Devri

Recherche 'ta...' : 904 mots trouvés

Page 8 : de talvoudegezh (351) à tampous (400) :
  • talvoudegezh
    talvoudegezh

    f. –ioù

    (1) Valeur.

    ●(1499) Ca 193a. g. valeur Jdem hic valor / oris. b. taluoudegaez. ●(1621) Mc 88. an taluoudeguez az eneuff.

    ●(1659) SCger 97b. prix ou valeur, tr. «dalloudeguez.» ●122b. valeur, tr. «talloudeguez.» ●174a. talloudeguez, tr. «valeur.»

    ●(1849) GBI II 294. Talvoudèges pewar mill skoed 'm boa bet / En gwir hag en fond gant ma fried, tr. «J'eus la valeur de quatre mille écus, / Fonds et droits, avec ma femme.» ●(1876) TDE.BF 603a. Tavoudegez, s. f., tr. «Avantage, utilité.»

    ●(1942) DRAN 142. hag e weli gwelloc’h talvoudegez ar vuhez.

    (2) Lakaat e talvoudegezh : mettre en valeur.

    ●(1878) EKG II 258. Va lod a choume ganeoc'h aman da lakaat e talvoudegez.

  • talvoudek
    talvoudek

    adj.

    (1) Utile, qui a de la valeur, avantageux.

    ●(1499) Ca 193a. Taluoudec. g. pourfitable.

    ●(1659) SCger 126b. vtile, tr. «taluoudic (lire : taluoudec).» ●174a. talloudec, tr. «profitable.»

    ●(1864) SMM 20. pe guen talvoudec eo ar scol-ma. ●41. lavaret deoc'h eun dra talvoudec meurbet. ●(1864) SMM 100. eur rumad all a guenteliou talvoudec. ●(1869) SAG 66. Ar pez a ioa ive kemeret en amzer goz evit traou talvoudek gant an dud fur a zo c'hoaz talvoudek.

    ●(1900) KEBR 11. Eun dibab talvoudek, tr. « Un choix avantageux ». ●(1909) KTLR 13. teir gentel talvoudek. ●(1920) AMJV 107. eul labour talvoudeg ha santel. ●(1931) VALL 771a. qui a de la valeur, tr. «talvoudek.»

    (2) Bezañ talvoudek an eil d’egile : pour le profit, l’avantage de l’un et de l’autre.

    ●(1847) MDM 14. Beva e koumunaute, eo beza talvoudek ann eil d'eguile.

  • talvoudekaat
    talvoudekaat

    v.

    (1) V. intr. Avoir de la valeur.

    ●(1931) VALL 771a. avoir de la valeur, tr. «talvoudekaat.»

    (2) V. tr. d. Donner de la valeur.

    ●(1931) VALL 771a. donner de la valeur, tr. «talvoudekaat.»

  • talvoudenn
    talvoudenn

    f. –où Titre, valeur financière.

    ●(1931) VALL 771b. Valeur financière, tr. «talvoudenn f.»

  • talvoudus
    talvoudus

    adj.

    (1) Qui vaut de l'argent.

    ●(1878) EKG II 82. evit klask enn-ho arc'hant pe draou-all talvouduz.

    (2) = mat.

    ●(1857) HTB 2. kasoni evit ar pez a helle bean talvouduz evitan. ●(1878) EKG II 103. beza e tu da harpa ouc'h ar c'holl kerkouls ha da lakaat ar gounid da veza talvouduz.

    (3) Utile.

    ●(1857) HTB 79. eur gentel meurbet talvouduz.

    ●(1906) KANngalon Genver 19. rei d'ar gragez-se kenteliou talvouduz.

  • talvoudusaat
    talvoudusaat

    v.

    (1) V. intr. Avoir de la valeur.

    ●(1931) VALL 771a. avoir de la valeur, tr. «talvoudusaat.»

    (2) V. tr. d. Donner de la valeur.

    ●(1931) VALL 771a. donner de la valeur, tr. «talvoudusaat.»

  • talvout
    talvout

    v. intr. cf. talvezout

    (1) Valoir.

    ●(1499) Ca 193a. Taluout. g. valoir prouffiter.

    (2) Talvout ouzh : être plus fort que.

    ●(1939) KLDZgwal 38. Gwir eo n'eo ket ar paour kaez Fañch eur maout da dalvout ouz an evaj. ●48. Gwelloc'h out da dalvout ouz ar spont eget eur bleiz.

