Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 89 : de dijabl-1 (4401) à dikrians (4450) :- dijabl .1dijabl .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui a du temps libre.
●(1906) DIHU 10/170. péker bourabl e vezé dehon gueharal é hoarn é loñned, dijabl kaer, hemp ankin. ●(1912) BUEV 22. hum gavet hoah ur huéh disorb ha dijab é ti en Eutru Doué.
(2) Débarrassé, sans occupation.
●(1904) DBFV 54b. dijabl, adj., tr. «débarrassé, qui n'est plus occupé.» ●(1922) EOVD 64. nen doh ket sur a hum gavet dijab épad un ér. ●(1927) DIHU 188/224. Dijapl, tr. «(adj.) débarrassé, sans occupation.»
(3) Libre.
●(1913) HIVR 40. biùein dalbéh dijab ha digabestr.
(4) Dijabl diouzh : débarrassé de.
●(1908) DIHU 32/29. Dijapl doh er Fransizion, Nominoé e lakas é spi de ziazéein é vestroni. ●(1908) DIHU 35/70. pe veemb dijab doh en treu-men.
(5) Tiré d'affaire.
●(1910) ISBR 36. Siouah ! ne oent ket dijab hoah.
(6) Pratique, facile.
●(1982) LIMO 04 juin. Ne oé named flutein eid gobér «kekah». Un dra dijapl !
II. Adv. Libre dans ses mouvements.
●(1904) DBFV 54b. dijabl, adj., tr. «libre dans ses mouvements.» ●(1922) EOVD 8. ean e gerh dijab ha joéius én hent digor a hourhemenneu Doué.
- dijabl .2dijabl .2
m.
(1) Débarras.
●(1917) LILH 10 a Ebrel. A pe chomehè hemb donet endro é vehè ur braù a zijabl aveidomb. ●(1927) DIHU 188/224. Dijapl (subs.) : Un dijapl mat e vo kement-sé aveidein. ●(1942) DIHU 368/31. Un dijab mat avei[t] huéh suhuniad.
(2) Ober un dijabl (d'un dachenn) : débarrasser (un terrain) de ce qu'il l'encombre.
●(1980) LIMO 19 avril. Mal e oè enta gobér un dijabl.
- dijabliñdijabliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Délivrer (un endroit de qqc., qqn).
●(1908) DIHU 35/68. adseùel é Vro ha d'he dijabein a zamani ponnér er Fransizion. ●(1910) ISBR 33. dijabein er vro anehé.
●(1974) YABA 21.06. Yann er Baluhenn (…) en doè dijablet kornad Berné ag en Diaoul.
(2) Délivrer (qqn) de prison.
●(1910) ISBR 263. péein tauseu dehon aveit bout dijablet. ●(1913) AVIE 54. laret d'er brizonerion é veint dijabet.
(3) Débiter (des prières).
●(1925) BILZ 151. eman en iliz, o ruza he inou, o tijaba paterou a-hed an de.
II. V. intr. Dijabliñ ag, diouzh ub., udb. : se débarrasser de qqn, de qqc.
●(1904) DBFV 54b. dijabein, v. n., tr. «se débarrasser, se séparer (doh, de), vendre ce qu'on amène à la foire.» ●(1918) LILH 11 a Vezheven. Arhoah vitin é ha er mestr koh arauk get er hetan trén. Chetu ni dijablet anehon enta. ●(1932) BRTG 162. de glah penaus obér aveit dijablein anehon. ●(1939) RIBA 27. Met her erbet n'en des arnonn de zijabein a me merh. ●(1942) DIHU 371/77. penaos é hellehè ean dijabein ag en huéh ugent mil lur en des én é di.
