Recherche 'bo...' : 1221 mots trouvés
Page 8 : de boneder (351) à bordelerezh (400) :- bonederboneder
m. –ion Fabricant de bonnets, bonnetier.
●(1633) Nom 311b. Pileo : vn bonnetier, ou chappelier : vn boneder pe tocquer.
●(1732) GReg 103b. Bonnetier, tr. «Boneder. p. bonederyén.» ●(1744) L'Arm 33b. Bonnetier, tr. «Bonêttour.. tterion. m.»
●(1904) DBFV 26b. bonetour, m. pl. –terion, tr. «bonnetier.»
- bonederez
- bonederezh
- bonedigbonedig
m. –où (habillement) Barrette.
●(1904) DBFV 26b. bonetig, m. pl. eu, tr. «petit bonnet, barrette.»
- Bonen
- Boneniz
- boneurboneur
m.
(1) Bonheur.
●(1790) MG 380. n'em bou quet er bonheur hinihue, de gleuèt en treu caër e hoès intantion de larèt.
●(1835) AMV 8. jalous eus ho poneur. ●(1846) DGG xvi. ma hor bezo oll ar bonor da veuli Jesus assamblez. ●63. an amzer a vonor. ●(1849) LLB 774. é kanet ho poneur. ●(1866) HSH 130. Ar bonor a zante. ●132. d'ar guir vonor. ●(1897) EST 21. péh boneur ha péh joé, tr. «Avec quel bonheur et avec quelle joie.»
●(1904) DBFV 26b. boneur, bonur, m., tr. «bonheur.»
(2) Dre voneur : heureusement.
●(1974) GAME 6. Gwel ran skler hoaz dre voneur. ●(1978) MOFO 33. Dre voner mi ket badou.
- bongorzbongorz
m. –ed
(1) (ornithologie) Butor.
●(1633) Nom 38a-b. Ardea stellaris, taurus : buttor : boungors.
●(1732) GReg 126b. Butor, gros oiseau, sot, & paresseux, qui est espece de heron, marqueté sur le dos, tr. «Pongors. p. pongorsed. ur bongors. (C'est aussi une injure à dire à un mal-adroit.»
●(1876) TDE.BF 525b. Poñgors, s. f., tr. «Butor, oiseau, et, par extension, homme stupide. Eur boñgors, un butor. Ce mot me paraît devoir céder le pas à boñgors qui, lui est masculin, et qui doit être le radical.»
●(1927) GERI.Ern 58. bongorz, mongorz m., tr. «Butor.»
(2) Maladroit.
●(1895) GMB 76. petit Trég[uier] moñgors, m. maladroit.
●(1927) GERI.Ern 58. bongorz, mongorz m., tr. «maladroit.»
(3) Homme grossier.
●(1927) GERI.Ern 58. bongorz, mongorz m., tr. «homme grossier.»
- bonifikatbonifikat
s. En e bonifikat : dans toute sa splendeur.
●(1925) SFKH 19. D'er hours-sé, manér Koed-Kodu e oé én é bonifikat, de laret é, er guellan men dé bet biskoah. (? lire : en e vonifikat ?)
- bonig
- bonimalbonimal
adj. Bara bonimal : pain spécial pour Noël.
●(1907) DIHU 30/471. bourus e oé dèbrein bara bonimal rostet pé bara chuen gant mél. ●(1934) BRUS 229. Du pain spécial pour la veillée de Noël, tr. «bara bonimal.» ●(1942) DHKN ii. Get bara e vezè koéniet liésan ; bara «bonimal» groeit a geteh kaer aveit en Nédeleg, get bled guenih hag e lakèt abarh añniz ha prunèu, ha tokennet er greuen anehon get leah trenk, pilet un ui geton. ●(1942) DHKN p. II. Get bara é vezè koéniet liésan ; bara « bonimal » groeit a geteh kaer aveit en Nendeleg. ●(1981) LIMO 25 décembre. un tamm bara «bonimal». ●Bonimal, tr. «pain spécial de Noël, avec de la fleur de farine (froment et seigle et quelques ingrédients).»
►
●(1919) DBFVsup 5b. bara bonimal, tr. «pain de seconde qualité.»