  • talvus
    talvus

    adj. = talvoudus.

    ●(1912) BUEV 45. nitra ken talvus. ●56. ne vou ket talvus d'oh naket.

  • tam-tam
    tam-tam

    m. (musique) =

    ●(1884) LZBt Mae 111. e kleve a ziabell ann tamm-tamm o zon. ●(1891) CLM 94. ne oé meit ur musqi arab, groeit guet ur pifr benac, mar a dambour, toqueu ag er Chin, hag un tam-tam.

    ●(1919) LZBl Genver 22. araok m'oa sonet an tam-tam. ●(1942) ARVR 60/4e. an tamtamou.

  • tamall .1
    tamall .1

    m. –où Accusation.

    ●(17--) ST 164. war eun tamall indin, tr. «sur une accusation infâme.»

    ●(1862) JKS 249. ar goall deodadou, ann tamallou.

    ●(1907) AVKA 61. Jesus a glevas an tamall. ●(1910) MBJL 175. en em dizamman deus an tamall.

  • tamall / tamallout .2
    tamall / tamallout .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Blâmer, reprocher.

    ●(1530) Pm 130. Ouz da map net groa ma trete / Rac aoun am goall nam tamallhe, tr. «Avec ton fils opère entièrement ma réconciliation, / De crainte qu'il ne me blâme pour ma faute.»

    ●(1659) SCger 15a. blasmer, tr. «tamall.»

    ●(1824) BAM 181. Mar tamallit ar re a so azioc'htoc'h, grit-e gant respet evito. ●(1855) BDE 194. n'em zamalled quet én hou s'arfleu. ●(1869) FHB 240/241b. tamallet ar c'hreg dibordet ha divez-ze.

    ●(1902) MBKJ 186. Lod hon doug d'ober droug, hag hon tamall goude-ze. ●(1910) MAKE 46. va zamallout er c'hiz-se ! ●(1913) AVIE 129. Er roé Hérod e oé bet (…) temalet get Iehann, én arben ma oé diméet d'Hérodiad. ●(1925) BUAZmadeg 288. e klaskaz he zua, en eur damall anezan e gaou. ●(1929) MANO 39. Evit ma ne vefe ket tamallet hini all ebet, Mikael en em ziskuilhas heb aon. ●(1958) Evit komz heñvel ouzh ar wirionez n’eo ket an daou baotrig eo a vije da damall abalamour d’ar skol.

    (2) Tamall udb. da ub. : reprocher qqc. à qqn.

    ●(1659) SCger 174a. tamal al laëronci da, tr. «reietter le larcin sur &c.»

    ●(1839) BESquil 426. a pe demallou d'oh hou crueldæt. ●(1866) LZBt Gwengolo 193. tamall d'imp hon-unan hon gwakder.

    ●(1906) KANngalon Mae 107. Da biou tamal ar falloni-ze ? ●(1911) BUAZperrot 358. ar pez a damaller d'an torfetour. ●(1926) FHAB Kerzu 442. Kement kammed a ra ar beleg a-ziavêz d'an Iliz a vez tamallet d'ezan. ●(1947) BIKA 31. Tamall d'in beza eul lonker gwin, te, ar brasa chuker a zo en departamant.

    (3) Tamall ub. diwar-benn udb. : accuser de qqc.

    ●(1878) EKG II 61. e c'hellan lavaret d'eoc'h oc'h tamallet divarbenn goall-draou.

    (4) Tamall udb. en ub. =

    ●(1907) AVKA 2. Santel a oant ho daou, hag ho bue ken evn-skoueriet war c'hourc'hemeno Doue hag e gemeno, ma na vije netra da damall enhe. ●(1911) BUAZperrot 284. Krusifiit hen hoc'h unan neuze, evidoun-me, ne gavan netra da damall ennan.

    (5) =

    ●(1847) MDM 22. tamall kals direizamand kear.

    ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 14. da damall e gaou hon oll oberou.

    II. V. pron. réfl. En em damall : s'accuser.

    ●(1790) MG 133. ne mès quet de hum demall en em behai biscoah dissèntétt doh-t'hi.

    ●(1911) SKRS II 151. Evit eun tad, ez eo eun dra goal stard en em damall he unan dirag he vugel. ●(1911) BUAZperrot 228. ar bec'herien a deue d'en em damall dirazan. ●817. Tenn eo en em damall. ●(1936) PRBD 126. ar re a deu d'en em zamma, d'en em dammal. ●149. paz er er gador-gofez nez er ket da gonta e bec'hejou, met da en em damall da veza graet anezo.

