Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 88 : de dihoros (4351) à dijaban (4400) :- dihorosdihoros
adj. Sans heurt, sans cahot.
●(1943) DIHU 387/315. Keméramb skuir (…) ar er skrivagnerion koh èl Marion hag e red é frazenneu ken dihoros.
- dihorpañdihorpañ
v. intr. Se redresser.
●(1957) ADBr lxiv 4/463. (An Ospital-Kammfroud) houmañ ar vuoh-mañ, pa vez bet pignet an taro warni, n'eo ket re eun hanter-devez dei da-houde da zihorpa !
- dihorredihorre
s. = (?) diorre, d'après «diorren» (?).
●(1870) FHB 275/109a. goull a ra e cals broiou eun dihorre evit he vugale. Erfin e caf an dihorre-ze eleac'h ma sonje neubeuta, er Suis.
- dihostaldihostal
v.
I. V. intr.
(1) Respirer fortement, être essoufflé, haleter.
●(c.1718) CHal.ms iv. souffler si fort qu'on soit hors d'haleine, tr. «dihostal, dihostet.» ●(1744) L'Arm 336a. Respirer (…) Fort, tr. «Dihostale.»
●(1849) LLB 1567. En hoh ar é deileg ne hra meid dihostal.
●(1904) DBFV 54a. dihostal, v. n., tr. «respirer fort, avec peine, être essoufflé.» ●(1907) VBFV.fb 38b. essouflé (être), tr. «dihostal.» ●(1912) BUEV 71. dihostal e hré èl un éjon. ●(1925) SFKH 16. a pe goéhas ar er plas én ur zihostal. ●(1934) BRUS 68. Haleter, tr. «dihostal.» ●(1942) DHKN 107. er voéz iouank é tihostal dousik-dousik, èl ur hrouèdur bihan.
(2) Reprendre son souffle.
●(1825) COSp 108. a boén en hou pou amzer de zihostal. ●(1857) LVH 325. rein d'ein un arsàu benac ahoèl eit dihostal.
(3) Geindre.
●(1904) DBFV 54a. dihostal, v. n., tr. «geindre.»
II. V. tr. d. Prononcer.
●(1921) GRSA 156. hep dihostal gir erbet. ●387. Ha pier gratat ne zihosto ket ur gir.
►absol.
●(1904) DBFV 54a. dihostal, fig. n'en deus ket dihostet, tr. «il n'a pas soufflé mot.»
- dihosterezh
- dihostet
- dihouarn
- dihouarnañ / dihouarniñ
- dihouarniñdihouarniñ
voir dihouarnañ
- dihoubañ
- dihouilh
- dihouilhetdihouilhet
adj. =
●(1872) DJL 48. ha keit a velin dren ho kein skilfou hir ar Pach-braz dihouilhet deuz Kerhurlu.
- dihoulenn
- dihoulenniñdihoulenniñ
v. intr. (en plt de la mer) Cesser de faire des vagues.
●(1921) GRSA 251. é habaska en amzér hag é tihoulen er mor.
- dihualañ
- dihuanat
- dihueddihued
m.
(1) Divertissement.
●(1912) MMKE 130. En pep kalon, 'n pep tiegez / E strink dihued ha levenez. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Dihued, tr. «divertissement.» ●(1927) GERI.Ern 106. dihued m., tr. «Amusement.»
(2) Kemer, ober dihued gant ub. : se moquer de qqn.
●(1907) AVKA 224. ar re-ma a gemero dihued ganthan. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. kemer dihued gant, tr. «se moquer de...» ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. ober dihuet gant eun den, tr. «tourner en dérision, Treger.»
(3) Ober dihued d'ub. : amuser qqn.
●(1879) ERNsup 151. ober dihued d'u. b., amuser quelqu'un, Trév[érec].
- dihuediñdihuediñ
v.
(1) V. tr. d. Divertir, amuser.
●(1879) ERNsup 151. dihud, dihuediñ u. b., amuser quelqu'un, Trév[érec].
●(1927) GERI.Ern 106. dihuedi v. a., tr. «amuser, divertir, récréer.» ●(1942) VALLsup 55b. se distraire, tr. «dihuedi e spered.» ●(1955) VBRU 40. e verzen a bep tu d’an tren ur gompezenn hep bevenn na bonn, gant netra warni, na menez na traonienn da zihuediñ al lagad pa ar spered.
