Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 93 : de dilestradeg (4601) à dilignez (4650) :- dilestradeg
- dilestrañ / dilestriñdilestrañ / dilestriñ
v.
(1) V. intr. Débarquer.
●(17--) ST 134. Deomp da gichen ann aod da esaat dilestri, tr. «abordons, pour essayer de débarquer.»
●(1870) FHB 280/147b. oc'h ho fidi da zilestra eno. ●(1870) FHB 302/324a. da zilestra en Irland.
●(1910) MBJL 58. e tilestre enDover eur vagad Ursulined. ●60. elec'h hon doa dilestret. ●(1929) SVBV 29. mall d'ezo dilestra. ●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «dilestra, dislestri (n.).»
(2) V. tr. d. Débarquer.
●(1868) FHB 196/320b. e c'houlennas beza dilestret eno. (...) an den iaouank o doa dilestret eno. ●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «dilestra, dislestri (act.).»
- dilestriñdilestriñ
voir dilestrañ
- dileton
- diletoniñdiletoniñ
v. (agriculture) Ouvrir (une jachère).
●(1732) GReg 506a. Jacherer, donner le premier labour à un champ, tr. «Dilétoñni. pr. dilétoñnet.»
●(1876) TDE.BF 132b. Diletoni, v. n., tr. «Ouvrir une jachère.»
●(1931) VALL 193a. Dégazonner, tr. «diletoni.» ●(1962) EGRH I 60. diletoniñ v., tr. « labourer une jachère, enlever le gazon. »
- dileueetdileueet
adj. (en plt d'une vache) Séparée de son veau.
●(1969) BAHE 60/39. e oan aet d'ober un tamm tro gant va div vuoc'h nevez-dileuet.
- dileueiñdileueiñ
v. intr. (en plt d'une vache) (?) Vêler ; être séparée de son veau (?).
●(1849) LLB 1281. Kenteh avel m'en des dilaiet hou puhed, tr. «Aussitôt que vos vaches ont vêlé.»
●(1904) DBFV 55b. diléein, v. n. vêler ; part. diléet, (la vache a) vêlé. ●(1907) VBFV.bf 15b. diléein, v. n., tr. «vêler.» ●(1962) EGRH I 60. dileueiñ v., tr. « vêler (Ern. Gw.). »
- dileugn
- dileun
- dileuniañdileuniañ
v.
(1) V. tr. d. Vider.
●(1915) HBPR 176. dileunia ar prizoniou.
►sens fig.
●(1908) FHAB Du 329. da zileunia e galon. ●(1909) FHAB C'hwevrer 40. Dileunit ho kalon.
(2) V. intr. Se vider, se désemplir.
●(1911) BUAZperrot 570. an hostaleriou ne zileunient ket. ●(1921) LZBt Here 38. an iliz a oa karget a dud. Ne zileunias ket arok lun-fask. ●(1925) BILZ 123. An ostaleri neuze ne zileunie ket gant an everien gwin-ardant. ●(1929) FHAB Genver 22. hag e yalc'h, kaer a oa tenna anezi, ne zileunie ket. ●(1929) FHAB Ebrel 147. an iliz ne zileunie ket. ●(1942) HERV 177. Ar staliou ne zileuniont ket.
- dileuriad
- dileuriñdileuriñ
v. tr. d. Députer, déléguer, envoyer.
●(1931) VALL 203b. Députer, tr. «dileuri.» ●265a-b. Envoyer ; députer, tr. «dileuri.»
- dileuskeldileuskel
v. tr. d. Délaisser, abandonner, lâcher.
●(1790) MG 92. ha péhani en dès hé delausquét guet tri a vugalé. ●137. ha hui e hoès ou delausquét. ●206. ur-ré-benac hou telausquou. ●358. ne zeliér quet delausquein en deværieu.
●(1904) DBFV 55a. dilausk, dilauskein, v. a., tr. «délaisser, abandonner.» ●(1913) AVIE 310. Nezen é zisipled en dilausk.
- dileve
- dilevenez
- dileveoùdileveoù
voir leve
- dilevndilevn
adj. Qui n'est pas lisse.
●(1557) B I 577. Oar un aneffne dileffn, tr. «sur une enclume dure.»