  • tamalladenn
    tamalladenn

    f. –où Accusation.

    ●(1911) BUAZperrot 283. n'oa ket gwir al loden genta, da vihana, eus an damalladen.

  • tamalladur
    tamalladur

    m. Reproche.

    ●(1848) SBI I 190. Gant amitié 'zo plijadur, / Ha gant madô tammaladur, tr. «Avec la tendresse il y a le plaisir, / Et avec les biens (il n'y a que) reproches.»

  • tamallasion
    tamallasion

    f. Accusation.

    ●(1732) GReg 810a. Reproche, tr. «Van[netois] tamalacionn.»

    ●(1919) BSUF 8. en distéran temalasion.

  • tamallenn
    tamallenn

    f. –où = tamall.

    ●(1923) LZBt Gwengolo 14. goude bean losket diou pe der damalen.

  • tamaller
    tamaller

    m. –ion

    (1) (droit) Accusateur.

    ●(1878) EKG II 200. ar skridou a gomz anez-han a zo bet roet d'an tamaller publik. ●(1891) AGB 5. evelse e vezont er memez amzer tamallerien ha barnerien !

    ●(1907) AVKA 70. O tamaller a vo Moyzez e-unan. ●(1925) FHAB Ebrel 143. e damallerien hag e varnerien. ●(1925) FHAB Gwengolo 347. Antronoz e voe lennet dirazi skrid an tamaller Fouquier-Tinville.

    (2) Accusateur.

    ●(1948) KROB 5/11. Respont a reas an aotrou Henry d'e damallerien.

  • tamallerezh
    tamallerezh

    m. Accusation.

    ●(1792) HS 127. hui eèl credein é hoai bet brut, ha temalereah, ha tènn de dènn.

  • tamallidigezh
    tamallidigezh

    f. Imputation.

    ●(1732) GReg 521b. Imputation, tr. «Tamalidiguez.»

  • tamallout
    tamallout

    voir tamall .2

  • tamallus
    tamallus

    adj.

    (1) (en plt de qqc.) Blâmable, répréhensible.

    ●(1732) GReg 808b. Reprehensible, tr. «Tamalus.»

    ●(1834) SIM 73. ha pa ho pe guèlet un dra benac a damallus. ●(1872) ROU 60. Tamalluz, tr. «qui expose à des reproches.» ●100b. Qui attire des reproches, tr. «tamallus.»

    ●(1907) AVKA 194. daoust ha graet an ije trao tamalluz. ●(1912) MMPM 37. hon oberou tamalluz. ●(1935) VKST Du 391. Ne deujont muioc'h a-benn avat eget araok (…) da gaout dioutan eur ger abegus pe tamallus.

    (2) (en plt de qqn) Qui est porté à faire des reproches.

    ●(1942) VALLsup 150a. Il est porté à reprocher, tr. «eun dén tamallus eo (Perrot).»

  • tambod
    tambod

    m. –où (marine)

    (1) Étambot.

    ●(1732) GReg 369a. Estambord, ou estambot, tr. «Tambot.» ●652b. Estambot, tr. «Tambod.»

    ●(1876) TDE.BF 603a. Tambod, tambot, s. m., tr. «Etambot, terme de marine.»

    ●(1977) PBDZ 218. (Douarnenez) tampod, tr. «étambot.» ●(1978) ARVA I 46. Tampo n'est que très rarement employé dans le sens d'étambot, qui, à Douarnenez, se traduit plutôt par piked (ar steur). ●(1987) GOEM 76. l'étambot, stamboet, tamboet.

    (2) Tambod a-raok =

    ●(1978) ARVA I 46. L'amorce de pontage constituée à l'extrême avant par l'étambrai est appelé tampo, ou plus rarement tampod. Les Bigoudens précisent tampo 'rog (tampo a raok). ●(1979) VSDZ 15. (Douarnenez) Amañ oa an tampot-araok, tr. (p. 184) «Voici le tampot-avant.»

  • tambred
    tambred

    m. (marine) Étambrai.

    ●(1732) GReg 652b. Étambrai, tr. «Tambred ar vern.»

    ●(1876) TDE.BF 603a. Tambred, s. m., tr. «Etambraie, terme de marine. On dit aussi stambred.»

