Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 86 : de gwinizh-du (4251) à gwir-dreist (4300) :
  • gwinizh-du
    gwinizh-du

    coll.

    I.

    (1) Sarrazin, blé noir.

    ●(1732) GReg 98a. Blé noir, ou, blé sarrazin, tr. «güinis du. Van[netois] Gunuh-du. guneh-du.» ●398b. Farine de sarazin, tr. «bleud guynis du.» ●846a. Sarrasin, blé noir, tr. «Guïnis du.» ●(1744) L'Arm 32a. Blé-noir, sarazin, tr. «Gunéh-du.»

    ●(1849) LLB 64. Doar Pondi, gunehtu. ●404. Hadet én hou parkeu ha mell ha guneh-tu. ●(1857) CBF 2. e mare ar gwiniz-du, pe ann ed-du, tr. «à l'époque de la floraison du blé-noir.» ●39. pemp ha tri-ugent ostellad gwiniz-du, tr. «65 mesures d'un demi-boisseau de blé-noir.»

    ●(1919) FHAB Kerzu 182. êt da dranchat eun tamm douar da lakat gwiniz du. ●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.

    (2) plais. Marc'hadour gwinizh-du : charbonnier.

    ●(1928) LLLM II 241. Ar marc'hadour gwiniz dû. On appelle ainsi, par plaisanterie, les charbonniers.

    II. Aet ar moc'h war ar gwinizh-du : voir moc'h.

  • gwinizh-skandilh
    gwinizh-skandilh

    coll.

    (1) =

    ●(1732) GReg 440a. Froment blanc, tr. «guïniz scandilh.»

    (2) =

    ●(1732) GReg 440a. Froment rouge, ou froment locar, tr. «Près Quimper. Guïniz scandilh.»

  • gwinizh-Spagn
    gwinizh-Spagn

    coll. =

    ●(1866) FHB 54/14a. E Naonet (…) e c'hadont mesk a mesk id-du, piz, segal, querc'h, eiz ha guiniz-spagn.

  • gwinizh-Turki
    gwinizh-Turki

    coll. Maïs.

    ●(1732) GReg 440a. Froment d'inde, ou mays, tr. «guïniz turrucqy.»

  • gwinizheg
    gwinizheg

    f. –i, –où Champ de froment.

    ●(1732) GReg 440a. Terre ensemencée de froment, tr. «Guïnizecg. p. Guïnizegou.»

    ●(1821) GON 266b-267a. Gwinizek, s. f., tr. «Pièce de terre ou champ ensemencé de froment. Pl. gwinizégou.» ●(1849) LLB 377. Kenteh avel mé tei d'hou kuneheg glasat. ●(1878) BAY 13. gunéhek, tr. «Lieu plein de froment.»

    ●(1916) KZVr 163 - 16/04/16. Gwinizeg, park gwiniz. ●(1920) FHAB Meurzh 269. al lanneg a deu da veza eur winizog. ●(1935) DIHU 289/304. ur haer a ueniheg e zo adal demb !

  • gwinizhek
    gwinizhek

    adj. Fertile en froment.

    ●(1872) ROU 60. Guinizeg, tr. «fertile en froment.» ●(1890) MOA 101a. Terre abondante en blé, tr. «douar guinizek.»

  • gwinizhenn
    gwinizhenn

    f. –où

    (1) Pied de froment.

    ●(1849) LLB 386. én hou park é tal er hunehen. ●(1878) BAY 12. ur hunéhen, tr. «un plant de froment.» ●(1933) ALBR 74. N'ober ket a van ouzh ar gwinizennou tennet.

    (2) Grain de froment.

    ●(1659) SCger 63b. vn grain de blé, tr. «vr vinizen.» ●153b. guinizen, tr. «vn grain de blé.» ●(1732) GReg 439b. Grain de froment, tr. «Guïnizen. p. guïniz. Van[netois] gunehen. p. guneh.» ●467b. Grain de froment, tr. «Guïnizen. ur vinizen.»

    ●(1872) ROU 58. Ar guinizennou divoaned, tr. «les quelques (rares) graines de froment qui ont poussé.» ●(1878) BAY 12. ur hunéhen, tr. «un grain de froment.» ●(1890) MOA 82. quelques rares grains de froment poussant dans l'endroit le plus maigre, tr. «guinizennou diouanet el leac'h m'oa falla doareet.»

    ●(1909) FHAB Mezheven 162. kellida evel ar vinizen en douar.

  • gwinizhus
    gwinizhus

    adj. Fertile en froment.

    ●(1821) GON 267a. Gwinizuz, adj., tr. «Abondant en froment.» ●(1878) BAY 19. gunéhus, tr. «Qui produit du froment.»

  • gwink
    gwink

    m.

    (1) Regimbement, action de regimber.

    ●(1732) GReg 794a. Regimbement, tr. «guïnq.»

    ●(1931) VALL 667b. Ruade, tr. «gwink m.»

    (2) Taol gwink : (un) regimbement.

    ●(1903) MBJJ 207. Gwejo all, eun taul gwink, pa zonjet an nebeutan.

  • gwinkadenn
    gwinkadenn

    f. –où

    I. Ruade, regimbement.

    ●(1732) GReg 833a. Ruade, tr. «guyncadenn. p. ou. Van[netois] guyncqadeenn. p. éü.»

    ●(18--) KTB.ms 14 p 84. Distaga a ra d'ehan ur winkadenn.

    ●(1913) PRPR 20. eur winkaden digant eur marc'h var glipen e c'har. ●(1931) VALL 667b. Ruade, tr. «gwinkadenn f.»