(2) V. pron. réfl. En em zihuediñ : se distraire, se divertir.
●(1942) VALLsup 55b. se distraire, tr. «en em zihuedi.»
- dihuedus
- dihueer
- dihueiñ
- dihugunodiñdihugunodiñ
v. pron. réfl. (religion) En em zihugunodiñ : quitter le protestantisme.
●(1910) ISBR 244. er blé ma hum zihugenaudé Herri.
- dihuitidihuiti
v. (argot d'Elliant) Subtiliser de l'argent.
●(1984) BRLI I 138. dihuiti, tr. «subtiliser de l'argent, s'en procurer par des moyens divers.» re e zo mad da zihuiti, tr. «ceux-là s'entendent à se procurer de l'argent.»
- dihun .1dihun .1
adj.
I.
(1) Bezañ dihun: être réveillé.
●(1868) FHB 179/184b. Ian-Vari a ioa dihun, hoguen neuze oa digor he scrinou, hag e carje beza bet eun dra bennag da lacat etre he zent. ●(1895) GMB 169. pet[it] tréc[orois] divun, duvun, éveillé.
●(1903) MBJJ 35. ec'h on dihun (...) gant an domder hag ar c'houezour. ●(1972) SKVT I 48. Veig a oa dihun en e wele, daoust ha kloz e valvennoù.
(2) Chom dihun: rester en éveil.
●(1904) ARPA 270. Comprenit ouz an dra-man : ma c'houezfe an ozac'h peur e tle dont al laer, e chomfe dihun a dra zur ha ne lezfe ket toulla he di.
(3) En dihun : éveillé.
●(1621) Mc 32. an polution so anduret en dihun dre é deffaut hac é negligancc prop.
II. sens fig.
(1) Éveillé.
●(1907) PERS 320. eur spered lemm, atao difun. ●(1913) LZBt Gwengolo 6. eur c'hrennard mad, dihun ha c'hoarier. ●(1924) BILZbubr 43-44/1020. Bilzig a oa eur pôtr dihun, hag a deuje buan war vad.
(2) Réveillé.
●(1910) MBJL 180-181. ec'h ê memes tra dihun an anglikaned : skouer ar gatoliked an neus o laket benn ar fin d'en em difretan.
- dihun .2dihun .2
m. –où
(1) Éveil.
●(c.1500) Cb 51a. [cousquet] ga. vigilance ou non dormance. b. dihun.
(2) Réveil, action de se réveiller.
●(1732) GReg 819a. Reveil, tr. «dihun.» ●A mon reveil, tr. «d'am dihun.»
●(1939) RIBA 148. N'en des ket a zihun dehon.
(3) Insomnie.
●(c.1718) CHal.ms ii. Insomnie, tr. «diousqu' dehun.»
(4) Bezañ e(n) dihun : être réveillé.
●(1621) Mc 32. an polution so anduret en dihun dre é deffaut hac é negligancc prop.
●(1727) HB 545. Queit ha ma vezzimp e dihun.
(5) Chom war zihun : rester éveillé.
●(1915) MMED 369-370. choum a reas var zihun epad an noz.
(6) [au plur.] Dihunoù : veillées.
●(1876) TDE.BF 131a. Dihunou, s. pl. m., tr. «Veillées de nuit.»
- dihun .3dihun .3
voir dihunañ
- dihunañ / dihuniñ / dihundihunañ / dihuniñ / dihun
v.
I. V. intr.
(1) Se réveiller.
●(1530) Pm 60. Dihunet ha gruet oraeson, tr. «Réveillez-vous et faites une oraison.» ●(1612) Cnf 79a. ma na dihun an pastor ez rauisser an deuet. ●(1621) Mc 79. mar deu deoch dihuni en nos.
●(1659) SCger 54a. s'eueiller, tr. «dihun.»
●(1838) CGK 24. alyes pa zivunen / E vijen meurbet souëzet o caout Pipi em barlen. ●(1874) POG 132. erru eo ar c'houlz d'e-omp da zihuni. ●(1883) MIL 255. dihuna er baradoz. ●(1886) SAQ I 8. en eur zihuna var he c'holc'hed. ●(1889) SFA 11. Pa zivunas (…) e c'houezaz ar rogentez (…) enn he galoun. ●(1894) BUZmornik 327. dihuna a rea buhan. ●(18--) SAQ I 142. Henvel oa ouz eun den o klask dihuna. ●(1907) PERS 353. pa zifunan.
