Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 91 : de dilaosk-2 (4501) à dilavregin (4550) :- dilaosk .2dilaosk .2
m. Relâchement.
●(1838) OVD 305. Hac a pe santehet ur séhour pé un délausque considerable benac én hou calon.
- dilaosk-dilaosk-
voir dileuskel
- dilaosket
- dilaouañdilaouañ
voir dilaouiñ
- dilaouatdilaouat
voir dilaouiñ
- dilaouendilaouen
adj.
(1) Cruel.
●(1575) M 2334. En cernn an yffernou :en poaniou dilouen, tr. « Dans l’enceinte des enfers, dans les peines cruelles. »
(2) Triste, désolé.
●(1575) M 2063. Goude en yffernou, lechiou peur dilaouen, tr. « Ensuite, dans les enfers, lieux tout à fait désolés. » ●3533. Ouz gortos ho poaniou à calon dilaouen, tr. « Attendant leurs châtiments d’un cœur triste. »
- dilaouet
- dilaouiñ / dilaouañ / dilaouatdilaouiñ / dilaouañ / dilaouat
v.
(1) V. tr. d. Épouiller, pouiller.
●(1659) SCger 52b. epouiller, tr. «dilaoui.» ●(c.1718) CHal.ms i. espouiller, tr. «dileüein, nettat.» ●(1732) GReg 743b. Oter les poux, épouiller, tr. «Dilaouï.» ●(1744) L'Arm 139b. Epouiller, tr. «Dilhéhuein.» ●297a. Oter les poux, tr. «Diléhuein.»
●(1876) TDE.BF 131B. Dilaoui, v. a., tr. «Epouiller, ôter les poux.»
●(1904) DBFV 55b. dileùein, dileùat, v. a., tr. «épouiller, ôter les poux.» ●(1935) NOME 74. O klevet kement-se, va breur a grafinas e benn, evel ma ne vije ket bet dilaouet e vleo abaoe pemp bloaz. ●(1936) IVGA 46. n'o deus ket bet ezomm eus den d'o dilaoua. ●(1962) EGRH I 59. dilaouañ v., tr. « épouiller. »
(2) V. pron. réfl. En em zilaouañ : s'épouiller.
●(c.1718) CHal.ms i. nous aurons de la pluye, car I'ai ueu les poules s'espoüiller, tr. «ni urbou glao, rac emmes guelet en yer him zileüein er yer güelet emmes er yer doh him bluscat.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se pouiller, tr. «him Zileüein.» ●(1744) L'Arm 139b. S'épouiller, tr. «Um ziléhuein ou hua.»
●(1915) HBPR 198. oc'h en em zilaoua. ●(1939) RIBA 17. luskein en em-zihuenneka, en em-zileua.
- dilaouriñ
- dilardañ / dilardiñdilardañ / dilardiñ
v.
(1) V. tr. d. Dégraisser.
●(c.1718) CHal.ms ii. hollander des plumes, tr. «sehein, dilardein plum'.» ●(1732) GReg 258b. Degraisser, ôter la graisse, tr. «Dilarda. pr. dilardet.»
●(1869) TDE.FB 251a. Dégraisser les boyaux d'un animal pour en faire de la charcuterie, tr. «dilarda bouzellou.»
●(1904) DBFV 55a. dilardein, v. a., tr. «dégraisser.» ●(1914) DFBP 83b. dégraisser, tr. «Dilarda.» ●(1931) VALL 193b. Dégraisser, tr. «dilarda.»
(2) V. intr. (jeu) Écarter.
●(1890) MOA 227b. Écarter, Parlant de jeux de carte, tr. «dilarda (L[éon]).»
- dilarder
- dilarderezdilarderez
f. –ioù =
●(1732) GReg 154b. Deux bouts de planches qui couvrent les bouts des moyeux [d'une charrette], tr. «Dilardèrez. p. dilarderezou.»
- dilardiñdilardiñ
voir dilardañ
- dilarjez
- dilas .1dilas .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui n'est pas lacé, noué.
●(1732) GReg 260a. Delacé, ée, adj. qui n'est point lacé, tr. «Dilaçz.»