- bonisbonis
adj. (argot de Pont-l'Abbé) Bon.
●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Bon, ha bonis = Mat.
- boñjourboñjour
adv. Bonjour. Cf. deboñjour, demat.
●(1790) MG 98. de larèt boujour dehi.
●(1792-1815) CHCH 132. D’it bonjour, citoien joéius. ●(1834-1840) BBZcarn I 76a. Bonjour bonjour marquis traitour. ●86a. Bonjour moric rawallec a hui mari fraoa. ●(1868) GBI I 314. Bonjour, Marc’harit, d’ac’h ’larann, tr. « Je vous souhaite le bonjour, Marguerite »
●(1904) DBFV 26b. bonjour, adv., tr. «bonjour, salut.»
- boñjouriñboñjouriñ
v.
(1) V. tr. d. Saluer.
●(1903) MBJJ 71. O bonjouri a ran. ●(1909) KTLR 97. pa deuaz d'he bonjouri. ●233. da vonjouri an den iaouank. ●(1923) KNOL 125. Bonjouri 'reas e donton. ●(1984) HBPD 144. de vonjourein hon ré kar.
►absol.
●(1836) GBI I 436. Ar C’hloaregik a vonjoure / En Coatanhai pa’z arrue, tr. « Le jeune Kloarec souhaitait le bonjour / En arrivant à Coatanhai » ●(1849) GBI I 36. Ar mal iaouank a vonjoure / 'N ti Janet ar Wern p'arrue, tr. «Le jeune homme souhaitait le bonjour, / En arrivant chez Jeanne Le Guern.» ●(18--) SBI II 64. Ann intanv coz a vonjoure, / 'N ti ar milinér p'errue, tr. «Le vieux veuf bonjourait, / Chez le meunier quand il arrivait.»
(2) V. pron. réci. En em voñjouriñ : se saluer.
●(1920) MVRO 51/1c. Holl en em anavezent hag en em «vonjourent ».
- bonnbonn
m. –où
(1) Borne.
●(1499) Ca 24b. Bonn. g. bourne mise en diuision de terres. ●126a. Limitaff vide in bonn. ●(c.1500) Cb 28a. Bonn alias men harz. g. bourne mise en diuision de terres.
●(c.1718) CHal.ms i. borner, tr. «bonnein, plantein bonneu.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Limiter, tr. «lacat termen terminein, lacat bonneu bonnein.» ●(1744) L'Arm 33b. Borner, tr. «Laquatt bonneu.»
●(1904) DBFV 26b. bonn, s. pl. eu, tr. «borne.» ●(1933) ALBR 46. eur bonn bet diblaset o wazia. ●(1955) VBRU 40. e verzen a bep tu d’an tren ur gompezenn hep bevenn na bonn, gant netra warni, na menez na traonienn da zihuediñ al lagad pa ar spered.
(2) sens fig. Limite.
●(1857) LVH 48. ean e hra aquerh hag hemb bonn erbet (...) en droèd de rein de bep-unan ag er mampreu en dispanseu a beré en dès dobér.
- bonn-dour
- bonnañ / bonniñbonnañ / bonniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Aborner, mettre des bornes (à un terrain).
●(1499) Ca 24b. g. bournez. b. bonnaff.
●(c.1718) CHal.ms i. borner, tr. «bonnein, plantein bonneu.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Limiter, tr. «lacat termen terminein, lacat bonneu bonnein.»
●(1904) DBFV 26b. bonnein, v. a., tr. «borner, mettre des bornes à.» ●(1927) GERI.Ern 58. bonna v. a., tr. «borner.» ●(1932) DIHU 249/36. bonnein hou tammeu doar.
(2) Confiner (un héritage).
●(c.1718) CHal.ms i. confiner, tr. «bonnein.»
(3) Limiter.
●(1825) COSp 267. Ne zeliet na disprisein na bonnein hou tevotioneu.
II. V. intr. (en plt du cœur, du sang) Battre.
●(17--) EN 1739. egalon o vonnan, tr. «le cœur défaillant.»