    II. sens fig.

    (1) Ober ur winkadenn : regimber.

    ●(1996) GRVE 5. Eur wech ouspenn eet en grev ar venajerien / Diskwelet gante e oant kap c'hoaz d'ober eur winkadenn.

    (2) Ober e winkadenn diwezhañ : mourir.

    ●(1992) MDKA 100. Med piou 'n-eus laret dit-te 'm-oa greet ma gwinkadenn diwezañ ? ●(1994) HETO 5. o hortoz ar hoz tonton-mañ d'ober e winkadenn diwezañ.

  • gwinkal
    gwinkal

    v. intr.

    (1) (en plt d'une monture) Regimber, ruer.

    ●(1659) SCger 107a. ruer, tr. «guincal.» ●(1732) GReg 794a. Regimber, ruer des piez de derriere, n'obéir pas à l'éperon, tr. «guïncqal. pr. guïncqet.» ●834a. Ruer, parlant des chevaux, mulets, & ânes, tr. «Van[netois] & h[aute] Corn[ouaille] guyncqal. pr. guyncqet.»

    ●(1857) CBF 36. Gwinkal a ra, tr. «Il rue.» ●(1888) SBI II 90. pa ouïnco ar c'hezec all, tr. «quand rueront les autres chevaux.»

    ●(1903) MSLp xii 286. pet[it] tréc[orois] gwignqal ha diwignqal «ruer à plusieurs reprises, de côté et d'autre». ●(1931) VALL 667b. Ruer, tr. «gwinkal.» ●(1957) AMAH 105. Neuze’vat e skare e-maez en ur hinnoal didruez hag alies en ur winkal ha brammat ken ma venne ar c’hlinkadur ruziañ gant ar vezh.

    (2) litt. (en plt de la mer) Être déchaînée.

    ●(1956) LLMM 58/14. Pell 'zo he deus paouezet ar gazeg c'hlas da winkal hag an eil-gabiten a zo er mare-mañ ouzh ar stur.

    (3) plais. (en plt d’une poitrine de femme) Remuer dans tous les sens.

    ●(1963) LLMM 99/264. e winke o bronnoù en o justin evel daou gonifl kraouiet en ur sac’h.

  • gwinker
    gwinker

    adj. Rueur.

    ●(1732) GReg 834a. Cheval qui ruë, tr. «marc'h guyncqèr. Van[netois] jau guynqour.»

    ●(1931) VALL 667b. cheval qui rue, tr. «marc'h gwinker.»

  • gwinoufer
    gwinoufer

    m. Grincheux.

    ●(1965) BAHE 46/49. Gwinoufer = grignouz, grozmoler, chaoker, gouerouz, heg.

  • gwinoufl
    gwinoufl

    s. –ed = (?).

    ●(1962) TDBP ia 47. begou 'vel begou gwinoufled (1), tr. «(des figures) comme des figures pâles et amaigries. (1) j'ignore le sens originel de «gwinoufled» ; mais il évoque la pâleur et surtout la maigreur.»

  • gwint .1
    gwint .1

    adj.

    (1) Levis.

    ●(1732) GReg 570b. Levis, qui peut se lever, & se baisser, tr. «Guïnt.»

    (2) Porzh-gwint : pont-levis.

    ●(1732) GReg 571a. Pont levis, tr. «Porz guïnt. p. perzyer-guïnt.»

    ●(1870) FHB 281/155b. eun or var vaout a zo bet, ep mar, dirazhi, eur pors-guint. ●(18--) SAQ I 153. eur gedour e tal ar porz-guint.

  • gwint .2
    gwint .2

    f. Bascule pour tirer l'eau du puits.

    ●(1931) VALL 59a. Bascule ; pour tirer l'eau d'un puits, tr. «gwint f.»

  • gwint .3
    gwint .3

    m.

    (1) Impulsion, élan, ressort.

    ●(1872) ROU 75a. Je n'y puis atteindre, tr. «n'euz ket avoalc'h a vint ganein da lammet eno.» ●(1890) MOA 126b. Je n'y puis atteindre, tr. «n'euz ket a vint aoualc'h gan-en da lammet eno.»

    (2) =

    ●(1958) BLBR 110/4. En doare-ze ar gwint a roe dibrad d'ar marh hag ar harr e leah beza dalhmat gwint-diwint a jome kompez (...) Laouig a zo dem war bouez-traoñ, gwint warnañ, heurtet gant e garr. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)

    (3) Pont war wint : pont-levis.

    ●(1894) BUZmornik 454. he dourell hag he bount var vint.

  • gwint-diwint
    gwint-diwint

    adj. Qui se lève et s'abaisse.

    ●(1958) BLBR 110/4. ar harr e leah beza dalhmat gwint-diwint a jome kompez. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)

  • gwintadeg
    gwintadeg

    f. –où Culbutes à plusieurs.

    ●(1942) VALLsup 45a. (Faire faire la) culbute, tr. «gwintadenn f., à plusieurs gwintadeg f.»

  • gwintadenn
    gwintadenn

    f. –où

    (1) Saut pour monter, grimper sur qqc.

    ●(1940) LZBl Gouere/Eost 343. Distaga ra unan eus ar c'hezeg. Eur wintadenn war e gein, ha d'an daoulamm kuit...

    (2) Culbute.

    ●(1942) VALLsup 45a. (Faire faire la) culbute, tr. «gwintadenn f.»

  • gwintañ / gwintiñ
    gwintañ / gwintiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Soulever, guinder.

    ●(1499) Ca 106b. Guintaff. g. guinder et gourren.