(2) sens fig. Se réveiller afin d'entreprendre qqc.
●(1857) HTB 48. Ac'h ! na c'hortozet ket da dihuni betek ar momet-ze, rak re divezat a vec'h neuze. ●(1909) FHAB Genver 11. potred, mall eo deomp dihuna ha kabalat. ●(1924) FHAB Genver 19. Ema pôtred Breiz o tihuna.
(2) Veiller, ne pas dormir.
●(1499) Ca 62b. Dihunaff. g. veillir. ●(c.1500) Cb 63b. [dihunaff] ga. veiller a lumiere. b. dihunaff gant golou.
II. V. tr. d.
(1) Éveiller, réveiller.
●(1530) Pm 62. Dihunaf queffret he bredeur, tr. «Elle réveilla ensemble ses frères.»
●(1659) SCger 54a. eueiller quelqu'vn, tr. «dihuna vrebenac.» ●123a. veiller (lire : eveiller), tr. «dihuna.»
●(1838) CGK 26. Vit en difuni. ●(1856) VNA 214. A quelle heure me faudra-t-il vous éveiller demain ? tr. «De bed ær e rinquein-mé hou tihun arhoah ?» ●(1857) CBF 75. Evesait n'hen dihunit ket, tr. «Prenez garde de le réveiller.» ●(1860) BAL 171. C'hoant oc'h euz-ta e lacafen to tivuna enoz. ●(1867) FHB 134/237a. lenva en ho c'havel, dihuna an oll euz ho bransel. ●(1869) SAG 204. Ar vartoloded (…) a zivunaz ar sant. ●(1879) MGZ 142. ho dihun euz ho mored.
●(1907) PERS 198. An dud, difunet gant kloc'h an tan goall. ●(1919) FHAB Here 101. red eo d'in o dihuni.
(2) sens fig. Éveiller.
●(1847) BDJ 47. Dihuna he drugarez ha peoc'hât he spered.
III. Dihunañ ar c'hi da zont d'e dagañ : voir ki.
- dihuner .1dihuner .1
m. –ion
(1) Réveilleur.
●(c.1500) Cb 63b. [dihunaff] vigil / is g. veilleur. b. dihuner.
●(1732) GReg 819a. Reveilleur, terme de couvens, tr. «dihunèr. p. yen. Van[netois] dihunour. p. eryon.» ●(1744) L'Arm 146a. Celui qui éveille les autres, tr. «Dihunnérr : Dihunnourr.. nerion.»
(2) = (?) Homme qui reste éveillé (?).
●(c.1500) Cb 64a. [dihunaff] pernox / octis. ga. veillement toute nuyt. b. dihuner a het an nos.
(3) sens fig. Celui qui éveille les autres (à des idées).
●(1979) LIMO 17 novembre. en hani (…) hag e zo bet un «dihunér» heb par.
- dihuner .2
- dihunetdihunet
adj. Réveillé, éveillé.
●(c.1500) Cb 64a. [dihunaff] Inde expergefactus / ta / tum. g. esueillez ou excitez. b. dihunet.
- dihuniñdihuniñ
voir dihunañ
- dihunouer
- dihunus
- dihustell
- dihustellat
- dihustellourdihustellour
m. –ion Poseur de devinettes.
●(1932) BRTG 176. Laret e hra er pautr-kér d'é zihustellour blèu ru : (…).
- dihuzdihuz
m. Commodité.
●(1530) J p. 128b. Ha choaz muy eguyt hoz dihuz / Er guereu digor an mor ruz, tr. «Après vous avoir ouvert un passage commode à travers la mer rouge.»
- dihuzañ
- dihuziliañdihuziliañ
v. tr. d. Ramoner.
●(1931) KANNgwital 337/3. n'en doa ken micher nemet diuzuilha ar siminaliou. (...) goude beza diuzuilhet eur siminal.
- dihuzilierdihuzilier
m. –ion Ramoneur.
●(1931) KANNgwital 337/3. An diuzuilher (...) en doa doare eur paotr yac'h ha krenv.
- diibiliañdiibiliañ
v. tr. d. Ôter (une cheville) d'où elle était.
●(1927) DIHU 188/223. Dihibillein (v. a.) : lemel en hibill (cheville) ag ur glustr, ag un tam koed.