●(1978) BAHE 99-100/103. bonañ 'ra va biz (pa vez terzhienn ennañ, ha pa santer end-eeun talm ar gwad ennañ). ●(1997) HYZH 209/24b. Lanciner, tr. «bonañ (T[regor]).»
- bonnerezh
- bonnet
- BonneurBonneur
voir Bodveur
- bonniñbonniñ
voir bonnañ
- BonnoBonno
n. de l. île Bonno (archipel des Sept-Îles, Perros-Guirec).
(1) Bonno.
●(1894) GIV 9c. Gentiles, Rouzic ha Bono / Oa fortifiet trô war zrô.
●(1940) FHAB Gouere-Eost Niv. 7-8/192. Beza zo promese a vriedelez / Etre Tafec ha Jentilez, / Etre Malbon ha Bonno / Setu achu an embanno. Tafec, Jentilez, Malbon ha Bonno a zo peder enezenn vihan dirak Plouvouskan (Bro-Dreger).
(2) Dicton.
●(1940) FHAB Gouere-Eost Niv. 7-8/192. Beza zo promese a vriedelez / Etre Tafec ha Jentilez, / Etre Malbon ha Bonno / Setu achu an embanno.
- bonorbonor
voir boneur
- BonoùBonoù
n. de l. Ar Bonoù : Le Bono.
I. Ar Bonoù.
●(1931) ANDO 14. ar Bono, porzig gwenn an haderien istr. ●(1941) DIHU 359/263. goah vras el Loh, doh bann-deur er Bounneu. ●(1979) LIMO 28 juillet. er Bonoviz eid ré er Bono. ●(1985-1986) ADEM 79. Int a yae da glask an had, had d’ar Bonoù.
II.
(1) Blason populaire : voir Forbanned.
(2) Noms de famille.
●(1970) NFBT 15 N° 107. Bono. ●N° 108. Bonou.
- Bonoviz
- bonseur
- bontbont
m. –où
(1) Bonde (ouverture).
●(1499) Ca 24b. Bont. gallice bonde par ou len entonne le vin.
●(1659) SCger 15b. bonde, tr. «bont.»
(2) Bondon (bouchon).
●(1633) Nom 161a. Orificium, os : l'orifice : toull an bount, an guenou.
●(1744) L'Arm 33a. Bondon, tr. «Bond.. eu. m.»
●(1867) FHB 115/84b. e kichen ar stanv pe ar bond. ●(18--) RGE 47. dre doul ar bont.
●(1904) DBFV 26b. bond, m. pl. eu, tr. «bonde, bondon.» ●(1937) DIHU 310/247. ar en toul bond.
(3) Bouchon.
●(1955) STBJ 103. boñchou spoue ront. ●(1947) YNVL 123. Abaoe tri devezh e tisusune ur boñch, a yae gwechall, da stouvañ ur voutailhad rom Martinik, ha kavout a rae blaz dezhañ atav, al liper kozh ! ●(1974) SKVT III 83. er boñch spoue.
(4) (insulte) Bontig-kaoc'h : petit merdeux.
●(1974) SKVT III 112. 'T o ken dont, paour-kaezh boñtig-kaoc'h !
- bont-chaosbont-chaos
m. (marine) Nable.
●(1987) GOEM 78. Un autre trou est parfois percé dans le bordage près de la quille : il sert de nable, pour évacuer l'eau quand le bateau est au sec. Il est normalement bouché par une forte cheville, an ibil, enfoncée à force. Ce trou porte le nom de toull-dizour, toull-faozet ou bond-chaoz.
- bontañ / bontiñbontañ / bontiñ
v. tr. d.
I.
(1) Boucher.
●(1744) L'Arm 33a. Bondoner, tr. «Bondein.»
●(1874) FHB 511/323b-324a. eur voutaillad guin roët dezi gant he breur en em zivontaz, hag hi ne oa goest na d'he sével na d'he bonta adarre.
●(1904) DBFV 26b. bondein, v. a., tr. «bonder, boucher avec une bonde.» ●(1934) MAAZ 136. bondein d'el lon é doul aùelér.
(2) Bontañ-divontañ : déboucher et reboucher des bouteilles sans arrêt.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) bontiñ-divontiñ, tr. «déboucher et reboucher des bouteilles, comme un serveur de café.»