- dilezdilez
m. –où, –ioù
I.
A.
(1) Démission, abdication.
●(1732) GReg 4b. Abdication, demission d'une charge, tr. «Dilés.» ●(1744) L'Arm 3b. Abdication, tr. «Diléss.. pl, dilézeu.»
●(1876) TDE.BF 132b. Dilez, s. m., tr. «Abandon, démission.» ●(1878) EKG II 65. c'houi ne falveze ket d'eoc'h kemeret digan-en an dilez euz va c'harg. ●(1894) BUZmornik 122. O veza eta roet ann dilez euz he garg.
●(1904) DBFV 55b. diléz, deléz, m. pl. eu, tr. «cession, renonciation, démission, abdication.» ●(1911) BUAZperrot 379. e roë an dilez eus e garg. ●(1915) MMED 281. An aotrou persoun (...) rannet e galoun (...) a ioa er zonj euz an dilez o rodella dre he spered.
(2) Lakaat, reiñ e zilez : donner sa démission.
●(1884) FHB 15/113a. An amzer a zo deut evit kazeten Feiz-ha-Breiz da lakaat he dilèz.
●(1915) MMED 281. red mad e vezo d'in rei va dilez hirio.
(3) =
●(1867) FHB 147/340a. dibaot e vez an ozac'h a ra an dilez euz he c'hreg.
(4) Reiñ e zilez da ub. = kas kuit.
●(1950) KROB 25/14. Petra c'hortozez neuze evit rei he dilez da Janig ? (...) ma ro din he merc'h ne roin ket dezhi he dilez.
(5) Abandon.
●(1866) SEV 26. Ar maro a zo ann dilez euz a gement tra a zo er bed-ma. ●(1879) BAN 35. Seul nebeutoc'h a vadou o pezo er bed-man, seul essoc'h e vezo ober dilez anezho.
●(1904) DBFV 55b. diléz, deléz, m. pl. eu, tr. «abandon.» ●(1911) BUAZperrot 287. Petra eo an dileziou-ze.
(6) Rebut.
●(1904) DBFV 55b. diléz, deléz, m. pl. eu, tr. «rebut.»
B.
(1) Ce qui n'est pas pris, qui est délaissé par les autres, rebut.
●(c.1718) CHal.ms ii. Vous aués tout pris le bon, et ne m'aués laissé que le meschant, tr. «quemeret hoües er choes, ha n'hoües leset tin nemeit en dilés.»
●(1904) DBFV 42b. deléz, m., tr. «rebut.» ●(1906) KPSA 32. Hor iaouankiz a roomp d'an diaoul, hag an dilezou da Zoue.
(2) Dénuement.
●(1846) BAZ 125. en em gave en dilez ar brassa. ●(1889) ISV 156. En diles ma en em gavent.
(3) Délaissement, abandon.
●(1867) FHB 146/330b. Evithan he unan ne vev nemet dre an diouer hag an dilez a bep tra.
●(1912) MMKE 109. spern an dilez ha drez hir an ankoaz.
(4) =
●(1922) BUPU 12. ma n'hun es diskoeit meit digasted ha diléz, allas ! na huerùet fréh e vou é hortoz hun inean !
II. (droit)
(1) Cession de biens.
●(1732) GReg 3a. Abandon, abandonnement, cession de ses biens, &c., tr. «Dilès.» ●260a. Delais, cession d'un bien pour lequel on est inquieté, tr. «Dilès.»
●(1965) LLMM 109/87. ar pezh a vez divizet en dilezou, gant an tad hag ar vamm.
(2) Ober an dilez eus (e vadoù, h.a.) : abandonner (ses biens, etc.).
●(1732) GReg 3a. Faire abandonnement de ses terres, tr. «Ober dilès eus e zoüarou. ober dilès eus e dra.»
●(1928) BFSA 84. Eun den pinvidik eus bro Ankôn en doa graet an dilez eus e vadou, met etre e gerent en doa rannet.
►absolu.
●(1957) BRUD 2/29. Ar hiz a zo gand ar gerent, e-touesk ar Hlaziked, d’ober o dilez pa zimez ar hosa euz o bugale ha da roi deañ ar stal-diegez hag an douar, gand diviz da vaga an tad hag ar vamm ha da zevel en arhant o lod euz an danvez d’e vreudeur ha d’e hoarezed.
