Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 90 : de dikriansus (4451) à dilaosk-1 (4500) :- dikriañsus
- dikrier
- dikrierezh
- dikriiñdikriiñ
voir dikrial
- dikrius
- diksion
- diksionardiksionar
voir diksioner
- diksioner / diksionardiksioner / diksionar
m. –ioù Dictionnaire.
●(c.1500) Cb 62b. [diction] dictionarius / rij. g. dictionnaire. b. dictionar.
●(1732) GReg 386b. Dictionnaire, tr. «Dicciôner. p. dicciônerrou.» ●(1744) L'Arm 109a. Dictionnaire, tr. «Dictionnére.. éreu. m.»
●(1876) BJM ix. dictionner Dom Pelletier, ha dictionner an Aotrou Roudaut.
●(1904) DBFV 55a. diksionér, m. pl. eu, tr. «dictionnaire.»
- diksionerour
- diktatour
- diktatouriezh
- dikted
- dikton
- dikulezdikulez
(argot de Pont-l'Abbé)
I. Cul.
●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Dikulez = Reor. ●(1973) SKVT II 52. dikulez va c'habiten kourajus. ●129. er ganol, war e zikulez. ●(1974) SKVT III 53. ourgouilh en e zikulez. ●54. Ar voizenn, du-mañ, evit ur wech atav, ne ouio ket ouzh he dikulez, pa vernin dezhi va lagadoù-ejen war an daol. ●106. e toull e zikulez.
II. Gouzout diouzh e zikulez :
●(1974) SKVT iii 54 (Ki) Youenn Drezen. Ar voizenn, du-mañ, evit ur wech atav, ne ouio ket ouzh he dikulez, pa vernin dezhi va lagadoù-ejen war an daol.
- dilabaniñdilabaniñ
v. tr. d. Faire cesser (qqn) d'être sot.
●(1922) FHAB Meurzh 88. en taol-man e vezoc'h dilabanet en eur wech ha ne vo ket pell an dale c'hoaz !
- dilabez
- dilabour .1dilabour .1
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Sans travailler.
●(1846) BAZ 266. biscoas ne oue guelet dilabour. ●(18--) SAQ II 44. n'eo ket e tidalvezi, – e chomm dilabour, – en em vagin, e vagin va greg ha bugale.
●(1920) LZBl Gouere 354. Da c'hedal an deiz-se, ar missioner n'eo ket chomet dilabour. ●(1923) KNOL 136. En devez-se, dres, porcher ar baradoz oa dilabour.
(2) Sans travail.
●(1847) MDM 222. pa c'hoarvez d'ezhan beza klan, dilabour, intaon.
●(1908) FHAB Genver 7. darempred etre ar micherour dilabour hag ar mestr. ●(1910) MBJL 62. n'eus ket eur vro a vefe enni muioc'h a dud dilabour.
B. par ext.
(1) Sans occupation, oisif, désœuvré, innocupé.
●(1732) GReg 276b. Desoccupé, ée, desœuvré, qui est sans rien faire, tr. «dilabour.» ●672a. Oisif, ive, tr. «dilabour.»
●(1862) JKS 315. Ann den a gar beza dilabour hag ehana. ●(1867) MGK vi. he levrik zo-ken a gase gant-han d'he bark, ha pa oa dilabour, hen tenne dioc'h he c'hodel.
●(1908) KMAF 26. Sell ! em eus aoun, emoc'h dibrez ha dilabour. ●(1910) MAKE 109. hervez teodou merc'hed dilabour ar vro. ●(1939) RIBA 73. hui e vreino ér soèu ha druoni, dilabour ha disoursi, doh korvadereh disperet er vèuerion.
(2) (en plt d'un métier) Qui ne donne pas beaucoup de travail.
●(1872) ROU 92a. Moins d'ouvrage, tr. «Dilabouroc'h.»
●(1926) KANNgwital 286/431. kargou enorus, dilabour ha paët mad.
(3) (Moment) sans travail, où on ne travaille pas.