●(1904) DBFV 55a. dilas, adj., tr. «qui n'est pas lacé, délacé.» ●(1955) STBJ 122. krog em bragou dilas. ●(1962) EGRH I 59. dilas a., tr. « délacé. »
(2) par ext. Rapide, diligent.
●(1557) B I 69. Ha bezomp abil ha dilacc, tr. «et soyons habiles et diligents.» ●(1580) G 486-487. An enesenn a Ys avezo dyquys punysset / Peur dylace an place hont huy en guelo fontet, tr. «L'île d'Ys sera gravement punie / Très promptement de cette place vous la verrez disparue.»
●(1923) ADML 45. Neuz fors pegen nebeut dilaz oant, bagou ar Romaned a c'hellaz kemeret soudarded.
II. Adv. Vite.
●(1923) ADML 41. ar botred ïaouank a rog hent, o steki ouz kostez ar menez stank ha dilaz.
- dilas .2dilas .2
m.
(1) Action de délacer.
(2) Délivrance.
●(1580) G 830. e grace ho dylace voae, tr. «sa grâce fut votre délivrance.»
(3) fam. Ober un dilas (bragoù) : chier.
●(1890) MOA 201. Aller faire ses besoins, tr. «ober eunn dilas bragou.»
●(1982) HYZH 147/25. (Treboull) D'ar mareoù-se oa ket komunitioù barzh an tier, ma pie ezhomm d'ober un dilas, c'hwi yae en aod, touez ar c'herreg. ●(1993) MARV xi 3. (Ploveur) deuet ezomm dezañ da vond d'ober, resped deoh, eun dilas.
- dilas .3dilas .3
voir dilasañ
- dilasañ / dilasiñ / dilasdilasañ / dilasiñ / dilas
v.
I. V. tr. d.
(1) Délacer, dénouer.
●(1499) Ca 62b. Dilaczaff vide in laczaff.
●(1659) SCger 41b. deslier, tr. «dilacç.» ●(1732) GReg 260a. Delacer, tr. «Diliçza. pr. dilaçzet.» ●Delacer son pourpoint, tr. «Dilaçza e borpand.»
●(1866) FHB 97/360a. ne doun ket din da zilassa he voutou dezhan. ●(1890) MOA 207a. Délier, tr. «dilasa.» ●209a. Dénouer, tr. «Dilasa.»
●(1904) DBFV 55a. dilasein, v. a., tr. «délacer.» ●(1907) PERS 368. dilasa meur a yalc'h. ●(1909) KTLR 197. e plegaz da zilasa ar zac'h. ●(1911) BUAZperrot 602-603. n'oun ket din da zougen e voutou na da zilasa anezo. ●(1913) FHAB Mae 154. heb dilasa o yalc'h.
(2) sens fig. Délivrer.
●(1530) Pm 13. Mam a gracc da bout dilacet / Dreizouch an dro-man pobl an bet, tr. «Mère de grâce, vous par qui doit être délivré / Cette fois-ci le peuple du monde.»
●(1659) SCger 38b. deliurer, tr. «dilacça.» ●142b. dilacça, tr. «deliurer.» ●(1688) MD I 19. e zilaça eus an tourmanchou sé. ●(1727) HB 91. Bete ma tûas d'o dilaç a-c'hano. ●127. O va Jesus, c'hui a zisqaennas / Da zilaç an Eneou santel / Eus al Limbou. ●(1732) GReg 245b. Débarasser, tirer d'embarras, tr. «Dilaçza. pr. dilaçzet.»
II. V. pron. réfl. En em zilasañ : se défaire.
●(1732) GReg 702a. Il aura de la peine à se tirer des pates de ce procureur, tr. «Poan èn devezo oud èn hem dilaçza eus a grabanou ar proculer tenn hont.»
- dilasenn
- dilasiñ .1dilasiñ .1
v. tr. d. Délasser.
●(1633) Nom 277b. Acopum : medicament qui deslasse : medicamant á deu da dilassy.
- dilasiñ .2dilasiñ .2
voir dilasañ
- dilasion
- dilastezdilastez
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqc.) Propre.
●(1857) CBF 81. lakaat pep tra dilastez, tr. «rapproprier toutes choses.» ●(1876) TDE.BF 131b. Dilastez, adj., tr. «Sans vermine, sans ordure, propre.»
