Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 88 : de gwiskin (4351) à gwrac_h-lann (4400) :
  • gwiskiñ
    gwiskiñ

    voir gwiskañ

  • gwiskoul-
    gwiskoul-

    voir biskoul-

  • Gwiskriv
    Gwiskriv

    n. de l. Guiscriff.

    I. Gwiskriv.

    (1792-1815) CHCH 30. Ma karfé pautret Gourin, Guiscriff ha Langonnet. ●(1847) FVR 288. Persoun Gwiskriff a dremenaz da Vro-Zaoz e 1792. ●(1878) SVE 973. E Gwiskrif, war veg eur bal, / N’euz nemet rogn, laou ha gal.

    (1902) LZBg Mae 101. Guiskri. ●(1906) DIHU 18/V. a Huiskriù. ●(1906) BOBL 17 mars 78/2b. Ne weler ket pikol kristenien trec’h da re parrez Guiskri. ●(1925) FHAB Mezeven 223. diou barrez douar ouz douar gant Gwiskri. ●(1929) MKRN 17. e Guiskri da vitin. ●23. Paotred Skaer ha Guiskri oc’h ober zin ar groaz, tr. «des gars de Scaër et de Guiscriff faire le signe de la croix.» ●(1934) BRUS 297. Guiskriù.

    II.

    (1) (Devise de maison noble)

    (1732) GReg 847b. Penn-eaucq, maison noble en Guïscriff, Diocese de Quimper, qui a pour armes, trois hures de saumons.

    (2) (Dicton)

    (1878) SVE 973. E Gwiskrif, war veg eur bal, / N'euz nemet rogn, laou ha gal.

    (3)

    (1929) MKRN 181. Il y a une cinquantaine d'années, un notaire de cette localité, originaire du pays d'Hennebont, adressait, deux ou trois fois par an, aux braconniers de Guiscriff, cet avis que tout le monde savait par cœur : Più benek e huelein stennein picheu, lindageu, burlinkenneu ha tapein d'ein me chas, m'er hasei d'en tribunal de Bondi ! Quiconque tendra des pièges, des lacets, des rets (?) et prendra mes chiens, je le citerai devant le tribunal de Pontivy !

    (4) (Rimaille)

    (1957) SKOL 5/10/46. ar pintig : / Mar em bez ur mab, me hen desko da lenn.. ha da skriiiivañ ! / Pelec'h emañ an hent da vont da Wiskrioù, c'hwiou ?

    III. [Nom de famille]

    (1970) NFBT 88 N° 682. Guiscriff.

    IV. [Toponymie locale]

    (1929) MKRN 18. paotred Zaone [= Saint-Maudé].

  • gwisou
    gwisou

    pl. =

    (1926) FHAB Mezheven 238. p'oan nevez aet dindan ar gwele n'oan ket re lorc'hus, met, pa ouien e oa aet egile ebarz, oa laoskaet ar gwisou warnon.

  • gwispid
    gwispid

    coll.

    (1) Biscuits.

    (1659) SCger 14b. biscuit, tr. «bispit.» ●(1732) GReg 96b. Biscuit, tr. «Güispeden. p. guispid. bispeden. p. bispid»

    (1931) VALL 68a. Biscuit, tr. «gwispid (et bispid) col. sg. gwispidenn f. et gwespidenn.»

    (2) Gwispid-mor : biscuits de vaisseau.

    (1732) GReg 96b. Biscuits de vaisseau, tr. «Güispid-vor. bispid-vor

    (3) Bara-gwispid / bara-bispid : biscuit.

    (1633) Nom 57b. Panis nauticus, biscoctus, buccellatus : biscuit : biscuiden, pe bara bispit.

    (1659) SCger 131a. bara bispit ou guispit, tr. «biscuit.»

    gwispidenn f. –où Biscuit.

    (1732) GReg 96b. Biscuit, tr. «Güispeden. p. guispid. bispeden. p. bispid.»

    (1931) VALL 68a. Biscuit, tr. «gwispid (et bispid) col. sg. gwispidenn f. et gwespidenn

  • gwispiderezh
    gwispiderezh

    f. –ioù Biscuiterie.

    (1931) VALL 68a. Biscuiterie, tr. «gwespiderez f. pl. ou

  • gwispidiñ
    gwispidiñ

    v. tr. d. Biscuiter.

    (1931) VALL 68a. Biscuiter, tr. «gwespidi, gwespida

  • gwispon
    gwispon

    m. –où Guipon.