    ●(1659) SCger 65b. hausser, tr. «guinta.» ●(1732) GReg 481b. Guinder, élever en haut, tr. «Guïntal. pr. guïntet. Van[netois] guïntal. guïnteiñ.»

    ●(1877) BSA 233. En eur boueza oberou santes Anna, e velimp ne d'int ket scanv, guinta a rint balansou an Aotrou Doue.

    ●(1931) VALL 703b. Soulever ; en basculant ou à l'aide d'une machine, tr. «gwinta.»

    (2) (sport) Gwintañ (d'an traoñ) : Soulever (qqn) pour le faire tomber à la lutte.

    ●(1838-1866) PRO.tj 148. Er gourennou, me a vouinte pautret.

    ●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. gwintra, tr. «renverser.»

    ►sens fig. Renverser (loi, etc.).

    ●(1919) FHAB Gouere 27. n'e ket lavaret ne wintrfe ket d'an traou al lezennou savet ken stank a-eneb. ●(1919) FHAB Kerzu 161. Kement-man a ziskouez pegen divergont eo bet gwintret d'an traou o hunvreou !

    (3) Gwintañ lemmen : sauter.

    ●(1909) KTLR 4. Var he phen ar c'houanen a vinte lemmen.

    (4) Jeter violemment, balancer.

    ●(1907) VBFV.bf 29b. guintein, v. a., tr. «lancer, jeter avec violence.» ●(1918) LILH 09 a viz Here. Trouz erbet meit bourboutereh 15 aerlestr é monet, ihuél, ihuél, trema pratel en argad de chervij de zeulagad d'er péhieu kanon e huint en Ankeu beta 5 pé 6 lèu é mesk er ré en des degaset ar er bed er brezél spontus ha méhus-men... ●(1934) BRUS 138. Jeter des pierres à, tr. «guintein mein get.»

    (5) Lancer, projeter, essorer, dresser.

    ●(1906) KANngalon Mezheven 137. An tour ’n em zistage splam var an oabl glaz, hag a vinte varzu an env he groaz kaer alaouret. ●(1906) BOBL Genver-C’hwevrer (d’après KBSA 180). En eur par berr, setu eun iliz en he sav, o winta beg he zour betek an oabl. ●(1942) DHKN 88. Arnonn ean ha guintein ur speg hir ha pintek, e goéhas ’tal me zreid.

    (6) Culbuter (des filles).

    ●(1886) SBI I 52. Guintra merc'hed, tr. «Renverser des filles sur le dos.» ●(18--) SBI II 94. madam Lez-hi-gouintra a lerer deuz he wreg, tr. «madame Se-laisse-jeter-bas est le nom qu'on donne à sa femme.»

    (7) Basculer.

    ●(1907) AVKA 316. Un ael d'an Aotro a diskennas deus an env, a dostaas deus gôloen ar be, a wintras anezhi a goste.

    II. V. intr.

    (1) Gwintañ kuit : sauter en l'air.

    ●(1923) ADML 62. ne skoent ket atao dres gant ho mailh hag ar greun a vinte kuit.

    (2) Sauter (dans qqc.).

    ●(1866) FHB 92/320a. Guinta 'ra en eul lam en unan ar malikinou.

    ●(1911) BUAZperrot 105. Hon ene a zo eur c'hastell krenv (...) mevellien (...) an drouk-spered a c'hed an dro da goueza var eur riboul distank bennak, da vinta dreizi ebarz.

    (3) Monter (sur).

    ●(1908) FHAB Gwengolo 266. gwint buhan var ar voger. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 210. an Tad a c'hellas gwintal war ar skourn kalet.

    (4) Gwintañ en e sav : se lever, se dresser.

    ●(1935) LZBl Du/Kerzu 278. An Tad a wint en e zav.

    (5) Regimber.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il regimbe contre l'epron, si c'est un cheual, tr. «gueintein ara doh er guentr'.»

    ●(1907) VBFV.bf 29b. guintein, v. n., tr. «ruer.»

    (6) Chavirer.

    ●(1907) VBFV.bf 29b. guintein, v. n., tr. «chavirer.»

    (7) =

    ●(1883) MIL 213. birou skanv a vinte en ear evel plun ampoezounet.

    (8) Se cabrer.

    ●(1931) VALL 88b. Cabrer (se), tr. «gwinta.»

    III. V. pron. réfl. En em wintañ.

    (1) S'installer en haut de qqc., monter (sur qqc.).

    ●(1866) LZBt Gouere 159. o stalian hon tronsado (pakajo) war lein hon c'hirri, hag ouz en em wintran ni hon-unan c'hoaz hueloc'h war-n-he.

    (2) Se hausser.

    ●(1906) KANngalon Gwengolo 207. Ha var beg he voutou ler tacher gros, ec'h en em vinte en dra c'helle.

  • gwinteiz
    gwinteiz

    adj.

    I. Levis.

    ●(1732) GReg 570b. Levis, qui peut se lever, & se baisser, tr. «guïnteyz.»

    II. Porzh-gwinteiz.

    (1) Pont-levis.

    ●(1732) GReg 571a. Pont levis, tr. «porz guïnteyz. p. perzyer-guïnteyz.»

    (2) Herse sarrasine, sarrasine.

    ●(1732) GReg 492a. Herse sarrasine, contre-porte suspenduë, tr. «Porz-guïnteyz. p. perzyer-guïnteyz.»

  • gwinteiz-puñs
    gwinteiz-puñs

    m. Bascule à puiser.