  • tamm
    tamm

    m., pron., adv. prép. –où

    I. M.

    A.

    (1) Morceau.

    ●(1499) Ca 193a. Tam. g. morseau. ●(1557) B I 332. un tam auall, tr. «un fatal morceau de pomme.» ●(1633) Nom 56a. Buccea, buccella : morceau, bouchée : vn tam, guenaouat.

    ●(1659) SCger 81a. morceau, tr. «tam.»

    (2) Hep tamm : sans manger.

    ●(1924) LZMR 38. D'e wele ez eas, hep tamm. ●59. peder eur war'n ugent hep tamm.

    (3) Klask e damm : mendier sa nourriture.

    ●(18--) SAQ II 30. Keit ha ma c'hellaz, e ieaz da glask e damm.

    (4) Tamm ar c'hi : les déchets, les restes.

    ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. Tamm ar c'hi = les déchets, les restes, ex. : n'en deus nemet tamm ar c'hi.

    (5) péjor. (en plt de qqn) Espèce de.

    ●(1927) FHAB Gouere 141. ha ma eontr, eun tamm potr koz. ●(1962) LLMM 93/254. reiñ lamm d'an tammoù Boched fall-se.

    (6) (habillement) Tammoù tev : jupes de velours.

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 90. Tammou teo = Broziou voulouzet, e Rieg.

    (7) Le moindre.

    ●(1906) KANngalon C'hwevrer 45. lammet diganthan beteg he damou dillad.

    (8) Affaire.

    ●(1936) SAV 3/16. evit divizout war an tamm-se.

    (9) =

    ●(1872) DJL 48. a n'eus kollet o sam buhe.

    (10) A dammoù : par morceaux.

    ●(1849) LLB 2120. toret ind a dameu.

    B.

    (1) Aucun.

    ●(1893) IAI 190. ne vez laosket ganto tam frankis ebet.

    (2) [mot mis devant un adj. suivi de «ebet» ou «mui» au négatif] Absolumment pas.

    ●(1866) LZBt Du 204. Ha me ! leal n'en em nec'han tamm bihan e-bed.

    ●(1907) AVKA 125. N'eo tam red ebed. ●(1912) BUAZpermoal 247. ne oa tamm lorc'hus ebet. ●(1932) BSTR 9. Mez ne oa tamm krenv mui.

    C. Élément de formation d'insultes.

    (1) Tamm an diaoul ! : suppôt de satan, du diable !

    ●(1850) MOY 303. Tost ê did, tam an diaoul, bea torret va goug. ●(1866) FHB 56/30a. Bugale ar gounnar, tamou an diaoul !

    (2) Tamm ar c'hagn =

    ●(1850) JAC 70. Ro peoc'h din, tam ar c'haign, pe me doro da benn.

    (3) Tamm ar foeltr =

    ●(1878) EKG II 158-159. Eur veach c'hoaz, lavaret a ri, tamm-ar-foultr, eme ar c'habiten, en eur zacha var bleo ar c'hraouadur.

    II. Pron. ind.

    (1) spat. et temp. Pas loin, pas longtemps.

    ●(1926) FHAB Ebrel 141. N'eus tamm 'zo ebet e 'z ae an dud mintin mat d'ober o devosion. ●(1926) FHAB Mezheven 222. Eu[n] hanter leo en tu nec'h da Gemper, tamm ebed deus hend koz Kastellin, 'z eus eun draoniennig gaer. ●226. Tamm ebed goude, e verc'h a voe flemmet gant eun aer-wiber. ●(1927) FHAB Gouere 141b. Met deut eo da vervel, n'eus tamm zo ebed. ●142. gwelet em eus daou zen o tremen, egis ma livirit, n'eus tamm zo ebed. ●(1927) KANNkerzevod 3/14. Tamm ebed goude ma oa ganet ar Mabig Jezuz. ●(1938) WDAP 2/124. (Pleiben, Gwezeg) Lijer eo paotr an ti-mañ ha ne vo tamm ebet o vont d'ar vourc'h da gerc'hat deoc'h eur pakad butun.

    (2) Aucunement.

    ●(1838) OVD 46. hemb hum glême tam pé quasi tam. ●(1866) FHB 95/343a. n'en doa cousket tam epad an noz.

    (3) Pas du tout.

    ●(1868) FHB 187/246b. ne rebarbaz ket eun tam.