III. V. pron. réfl. En em zijabliñ ag ub., udb. : se débarrasser de qqn, de qqc.
●(1902) LZBg Gwengolo 213. Guel e véhé d'emb hum zijabein a nehi. ●(1910) ISBR 87. hum zijabein a iaù er Franked. ●(1921) GRSA 347. aveit em zijablein fonaploh ag en eskob. ●(1922) EOVD 185. hum zijablein ag en ol sieu. ●(1925) SFKH 27. eit hum zijablein ag ur stad ken divalaù. ●37. koutant bras d'um zijablein ag er peurkeh. ●(1974) YABA 21.06. Gwell é doh um zijablein ag er lévr-sé. ●(1975) YABA 31.05. ha gellet hon es em zijablein elsé.
- dijanierdijanier
m. –ion Procrastinateur.
●(1931) VALL 493a. personne négligente, indolente, tr. «dijanïer T[régor] popul[aire] (et qui remet toujours à plus tard, comme dilerc'hier L[éon].»
- dijaniñdijaniñ
v. Négliger.
●(1931) VALL 493a. il est négligent pour s'occuper de ses affaires, tr. «dijani a ra d'ober war-dro e draou T[régor] popul[aire].»
- dijaojdijaoj
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) (en plt des actions, des paroles, etc.) Inconvenant, inconvenable.
●(1767) ISpour 178. gusquemanteu dijauge. ●(1790) Ismar 9. en ol gesteu dijauge. ●(1790) Ismar 141. A pe rér dispigneu dijauge eit en dout friantage.
●(c.1802-1825) APS 49. en ol hoarhereah dijauge. ●144. difforh ha dijaug vehai ur horf, mar dé er mambreu hegué ha tiner. ●(1825) COSp 285. guet ur joé dijauge. ●(1841) IDH 47. mar dér betag er bouffonnereah hag en hoarieu dijauge ? ●(1855) BDE 806. hou pêd er brassan dougeance a hobér un dra benac dijauge. ●(1879) GDI 129. mar ne laret meit conzeu dijauj.
●(1904) DBFV 55a. dijauj, adj., tr. «qui ne convient pas, impropre, inconvenant, impertinent, immodéré.»
(2) Mal assorti.
●(1744) L'Arm 18b. Mal assorti, tr. «Dijauge.»
●(1904) DBFV 55a. dijauj, adj., tr. «mal assorti.»
(3) Laid.
●(1838) OVD 125. ean e zisco er péh en dès villan ha dijauchan.
B. (en plt de qqn)
(1) Mal habillé.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Skivid) Dijaoz, 'vel Jolgen, pe Jorgen, eur plac'h yaouank koeffet 'vel eur plac'h koz, pe c'hoaz koeffet a-dreuz.
(2) Pervers.
●(1912) BOEG 82. amied dijauj, tr. «Des amis pervers.»
C. sens fig.
(1) (en plt d'une action) Très grand, important.
●(1911) BUAZperrot 13. an enkreziou dijauj o devoa gwasket anezi keit all. ●221. dijauj eo ar vad a reas. ●577. hag a reas eur vad dijauj. ●(1929) FHAB Gouere 242. goude beza graet eur vad dijauj en e amzer.
(2) = (?) Nombreux ; inouï (?).
●(1911) BUAZperrot 238. Dijauj oa ar miraklou a rea Fransez var ar glanvourien a deue d'e gaout.
II. Adv.
(1) D'une manière inconvenante, inconvenablement.
●(1745) BT 342. Luciferr a hoarh dijauge, tr. «Lucifer rit d'une façon hideuse.»
●(1891) CLM 34. dén ne vehé bet hardéh erhoal eit conz dijauj.
●(1904) DBFV 55a. dijauj, adv., tr. «sans convenance, impertinement, immodérément, inégalement.»
(2) Beaucoup.
●(1857) CBF 38. – Kalz a ed hoc'h eus-hu da werza ? – N'am euz ket dijaoch, tr. «– Avez-vous beaucoup de blé à vendre ? – Je n'en ai pas extrèmement.»
(3) Très, extrêmement.
●(1911) BUAZperrot 374. E enterramant a oue kaër dijauj. ●(1929) FHAB Gwengolo 356. manatiou bras dijauj.
- dijaojadurdijaojadur
m. Disconvenance.