●(1920) KANNgwital 205/110. eun ti dister, mez kempen ha dilastez. ●(1925) FHAB Mae 195. An traou a vez dilastez ganen, ar prejou aozet mat. ●(1926) FHAB Mae 198. en o c'hrevier dilastez.
(2) (en plt de qqn) Propre.
●(1869) FHB 207/403b. plac'hed iaouank dibab, dilastez.
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 152. ne ouzor ket enno en em viret dilastez. ●(1940) LZBl Gouere/Eost 335. Dilastrez eo, evel ar wiskamant nevez a zoug. Rak eur c'hempenn a zoare zo bet great d'ezan.
(3) (Terrain) nettoyé de ses mauvaises herbes.
●(1876) TDE.BF 131b. Dilastez eo ann douar, tr. «la terre est bien nettoyée, n'a plus de mauvaises herbes.»
II. Adv. Correctement, bien.
●(1869) FHB 231/174b. Chopart en deus greg ha bugale ; marc'h zoken en deuz ive, hag ho mag dilastez.
- dilastezañ / dislasteziñdilastezañ / dislasteziñ
v. tr. d.
I.
(1) Ôter la vermine (d'un endroit).
●(1659) SCger 52b. epouiller, tr. «dilasteza.» ●(1732) GReg 955a. Purger de vermine, tr. «Dilasteza. pr. dilastezet.»
●(1876) TDE.BF 132a. Dilasteza, v. a., tr. «par extension : épouiller, puger de vermine.» ●(1890) MOA 515a. Purger de vermine, tr. «dilasteza, v. a.»
(2) sens fig. Purifier (les âmes, etc.).
●(1891) MAA 65. al leac'h ma vez dilastezet ennan an eneou.
II. (agriculture)
(1) Sarcler (un endroit).
●(1659) SCger 65b. oster les herbiers de l'airette, tr. «dilasteza an eruen.» ●(c.1718) CHal.ms ii. oster les herbiers d'une airette, tr. «dilastein un erüen, huennat un eru'.»
●(1876) TDE.BF 132a. Dilasteza, v. a., tr. «Arracher les mauvaises herbes.»
●(1904) DBFV 55a. dilasteiñ, v. a., tr. «sarcler, débarrasser des mauvaises herbes.» ●(1931) VALL 37a. Arracher (d'un champ) les mauvaises herbes, tr. «dilasteza (eur park).» ●(1962) EGRH I 59. dilastezañ v., tr. « enlever les mauvaises herbes.
(2) Dilastezañ louzoù : désherber, sarcler.
●(1732) GReg 491a. Arracher les mauvaises herbes d'entre les bonnes, tr. «Dilasteza lousou. Van[netois] dilasteiñ.»
(3) Déchaumer.
●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dilastea (dilasteza) : v. – Di + rac. lastez (mauvaises herbes) ; déchaumer : Mad eo dilastea an douar goude an eost. ●(1960) ADBr 1960, tome 67, n° 4, pp. 325-376).">EVBF I 335. lastez, Telgruc, couche de mauvaises herbes et de racines, L'H[ôpital-Camfrout] : Iachte (dilachtea).
- dilasteziñdilasteziñ
voir dilastezañ
- dilastr
- dilastrañdilastrañ
voir dilastriñ
- dilastrer
- dilastriñ / dilastrañdilastriñ / dilastrañ
v. tr. d.
(1) (marine) Délester.
●(c.1718) CHal.ms i. Delester oter le leste, tr. «dilestein.» ●(1732) GReg 260b. Delester, tirer le lest du vaisseau, tr. «Dilastra. pr. dilastret. Van[netois] dislasteiñ.»
●(1876) TDE.BF 131b. Dilastein, v. a. V[annetais], tr. «Délester, parlant d'un navire.» ●132a. Dilastra, v. a., tr. «Oter le lest, délester, parlant d'un navire.»
●(1904) DBFV 55b. dilestein, dilastein, v. a., tr. «délester.» ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 169. labourat en bourz eul lestr all bennak da rei an dorn da lastra, dilastra, karga, diskarga. ●(1931) VALL 195a. Délester, tr. «dilastra.» ●(1962) EGRH I 60. dilastañ v., tr. « ôter le lest. »
(2) Débarrasser.