    ●(1732) GReg 168a. Cigogne, ou, bacule, machine pour puiser de l'eau d'un puits, tr. «Guynteiz-punçz. p. guynteizou-punçz.»

  • gwintell
    gwintell

    s.

    (1) War-wintell : en pente.

    ●(1879) ERNsup 155. war wintel, en pente, Trév[érec].

    (2) Pont-gwintell : pont-levis.

    ●(1937) TBBN 61. er pont-guintel saùet saùet d'er lué.

  • gwintellerez
    gwintellerez

    f. –ioù

    (1) Bascule.

    ●(1931) VALL 59a. Basculle, tr. «gwinellerez f.»

    (2) Guillotine, échafaud.

    ●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. gwintelerez, tr. «échafaud, potence.» ●(1931) VALL 348b. Guillotine, tr. «gwintellerez f. ed.»

  • gwinter
    gwinter

    adj. Pont-gwinter : pont-levis.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. pont leuis, tr. «point guinter, guinteris.» ●(1732) GReg 571a. Pont levis, tr. «Van[netois] pont guïndér. p. pontéu guïndér»

    ●(1856) VNA 16. un Pont-levis, tr. «ur Pond-Gùintér.»

  • gwinterell
    gwinterell

    f. –où

    (1) (?) Lacet pour chasser ; ressort (?).

    ●(1744) L’Arm 428a. Chaussetrape de passage, tr. «Gùinteræll. f.»

    ●(1849) LLB 201-202. er huinterel ged her / E saw a plomb d’el lué hag el las en hum cherr. ●(1878) BAY 14. guinterel, tr. «lacet.»

    ●(1907) VBFV.bf 29b. guinterel, f. pl. leu, tr. «verge d’un piège, ressort d’un lacs.»

    (2) (milit.) Trébuchet, catapulte.

    ●(1925) DIHU genver 252. Huezek guinterel vras e oè geton er huéh-men.

  • gwinterellañ
    gwinterellañ

    v. tr. d. Guinder.

    ●(1901) EPLQ 37. cornou[aille] gwinterella guinder, élever en l'air au moyen de machines Milin ms.

    ●(1931) VALL 703b. Soulever ; en basculant ou à l'aide d'une machine, tr. «gwinterella.»

  • gwinterez
    gwinterez

    f. Dor-winterez : porte de château-fort.

    ●(1931) VALL 359a. Herse (…) porte de château fort, tr. «dor-winterez f.»

  • gwinterez-puñs
    gwinterez-puñs

    f. Bascule à puiser.

    ●(1744) L'Arm 59a. Cigogne, tr. «Guintereéss-punce. f.»

  • gwinteris .1
    gwinteris .1

    adj.

    (1) Levis.

    ●(1732) GReg 570b. Levis, qui peut se lever, & se baisser, tr. «guïnteryz.»

    (2) Pont-gwinteris : pont-levis.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. pont leuis, tr. «point guinter, guinteris.» ●(1732) GReg 571a. Pont levis, tr. «pond guïnteryz. ponchou guïnteryz.»

  • gwinteris .2
    gwinteris .2

    m. –où Bascule à puiser.

    ●(1732) GReg 168a. Cigogne, ou, bacule, machine pour puiser de l'eau d'un puits, tr. «guynteriçz. p. guynteriçsou.»

  • gwintet
    gwintet

    adj.

    (1)

    ●(1942) DADO 17. E-barz korn ar pres, am eus ivez kavet eur voutailhad hini-dous graet gant ili-dant... hag am eus, evel just, gwintet ar voutailh…

    (2)

    ●(1954) VAZA 167. Ha bez’ veze amañ ha du-hont pezhioù pikoloù reier gwintet bern war vern, gwisket gant spoe ken tev, ken lufr ha voulouzenn ur vantell roue.

    (3) sens fig. Bezañ gwintet : être fier, hautain.

    ●(1908) KMAF 31. neuze ne oas ket gwintet evel breman.

  • gwintus
    gwintus

    adj. Pont gwintus : pont-levis.

    ●(1732) GReg 571a. Pont levis, tr. «Van[netois] pont guïntus. p. pontéu guïntus.»

  • gwinus
    gwinus

    adj.

    (1) Qui produit du vin.

    ●(1732) GReg 961b. Païs plein de vin, tr. «Bro guïnus.»

    ●(1931) VALL 784a. (pays) qui produit du vin, (année) favorable au vin, tr. «gwinus.»

    (2) Abondant en vin.

    ●(c.1500) Cb 105b. [guin] Jtem vinolentus / ta / tum. ga. plain de vins. b. guinus / pe mezier. ●Jnde merosus / a / um. g. plain de vin. b. guinus.

    ●(1732) GReg 961b. Cette année est abondante en vin, tr. «Ar bloaz-mâ a so guïnus bras.»

    (3) Vineux.

    ●(1732) GReg 962a. Vineux, euse, tr. «Guïnus.»

  • gwiñval
    gwiñval

    v. intr. Bouger, mouvoir.

    ●(1752) PEll 411. Gwingal, ne se dit gueres qu’en Léon & Treguer : ailleurs on dit Gwinwal, mouvoir, remuer, agiter, ébranler. ●412. Gwinval a la même signification que Gwingal.

  • gwinvel
    gwinvel

    m. (alimentation) Vin mêlé de miel.

    ●(1732) GReg 961b. Vin doux, mêlé de miel, ou de cassonnade, tr. «Guïn-vèl.»

  • gwiñver
    gwiñver

    m./f. –ed (zoologie) Écureuil.