●(1904) DBFV 55a. dijaujadur, m., tr. «disconvenance, impropriété, inégalité, impertinence.»
- dijaojapldijaojapl
adj. Inconvenant.
●(1904) DBFV 55a. dijaujabl, adj., tr. «qui s'assortit mal, inégal, inconvenant.»
- dijaojiñdijaojiñ
v.
(1) V. tr. d. Désassortir.
●(1904) DBFV 55a. dijaujein, v. a., tr. «désassortir.»
(2) V. tr. i. Dijaojiñ diouzh : ne pas convenir à.
●(1932) BRTG 64. er halanted e jaujè hag e zijaujè doh ou merh. ●168. bout e oè ré ag hé houchigeu. (...) Ne zijaujent ket dohti. ●(1939) RIBA 26. me gav genein ne zijaojan ket dohoh hag é hellan obér leuiné hou merh Anna.
- dijavedañdijavedañ
voir dijavediñ
- dijavediñ / dijavedañdijavediñ / dijavedañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Démantibuler.
●(1732) GReg 263a. Demantibuler, rompre la machoire, ou la mandibule, tr. «dijaveda. pr. dijavedet.»
●(1876) TDE.BF 131a. Dijaveda, v. a., tr. «Rompre la mâchoire.»
(2) fam. Prononcer, hurler.
●(1967) BRUD 26-27/ 31. goude beza dijavedet eun hanter-dousennad leou-Doue.
II. V. intr. Se démantibuler la mâchoire.
●(1929) FHAB C'hwevrer couv. e teuer da zijavedi. ●(1955) VBRU 63. dre huchal hon daou, en arvar da zijavedañ.
- dijelkennañdijelkennañ
voir dijelkenniñ
- dijelkenniñ / dijelkennañdijelkenniñ / dijelkennañ
v. tr. d. Couper en grosses tranches.
●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. (E Treger-Izel, dijelkenni ar bara, couper le pain par grosses tranches). ●(1931) VALL 162b. couper en grandes tranches (pain, etc.), tr. «dijelgenna.» ●189a. Découper ; par tranches, tr. «dijelgenna T[régor].»
- dijelldijell
adj. = (?).
●(1870) FHB 288/212a. ur guir feiz hepken hag ur goustians-vad a ell renta an den dijell hag evrus er bed-man hag er bed-all.
- dijen .1dijen .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Sans inquiétude.
●(1896) LZBt Meurzh 40. maes bez dijen, rag ma lagad a zo mad hag ma dorn a zo krenv.
●(1924) LZBt Mezheven 26. kredet mad e vent dijen ha seder. ●(1966) BAHE 50/38. pegen evurus ha dijen en em sante dirak an tan. ●(1970) BHAF 258-259. Hag an tad, dijen, da gomz da gas anezañ da skolaj Itron-Varia Wengamp. Me ne oan ket ken dijen all. ●382. Dijen. dineh.
(2) [au comp.] Moins inquiet.
●(1996) CRYK 196. Dijenoc'h e' din-me, tr. «Je me sens mieux.»
(3) Sans gêne.
●(1927) GERI.Ern 98. dijén, tr. «(être) sans gêne.»
II. Adv.
(1) Sans problème.
●(1970) BHAF 227. Deut e oa diboan ha dijen diouz Roazon.
(2) Sans se gêner.
●(1927) GERI.Ern 98. dijén, tr. «sans se gêner.»
(3) Ken dijen ha tra : sans se gêner le moins du monde.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 17. da dremen, ken dijen a tra, abiou lezennou an Iliz. ●(1908) FHAB Mae 136. da ginnig d'eomp-ni, ken dijein ha tra, sevel, a dol hag a vanden, da gregi en ho c'hollier, da rei dorn deoc'h, eme c'hui, d'ho stleja d'an douar ?
- dijen .2
- dijenerdijener
m. –ion Décurion.
●(1732) GReg 253a. Decurion, chef d'une decurie, tant dans la milice Romaine, que dans le College, ou assemblée du peuple, tr. «digener. p. digenéryen.»