- diilizañ
- diintent / diententdiintent / dientent
adj.
I.
(1) (en plt de paroles, discours, etc.) Incompréhensible.
●(1955) STBJ 216. ne blijas ket nemeur ar c'haozadennou-se, pe, marteze, e oant dientent d'ar selaouerien. ●217. poziou gallek dientent. ●(1957) BRUD 1/107. A-vouez uhel e savaren ha ma homzou, dientent d'am gwreg ha da dud-all an ti, n'o devoa na penn na lost. ●(1962) EGRH I 55. dientent a., tr. « incompréhensible. »
(2) (en plt de qqn) Qui ne comprend rien.
●(c.1718) CHal.ms i. qui a la conception dure, tr. «un déen diantant.» ●(1732) GReg 595b. Mal-habile, tr. «Dieñtent.»
●(1847) MDM 374. tud dall pe vorn a spered (...) na dientent. ●(1864) SMM*** 86. er gosni, croumet varzu an douar ez oar dientent. ●(1866) HSH 168. An impalaer (...) a oa dieutent (lire : dientent)-bras e fæt a religion. ●(1869) SAG 295. beza dientent edoare eun azenn. ●(1877) BSA 165. An den a zo dientent evit anaout piz enor ar vam hag ar verc'h.
●(1904) DBFV 46a. diantant, tr. «qui a peu d'entendement, d'intelliigence (Ch. ms.).» ●(1906) MSTR 28. hon deuz komzet evel tud dientent. ●(1915) MMED 140. ar Juzevien, dientent var draou an env. ●(1928) BFSA 84. Kenteliet gant e Dad sant Fransez, ar Breur dientent-se a voe gant an amzer eur manac'h eus ar re santela. ●(1962) EGRH I 55. dientent a., tr. « sans réflexion. »
(3) (en plt du savoir de qqn) Incompétent.
●(1877) MSA 173-174. Tri midisin (...) a zisclerias oa ho guiziegez dientent hag ho remejou dic'halloud.
(4) Maladroit.
●(1732) GReg 594a. Mal-adroit, oite, tr. «Dieñtent.»
II. Dientent evel un azen : voir azen.
- diinteradur
- diintererezh
- diinterestdiinterest
adj. Sans intérêt.
●(1872) ROU 102a. Je lui ai prêté trois cents francs sans intérêt, tr. «cant scoed em euz prested deza, diinterest.»
- diinteriñ
- diintrañdiintrañ
v. intr. Ne plus être taché.
●(1925) FHAB Mezheven 229. gant ma vezo frotet mat soavon outo e tiintrint.
- dijadija
adv.
(1) Déjà.
●(1621) Mc 98. pechet de ja commetet. ●(1647) Am.ms 506. So desja costiff he coz piniffy, tr. Herve Bihan « Dont le vieil engin est déjà constipé ».
●(c.1680) NG 808. Scauant eu desia en non scol. ●(1689) DOctrinal 187. Sant Hildut à eure ha da é et, ha pa zoa formet ha disia sec’h ha m’eur an eet, é voe ret laquàt de miret. ●201. Pep tra desia apparaillet evit an enterramant. ●(1732) GReg Il y a déjà un peu de tems, tr. «Ur royadicq mad so dija.»
●(1894) BUZmornik 21. Eskop oa dija d'ann ampoent.
●(1910) MBJL 82. setu ec'h ê krog dija ar mein a zo en diavêz d'en em dibri ha da gouean en poultr.
●(1961) LLMM 86/155. e oa dija splann an deiz hag a-heligentañ e richane an evnigoù er brankoù skav ha spern-gwenn.
►[au dimin.]
●(1870) MBR 262. Eur vorenn vad en doa great dijaik.
●(1904) BMSB 13. dijaïk e-tal dor ar baradoz. ●17. dijaïk hanter-varo.
(2) A-zija : déjà.
●(1792) HS 19. péhanni enn doai à zéja collet é eurustet énn néan. ●172. à zéja é commancent murmurein. ●198. hac e juge à zéja er péhour. ●234. Unan enn dèss collet er méh ér mod-cé, pé e zou à zéjà ur fall verh, pé quent pèl e vou. ●248. A zéja e hoai Sant Yahann ar vordènn er Jourdènn.
- dijabañdijabañ
voir dijabliñ