►sens fig.
●(1869) LZBt Gouere 227. ober (...) ann dilez euz hé falz rélijion.
(3) Sevel an dilez : rédiger la cession de bien.
●(1965) LLMM 109/86. Kerkent ha m'en devoe [an noter] an disaouzan sklaer eus an afer, e kemeras ar c'hrad da sevel an dilez.
(4) Terriñ an dilez : révoquer une donation.
●(1942) SAV 23/65. ar re-mañ, daoust da se, o deus bet diegi lakaat terri an dilez (révocation de donation).
(5) Donation-partage.
●(1942) SAV 23/65. E zanvez en devoa bet en arc’hant (soulte) hag an tiegez a oa bet roet d’ar breur p’o devoa graet o zud o dilez (donation-partage) kalz vad (plus-value) a oa deuet en douar abaoe ar mare-se.
- dilez-vammdilez-vamm
m. Retour d'âge.
●(1922) DIHU 133/108. Diléz-vam = retour d'âge. Gir dastumet ar er méz é parréz St Padern Guéned.
- dilezadeg-labour
- dilezadur
- dilezel / dileziñdilezel / dileziñ
v. tr. d.
(1) Délaisser, abandonner, quitter.
●(1499) Ca 62b. Dilesell. g. delaisser. ●(c. 1501) Donoet 17-3. hac ehel dilesel an lizeren se, tr. « et peut délaisser cette lettre-là » ●(1612) Cnf 61b. Rac sé nemetto à prometté d'an Confessor dilesell ha quittat à fet do mezuynti na dléer quet ho obsoluiff (lire : absoluiff).
●(c.1680) NG 134. Peré en des deleset Doué. ●(1732) GReg 260a. Delaisser, ne point secourir, tr. «Dilèsèl. pr. dileset.»
●(1838) CGK 18. deut eo an devez ma renqan dilezel / (…) ma bro. ●(1856) VNA 188. il me demande des choses qu'il ne dépend pas de moi de lui céder, tr. «ean e oulèn gueneign treu n'en dé quêt é dalh gueneign dilézèl guet-ou.»
●(1904) DBFV 55b. dilézel, dilézein, delézel, delézein, v. a., tr. «délaisser, quitter, abandonner.» ●(1907) PERS 282. Diez e kavit dilezel ho mam. ●(1914) FHAB Ebrel 104. eun diframm eo evidon o dilezel.
(2) Dilezel e garg : démissionner, quitter ses fonctions.
●(1732) GReg 4b. Faire abdication de sa Charge, tr. «Dilesel e garg.»
●(1915) HBPR 38. toui sentidigez d'al lezennou pe dilezel ho c'harg.
►absol.
●(18--) SAQ II 344. Goude beza bet dilezet, e tilez d'he dro.
(3) Dilezel e vro : quitter son pays.
●(1732) GReg 774a. Quiter son païs, tr. «dilesel e vro.»
●(1878) EKG II 310. dilezer ho bro.
(4) Dilezel e wir : se désister de son droit.
●(1732) GReg 774a. Quiter son droit, s'en désister, tr. «Dilesel e vir.»
(5) Dilezel ar bed : mourir.
●(c.1680) NG 1899. Pe day demp delezel er bet.
- dilezenndilezenn
adj. Qui ne suit aucune loi.
●(1870) FHB 292/243b. ha na vevont-hi ket ivez dilezen, dilezen Doue hag ann Iliz santel ?
- dilezennañdilezennañ
v. tr. d. Enlever le bord (de qqc.).
●(1931) VALL 184a. Déborder, enlever le bord (vêtement, etc.), tr. «dilezenna.»
- dilezer / dilezourdilezer / dilezour
m. –ion
(1) (droit) Abandonnataire.
●(1732) GReg 146b. Celui qui fait cession, le cedant, tr. «Dileser. p. dileséryen.»