- dijenetdijenet
adj. Remi d'une indisposition.
●(1996) CRYK 196. Dijenet oc'h-c'hwi ? tr. «Vous vous sentez mieux ?»
- dijenezdijenez
f. –où Décurie.
●(1732) GReg 253a. Decurie, dix personnes rangées sous un chef, tr. «Digenez. p. digenezou.»
- dijerañ
- dijest
- dijestion
- dijiletenndijiletenn
adj. Sans gilet.
●(1894) BUZmornik 646. e teuaz meur a vech d'ar gear dizae, dijiletenn, didok ha divoutou.
- dijni
- dijoa .1
- dijoa .2dijoa .2
adj. (Cheval) fringant.
●(1904) DBFV 55a. dijoé, dijoéet adj., tr. «(cheval) alerte, fringant.»
- dijoaet
- dijoaliñ
- dijoentr .1dijoentr .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Non joint.
●(1464) Cms (d’après GMB 170). Diioent, non conjoint. ●(1499) Ca 62b. Diioint. g. non conioins.
●(1732) GReg 259b. Dejoint, ointe, non joint, tr. «dijoënt. Van[netois] dijuënt.»
●(1904) DBFV 55a. dijoentr, adj., tr. «séparé.»
(2) Mal joint.
●(1935) BREI 396/3b. a-dreuz da blenken dijuntr o c'hoz fouken.
(3) Dessoudé.
●(1904) DBFV 55a. dijeut, adj., tr. «dessoudé.»
II. Adv. Dijoentr diouzh : séparément de.
●(1856) VNA 8. gobér ou frononcein dijoént doh er voéhel e vé arlerh, tr. «les faire prononcer séparément de la voyelle qui suit.»
●(1904) DBFV 55a. dijoent, adv., tr. «séparément (doh, de).»
- dijoentr .2dijoentr .2
m. –où Luxation.
●(1732) GReg 246b. Deboitement, dislocation d'os, tr. «Dijoëntr. p. dijoëntrou.»
- dijoentradur
- dijoentrañ / dijoentriñdijoentrañ / dijoentriñ
v. tr. d.
(1) Luxer, démettre.
●(1732) GReg 246b. Deboeter, disloquer quelque os, tr. «dijoëntra. p. dijoentret.» ●264a. Demettre, faire sortir un os de sa place, le disloquer, tr. «dijoëntra an isily.»
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 16. c'hui a lezo dijuntra hoc'h izili. ●(1912) BUAZpermoal 749. e oe dijuntet kement ezel en devoa.
(2) Décroiser (les mains).
●(1935) BREI 400/1c. Neuze e tijuntras he daouarn goustadik.
(3) Déboiter, déjoindre, désunir.
●(1732) GReg 246b. Deboeter, parlant des bois sorti de leur mortaises, tr. «dijoentra. pr. dijoëntret.» ●259b. Dejoindre, tr. «Van[netois] dijuënteiñ.»
●(1904) DBFV 55a. dijeutein, v. a., tr. «disjoindre.» ●dijoentein, v. a., tr. «disjoindre, déboiter, désunir.»
(4) Dessouder.
●(1904) DBFV 55a. dijeutein, v. a., tr. «dessouder.»
(5) Décomposer.
●(1904) DBFV 55a. dijeutein, v. a., tr. «décomposer.»
(6) Fendre.
●(1659) SCger 56b. fendre, tr. «digoentra (lire : digeoentra).»
- dijoentret
- dijoentriñdijoentriñ
voir dijoentrañ
- dijog
- dijogañ
- dijuj-milindijuj-milin
m. (droit) cf. juj-milin
●(1847) FVR 220. Lamet eo ar c’hustum, ann taillo, ann dijuj-milin, ann deogo, ar primiz…
- dijundijun
m. –où Petit déjeuner.
●(1499) Ca 56b. desieunement. g. deiun. ●(1633) Nom 53a-b. Ientaculum, prandiculum : le desiuner : an dijun, pe'n diguny.