    I.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 307). guicher, écurueil. ●(1499) Ca 105b. Guiufher. g. escureul. ●(1633) Nom 34b. Sciurus : escurieu : vr guicher.

    ●(1659) SCger 48a. ecurieu, tr. «guiber.» ●153a. guiber, tr. «ecurieu.» ●(1732) GReg 322a. Écureuil, petit animal sauvage, vif & leger, tr. «Guyber. p. guybered. guyufher. p. guyufhered. Van[netois] güiñver. p. güiñverëu.»

    ●(c.1825-1830) AJC 2209. eur has nac eur guinver. ●(1838) CGK 4. crapat en guis d'ar guinver. ●(1889) ISV 472. ar guic'her a gave dezhan e voa re a finv en he re [bugale].

    ●(1907) VBFV.fb 34a. écureuil, tr. «guinvér, m. (pl. ed).» ●(1910) EGBT 74. gwiber m., tr. «écureuil.» ●(1934) BRUS 248. Un écureuil tr. «ur guinvér –ed.» ●(1970) BHAF 48. evel eur wiver. ●(1982) PBLS 82. (Sant-Servez-Kallag) gwiñver, tr. «écureuil.»

    II.

    (1) Bezañ ker skañv hag ur gwiñver : être très léger et rapide.

    ●(1910) MAKE 21 E. Crocq. Ker skanv hag eur gwiber pe eur c'haz koad e pignas gant ar wezen kerez.

    (2) Bezañ gae evel ur gwiñver : être très joyeux.

    ●(1985) PBBO 93 (Ku) Botoa. Sens précis souvent inconnu à Bothoa, «écureuil» à Saint-Gilles-Pligeaux; figure dans la comparaison : gae evel ur gwibered.

  • gwiolañs
    gwiolañs

    voir violoñs

  • Gwion
    Gwion

    n. pr. Guy.

    ●(1839) BESquil 560. Sant Guy pé Guyon.

  • Gwioul
    Gwioul

    hydronyme Guiol

    ●(1911) BUAZperrot 527. douara reas en aber Gwioul, e Breiz-Uhel, var dro ar bloaz 548.

  • gwip
    gwip

    m. –où Œil de la penture.

    ●(1732) GReg 472a. Grenouille, fer creux dans lequel le fer d'une porte tourne, tr. «Guypp. p. guyppou.»

  • gwipad
    gwipad

    m. (alimentation)

    (1) Petit-lait.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 307). Guypat, petit-lait. ●(1499) Ca 106b. Guipat vide in queusuez. l. hoc serum / ri.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. petit lait, tr. «er scleran es el leah, deuren guimpat leah.» ●(1723) CHal 95. Guitot leah, tr. «clair de lait.» ●(1732) GReg 559a. Petit lait, ou clair de lait, ou lait clair, tr. «guympad. guypad. (Van[netois] guytot. guytot-leah. (Guympad est de la H[aute] Cor[nouaille].» ●(1744) L'Arm 212b. Clair de lait, tr. «Gùitott. m.» ●235a. Méguue, tr. «Gùitott : Gùitott-leah. m.» ●(1790) MG 212. ean e rei deoh crampoah ha qùin-pod guet hou ç'hani.

    ●(1876) TDE.BF 275a. Gwimpad, gwipad, s. m. C[ornouaille], tr. «Petit lait.»

    ●(1907) VBFV.fb 59a. petit lait, tr. «guitot, m. ; gwimpad, m.» ●(1910) EGBT 59. D'an hanv al labourerien a dor o sec'hed gant gwipad. ●(1913) HIVR 3. Leah, guitot, leah keijet get deur, chetu ou ivaj.

    (2) Laezh gwipad : petit-lait.

    ●(1876) TDE.BF 275a. Gwipat, sorte d'adjectif. C[ornouaille] Leaz gwipat, petit-lait, lait aigri ou tourné.

    (3) Bouillon de soupe.

    ●(1974) YABA 14.12. Ne garan ket e vè ur bochad daoulagad, ar er gwimpad. ●(1974) LIMO 14 décembre. Daoulagad ar er gwimpad, des yeux sur la soupe (gwimpad indique plus précisément le liquide de la soupe.

  • Gwipavaz
    Gwipavaz

    n. de l. Guipavas.

    ●(1825-1830) AJC 2563. songal a ren nem vond mar tabchen guilpava. ●(18--) MILg 323-4. a be leac’h egile... Brud anezhan zo choaz / gant grac’hed koz Gouenou ha gant re Vipavaz. ●(1866) FHB 50/393b. so hanvet vikel e Guipavas. ●(1869) FHB 231/176a. Lois-Mari Kervennic, euz a Vipavas. ●247/298b. eat d’ar mission da C’huipavas. ●(1877) EKG I 111. hano persoun Guipavas, persoun Plabennec, kure Guilers, kure Ploumoger, kure Lanrivoare, etc... ●(1884) BUZmorvan 720. Tugdon en em dennaz e kostez Guipavas. ●(1890) MOA 21a. Guik-Pavas ; - Guipavas. ●(c. 1890) CFB 69b. Pegouls ec'h arruimp-ni e Guipavas ?

    ●(1905) ALMA 63. Gwipavaz. ●(1907) MVET 15. parrez Gwipavas. ●(1911) BUAZmadeg 710. Sant Tugdon euz kostez Guipavaz. ●(1923) FHAB Gwengolo 9/333. Epad teir zizun e talc'hjont penn d'ar jeneral Canclaux, kanna a rejont anezan, end-eeun, e kichenik Guipavas, met goude emgann Kergidu, e Plougoulm, ar Vretoned a fallgalonas hag a blegas dirag an Dispac'herien.