    (1723) CHal 96. Guscon, tr. «Fobert.» ●(1732) GReg 481b. Guipon, sorte de gros pinceau pour gaudronner, ou pour ssuiver un vaisseau, tr. «Guïspon. p. guïsponou. Van[netois] guïsqon. p. ëu.» ●Guipon pour blanchir une paroi, tr. «Guïspon. p. guïsponou

  • gwisponadenn
    gwisponadenn

    f. –où Badigeonnage.

    (1931) VALL 53b. (un) badigeonnage, tr. «gwisponadenn f.»

  • gwisponadur
    gwisponadur

    m. –ioù Badigeon.

    (1732) GReg 97b. Blanchissage d'une chambre, d'une maison, tr. «güispônadur. »

    (1931) VALL 53b. Badigeon, tr. «gwisponadur m.»

  • gwisponañ / gwisponiñ
    gwisponañ / gwisponiñ

    v. tr. d. Enduire, badigeonner.

    (1499) Ca 106b. Guisponaff vide in plastr. ●160a. Jtez gipso / as. b. induaff guisponaff.

    (1732) GReg 97b. Blanchir une chambre, une maison, tr. «güispôna. pr. güispônet.» ●(1744) L'Arm 132a. Enduire, tr. «Gussconnein ou conna.» ●135a Ensouffrer, tr. «Gussconnein guett chouffre.»

    (1914) DFBP 117b. enduire, tr. «Gwispona.» ●(1931) VALL 53b. Badigeonner, tr. «gwispona

  • gwisponer
    gwisponer

    m. –ion Badigeonneur.

    (1732) GReg 98a. Blanchisseur de parois, tr. «güispônèr. p. yen

    (1931) VALL 53b. Badigeonneur, tr. «gwisponer m. pl. ien

  • gwisponerezh
    gwisponerezh

    m. Badigeonnage.

    (1931) VALL 53b. Badigeonnage, action de badigeonner, tr. «gwisponerez m.»

  • gwisponet
    gwisponet

    adj.

    (1) Badigeonné.

    (1982) PBLS 92. (Sant-Servez-Kallag) gwisponet, tr. «badigeonné.»

    (2) (Métal) plaqué.

    (1982) PBLS 92. (Sant-Servez-Kallag) gwisponet, tr. «plaqué (métal).» ●houarn gwisponet, tr. «inox.»

  • gwisponiñ
    gwisponiñ

    voir gwisponañ

  • gwistinn
    gwistinn

    voir gweskenn

  • Gwitaliz-Meze
    Gwitaliz-Meze

    pl. Habitants de Ploudalmézeau.

    (1890) MOA 24a. Guitaliz-mede. ●30. Guitaliz-Mede.

    (1911) KANNgwital 108/88. Guitalismeze a zo sent, evel ma ouezer pell zo. ●(1925) KANNgwital 275/2. anavezet mad gant Guitalismeze. ●(1925) FHAB Gwengolo 356. Ho tud koz d’eoc’h c’houi, Gwitalizmeze, a yeas, a verniou, d’e zealou da Lesneven. ●(1964) CAIR 143b. Gwitaliz-Meze.

  • Gwitalmeze
    Gwitalmeze

    n. de l. Ploudalmézeau.

    I.

    (1) Gwitalmeze.

    (1865) FHB 1/7b. Dillun kenta 6 fevrer, e Guitalmeze. ●(1878) EKG II 258. dioc'h ar c'helou a zigase d'ezhan an Aoutrou Karo, barner a beoc'h e Guitalmeze. (...) hag e teue aliez zoken da Vitalmeze. ●(1879-1880) SVE 185. Guitalmeze. ●(1890) MOA 24a. Guitelmeze.

    (1904) KANngalon Du 261. Enn eur miz pe var dro o deuz laeret ilizou Gouesnou, Guilers, Lokournan, Milizac, Vourc'h-Ven, Guipronvel, Guitalmeze, Kerber-Brest, Recouranz-Brest, Loc-Maria Plouzane, Sant-Sebastian e Loc-Maria, hag Itroun Varia Trezian e Plouarzel. ●(1905) ALMA 32. Gwitalmeze. ●(1910) ISBR 52. e zou deit de vout Guitalmezé. ●(1920) KANTgwitalmeze I. Kantikou evit kantoun Guitalmeze. ●(1925) KANNgwital 274/10. en hon iliz Guitalmeze. ●(1929) LAPK 68. aotrou Person Gwitalmeze. ●(1932) KELD 70. Gwitalmeze.

    (2) Ploudalmeze.