●(c.1718) CHal.ms i. le deieuné, tr. «en dejun.» ●(1732) GReg 259b. Dejeuné, leger repas du matin, tr. «Van[netois] dijun. dujun. pp. ëu.» ●(1790) MG 119. arlerh en dejun.
●(1831) RDU 62. diovér déjun pé miren anderhue. ●(1856) VNA 90. Que voulez-vous pour déjeuner ? tr. «Petra hou pou-hui d'hou tejun ?»
●(1903) JOZO 21. lakat men dijun de zichen. ●(1904) DBFV 42b. déjun, f. pl. ieu, tr. «un déjeuner.» ●(1927) BBMT 15. de zèbrein dijun.
- dijunañdijunañ
voir dijuniñ .2
- dijuniañdijuniañ
voir dijuniñ .2
- dijuniñ .1dijuniñ .1
m. dijunioù
(1) Petit déjeuner.
●(1633) Nom 53a-b. Ientaculum, prandiculum : le desiuner : an dijun, pe'n diguny.
●(1659) SCger 38a. le deieuner, tr. «an deiuni.» ●(1732) GReg 259b. Dejeuné, leger repas du matin, tr. «Dijuny. p. dijunyoù.» ●Un bon déjeûné, tr. «Un dijuny mad.»
●(1877) EKG I 234. Var dro eiz heur e oue dijuni. ●(1878) EKG II 269. aoza dijuni da dud an ti.
(2) Déjeuner.
●(1847) FVR 232. dispac'herien a gavaz dereat dibri hag eva d'ho dejuni, ebarz ar c'haliriou.
●(1962) EGRH I 59. dijuni m. -où, tr. « déjeuner. »
- dijuniñ / dijunañ / dijuniañ .2dijuniñ / dijunañ / dijuniañ .2
v. intr. Prendre le petit déjeuner.
●(1499) Ca 56b. Deiunaff. g. desiuner.
●(1659) SCger 38a. deieuner, tr. «deiuni.» ●(1732) GReg 259b. Dejeuner, prendre le déjeûné, tr. «Dijuni. pr. dijunet. Van[netois] dijuneiñ. dujuneiñ. ppr. et.» ●Il a déjeûné de bon matin, tr. «Mintin mad èn deus dijunet.»
●(1847) FVR 78. Hag el lec'h ma tijun ne zebr neptro he goan. ●(1856) VNA 180. je n'ai pas encore déjeuné, tr. «ne mès chet hoah déjunet.» ●(1867) MGK 81. dijunia warc'hoaz. ●(18--) KTB.ms 14 p 42. Dijunia a ra.
●(1904) DBFV 42b. déjun, déjunein, v. n., tr. «déjeuner.» ●(1962) EGRH I 59. dijuniañ v., tr. « déjeuner. »
- dijuntr-dijuntr-
voir dijoentr-
- dijust
- dikdik
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Zélé, diligent.
●(1530) Pm 10. Merch guerch ha dic, tr. «fille vierge et zélée.»
(2) Exact.
●(1575) M 2093-2094. nedeux den, en nep termen quen dic, / A exprimhe vn poan, na ve mar bihanic, tr. «il n'y a personne en aucune façon si exact / Qui exprimerait une peine, si petite soit-elle.»
(3) Cheville de sens vague.
●(1557) B I 34. Bout enn hy dic pacific bizhuyquen, tr. «rester dans ce royaume tranquille et en paix à jamais.»
B. [en locution]
(1) Bezañ dik d'ober udb. : être ponctuel à faire qqc.
●(1926) FHAB Mezheven 227. dik int da bedi an Introun Varia. ●(1926) FHAB Du 418. beza dik da vont da Gerdevot. ●(1927) KANNkerzevod 11/7. bugale ken dik da zont d'ar c'hatekiz.
(4) Bezañ dik d'udb. : être assidu à qqc., ponctuel dans qqc., à qqc.