●(1922) FHAB Gwengolo 268. E zervez a oa bet didrouz, dilabour.
(4) (agriculture) (Terre) non labourée.
●(1924) FHAB Mae 181. An douar dilabour.
(5) (Outil) qui ne sert pas.
●(1891) AGB 8. ar c'hillotin a chomaz dilabour epad eunn nebeut amzer.
●(1908) KMAF 27. ar merg a zebr eur benveg houarn dilabour. ●(1903) CDFi août-septembre. N'eo ket evit lavarout e tilezin va c'hegel evit-se. O ! nann, re e plij d'in, ha va gwerzid ivez, da lezel anezo dilabour. (d'après KBSA 63).
II. Adv. Sans travailler.
●(1942) DIHU 372/96. débrein friko, balé ha biùein dilabour.
- dilabour .2
- dilabourad
- dilabouradeg
- dilabourat
- dilabourer
- dilabourusdilabourus
adj. Qui ne demande pas beaucoup de travail.
●(1931) VALL 754a. qui ne demande pas de travail, tr. «dilabourus.» ●(1933) ALBR 35. kalz a labourerien a ra o foen evelse (...) o veza m'eo dilabourusoc'h. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Dilabouruz : adj. – Formé de labouruz + di (préf. priv.) : qui n'exige pas beaucoup d'efforts ni de travail – comp. dilabourusoh : dilabourusoh eo an eil labour evid egile.
- dilaezh .1dilaezh .1
adj.
(1) Qui ne donne pas de lait.
●(1732) GReg 558b. Femme qui n'a pas de lait, tr. «Grecg dilæz.»
●(1909) KTLR 141. Pa lavaran eo laer, drouk, dileaz [ar vioc'h], den n'hen deuz affer anezhi. ●(1928) BREI 56/2d. renta, e berr amzer, dileaz ar zaout. ●(1958) BRUD 5/44. diou vuoh (...) dond a rejont da veza dilêz. ●(1962) EGRH I 59. dilaezh a., tr. « sans lait. »
(2) Mont da zilaezh : tarir.
●(1957) BRUD 2/51. ne yeas ket da zilêz ha ne gurzas ket e zivronn. ●(1965) LLMM 109/87. pa vo aet hor buoc'h da zilaezh. ●90. he buoc'hed a vez aet da zilaezh.
- dilaezh .2
- dilaezhañ / dilaezhiñdilaezhañ / dilaezhiñ
v.
I. V. intr. (en plt des bêtes laitières) Tarir.
●(1866) BOM 108. Mar teu d'ar vioc'h dileazan. ●(1869) FHB 207/404b. kas va zaoud er meaz, rag dileza a reont a-grenn en ho c'hraou. ●(1878) SVE 46 §291. Mar teu d'ar vioc'h dileazan, / Kenavo mignon, ha skan, tr. «La vache vient-elle à perdre son lait, / Vite, voilà l'ami décampé.»
●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dilêza Perdre son lait, en parlant d'une vache, d'une jument... : gwall vuan eo deut ar vuoh da zilêza : ne hell ket ken rei da zena d'he leue. ●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « perdre son lait. »
II. V. tr. d.
(1) Délaiter, élaiter (le beurre).
●(1732) GReg 91b. Elaitter le beurre, en ôter bien le lait, tr. «Dilæza an amann.»
●(1890) MOA 139a. Battre le beurre (élaiter), tr. «dileza amann.»
●(1932) BRTG 82. dileahein en amonen. ●(1934) BRUS 55. Délaiter, tr. «dileahein.» ●(1941) ARVR 12/4a. dilaeza, sec'ha, gwaska an amann. ●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dilêza Enlever le lait, en parlant du beurre fraîchement baratté : pa vez boutah (broutah) an amzer, ne deuer ket a-benn da zilêza an amann. ●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « enlever le lait (du beurre). »
(2) Faire tarir le lait (d'une femme, d'une femelle).