    (1847) FVR 285. Ar Meur, belek a Bloudalmezeau. ●(1865) FHB 29/225a. ilis Ploudalmeze. ●(1867) FHB 138/271b. Aotrou Person Ploudalmeze.(1869) FHB 238/231a. Eujen-Fransez-Mari Cornic, euz a Bloudalmeze.

    (3) (Ancien) Telmedonia : Talmeze.

    (1688) DOctrinal 192. ha pazedo avel d’ar quær-ma é bacq é telmedonia é rencontras ur Berger d’ar Cont Guythurus.

    II.

    (1) Devise de maison noble.

    (1667) ARmorial 142. Kerlech en Guitalmezel Evesché de Leon, B. portoit pour armes antiques d’azur à dix grillets ou sonnettes d’argent 4. 3. 2. & 1. maintenant celles du Chastel, & pour deuise mar char doué, si Dieu veut.

    (2) [Toponymie locale]

    (1921) PGAZ 13. plac’h ar presbital a ioa o vont varzu Porz-Kerreunou, drant ha skanv he bale. ●(1925) KANNgwital 275/8. ar ru Vras (...) ru an Archerien, ru ar Mogeriou, ru Lannilis, plasen an Uiou (...) Var blasen ar C'hezek.

  • Gwitalmeziz
    Gwitalmeziz

    pl. Habitants de Ploudalmézeau.

    (1959) BRUD 10/8. Marteze Gwitalmeziz a vo droug en o houkoug.

  • Gwitevede
    Gwitevede

    n. de l. Plouzévédé.

    I.

    (1) Gwitevede.

    (1865) FHB 2/16a. D’al lun 6 meurs, Guitevede, da 10 heur. ●(1877) EKG I 144. Per Prigent, a Vitevede, a ioa e penn tud he barrez. ●(1884) BUZmorvan 418. Ar zant-ma a ioa ganet e maner Lanrioull e Guitevede, teir leo dioc’h Kastell. ●(1894) BUZmornik 418. Ar zant-ma a ioa ganet e maner Lanrioull e Guitevede, teir leo dioc'h Kastell.

    (1907) MVET 76. da Landivicho, da Witevede, da Lannilis ha da Gastell zoken. ●(1909) MMEK 186. aotrou persoun Guitevede. ●(1911) BUAZmadeg 401. Ar zant-man a zo ganet en eskopti Leon, e Lanrioul Guitevede.(1915) HBPR 79. E Guitevede e oa bet hanvet, ive, eur belek intru. ●(1923) FHAB Mae 5/189. ha ginidik eus a Witevede. ●(1928) FHAB Genver/22. unan eus personed Gwitevede. ●(1932) KELD 70. Gwitevede.

    (1923) FHAB Mae 5/189. daoust hag unan bennak e Gwite a c'hellfe kaout ivez hano-familh an den kalonek-ze.

    (2) Plouzevede.

    (1847) FVR 195. tud Plouzevede. ●(1865) FHB 17/136a. Cail, eus a Blouzévédé. ●31/248a. An aotrou Masson, nevez beleguet, vikel e Plouzevede.

    II. [Toponymie locale]

    (1834) KKK 60. Evit abégou a-énep, itrounezed, a lavaraz aman ann danéveller, em-euz leset Berven hag he skeudennou gadaluz sioul. ●(1865) FHB 1/7b. e Berven. ●(1877) EKG I 143. mez an darn-vuia a dec'haz dre an hent braz a iea euz a Gastel da Verven, ha me a ioa gand ar re-man. ●145. e sao Milin-ar-Stank, e tu Berven. (...) en em guzet a rechomp enn eur goaremm lann azioc'h kanol Milin-ar-Stank. ●146. etre Milin-ar-Stank ha Kroaz-Mean. ●(1878) EKG II 173. E Landeboc'her, paotred Guillou Berthou hag ho amezeien. ●224. mont a riz er meaz euz ar bourk, var hent Guitevede da Gervinojenn, el leac'h ma kaviz eun tammik skeul. ●(1884) BUZmorvan 418. Ar zant-ma a ioa ganet e maner Lanrioull e Guitevede, teir leo dioc’h Kastell. ●(1894) BUZmornik 418. Ar zant-ma a ioa ganet e maner Lanrioull e Guitevede.