●(1927) FHAB Gouere 146a. daou zen a rank beza war ar falc'herez ha pevar da zilastri hent. ●(1958) BRUD 3/16. Leun a gorniou enno a ve mad o dilastri. ●(1958) BLBR 111/12. Dilastrit 'ta eun tammig korn an daol. ●(1977) PBDZ 64. (Douarnenez) dilastriñ, tr. «débarrasser.»
- dilatañdilatañ
v. tr. d. Différer, remettre.
●(1575) M 1151. Pan guellez ober mat, ha te da dilataff, tr. «Quand tu peux faire bien et que tu remets.»
- dilatin
- dilavdilav
m.
(1) Eau qui s'élève sur le dessus d'aliments qui détrempent.
●(1927) GERI.Ern 107. dilao m., tr. «Eau qui s'élève au-dessus de la bouillie en détrempe.» ●(1957) ADBr lxiv 4/454. Dilao, cité dans ER. p. 107, avec le même sens [que dilaoienn] ne s'applique à l'H[opital]-C[amfrout] qu'à des liquides autres que la bouillie.
(2) Eau de trempage, de décantation.
●(1927) GERI.Ern 107. diloèu m., tr. «Eau qui a servi à tremper qch.» ●(1931) VALL 185b. eau de décantation, tr. «dilav m.»
- dilavadenndilavadenn
f. –où =
●(1908) FHAB Gwengolo 263. ma ne z-eo hon ene nemet eun dilavaden bennag a zouar.
- dilavadurdilavadur
m.
(1) Eau de trempage, de décantation.
●(1931) VALL 75b. eau de bouillie, où la farine d'avoine a trempé, tr. «dilavadur-yod.» ●(1931) VALL 185b. eau de décantation, tr. «dilavadur m.»
(2) Décantation.
●(1931) VALL 185b. Décantation, tr. «dilavadur.»
(3) (chimie) Défécation.
●(1931) VALL 191b. Défécation (chimie), tr. «dilavadur m.»
- dilavañdilavañ
voir dilaviñ
- dilavar .1dilavar .1
adj.
(1) Qui ne dit rien.
●(1659) SCger 82a. muet, tr. «dilauar.» ●142b. dilauar, tr. «qui ne parle plus.»
●(1905) KANngalon Du 534. an den toc'hor eat dilavar. ●(1924) FHAB Gouere 261. demzigor e c'henou, dilavar... ●(1942) DRAN 141. En eur bignat gant diribin ar c’hamp, e-kichen e gompagnun dilavar bremañ.
(2) Qui ne veut rien dire.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/1a. n'eo ket eun hano ven ha dilavar. ●(1906) BOBL 28 avril 84/1b-c. la Liberté, l'Egalité et la Fraternité ne seront pas de vains mots, tr. «ar giriou a Frankiz, a Henvelidigez, a Vreudeuriez, na vezint ket giriou kleuz ha dilavar.»
- dilavar .2
- dilavaradoe
- dilavaradusdilavaradus
adj. Indicible, ineffable.
●(1931) VALL 385a. Indicible, tr. «dilavar(ad)us.» ●387a. Ineffable, tr. «dilavar(ad)us.»
- dilavaretdilavaret
voir dilavarout
- dilavariñdilavariñ
voir dilavarout
- dilavarout / dilavaret / dilavariñdilavarout / dilavaret / dilavariñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Contredire.
●(1913) AVIE 271. ma n'hellou rah hous éneberion na derhel pen d'oh nak ou tilaret.
(2) Dédire.
●(1904) DBFV 55a. dilarein, v. a., tr. «dédire.»
II. V. intr. Se dédire.
●(1904) DBFV 55a. dilarein, v. n., tr. «se dédire.»
III. V. pron. réfl. En em zilavarout : se dédire.
●(1790) MG 195. ou fedein de hum zilarét. ●(17--) TE 42. é-léh hum zilarét, ean e gonfirmas hoah er péh en doa groeit.
- dilavarusdilavarus
adj. Indicible, ineffable.
●(1931) VALL 385a. Indicible, tr. «dilavar(ad)us.» ●387a. Ineffable, tr. «dilavar(ad)us.»