●(1904) DBFV 55b. dilézour, m. pl. –erion, tr. «cédant, celui qui laisse.» ●(1957) BRUD 2/30. Ha, pa oe ano euz ar rezervasion, e tivizas an dilezer e rankje, hervez ar hiz, beza bevet ouz ar memez taol gand e vab, lojet, gwisket ha fresket, evel just, ha pêet mizou e interramant.
(2) Oublieux.
●(1831) MAI 210. C'houi ancoaer ha dilezer.
- dilezerezdilezerez
f. (droit) Abandonnataire.
●(1904) DBFV 55b. dilézouréz, f. pl. –ézed, tr. «cédant, celui qui laisse.»
- dilezerezh
- dilezet .1dilezet .1
adj.
I.
(1) Délaissé, abandonné.
●(c.1500) Cb 26b. [blashat] g. ressauourer ce que on a delaisse. b. saouriff vn dra dilaeset. ●64a. [dilesell] g. delaisse. b. dileset.
●(1835) AMV 104. bugale dilezet. ●(1876) TDE.BF 132b. Dilezet, adj. et participe de dilezel ; abandonné.
●(1904) SKRS I 44. ar vugale dilezet. ●(1907) PERS 290. ober vad d'ar vugale dilezet. ●(1908) FHAB Mezheven 166. Bugale dilezet. ●(1920) AMJV 56. an eneou dilezet. ●(1934) ALMA 139. an ene dilezeta eus ar purgator.
►
●(1862) JKS 321. ann dilezet he-unan n'en deuz ken dalc'h nemet d'ann drouk ha da draou ann douar.
(2) Délaissé, dont on ne s'occupe plus.
●(1659) SCger 60b. terre en friche, tr. «douar dileset.» ●(1732) GReg 274b. Une terre deserte, tr. «douar dileset.»
●(1866) LZBt Genver 75. eunn douar dilezet.
●(1928) BREI 60/1b. al liorz dilezet.
(3) Inhabité.
●(1732) GReg 274b. Une maison deserte, tr. «Un ty dileset.»
II. Bezañ dilezet gant ar Spered Santel : voir Spered-Santel.
- dilezet .2
- dileziad
- dilezidigezhdilezidigezh
f.
(1) Abandon, abandonnement.
●(1732) GReg 3a. Abandonnement, l'action d'abandonner, tr. «Dilesidiguez. Van[netois] dilesidigueh.»
●(1906) BOBL 03 février 72/1a. Dilezidigez an douar.
(2) Délaissement.
●(1847) MDM 122. Piou a gemer truez oud ho infirmiteou, ho c'hozni, ho dilezedigez ?
(3) Abdication.
●(1914) DFBP 1b. abdication, tr. «Dilezidigez.»
- dileziñdileziñ
voir dilezel
- dilezourdilezour
voir dilezer
- dilhaddilhad
plur. –où
I.
(1) Vêtements.
●(1499) Ca 63a. Dillat vide in cres. ●(1557) B I 628. Guisqu y yuez a neuez flam / Gant un dillat fin ha dinam, tr. «Revêt-la d'un habit fin et sans tache.» ●(1580) G 644. Guyscaf dyllat syher, tr. «Vêtir des habits de sacs.» ●(1647) Am A.293. Dal, na espern glat, dillat, na madou., tr. « Tiens, n’épargne ni argent, (ni) vêtement, ni biens ». ●(1650) Nlou 140. nep dillat natur, / Ne cafset quet sur, pur de mailluraff, tr. «aucun habit normal / on n'aurait trouvé, à coup sûr, pour l'emmailloter vraiment.»
●(c.1680) NG 227. He dillat ne douen quet doublet. ●(1710) IN I 284. hac evit an Anaon decedet e touguer dillajou caoun. ●(1716) PEll.ms 330. Daleda an dillat, etendre le linge ou autres hardes au soleil. ●(1732) GReg 368a. Essanger, tremper et laver le linge pour le mettre à sécher, tr. «Prada an dilhad.» ●(1790) Ismar 124. de brenein dillad.
●(1849) LLB 28. kouh dillad. ●(1856) VNA 108. Faites votre paquet, tr. «Paquétet hou tillad.» ●(1877) EKG I 31. C'houeac'h pe eiz a viskaz dillajou oferenna ar veleien hag ho japou.