    (1905) ALMA 63. Berven (e Gwitevede). ●(1909) MMEK 186. hogen Lanrioul a zo e kichenik Berven. ●(1911) BUAZmadeg 401. Ar zant-man a zo ganet en eskopti Leon, e Lanrioul Guitevede. ●(1922) GLPI 21. Donet a raent, michans, eus foar Vikêl Berven. ●(1928) FHAB Genver/21. war unan eus noasa hag edusa tosennou Gorre-Leon, eman Berven. ●22. Ne anavezer netra war Verven a-raok ar XVIvet kantved. (…) War a lavar ar re goz ez eus bet Menec'h Ruz o chom e Berven. E Meaz-Minihy eo ez edont o chom. (…) Ar chapelig-ze, anvet ar Penity, a zo c'hoaz en he sav. (…) Eur baourez eus a Gervojan. ●23. sant Herve a zo bet ganet, harp eno, e parrez Gwitevede, e maner Lanrigour, - a anver breman Lanrioul, - el lec'h ma 'z eus c'hoaz eun dachenn zouar hag a anver atao beredig sant Herve. ●27. Gwelet a raer c'hoaz, e kichen Meskanton, ar groaz.

  • Gwitevediz
    Gwitevediz

    pl. Habitants de Plouzévédé.

    (1909) MMEK 185. diskibien sant Paol a gavaz Guitevediz.

  • gwitibunan
    gwitibunan

    adv.

    (1) Tous sans exception.

    (1530) Pm 285. Goude hon respet en bet man / dre lyngn maz pynhomp entromp glan / Guytebunan dan letany, tr. «Après notre terme dans ce monde, / Afin que, par lignées, nous montions entre nous purement, / Tous sans exception, vers la joie céleste.» ●(1557) B I 390. Eza detry maz ouch y glan / Eomp guytibunan a hanenn, tr. «Allons vite, tous tant que nous sommes, quittons ce lieu.» ●794. Redomp breman guitebunan dan ty / Rac na vemp ny heb sy disconfiet, tr. «rentrons en courant à la maison, de peur d'être entièrement détruits.» ●(1576) H 5. ganet uez a mari hon mam guittibunan, tr. « born of Mary mother of each of us. » ●7. a adorer gant an tat han map un doue guytibunan, tr. « who is worshipped with the Father and the Son, one God each. » ●(1622) Do 64. Ha pan duy monet an bet man / Gryt don anaffon ytron glan / Monet saccun guytibunan / Dan Barados dan reposuan, tr. «Et quand viendra [le moment de] quitter ce monde, / Faites que nos âmes, pure Dame, / Aillent, comme il convient, toutes / Au Paradis, au repos.» ●(1650) Nlou 350. Pedomp expres, an guerches man, / Maz ahimp ny guitib vnam, / Dan seig na disych de quichen, tr. «Prions expressément cette vierge / que nous allions absolument tous / au siège qui ne se fane pas à côté de lui.» ●446. Vn voan commun guytibunan, / Pedomp heman na ehanomp, tr. «Unanimement, absolument tous ensemble, / Prions-le, ne cessons pas.»

    (1659) SCger 119b. tous, tr. «guitibunan.» ●(c.1680) NG 844. Pe uent assemblet cotibunan. ●1897. Don assistou cotibunan. ●(1766) MM 35. quitib-unan e ret melver, tr. «Universellement, il faut mourir.»

    (1829) CNG 46. CHeleuet ol cotibunan. ●(18--) SAQ I 124. deuit, deuit kuitibunan.

    (1907) VBFV.bf 43a. kotibunan, adv., tr. «tous sans exception.» ●(1927) FHAB Genver 6a. o fedi hag o meuli o seiz gwitibunan.

    (2) Loc. adv. Hep gwitibunan : tous sans exception.

    (1847) MDM 391. rag setu a-ze penaos em aouc'h, ep kuitip-unan !

  • gwitod
    gwitod

    voir gwipad

  • gwiv
    gwiv

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Gai.

    (1732) GReg 445b. Gai, gaïe, qui est joyeux, éveillé, tr. «Guyou

    (1804) RPF 13. Augusten e ouai gùihue, ispridet. ●(1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 12. Guihue bras e oé ha bourrus én é gonzeu. ●(1849) LLBg vi 15. Avel peb mam guiw é kanen.

    (1942) DHKN 85. Er mestr e zas, ean é unan, ar ou arben get ur cher guiù.

    (2) Valide.

    (1970) GSBG 89. (Groe) c'hoazh gwiv, tr. «toujours valide.»

    II. Adv.

    (1) Gaiement.

    (1900) LZBg 57 blezad-1 lodenn 60. na guivèt é sellant-int d'oh er fréhen huèk-sé.

    (2) Sellout gwiv ouzh ub. : regarder qqn amoureusement.