- dilavenn / dilavienndilavenn / dilavienn
f.
(1) Eau qui vient au dessus de la bouillie d'avoine en détrempe.
●(1955) STBJ 65. ar goell a veze eur banne dilavenn pe dour treñket diwar doaz koz. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Dilaoienn : n. f. – Ne s'emploie qu'au sing. Désigne l'eau qui s'élève au-dessus de la bouillie d'avoine en détrempe (...) : N'hellan ket ken ober youd kerh : êt eo va dilaoienn da 'fall.
(2) Eau qui a servi à tremper qqc.
●(1927) GERI.Ern 107. diloèuenn f., tr. «Eau qui a servi à tremper qch.»
- dilavetdilavet
adj.
(1) (Visage) défait.
●(1877) EKG I 49. he zaoulagad ruz-glaou hag he zremm dilavet.
(2) Décanté.
●(1879) ERNsup 151. dilavet (cidre) qui a déposé, Trév[érec].
(3) Détrempé.
●(1902) MBKJ 58. an douar dilavet gant ho koad sakr !
(4) fig.
●(1970) BRUD 35-36/143. Evid an nebeud barzonegou on-eus digantañ, ken dilavet ha ma’z int, chom a reom gand on naon diwarno.
- dilavienndilavienn
voir dilavenn
- dilaviñ / dilavañdilaviñ / dilavañ
v.
I. V. intr.
(1) (en plt d'un liquide) Reposer, décanter, se dépouiller.
●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. dilava, tr. «reposer en parlant des liquides.» ●lezet ar jistr-ze da zilava hag e vo gwelloc'h ha kaeroc'h, Treger. ●(1931) GWAL 136-137/426. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Dislaw pe dislawi : dilavi (reposer en parlant d'un liquide). ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) dilavi = décanter.
(2) (en plt d'un solide) Se déposer.
●(1923) ADML 42. ar mor, a zo sall dreizhan he unan hag a losk da zilava ar c'hoalen pa vez tommet gant an eol war ar c'herrek.
II. V. tr. d.
(1) Décanter.
●(1732) GReg 559a. Verser le petit lait d'un pot, sans troubler le gros lait, tr. «Dilava læz. pr. dilavet.»
●(1910) BOBL 01 janvier 262/2c. lezet da ziloaï. ●(1927) GERI.Ern 107. dilavi v. a., tr. «tirer cette eau [qui s'élève au-dessus de la bouille en détrempe], décanter.»
(2) Faire écouler (l'eau qui a servi à tremper qqc.).
●(1927) GERI.Ern 107. di(s)luèu, disloèu, tr. «faire écouler cette eau [qui a servi à tremper qch] V[annetais].»
(3) Mettre à tremper.
●(1990) TTRK 72. ret e oa dilaviñ ar bleud, e silañ hag e lezel da c'hoiñ.
- dilavreg
- dilavregañ / dilavregiñdilavregañ / dilavregiñ
v.
(1) V. tr. d. Déculotter.
●(1659) SCger 142b. dilaurega, tr. «abaisser son haut de chausse.» ●(1732) GReg 253a. Deculoter, tr. «dilavrega. pr. dilavreguet. Van[netois] dilavregueiñ.»
●(1904) DBFV 55a. dilavregein, v. a., tr. «ôter les culottes.» ●(1934) BRUS 54. Déculotter, tr. «dilavregein.» ●(1962) EGRH I 60. dilavregañ v., tr. « déculotter. »
(2) V. intr. Enlever ses pantalons.
●(c.1718) CHal.ms i. mettre chausse bas, tr. «dilaureguein.» ●(1723) CHal 56. Dilàvrêguein, tr. «Mettre culotte bas.» ●(1732) GReg 158b. Quitter ses chausses, tr. «dilavrega. pr. et. Van[netois] dilavregueiñ. pr. et.»
●(1904) DBFV 55a. dilavregein, v. n., tr. «ôter les culottes.»
(3) V. pron. réfl. En em zilavregañ : enlever ses pantalons.
●(1659) SCger 23b. mettre haut de chausse bas, tr. «en em dilavrega.»
- dilavregiñdilavregiñ
voir dilavregañ