  • Gwipavaziz
    Gwipavaziz

    pl. Habitants de Guipavas.

    ●(1890) MOA 21a. guipavaziz.

  • Gwiproñvel
    Gwiproñvel

    n. de l. Guipronvel.

    ●(1890) MOA 21a. Guipronvel.

    ●(1904) KANngalon Du 261. E Goeled-Leon ez euz brema eur vanden laeroun ilizou ha n'o deuz ean ebed. Enn eur miz pe var dro o deuz laeret ilizou Gouesnou, Guilers, Lokournan, Milizac, Vourc'h-Ven, Guipronvel, Guitalmeze, Kerber-Brest, Recouranz-Brest, Loc-Maria Plouzane, Sant-Sebastian e Loc-Maria, hag Itroun Varia Trezian e Plouarzel.

  • gwir .1
    gwir .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Vrai.

    (1) (en plt de qqn) Vrai.

    (2) (en plt de qqc.) Vrai.

    ●(1659) SCger 126a. vray, tr. «guir.»

    ●(1869) SAG 234. bizkoaz n’oc’h-euz lavaret netra guiroc’h. ●(1872) ROU 108b. Ce n’est pas vraisemblable, tr. «Neket doareed da veza gwir.»

    ●(1910) FHAB Gwengolo 257. en diche gwelet difazi pegen gwir e oa komzou sant Aogustin.

    (3) Gwir eo : c’est vrai.

    ●(1925) SATR 8. N’oc’h ken yaouank, Mona gwir eo ; koulskoude, c’houi ’zo iskuit c’hoaz.

    B. [avant le subst. + lénition]

    ●(14--) Jer.ms 205. Avoultr vyll rybaot lazr / Ac evel se en compsou cazr / Da guyr Impalazr hep azrec, tr. « Vil bâtard, ribaud voleur, / Sont-ce là de belles paroles / (A adresser) à un véritable empereur, sans regret ? »

    ●(1862) JKS 39. dre drec’hi he wall-ioulou eo e teu ann den da veza eur gwir vanac’h. ●93. Ann hini a vev er gwir beoc’h ne ziskred war nep den.

    ●(1908) FHAB Here 308. n’int ket gwir laeron, deskerrien marteze.

    C. [après le subst.] Véritable.

    ●(1505) Vc 11. promecza guyr an tad hep mar, tr. «Vrai promesse du Père, sans aucun doute.»

    ●(1902) PIGO i 106. Neuze e welaz e vreur-kaer en e stumm gwir (...) an Ankou e-unan. ●(1945) DWCZ 32. oc’h embann keleier gwir, keleier hanter-wir ha zoken keleier na vez netra wir anezo.

    D.

    (1) Ma ve gwir a lavarfec’h ! : puissiez-vous dire vrai !

    ●(1869) SAG 278. Ma ve guir a lavarfac’h, Maturin ! ●(1872) ROU 53. Ma ve guir a livirit !

    (2) Dont da wir, da vezañ gwir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1861) BSJ 262. hag é bromess ne za quet hoah de vout gùir. ●(1882) BAR 123. deuet eo da vuir ar pez en devoe lavaret an Aotrou Doue. ●(1889) SFA 38. oa deuet he c’her da vir. ●(1894) BUZmornik 435. ken na zeui da vir ar pez am euz diskleriet.

    ●(1904) SKRS i 212. He gomzou a deuas da vir. ●(1907) KANngalon Gouere 438. Nag a vech e velomp en dro deomp a istor-ze o tont da vir ! ●(1907) AVKA 3. abalamour n’et eus ket kredet ma c’homzo hag a deuio da wir en ho c’houlz. ●52. Setu ma teue da wir lavar Izaï. ●(1911) BUAZperrot 131-132. profesiou (…) hag a welomp o tont da wir gant an amzer. ●173. Tri bloaz goude e welet al lavar-ze dija o tont da wir. ●(1934) PONT 25. Lod eus he c’homzou ne zalejont ket evit dont da wir. ●(1939) MGGD 54. lakaat huñvreou ar roue da zont da wir.

    (3) En em gavout da wir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1882) BAR 58 & 122. rag kement a zo bet lavaret dehoc’h aberz Doue en em gavo da vuir.

    (4) Kavout e wir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1861) BSJ 249. Ol er profætieu brudet ar-n-an e ya de gavèt ou gùir. ●252. é ma deit er profæti-men de vout gùit : Ne dorrehet quet me isquern. Cavet hi doé a bêl-quênt hi gùir én oén daibret de Basq.

    (5) Degas da wir : réaliser.

    ●(1880) SAB 95. seveni, digass da vir e kever an dud keiz ar bromessa grêt dezo. ●(1888) SAQ i 314. fall da zevenoud, da zigas ho ger da vir.

    ●(1934) PONT 29. Hag ar gourdrouzou n’int ket, eus e berz, spountaillou bugale na koumoul avel. O digas a ra da wir hervez e c’hoant.

    II. Adv.

    A. =

    ●(1530) Pm 179. Heman en tensor enoret / Nep a mir guir ne pirill quet, tr. «Ceci est le trésor honoré, / (Tel) que quiconque conserve fidèlement ne périt point.»

    B. Loc. adv.

    (1) Evit gwir lavarout : pour dire vrai.

    ●(c.1785) VO 75. hac eit guir larét. ●(1790) MG 399. Rac, eit gùir laret, me hum istimai.

    ●(1856) VNA 167. A dire le vrai, tr. «Eit gùir larèt.»