    (1914) DIHU 110/123. Rah er merhed de ziméein e sellè guiù dohton hag é vam ne huélè nameiton.

    III.

    (1) Bezañ gwiv evel ur c'hant tachoù : voir tachoù.

    (2) Bezañ gwiv evel ul laouenan : voir laouenan.

  • gwivaat
    gwivaat

    v.

    (1) V. intr. Devenir gai, s'égayer.

    (1931) VALL 327a. devenir gai, tr. «gwiouaat.» ●(1942) DIHU 376/148. Guiùat e hra en deulagad.

    (2) V. tr. d. Rendre gai, égayer.

    (1931) VALL 327a. rendre gai, tr. «gwiouaat

  • gwivded
    gwivded

    f. Gaité.

    (1932) BRTG 122. kol e hrè guiùded é galon.

  • gwivder
    gwivder

    m. Gaité.

    (1732) GReg 445b. Gaité, tr. «Guyouder

  • gwiz
    gwiz

    f. –i

    I.

    (1) Truie.

    (1499) Ca 104b. Gues. g. truye. l. hec porca / ce. ●(1633) Nom 34b. Porca : truye, coche : vn guys, banó. ●Scropha : truye : guys, gues. ●59b. Sumen : les tetins d'vne coche qui a cochonné : diubron vn guis ez deffè dozuet è perchil. ●216a. Grunnitus, suum est, stridor suis : grognement : grouingnamant, dochal eguis vn guys.

    (1659) SCger 27a. coche ou truie, tr. «gues p. guisi.» ●122a. truie, tr. «guès p. guisi.» ●153a. gues p. guisi, tr. «truie.» ●(1732) GReg 943b. Truie, la femelle du verrat, tr. «Güès. güis. pp. güisy. (Van[netois] id[em]) Treg[or] gouïs. pr. gouïsy.» ●La truïe cherche le verrat, tr. «Tourc'ha a ra ar vès, ou, ar vis.» ●La truïe est pleine, tr. «Leun eo ar vès.» ●La truïe a cochonné, tr. «Dozvet, ou, doët, eo ar vis

    (1838) CGK 13. He bleo reud vel reun ar gouïzi. (…) cravad keïn eur vouïz hüdur.

    (2) Mamm-wiz : truie mère.

    (1868) FHB 153/388a. eur vam-viz a zo ledan, a zo kovek, a ro bep bloaz moc'higou dioc'h an dousen.

    (3) Bragoù toull gwiz =

    (1838) CGK 12. Cepet ar brago toul gouiz, al lero marellet.

    (4) C'hoari toull ar wiz : jouer au jeu de crosse.

    (1867) MGK 5-6. ourouller (…) Sonnette. – Cette expression, onomatopée, usitée dans le haut Léon, n'est, que je sache, consignée dans aucun dictionnaire breton. Elle rappelle un cri des enfants du même pays : ouroull, ouroull, pep hini d'he doull ! jouant à une sorte de jeu de crosse, c'hoari toull ar wiz. Un des joueurs est préposé à la garde de la truie, ar wiz, et va la promener au loin. En son absence, les autres enfants quittent leur demeure (kear), et viennent chez la truie s'amuser à qui mieux mieux. Celle-ci profite de ce moment pour arriver à l'improviste et s'emparer d'un des kear des joueurs tenus, à son approche et avant de rentrer chez eux, de mettre leur crosses chez la truie, et, les tournant rapidement, de s'écrier : ouroull, ouroull, pep hini d'e doull ! Si l'un des joueurs en retard trouve, en arrivant, sa place prise par la truie, il doit alors aller la promener et remplacer celui qui l'accompagnait précédemment. Le mot ouroull me semble différent de horel, balle ou pierre qui sert au jeu de crosse. Ce jeu, comme beaucoup d'autres encore en usage dans nos campagnes armoricaines, paraît remonter à une haute antiquité et n'est pas sans quelque rapport avec l'emblème que les anciens Gaulois représentaient sur leurs monnaies : une laie au pied d'un chêne.

    II. fam. (en plt de qqn)

    (1) Gwiz-Spagn : femme avare.

    (1942) VALLsup 16a. femme avare, tr. «gwiz-Spagn triv.»

    (2) Putain.

    (1732) GReg 766b. Double putain, tr. «Treg[or] gouïs. p. gouïsy. ce mot siginifie dans le propre, une truïe.»

    (1906) BOBL Meurzh-Ebrel. me 'soñje d'in e oas eur plac'h yaouank onest ? Padal n'out nemet eur wiz ! (d'après KBSA 211).

