eo guisket an iliz hag an aoter kaera ma 'z eo gellet. ●(1925) BUAZmadeg 5. ilizou goubariet brao ha guisket kaer.

    (2) (en plt de la messe, des vêpres) Qui a commencé.

    ●(1905) MRPL 75. An oferen a ioa gwisket / Pa zigouezent barz er porched. ●(1907) MVET 28. araok ma vo gwisket gousperou me vezo er vourc'h ! ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben, Gwezeg) Diwezat e vimp en iliz ; gwisket eo an oferenn-bred eur pennad 'zo.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...