    (2) Evit gwir : en vérité.

    ●(1878) EKG ii 78. easoc’h oa ive, evit guir.

    ●(1910) MAKE 94. Hag, evit gwir, antronoz vintin e oe lezet gwad da zaout ar maner. ●(1911) BUAZperrot 188. labour denn evit gwir. ●(1961) LLMM 86/156. Evit gwir, e ouie an holl er gêriadenn e oa David gaezh den d’e vanne.

    (3) Gwir pe c’haou : vrai ou faux.

    ●(1924) BILZbubr 39/868. pa vije eur c’hlemm enep hini pe hini eus ar bôtred, gwir pe c’haou, ar wialenn ac’h ê en-dro.

    (4) Dre wir gaouded : du fond du cœur.

    ●(1650) Nlou 489. Dre guir gaudet dont santel de guelet, tr. «de venir le voir saintement du fond du cœur.»

    (5) Da wir : en vrai, véritablement.

    ●(1903) MBJJ 148. Da wir, treuzi ’ra ar voger. ●(1908) PIGO ii 153. Da wir, Julig e oa hen e-unan.

    (6) Gant gwir abeg : à juste titre, avec juste raison.

    ●(1862) JKS.lam 115. Mar teuont d’ho tamall gant gwir abek. ●(1866) FHB 69/132. Gant guir abeg e c’houzanvomp. ●(1866) SEV 229. Sant Jermen (…) a lavare gant gwir abek : Evel ma’z eo an alan eur merk anat (…).

    ●(1933) ALBR 80. Gant gwir abeg, en em unan ar bed kristen gant Bro Iverzon.

    (7) Gant gwir varn : à juste titre.

    ●(1866) FHB 69/131b. Ret a oe senti, hag e leverjont etrezho : gant guir-varn eo e c’houzanvomp kement-ma, rak pec’het hor boa enep hor breur.

    III.

    (1) Ker (gwir, sur) ha ma'z eus pemp biz war ma dorn : assuré, très vrai.

    ●(1909) HBAL 30 (L) L. Helies. Ia, sur oun; ken sur a ma zeuz pemp biz var va dorn. ●(1920) FHAB Mae 337 (L) Y.-V. Perrot. Ker gwir eo, Jakou, ha ma'z eus pemp biz ouz va dourn ! ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 6 (L) Y.-V. Perrot. Ha gwir ? / Ker gwir ha ma 'z eus pemp biz war va dourn-me; gwelet a reoc'h ha fazia a ran. ●(1932) FHAB Du 461 (L) Y.-V. Perrot. Mat an dra-se a zo ker gwir ha ma'z eus pemp biz ouz va dorn. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 209 (L) H. Caouissin. Ya ! m'hen tou, ker gwir ha ma'z eus pemp biz ouz an dourn-se !

    (2) Gwir evel an Aviel : voir Aviel.

    (3) Gwir evel ar Bater : voir Pater.

  • gwir .2
    gwir .2

    m. –ioù

    I.

    (1) Vérité.

    ●(1732) GReg 263b. Demêler le vrai d'avec le faux, tr. «Diffaranti ar güir diouc'h ar gaou.»

    (2) Kaout gwir : avoir le droit.

    ●(1732) GReg 968a. Avoir voix en chapitre, tr. «Cahout guïr da rei e voüez.»

    ●(1846) DGG 142. pa douomp dirac justiç pe dirac tud pere o deus guir d'hon lacaat wat hon lê. ●(1870) FHB 263/10a. diskleriet gant ar re ho deus gwir d'ho rei da anaout. ●(1893) IAI 175. enn tu all d'ar pez o doa gwir da gaout.

    ●(1914) KANNgwital 145/491. eur maread a gred o deuz guir da veza e peb tra par an eil hag egile. ●(1925) BUAZmadeg 206. rei da bep hini ar pez en deuz guir da gaout. ●450. Ar gristenien o deuz gwir da gaout perz e promesaou ar Verc'hez. ●(1949) KROB 10/1. ar gopr en deus gwir da gaout.

    (5) D'ar gwir : au vrai.

    ●(1659) SCger 126a. sçauoir au vray, tr. «gouzout d'ar guir.»

    II. (domaine du droit)

    (1) Droit (en général).

    ●(14--) Jer.ms 55. Pan sentis a enep guyr rehyr ouz drouc pryent, tr. «Quand j'ai obéi contre la justice trop longtemps à un ordre mauvais.» ●(1499) Ca 89a. [fur] Jtem iuris peritus / ta / tum. g. saigez de droit. b. fur en guir. ●106b. Guir g droit. ●(1557) B I 496. eguit ma guir ez eu hir martires rac maz ten fres (variante : tenfres) proces an heresy, tr. «et pour ma cause, elle souffre un long martyre ; car on la met en jugement pour sa foi.»

    ●(1659) SCger 46a. le droit, tr. «ar guir.»

    ●(1856) VNA 198. contre toute justice, tr. «inemb d'er gùir ha ræson.»

    ●(1911) SKRS II 179. troka he wiriou a bab hena ouz ar blijadur da zibri eur pladad legumach.

    (2) Gwir war udb. : droit sur qqc.

    ●(1898) CDFi 09 avril 1c. da grenvaat gwir ar perc'henn war an traou a zo d'ezhan.

    (3) Dre wir : par droit.

    ●(1907) KANngalon Ebrel 380. an ti-ze 'zo d'an Iliz dre vir. ●(1907) KANngalon Gouere 447. Tinzor an Oferen ne dalvez ket d'an anaoun dre vir. ●(1911) BUAZperrot 80. E bro Israël, dre wir ar c'hrouadur a oa d'ar vamm da zevel betek e bemp bloaz.