    III. (botanique) Lou gwiz : vératre blanc, ellébore blanc.

    (1633) Nom 94a. Veratrum album, elleborus albus : viraire, veratre, ellebore blanc : an euor guen, lou guys.

    IV.

    (1) Bezañ war kein ar wiz : être sans place, sur le pavé.

    (1912) MELU xii 411 (Go-Kerfod). Bean war gein ë wis, tr. E. Ernault «Etre sur le dos de la truie (sans place, sur le pavé). Kerfot.»

    (2) Bezañ lart evel ur wiz : être très grasse.

    (1962) TDBP ia 34 (T). Ha honnez, 'vel ouzout, a zo lard 'vel eur wiz, tr. J. Gros «et celle-là, comme tu le sais, est grasse comme une truie.»

    (3) Sallañ ar wiz etre : (?).

    (1922) LZBt Meurzh 33 (T). ar brotestanted a zo war ged hag e vo sallet ar vouiz etreomp.

    (4) Bezañ moc'h bihan gant ar wiz : voir moc'h.

  • gwiz-ouez
    gwiz-ouez

    f. Laie.

    (1732) GReg 558a. Laie, la femelle d'un sangier, tr. «Guës-gouëz. p. guïsy-gouëz.» ●(1744) L'Arm 212b. Laie, tr. «Gùiss-goué. f.»

    (1869) KTB.ms 15 p 238. pa gavas ur vouiz gouez.

    (1914) DFBP 194bb. laie, tr. «Gwiz-ouez

  • gwizad
    gwizad

    voir gwiziad

  • gwiziad / gwizad
    gwiziad / gwizad

    f. –où Portée de porcelets.

    (1931) VALL 762b. portée de la truie, tr. «gwiziad f.» ●(1972) BRUD 41/14. en eur hraou bennag o veilla eur wiziad moh bihan. ●(1988) TOKO 62. eur wizad moh bihan a oa trouskennet.

  • gwiziañ / gwiziiñ
    gwiziañ / gwiziiñ

    v. pron. réfl. En em wiziañ da : reconnaître la suzeraineté de.

    (1910) ISBR 213. hum huiziein e hran d'oh èl en duged e zou bet ém rauk. ●(1937) TBBN 63. arlerh en Overen e ta rah en Eutruné, peb unan d'é dro, d'hum huizien (reconnaître la suzeraineté) d'en dug neùé. ●(1939) ANNI 27. éh et ol d'en em uiziein d'er roué Gunther.

  • gwizieg
    gwizieg

    m. gwizion Vassal.

    (1910) ISBR 133. Er ré hum laké, a ou fen ou unan, édan mestroni un eutru, e vezé groeit guizion anehé. (…) En eutru e zifenné é huizion hag ou madeu hag er guizieg e zelié bout sudard en eutru.

  • gwiziegezh
    gwiziegezh

    f. Vassalité.

    (1910) ISBR 133. Er feur groeit étrézé e oé ur huiziegeh ha merch er feur ur rann doar pé ur garg benak én eutrunieh.

  • gwlad
    gwlad

    voir glad

  • gwledig
    gwledig

    voir gloedig

  • gwleizh
    gwleizh

    voir gleiz

  • gwlez
    gwlez

    voir gloez

  • gwlizh
    gwlizh

    voir glizh

  • gwlizhenn
    gwlizhenn

    voir glizhenn

  • Gwrac'h
    Gwrac'h

    n. de l. Ar Wrac'h : La Vieille (phare, Plogoff, au large de la Pointe-du-Raz).

    (1969) LLMM 137/437. Mat, baleomp trema ar Su goude graet ur sell ouzh kostez ar Wrac'h hag he zour-tan ken brudet.

  • gwrac'h .1
    gwrac'h .1

    adj. fam.

    (1) Bezañ gwrac’h gant ub./udb. : être fou de qqn/de qqc, l’aimer à la folie, être très amateur (de).

    (1869) SAG 88. Me a vezo atao eun a-zoare dirag an dud, hag a ouez enori Doue, ep beza grac’h gant sin ar Groaz. ●(1872) GAM 31. Eur vam grac’h ha magn gant he bugel.

    (1901) FHAB Genver 204. Me, evel a ouzoc’h, Autrou, n’oun ket grac’h gant an traouze. ●(1916) KZVr 160 – 26/03/16 (Lu). N’oun ket grac’h gant ar yod, tr. «je ne suis pas amateur de bouillie, Loeiz ar Floc’h. Landivisiau.» ●(1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac’h ganti, tr. E. Ernault «il ne l’aime pas.» ●(1931) VALL 16b. aimer à la folie, tr. « beza gwrac’h gant fam. »

    (2) Dont da vezañ gwrac'h // Bezañ gwrac'h : avoir perdu son bon sens.