●(1929) MKRN 50. C'hui oar pep kog var beg e dour / A dle but dik d'e bez labour, tr. «Tu sais que chaque coq sur le haut de sa tour doit accomplir ponctuellement sa tâche.» ●89. Ne oa den ebet en-dro da C'hourin dikoc'h d'an ofisou, tr. «Il n'y avais personne dans le pays de Gourin plus régulier que lui aux offices.»
(5) Hervez ma oa dik d'ober : selon ce qu'il était capable de faire.
●(1981) LIMO 18 juillet. Impléet e vezè peb unan [ag en dud] revè ma oè dik d'ober.
II. Adv.
(1) Diligemment, avec zèle.
●(14--) Jer.ms 33. Ra pedo mat ha dyc / He mabyc benyguet., tr. « Qu’elle prie bien et diligemment son petit fils béni ». ●(1530) Pm 284. Ez compso dic, tr. «Parlera diligemment.» ●(1557) B I 649. tut mechant / (…) / Na poanyont dic dre aplic ma sicour, tr. «ils ne font rien, ne prennent aucun soin pour me servir.» ●tr. R. Hemon (Pm p. 105) «qui ne peine pas avec zèle en s'applicant pour me secourir.»
(2) Entièrement.
●(1530) Pm 259. dic mylyguet, tr. «entièrement maudit.» ●(1557) B I 260. dan dour probatic / Maz voe groaet an paralytic / Saluet dic e holl pistigou, tr. «la piscine probatique, où le paralytique fut entièrement délivré de ses douleurs.»
(3) Vivement.
●(1575) M 969. Castiaff glan an quic, pe dre dic ez picquer, tr. «Châtier bien la chair, par laquelle tu es vivement aiguillonné.»
- dikoufrankdikoufrank
(GIBR) voir digovrank
- dikri .1
- dikri .2dikri .2
voir dikrial
- dikrial / dikriiñ / dikridikrial / dikriiñ / dikri
v.
I. V. tr. d. Détracter, décrier, diffamer.
●(1659) SCger 40b. decrier, tr. «decrial.» ●(1732) GReg 253a. Decrier quelqu'un, tr. «Dicryal ur re-bennac.»
●(1838-1866) PRO.tj 193. da zikrial tud ar vro. ●(1846) BAZ 270. d'en dicrial etouez ar bobl. ●(1872) ROU 80a. Décrier, tr. «Dicrial.» ●(1890) MOA 204a. Décrier, tr. «dikrial.»
●(1904) DBFV 55a. dikri, dikrial, dekriein, v. a., tr. «décrier ; diffamer.» ●(1909) FHAB Kerzu 366. pa velot dikrial dirazo Doue. ●(1912) MMKE ix. Mar ve dikriet ar C'hernevad ken aliez. ●(1924) SBED 68. é huellan mechér e vou de men dikri. ●(1977) PBDZ 959. (Douarnenez) dikrial, tr. «dire du mal de.»
►[empl. comme subst.]
●(1880) SAB 160. an droug prezegerez, an dicrial, ar blasfemou.
II. V. pron. En em zikrial.
(1) V. pron. réci. S'entre décrier.
●(1838) OVD 45. péh brezél e hroant dalh-mad en eile d'éguilé ; penaus en hum zécriant. ●(1846) DGG 287. non pas en em zecrial, nac en em voal-dreti.
(2) V. pron. réfl. Se confesser.
●(1904) DBFV 55a. monet d'hum zikri, tr. «aller se confesser.»
- dikriañsdikriañs
f. –où
(1) Médisance.
●(1821) SST 105. en decriance ha peb outrageu aral. ●(1831) RDU 225. en décrianceu-zé. ●(1838) OVD 209. diazéein donnoh en décriance é calon er ré ou cheleu.
●(1904) DBFV 55a. dikrians, s., tr. «décri, mépris public.»
(2) Critique.
●(1982) LIMO 19 février. Kleùet e vè, ha kleùet e vo dikrians. ●Dikrians, tr. «critique.»