●(1691) CF 32. dilaiza eur vioc'h, pé é diamanni, tr. «faire passer le lait d'une vache, ou l'empêcher de donner du beurre.» ●(1732) GReg 559a. Faire perdre le lait à une nouvelle accouchée, tr. «Dilæza ur c'hrecg a so nevez-guïlyoudet. pr. dilæzet.»
●(1876) TDE.BF 132b. Dileza, v. n., tr. «Faire passer le lait à une femelle.»
●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « faire passer le lait. » ●(1982) PBLS 381. (Sant-Servez-Kallag) pemp bis zilaeza ar saout, tr. «l'œnanthe fait tarir les vaches.»
- dilaezhet
- dilaezhiñdilaezhiñ
voir dilaezhañ
- dilagad
- dilagadennañdilagadennañ
v. tr. d.
(1) (horticulture) Couper les bourgeons à fleurs des arbres.
●(1962) TDBP II 301. Dilagadenna, tr. «couper les bourgeons.» ●Ar beufigou a-wechou a zilagadenn ar bleuñ er gwez, tr. «les bouvreuils coupent quelquefois les bourgeons à fleurs dans les arbres.»
(2) spécial. (zootechnie) Retirer la boucle à la vulve d'une jument.
●(1931) VALL 184b. Déboucler, tr. «dilagadenna.»
(3) Démailler.
●(1931) VALL 196a. Démailler une chaîne, etc., tr. «dilagadenna.»
- dilakez
- dilamm .1dilamm .1
adj. Bezañ lamm-dilamm : rebondir plusieurs fois.
●(1931) VALL 627a. Rebondir à plusieurs reprises, tr. «beza lamm-dilamm.»
- dilamm .2dilamm .2
m.
(1) Réfraction.
●(1872) ROU 99b. Réfraction, tr. «Dilam.»
(2) Réflexion.
●(1876) TDE.BF 131b. Dilamm, s. m., tr. «réflexion.»
●(1931) VALL 634b. Réflexion, tr. «dilamm m.»
(3) Rejaillissement.
●(1876) TDE.BF 131b. Dilamm, s. m., tr. «Rejaillissement, rebondissement.»
●(1931) VALL 638b. Rejaillissement, tr. «dilamm m.»
- dilamm .3dilamm .3
voir dilammat
- dilammadenndilammadenn
f. –où Sortie (d'une troupe d'assiégés).
●(1975) LLMM 170/210. Herri Spinefort a reas un dilammadenn a-enep ar sezizerien.
- dilammat / dilammet / dilammout / dilammdilammat / dilammet / dilammout / dilamm
v.
I. V. intr.
(1) Rebondir.
●(1499) Ca 62b. Dilamet. g. resaillir.
●(1659) SCger 102b. rejaillir, tr. «dilamet.» ●142b. dilamet, tr. «reiaillir.»
●(1876) TDE.BF 131b. Dilammet, v. n., tr. «rebondir.»
(2) Bondir, jaillir.
●(1659) SCger 15b. bondir, tr. «dilamet.»
●(1867) MGK 46. Pa zilamm eur c'hi-red. ●(1876) TDE.BF 131b. Dilammet, v. n., tr. «jaillir.»
●(1909) KTLR 4. pa zilammaz eur C'houanen. ●(1913) FHAB Meurzh 83. setu an daou zouav o tilamm da zailla war ar gouezidi.
(3) Fuir, s'échapper.
●(1847) FVR 30. Evit klask gwelloc'h kuz e tilamman raktal. ●49. hep dale e kavaz tu da zilammout ac'hano.
●(1942) DRAN 128. hag Erwan, gant ar c’haporal, ar bidoniou en e gerc’henn, a zilamm war du eno.
(4) Dilammat war : sauter sur, s'abattre sur.