    (1914) MAEV 183 (L) K. ar Prat. Nan, nan, ar mestr ne bareo ket ! (...) Lavaret a rafed eo deuet da veza gwrac'h ! (Er c'horn-ze a Vreiz ec'h hanver e-giz-se ar re a zo bet skoet o spered gant eun dra bennak eus ar bed all). ●184. Ker skoet eo bet p'an deus klevet kelou eus maro e vestr, ma lavar ar medisin eo deuet da veza gwrac'h. ●Neuze, a liviris, ho mestr a zo klanv ha gwrac'h war eun dro ?

    (3) Bezañ gwrac'h da : aimer faire qqc.

    (1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac'h da skriva, tr. E. Ernault «il n'aime guère à écrire.»

  • gwrac'h .2
    gwrac'h .2

    f. -ed

    I. (en plt de qqn)

    A.

    (1) Vieille femme plus ou moins sorcière, etc.

    (1499) Ca 101a. Groach. g. vieille. l. hec vetula / le.

    (1659) SCger 124b. vieille, tr. «grac’h.» ●151b. grac’h, tr. «vieille femme.» ●(1732) GReg 170a. Cette vieille chassieuse fait de la cire des yeux, tr. «Daoulagad coarecq he deus ar c’hrac’h picqousecq-hont.» ●959a. Vieille décrepite, tr. «Grac’h. p. grac’hed. grac’h coz. p. grac’hed coz. groac’h. p. groac’hed. Van[netois] groah coh. p. groahed coh. groah al luduecg.»»

    (1849) LLB 283. Ur hroah ag er harter. ●(1857) CBF 69. Komzou grac’h ! tr. «Radotages !»

    (1959) TGPB 183. Marc’harid ar Broc’h a zo ur wrac’hig dreut gant divjod damvelen krog da grec’higelliñ evel un andouilhenn manet ur pennad brav da grazañ a-us d’ar vazh-drezenn.

    (2) Femme bavarde, pipelette.

    (1938) WDAP 1/23. (Pleiben) eur vaouez flao, da lavarout eo eur vaouez ha ne c’hall ket derc’hel war he zeod. Lavaret e vez ivez : eur wrac’h n’eo ken ; ne ra nemet gwrac’hi.

    (3) Radoteur.

    (1931) VALL 617a. Radoteur, tr. « gwrac’h b[as] L[éon] (et curieux). »

    (4) Curieux.

    (1931) VALL 617a. Radoteur (…) gwrac’h b[as] L[éon] (et curieux).

    B. fam. Baradoz ar gwrac’hed : lieu toujours ensoleillé.

    (1633) Nom 233b. Apricus locus : vn lieu où le Soleil frappe tousiours : vn læch pe en hiny ez squo an eaul bepret ; læch tomm ha gouasquet baradoes an grachet.

    (1931) VALL 115a. coin bien chaud (au soleil), tr . « paradoz ar gwrac’hed fam. » ●657b. réunion des vieilles gens au soleil, tr. « baradoz ar gwrac’hed fam. » ●697b. lieu où l’on se chauffe au soleil, tr. « baradoz ar gwrac’hed fam. »

    C. [exclamation, apostrophe] Gwrac’h an tanfoeltr !

    (1902) PIGO i 68. me ’wio d’id da c’houk, gwrac’h an tanfoeltr !

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Pièce du métier à tisser.

    (1905) FHAB Gwengolo/Here 149. Ar pez koat a zo a dreuz, deuz an eil troad d’egile eo ar vrac’h hag ar re a zo a hed eo ar roellou.

    (2) Étincelle.

    (1924) DIHU 161/163. gourahed (étincelles) un olorjen (feu de joie). ●(1931) VALL 70b. Bluette, étincelle qui part avec éclat, tr. « gwrac’h V[annetais] f. pl. -ed » ●276b-277a. Étincelle, tr. «V[annetais] gwrac’h col. sg. gwrac’hienn f. pl. ou.»

    (3) Gwrac’h sistr : mycodermes.