II. sens fig.
(1) Barrer (la route).
●(1958) BRUD 5/28. da vonta evelse ouz ar had hent an dizro.
(2) Rembarrer (qqn).
●(1908) BOBL 19 septembre 195/3d. Georj a oa ken sabatuet, ma kouezaz raktal en e goaze var e gador. Eur paizant en doa bontet anezan.
- bontet
- bontezbontez
s. –ioù
(1) Ce qui attend qqn, rétribution.
●(1575) M 593. A certen ez crenhont, ouz gortos ho bontez, tr. «Certainement ils trembleront en attendant leur sort.» ●1608. Pez poan, pez bihanez, pez tristez bontez yen, tr. «Quelle peine, quelle misère, quelle tristesse, sort qui glace (d'effroi).» ●3311. Doe à meulhont pan guelhont ho bontez, tr. «Ils loueront Dieu quand ils verront leur sort heureux.»
(2) Grâce, faveur.
●(14--) N 473. Cals a bontez a gouezhimp (lire : a gonezhimp), tr. «Il y a beaucoup d’indulgences et de grâces (à obtenir).» ●(1575) M 1920. Ez crihont vn bontez, tr. «Ils réclament une grâce.»
(3) Mérite.
●(1650) Nlou 532. pep diouz é bontez, / Rez en deuezo, tr. «chacun selon son mérite / aura justice.»
(4) Bonté.
●(1650) Nlou 254. Iesus vn dro à rento pront, / Da pep an tu-hont é bontez, tr. «Jésus, un jour, rendra rapidement / à chacun au-delà de sa bonté.»
- bontiñbontiñ
voir bontañ
- boñz
- borb
- borbolennborbolenn
voir porbolenn
- bordbord
m. –où
I. M.
(1) Bord (d'une route, de mer, etc.).
●(c.1500) Cb. cest riue ou region. b. bort / pe region. ●(1633) Nom 37b-38a. Alcedo : alcyon, petit oiseau faisant son nid sur la mer : alcion, vn eznicq bihan á gra ez neiz voar bord an mor. ●114b. Instita, limbus : bord : an bord. ●114b. Laciniæ, sinus : les plis ou bords : an plissou pe'n bordou. ●Fimbria : frange, ou bord : fraing pe bord. ●149-b. Nauis oraria, actuariola, horia : nacelle pour ramener au bord de l'eau : lestr euit mordoiff pe rouenat è bord an mor. ●161b. Crepido lancis, aut catini : le bord d'vn plat : bord an plat. ●240a. Putei crepido, vulgò os putei : le bord du puits : bord an punçc, pe an guenou. ●245b. Ripa : riuage, riue : an riuag en bord an mor.
●(1710) IN I 42. an niver eus ar sabl a so var bord ar mor. ●(1732) GReg 412b. Une file de maison, tr. «ur jadennad hir a dyès var bord ar ru.»
●(1860) BAL 79. var bordou glaz ar feunteniou. ●184. pa reoc'h baleou var bord ar mor (…) Beza o choum var bord an aod. ●(1868) KMM 67. var bord ar ster. ●256. var bordic un izelenn doun spountuz. ●(1877) EKG I 93. Var bord ar mor o doa marteze muioc'h a izign an dud, eget enn douar braz.
●(1921) PGAZ 89. ar guez krenerez a zo var bord ar ganol. ●(1925) SFKH 16. kavet ar vord en henteu.
(2) Bord (d'un récipient).
●(1818) HJC 96. ur mesulad mat, insahet ac mahet quen e scuilleo drest er bordeu. ●(1877) FHB (3e série) 4/31a. gant o guer carget betec ar bord.
(3) Lisière d'une pièce de tissu, galon.
●(c.1500) Cb. g. cest ourlle de robe / ou de riuaige. b. ourll hust / pe bord. ●(1633) Nom 114b. Fimbria : frange, ou bord : fraing pe bord.
●(1744) L'Arm 169b. Galon, tr. «Bordd.. deu. m.»
●(1868) FHB 196/315b. bordou ruz var lost ho justin hag endro d'ar godellou.