    (4) (religion) Gwir an Iliz : droit canon.

    ●(1732) GReg 133b. Droit Canon, tr. «Güir an Iliz. güir reol an Ilis.»

    (5) Coutume.

    ●(1732) GReg 228a. Coutume, droit particulier qu'on leve en plusieurs endroits aux jours de foires, d'assemblées pour l'entretien des ponts, des passages, &c., tr. «guïr.»

    (6) Sevel ar gwir : lever la coutume.

    ●(1732) GReg 228a-b. Lever la coûtume, tr. «sevel ar guïr.»

    (7) Gwir ha font : Fonds et droit.

    ●(1890) MOA 226a. Fonds et droits, tr. «guir ha fount.»

    ●(1926) FHAB Mezheven 227. kuzulierien ti ar Prefed (…) a zisklerias er bloavez 1817 e oa bet roet ar chapel gwir ha fond da iliz Kerfeunteun. ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    (8) E gwir hag e font : fonds et droits.

    ●(1849) GBI II 294. Talvoudèges pewar mill skoed 'm boa bet / En gwir hag en fond gant ma fried, tr. «J'eus la valeur de quatre mille écus, / Fonds et droits, avec ma femme.»

    (9) [plur.] Les droits afférents.

    ●(1732) GReg 43a-b. Il a eu pour partage la maison principale avec toutes ses appartenances, tr. «Evit e lod èn deus bet ar peñlec’h gand e oll virou.»

    (10) Enep gwir : contre le droit.

    ●(1907) KANngalon Genver 311. lamet digant ho ferc’hen ha roet enep guir, dre eul laeronsi patant hag euzuz, d’ar gommun pe d’an ti kear.

    (11) Sevel ur gwir : lever une taxe.

    ●(1847) FVR 220. Ar c’hustum a oa ur gwir pehini a zavet er marc’hajou. ●Ann taillo, a oa gwiriou pere a zavet diwar bep seurt traou.

  • gwir wellañ
    gwir wellañ

    adv.

    (1) Bezañ gwir wellañ o =

    ●(1879) BMN 172. E creiz ma oa guir vella o labourat evit silvidigez an eneou. ●(1869) HTC 12. Epad m'edont guir vella o labourat. ●141. P'edont guir vella oc'h en em ganna. ●(1894) BUZmornik 479. a greiz m'edo guir vella o pedi. ●(18--) MILg 209. Pa édo guir vella en é vro.

    (2) En e wir wellañ = a-zevri, da vat.

    ●(1866) FHB 53/5b. A greiz m'edo en he guir vella.

    ●(1923) FHAB Du 433. A greiz m'edont en o gwir wella oc'h ober hent. ●(1926) FHAB Genver 28. a greiz m'edo evelse, en e wir wella, gand e ardou, ar c'hanfart all a zigouezas. ●(1928) FHAB Mezheven 215. Dres, p'edo o kerzet, en e wir wella, setu ma wel eur c'had o vont eus a dre e dreid. ●(1929) FHAB Mae 175. Breman ez eus 1.400 vloaz, endra m'edo ar Zaozon, en o gwir wella, o waska ar Vretoned.

    (3) Ober e wir wellañ : faire tout son possible, faire au mieux de ses capacités.

    ●(1949) LLMM 17/28. Va gwir wellañ a rin. ●(1950) LLMM 23/26. E wir wellañ a raio, emezañ...

    (4) En e wir wellañ : dans la force de l'âge, en plein possession de ses moyens, au top de sa forme.

    ●(1923) FHAB Gouere 242. Daou ugent vloaz ! eo oad an den en e wir wella. ●(1932) FHAB Kerzu 493. Sebastian ar Balp – hag a oa en e wir wella, 30 vloaz, – ma ne vije ket bet lazet, dre drubarderez, evel ma voe, en divije, da gredi eo, torret he ereou d'hor Breiz. ●(1934) FHAB Mezheven 260. Yer hag a zo en o gwir wella p'o lazer ha nann yer hanter glanv pe varo dre glenved. ●(1934) FHAB Gouere 276. stumm eur vaouez eta hag a zo c'hoaz en he gwir wella, e kreiz he nerz hag he gened. ●(1935) FHAB Ebrel 177. War gorf ar stourmer kalonek, diskaret, en e wir wella, d'e bevar bloaz ha tregont.

    (5) En e wir wellañ : à sa meilleur époque, à son apogée, en pleine maturité, prospérité.

    ●(1927) FHAB Gouere 133. p'edo pardon ar Seiz Sant en e wir wella, da lavaret eo breman ez eus pemp kant vloaz. ●(1929) FHAB Mae 162. P'edo Breiz en he gwir wella, distag a-grenn diouz ar rouanteleziou all, ha ker mestrez en he zi ha roue Pariz en e hini.

    (6) Ar gwir wellañ =

    ●(18--) SAQ I 161. E kreiz ar guir vella plijadur, setu hoc'h en em ziskuez eun dorn mysterius.

    (6) C'hoari d'ar wir wellañ = (?) bezañ an hini gwellañ (?).

    ●(1955) STBJ 172. e c'hoariemp adarre d'ar wir-wella.

    (7) E gwir wellañ =

    ●(1847) BDJ 24. Mes a greiz ma hedo tad Samha e gur-welha.

  • gwir-dreist
    gwir-dreist

    m. Privilège.

    ●(1931) VALL 593b. Privilège, tr. «gwir-dreist m.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...