    (1744) L’Arm 447a. Gendarme de cidre, tr. «Groah chistre f

    III. (zoologie)

    A. Cloporte.

    (1732) GReg 175a. Cloporte, ou, porcelet, insecte à plusieurs pieds, qui s’engendre sous les pierres, sous les écorces seches d’arbres, au tour des muids de vin, tr. «grac’h. p. grac’hed.» ●(17--) CBet 579. Groahet, voalet, tavoan, malvinier ha raset, tr. «les cloportes, les tiques, les taons, les papillons et les rats.»

    (1931) VALL 128b. Cloporte, tr. « gwrac’h V[annetais]. »

    B. (ichtyonymie)

    (1) Vieille (poisson).

    (1732) GReg 959a. Vieille, poisson, tr. «Grac’h. p. grac’hed

    (1850) HHO 71. Vieilles, Genre Labrus, tr. « Grouahet. » ●(1856) VNA 26. une Vieille, tr. «ur Hroah

    (1950) LLMM 20/49 (île de Sein). gwrac’h (-ed), tr. « vieille. »

    (2) Par-gwrac’h : vieille mâle.

    (1954) BISO.llmm 43. ar piri-gwrac’h hag an touilhed a vez din-me.

    IV. (botanique)

    (1) Skav-gwrac’h : érables. Voir skav-gwrac’h

    (2) Koad-gwrac’h : ormes. Voir koad-gwrac’h

    (3) Lann-gwrac’h : ajoncs nains. Voir lann-gwrac’h & gwrac’hlann

    V. (phycologie) Bezhin-gwrac’h : Cystoseira fibrosa.

    (1968) NOGO 216. Cystoseira fibrosa. bezin ’grah, «goémon de vieille». Ce poisson s’y complait. (Molène).

    VI.

    (1) plais. Diskantañ gwrac'hed : confesser de vieilles femmes.

    (1732) GReg 313a. Disqanta grac'hed. (il se dit figurément, pour confesser des vieilles.)

    (2) Kaout ar wrac'h : être capot au jeu.

    (1931) VALL 95. Au jeu (...) être capot, tr. «kaout ar wrac'h

  • gwrac'h-an-diaoul
    gwrac'h-an-diaoul

    f.

    (1) Sorcière.

    (1633) Nom 327a. Lamia, volatica, strix : vaudoise, sorciere : sorceres, grach an dyaoul.

    (1876) TDE.BF 250b. Grac'h-ann-diaoul, s. f., tr. «Enchanteresse, sorcière.»

    (2) (entomologie) Lucane.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-an-diaoul, tr. «cerf-volant (lucane).»

  • gwrac'h-an-holen
    gwrac'h-an-holen

    f. Femme qui porte les nouveaux-nés au baptême.

    (1896) GMB 322. pet[it] Trég[uier] groac'h an holen, tr. «la femme qui porte un enfant aux fonds baptismaux.»

    (1928) LLLM II 70. Groac'h an holen, mot à mot, «fée (ou vieille) au sel». On appelle ainsi la matrone qui porte le nouveau-né à l'église, le jour du baptême. ●(1931) VALL 670b. Sage-femme qui porte l’enfant au baptême, tr. « gwrac’h an holen. »

  • gwrac'h-ar-gwichedoù
    gwrac'h-ar-gwichedoù

    f. plais. Sage-femme.

    (1633) Nom 13a. Obstetrix, adsestrix : La sage femme, tr. «grach an guichedou

    (1732) GReg 838a. Sage-femme, matrône, accoucheuse, tr. « (Burlesquement Grac'h an guichedou

  • gwrac'h-douar
    gwrac'h-douar

    f. (ornithologie) =

    (1744) L'Arm vii. Bon Breton Alouètte. Hùidér. Mauvais Breton Groah-Doar. Lieux où ces mauvais mots sont en usage Naizin.

    (1924) SBED 39. Get un inig, er groahig-doar.

  • gwrac'h-du
    gwrac'h-du

    f. gwrac’hed-du

    (1) (entomologie) Scarabée.

    (1962) TDBG ii 211. gwrah-du pl. gwrahed-du, tr. «scarabée.»

    (2) (animal aquatique) = (?).

    (1933) OALD 45/207. er feunteun ec’h ebate ar gwesklered, ar benndologed hag ar gwrac’hed-du.

  • gwrac'h-kozh
    gwrac'h-kozh

    Kontoù gwrac’h-kozh : contes de vieilles femmes.

    (1931) VALL 148ab. contes de vieilles femmes, tr. « konchou gwrac’h koz. »

  • gwrac'h-lann
    gwrac'h-lann

    f. gwrac'hed-lann (zoologie) Cloportes.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-lann pl. gwrahed-lann, tr. «cloportes.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...