●(1904) DBFV 26b. bord, m. pl. eu, tr. «bord, bordure, galon.»
II.
A. Loc. prép.
(1) War-vord : environ.
●(1866) HSH 249. var bord seiz quard'heur. ●250. var bord ur mis. ●(1868) FHB 193/291b. n'euz c'hoaz great nemed var bord an anter.
(2) War ar bord da : sur le point de.
●(1829) IAY 118. voar ar bord da vean distrujet. ●(1872) ROU 76a. sur le point de... tr. «var ar bord ema da veza paour.» ●95b. sur le point d'aller, tr. «var ar bordic da vont.»
B. Loc. adv.
(1) Dreist ar bord : outre-mesure.
●(1847) BDJ 305. Diegus dreist ar bord, tr. (GMB 74) paresseux outre mesure.» ●(1868) FHB 155/406b. o veuli dreist ar bord meritou eur vam gristen.
(2) Dreist-bord =
●(1867) FHB 139/278b. eun den mad, mad dreist bord.
III.
(1) Kas e bord all : faire s’évanouir.
●(1970) BHAF 141 (T) E. ar Barzhig. Me d'ar gitez gand fasadou, peadra da gas anezi bord all.
(2) Mont er bord all : s’évanouir.
●(1942) SAV 25/12 (T) *Jarl Priel. ec'h an da gaout eur falladenn, ec'h an da vont er bord all ! ●(1967) BRUD 26-27/32 (T) E. ar Barzhig. E varh a gouezas maro-mik dirag dor-dal Uhelzouar hag eñ, a-raog mont er bord-all, e-noe just amzer a-walh da grial : «Emañ kont Meneheiez war e dalarou.» ●(1970) BHAF 264 (T) E. ar Barzhig. Peadra, sur-mad, da lakaad kalon ur vamm da c'hwita pe da lakaad anezi da vond er bord all. ●293. Arabad din memez tra, mond er bord all !...
(3) Mont er bord all : mourir.
●(1966) BRUD 30/15 (T) E. ar Barzhig. Poent e oa din paotr kaez, eur Rusian a oa o vond dezi hag eet e oa homañ er bord all dija, med egile a zo eet ive raktal er bord all gand eun tenn pistolenn.
(4) Mont dreist ar bord : passer les bornes.
●(1872) ROU 76a (L). Il passe les bornes, tr. V. Roudaut «dreist ar bord.»
- Bord-allBord-all
n. de l. [désigne des lieux divers] Presquîle de Plougrescant.
●(1928) CONS 275. Beza a oa dioute e seiz parrez Gourenez Lezardre, ha zoken er « Bord-all » da laret eo en Plouvouskan, hag holl e oant pinvidik.
- bordad
- bordajbordaj
m. (marine) Bordé.
●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) Ni 'ziviz tout hom bourdaj tre pemp deus al laez tout penn-da-benn , tr. (p. 175) «Nous divisons notre bordé en cinq en partant du haut.» ●11. Setu 't eus ar bordaj er-maez hag ar vegaj e diabarzh, tr. (p. 180) «Tu as donc le bordé à l'extérieur et le vaigrage à l'intérieur.»
- bordajennbordajenn
f. –où (marine) Virure.
●(1978) BZNZ 78. (Lilia-Plougernev) Ne met e vez ur vourdachenn ganto o ruilh ar vein war hounnezh an tamm bourdachenn-se d'ober ar choser. ●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) Ar glozenn eo ar vordajenn diwezhañ a vez lakaet e-plas, tr. (p. 175) «La parclose est la dernière virure de bordé que tu places.»
- bordajiñbordajiñ
v. tr. d. (marine) Border (un bateau), faire le bordé.
●(1979) VSDZ 10. (Douarnenez) vie komañset bordachiñ, tre an traoñ da gentañ, tr. (p. 179) «On commençait le bordé par le bas.»
- BordallizBordalliz
pl. (blason populaire) Habitants des rives du Trieux.