●(1862) JKS.lam 118. ann drouk-rans avad, ann dizunvaniez hag ar brezel ne d-int dilammet war ann douar nemet dre ann direiz ha dre ar pec'hed. ●301. e-kreiz ar poaniou a zilammo war-n-hoc'h. ●(1867) MGK 106. Ann drouk-ze war-n-hoc'h-hu a zilammo eunn deiz. ●(1870) MBR 338. Ho kear Is, roue, ne bado ket pell amzer mui, rak me am euz tennet ar wezenn zero vraz a ioa o viret oc'h ar mor da zilammet war-n-ezhi.
●(1934) PONT 15. epad ar reusiou fall a zilammo war ar vro. ●(1955) STBJ 38. ha, pa zilammas a-nevez an tri ganfart warnañ, ne voe tamm daletoc'h evit o strinka er mêz.
(5) Dilammat e : faire irruption en.
●(1870) MBR 18. ar Zaozon fall a ioa dilammet e Breiz. ●(1894) BUZmornik 105. Al luc'hed a zilamme enn ti.
(6) Dilammat e-touez : faire irruption parmi.
●(1915) HBPR 204. Ar brasa dizurchou, avad, oa dilammet etouez an dud.
(7) Dilammat eus, er-maez, eus : sauter de.
●(1889) ISV 260. Spontet e tilam eus he vele.
●(1910) MAKE 62. Deut e oa ar poent evit pôtred Konforz da zilammat er-maez eus o gweleou. (8) Dilammat da ub. : se jeter sur qqn.
●(1909) BROU 225. (Eusa) Dilammet a reas d'in, tr. «il se jeta sur moi.»
II. Loc. verb. Lammat ha dilammat : sauter sans arrêt, dans tous les sens.
●(1977) PBDZ 785. (Douarnenez) sellit anezhañ o lammat hag o tilammat, tr. «regarder le sauter sans arrêt.»
III. V. pron. réfl. En em zilammat a nec'hamant : se tirer d'embarras.
●(18--) AID 250. evit en eur dilam a nehamant, tr. «pour me tirer d'embarras.»
- dilammetdilammet
voir dilammat
- dilammoutdilammout
voir dilammat
- dilampregdilampreg
m. Fainéant, paresseux.
●(1647) Am.ms 625. Sus sus dilambrecq ça hep abecguy, / Frez pronnoncy à na fazy quet., tr. « Sus ! sus ! indolent, çà, sans chercher de faux-fuyants, / Clairement prononce-les et ne te trompe pas. »
●(1934) FHAB Mezheven 257. Ar c'hanfard, an dilamprek a zo anezan !
- dilamprekdilamprek
adj. Fainéant, paresseux.
●(1866) SEV 182. perak oc'h-hu ken digaloun ha ken dilambrek evit gounid madou ann env ? ●(1870) MBR 296. korf digaloun ha dilamprek, tr. «corps sans cœur et sans énergie.» ●(1876) TDE.BF 131b. Dilambrek, adj., tr. «Indolent, mou.»
●(1927) GERI.Ern 107. dilamprek adj., tr. «Mou, indolent.»
- dilañchenndilañchenn
adj. Qui n'a pas de anche.
●(1903) Les poèmes de Taldir 62. eur biniou (…) dilanchen.
- dilann-dilann-
voir dic'hlann-
- dilañs .1dilañs .1
adj. Désavantageux.
●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. lans en deus da gregi en eur vereuri, tr. «il a de l'avance ou des avances pour prendre ferme.» Le contraire dilans : dilans eo kregi en mereri gant gle (dle).
- dilañs .2
- dilañs .3dilañs .3
voir dilañsiñ
- dilañsañ .1dilañsañ .1
v. intr. Perdre son avantage.
●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. lansa, tr. «avoir de l'avantage.» ●le contraire dilansa.
- dilañsañ .2dilañsañ .2
v. intr. Jaillir.
●(1909) BROU 225. (Eusa) Ken na zilanse ar goad, tr. «tellement que le sang jaillissait.»
- dilañsiñ / dilañsdilañsiñ / dilañs
v. tr. d. Émonder (un arbre).
●(1904) DBFV 55a. dilans, dilansein, v. a., tr. «émonder (un arbre, un arbuste).»
- dilañsus
- dilaosk .1