●(1925) SFKH 8. é dammeu dillad én ur val lién d'en tréz ar é ziskoé. ●(1962) EGRH I 60. dilhad pl., tr. « vêtements. »
►[au plur. après un art. ind.] Un dilhad, ur re zilhad un habit.
●(1906) BOBL 25 août 101/1b. eun dillad kaër a ve lakeet mare ha mare. ●(1907) PERS 97. N'o pezit morse nemed eur re zillad. ●(1910) MAKE 3. Gwiska 'ra eun dilhad, nevez c'hoaz kouls lavaret. ●109. eun dilhad kaer eus ar c'haera, kaeroc'h eget an holl dilhajou a oa bet betek neuze oc'h uza war ar skinvier.
►Dilhadoù : articles d’habillements.
●(1910) MAKE 109. eun dilhad kaer eus ar c’haera, kaeroc’h eget an holl dilhajou a oa bet betek neuze oc’h uza war ar skinvier. ●(1962) EGRH I 60. dilhadoù, tr. « articles d’habillements. »
(2) Dilhad dindan : sous-vêtements.
●(1916) KANNgwital 169/187. dillad-dindan a bep seurt.
(3) Dilhad da sul : vêtements du dimanche.
●(1919) FHAB Kerzu 184. a lakeas d'e vamm he dilhad da zul. ●(1950) LLMM 23/31. gwisk da zilhad da sul. ●(1950) KROB 22/10. lakaat war ar c'hein an dilhad da zul.
(4) Dilhad-dizilhad : avec tous ses vêtements sur lui.
●(1995) BRYV II 150. (Milizag) e-neus treuzet ar ganol vraz, er goañv, dillad-dizillad, gantañ. ●dillad-dizillad : heb tenna e zillad.
(5) Pezh-dilhad : article de vêtement.
●(1866) FHB 70/140b. N'hor boa da lakaat en dro d'e-omp pez dillad zec'h e-bed. ●(1889) ISV 231. o c'hriat eur pez dillad.
●(1911) BUAZperrot 80. Mari (…) a nezaz kement pez-dilhad a c'holoas e izili benniget.
(6) Bazh-dilhad : battoir.
●(1904) DBFV 16a. bahtilhad, f. pl. eu, tr. «battoir.» ●(1906) DIHU 18/297. ér penn a beb unan anezhé é hes ur vahtillad.
(7) Preñv-dilhad : mite.
●(1499) Ca 163a. Preff an dillat. g. taingne le ver des robes.
II.
(1) Ober dilhad nevez da ub. : dénigrer qqun.
●(1912) FHAB Du 348 (L) M.-A. Abgrall. E c'hellit kredi eno ne veze ket a amzer da ober dillad neves d'an dud, na da lavaret kaochou divalo.
(2) Kempenn dilhad ub. : dénigrer qqun.
●(1953) LLMM 43/14 (T) J. Konan. Eno, war ar c'hae-se, e vez kempennet dilhad tud ar barrez a-bezh.
(3) Bezañ en e zilhad Pantekost : être dans ses plus beaux atours.
●(1924) NFLO. Atours. (être) dans mes + beaux atours, tr. Loeiz ar Floc'h «em dilhad Pantekost.»
- dilhad-gweledilhad-gwele
plur. Literie.
●(1860) BAL 58. Ar c'horf a zo c'hoas etouez an dillat vele. ●(1868) FHB 170/110a. an dillad vele a voa en armel-ma. ●(1879) BAN 201. he groc'hen, egiz dev et, a stage ouz an dillad guele. ●(18--) SAQ I 225. dinerz ha divuez var an dillad vele.
●(1911) SKRS II 192. he vestr a ra skouarn vouzar hag a jom souchet dindan he zillad vele.
►absol.
●(1857) HTB 43. He gustum a oa da gousket gant he diou vreac'h war var an dilad.
●(1905) HFBI 158. eus ar pes a voa prénèt à zillat évit ar goéléou.
- dilhadet
- diliamm .1diliamm .1
adj.
(1) Qui n'a pas de lien(s).
●(1732) GReg 261b. Delié, ée, qui n'est pas lié, tr. «dilyam[m].» ●573b. Qui n'est pas attaché, tr. «dilyamm.»