●(1990) SKVR 18/62a. Quand il y avait une fête à Plouec, on s'attendait au Pont de Quintin (aujourd'hui détruit), pour se battre. On se jetait des cailloux d'un côté à l'autre de la rivière, on s'insultait : ceux de Plouec disaient : Sant-Klevis, tud a lorc'h / Neuint ket un tour da lakaat d'o c'hloc'h. (...) La réplique de Saint-Clet ne se faisait pas attendre : Bordalis krouget, tud ingrat / Lakaat o chas da chareat / Da chareat kanab da sec'hañ, / D'ober kerdenn d'o krougañ. (sic).
- bordañ / bordiñbordañ / bordiñ
v. tr. d.
(1) (marine) Border.
●(1978) BZNZ 36. (Lilia-Plougernev) neuze e rankes bordañ da lien, evit dalc'her muioc'h a-benn d'an avel.
(2) absol. =
●(1978) PLVB 57. un dehouiad hag ur c'hleiziad o vordañ [ar goloeg].
(3) Border.
●(1659) SCger 15b. border, tr. «borda.» ●(1744) L'Arm 33b. Border un habit, un chapeau, tr. «Bordein.»
●(1904) DBFV 26b. bordein, v. a., tr. «border.»
(4) Galonner.
●(1744) L'Arm 169b. Galoner, tr. «Bordein.»
●(1904) DBFV 26b. bordein, v. a., tr. «galonner.»
- borde
- bordeadbordead
m. –où
I. (marine)
(1) Bordée de coups de canon.
●(c.1825-1830) AJC 182. a nemed a vordeadou na elemb mond nos dé. ●(1876) TDE.BF 62b. Bordead, s. m., tr. «Bordée ou décharge simultanée des canons d'un navire ; pl. ou. »
(2) Bordée d'un navire qui louvoie.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordead, s. m., tr. «bordée d'un navire qui louvoye ; pl. ou. »
II. fam. Bordée, java.
●(1874) FHB 485/119b. va zad ha me a chome peurliesa var al lestr pa zea ar re all d'an douar da ober ho bordeat. ●(1874) FHB 486/127b. ar bordeadou en doa tennet du-ze en Amerik.
- bordeal
- bordelbordel
f. –où, bordili Bordel.
●(1499) Ca 24a. Bordell. g. bordeau. l. hoc lupanar / aris. ●(c.1500) Cb 87b. [fornication] Jtem cest bordeau. bri. bordell. ●(c.1500) Cb. Placenn commun. gal. place publique. l. hoc theatrum / tri. Jtem. cest bordel. b. idem.
●(1659) SCger 15b. bordeau, tr. «bordel, p. iou.» ●(1732) GReg 104a. Bordel, lieu de débauche, tr. «Bordell. p. bordellou.» ●(1744) L'Arm 33b. Bordel, tr. «Bordeell.. eu. f.» ●(17--) EN 16. neur vordel benac, tr. «en quelque bordel.» ●2794. heman vige guechal nos a de er vordel, tr. «celui-ci était autrefois nuit et jour au bordel.»
●(1974) SKVT III 22. Ha dic'houbañ 'ri, pezh-teil dastumet e bordilli Brest !
- bordelerbordeler
m. –ion
I.
(1) Bordelier, homme qui fréquente les bordels.
●(1499) Ca 24a. Bordeller. g. frequentant bordell.
●(1687) MArtin 3. Gant Merc'het fal bordelerien. ●(1732) GReg 246a. Debauché, addonné aux plaisirs deshonnêtes, tr. «bordeller. p. bordelléryen.» ●(17--) EN 1623. dar hos bordeler cos, tr. à ce vieux bordelier.» ●2339. goud ouses, bordeler, pifa sou croc enoud ? tr. «sais-tu, bordelier, qui a la main sur toi ?»
(2) Bordelier, tenancier de bordel.
●(1499) Ca 24a. Bordeller. g. frequentant bordell. ●(c.1500) Cb 27b. Bordeller. g. frequentant bordeau.
(3) Débauché.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Borbeller, (lire : bordeller) paotr a ren buhez fall.
(4) Homme qui fait beaucoup de bruit, de bordel.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Borbeller, (lire : bordeller) paotr a ra kalz trouz.
II. Bordeler evel ur c'hi : voir ki.
- bordelerez
- bordelerezh