●(1909) FHAB Gwengolo 266. Beza diere a zo eta beza diliamm, dinask, dishual.
(2) sens fig. Libre.
●(1888) SAQ I 37. lod all (…) a zalc'h bepred ho c'halon distag, diliam evit gallout eassoc'h a ze miret ennhi d'ar vertus ar c'henta pazen, ar plas a enor.
●(1910) ISBR 40. er Vreihiz e viùé endro diliam. ●(1922) FHAB Here 293. eur Vreiz diliamm he spered. ●(1929) KANNgwital 316/254. ar Pab a vo hiviziken ken diliamm ha pep roue eus ar bed. ●(1940) DIHU 346/63. hé spered diliam.
- diliamm .2diliamm .2
m. Délivrance.
●(1866) SEV 154. rak enn ifern ne deuz diliamm da bec'hed e-bed, na didorr d'ar poaniou.
- diliammadur
- diliammañdiliammañ
v. tr. d.
(1) Délier, dénouer, détacher.
●(1659) SCger 38a. delier, tr. «diliama.» ●41b. deslier, tr. «diliama.» ●(1732) GReg 261b. Delier, defaire le lien, ou le neud d'une chose liée, tr. «diliamma. pr. diliammet.»
●(1876) TDE.BF 133a. Diliamma, v. a., tr. «Délier, délacer.» ●(1889) ISV 443. Diliamma a reont an azen. ●(1890) MOA 207a. Délier, tr. «Diliamma.»
●(1908) KMAF 14. eur c'helou mat bennak (...) hag a ra d'ezan diliamma e yalc'h. ●(1919) TOBB 58. en eur ziliamma ac'hanon. ●(1927) KANNkerzevod 13/6. Diliammit anean, a laras Jezuz, ha lezit anean da vale.
(2) Libérer.
●(1877) BSA 141. hon diliama euz a-dre daouarn an drouc-speret.
- diliammerezh
- diliantiz
- dilibouriñdilibouriñ
v. tr. d. Démêler.
●(1932) BRTG 124. Ret e oè dehon anaùet en déieu kaer hag er ré divourus, hag en tu de zilibourein é dreu. ●(1942) DHKN 13. Tammeu koumoul brih-du, argantet er biùenneu anehè, en em-zispen adreist me fen, ar ou goarigeu, èl a pe vehè bizied, ne uélér ket, doh ou dilibourein.
- dilidañdilidañ
v. tr. d. Dépouiller des ornements de cérémonie.
●(1978) LIMO 01 avril. A pe oén krennard, me gavè genein e vezè laret endo (lire : endro) dein : er yaou himblik ! Mad beleion en dro e zivizè dom penaos e fallè komprenn : er yaou heb lid, rag en dé-sé e vezè dilidet en aotér-vras épad en ofis de lared é e vezè laket noah.
- dilien
- dilienañ / dilieniñdilienañ / dilieniñ
v. tr. d.
(1) (en plt d'un bébé) Démailloter.
●(1977) PBDZ 779. (Douarnenez) dilieniñ, tr. «sortir de ses langes.»
(2) (en plt d'un mort) Désensevelir.
●(1732) GReg 274a. Desensevelir, tr. «dilyena. pr. dilyenet.» ●(1744) L'Arm 103b. Desensevelir, tr. «Dilieinnein.. étt.»
●(1876) TDE.BF 133a. Diliena, v. a., tr. «Oter du linceul.»
●(1904) DBFV 55b. diliénein, v. a., tr. «désensevelir.» ●(1997) CHVI 42. deu' da ma dilïena.
(3) Ôter les bandages (d'une plaie).
●(1909) BROU 225. (Eusa) Diliéna, tr. «Oter les bandages d'une plaie.»
●(1931) VALL 182b. Débander une blessure, tr. «dilïena.» ●(1962) EGRH I 60. dilienañ v., tr. « enlever les bandes qui recouvrent une plaie. »
- dilienet
- dilieniñdilieniñ
voir dilienañ
- dilietdiliet
adj. Délié.
●(1633) Nom 4a. Charta augusta : papier fin & delié : paper fin ha diliet. ●16a. Capillus passus : perruquen diliet.
- dilignez