    (4) Tamm tout : pas du tout.

    ●(c.1825-1830) AJC 4114. rac ne voamb qued anvel tamtout ous soudardet. (pas du tout)

    (5) Rien (à manger).

    ●(1766) MM 974. a noa tam en ty an deiz-sé.

    ●(1911) BUAZperrot 383. Betek daou ha tri dervez e chome awechou heb tamm.

    (6) Du tout.

    ●(17--) BMa 569. Alon demp ep tam aretyn, tr. «Eh bien, allons-y directement.»

    III. Loc. adv.

    (1) A-damm-da-damm : peu à peu.

    ●(1912) BUAZpermoal 671. mes a damm da damm, e teuas da zilezel an hent mat.

    (2) Un tamm zo : depuis quelques temps.

    ●(18--) BSG 60. ann exercis a reomb, un tam 'zo.

    ●(1922) LZBt Mezheven 31. Troet 'oamp, eun tam 'zo, da glask peadra d'ober henvelep labour. ●(1923) LZBt Gwengolo 17. ha hi klanv eun tam a oa.

    (3) Bep un tamm(ig) = tamm-ha-tamm.

    ●(1908) FHAB Mae 138. An avel (...) a droe, beb eun tamik, a eneb.

    (4) An tamm a =

    ●(1877) EKG I 218. mez va fried a zo grignouz an tamm anezhi. ●(1878) EKG II 3. du hor penn ha laosk an tamm ac'hanomp. ●64. rok an tamm ac'hanoc'h, a gaf dign.

    ●(1906) KANngalon Du 246. huel an tam anezhan, disprijuz. ●(1907) PERS 324-325. ar bourc'hiz, teo an tam anezhan. ●(1910) MAKE 94. Nag ar gigerien a oa laouen an tamm anezo ! ●109. rôk an tamm anezi. ●(1911) BUAZperrot 101. hag o mab, n'eo ket souez a oue skanv-benn an tamm anezan, en e yaouankiz. ●(1911) SKRS II 27. hag hen, kuriuz an tamm anezhan.

    IV. Prép. local. Sans.

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) Hep a zo dianav. Dirak un anv-kadarn ez implijer tamm : redek e-giz d'un den tamm felc'h ; debriñ tamm fourchetez ; tamm gouloù oc'h aet d'ho kwele ? ●(1977) PBDZ 786. (Douarnenez) un den tamm boutoù, tr. «un homme sans chaussures.» ●deut eo tamm boutoù, tr. «il est venu sans chaussures.» ●un ti tamm prenestr, tr. «une maison sans fenêtre.» ●ur vaouez tamm penn, tr. «une femme sans tête.» ●ur c'hrouadur tamm yec'hed, tr. «un enfant qui n'a pas de santé.»

    V.

    (1) Stagañ e damm : se moquer.

    ●(1942) DIHU 370/61 (G) Loeiz Herrieu. Er vam dreistol en des ur spered sontil. Gout e hra riotal ha stagein hé zam doh en dro. ●(1942) DHKN 31 (G) Loeiz Herrieu. Fanchon e stagè tammeu dohtè. ●(1957) DSGL 110 (G) Loeiz Herrieu. Evid «stagein un tamm» n'es ket kavet é bar, tr. «Pour les remarques caustiques, il n'a pas son pareil.»

    (2) Kaout e damm : entendre son fait.

    ●(1854) PSA i 17 (G) C. an Diot. ha jamæs ne vanquamb a larèt, a p’en d’omb oueit er mæz ag en ilis, ha forh liès abarh memb, er ré-men hag er ré, hennenn ha hennont, honnen ha honnont en dès bet ou zam hiniue.

    (3) Tapout e damm : être vaincu.

    ●(1973) SKVT II 69 (Ki) Y. Drezen. Egile, avat, ar Poleon, a dapas e damm digant Bismark. ●(1982) TKRH 169 (T) A. Duval. Napoleon III neuze, an hini en doa paket e damm digant Bismark.

    (4) (Kontañ, teurel) e damm da ub. : dire son fait à qqn en s’en moquant.

    ●(1926) FHAB Eost 300 (K) *Ar C'herne. Evit ar Bail, kontit d'ezan e damm ha yac'h ! ●(1962) LLMM 93/256 (K) Y. ar Gow. «Ha setu perak,» a lavaras ar Gourvest, o skrignat e walc'h, «ac'h eus taolet e damm d'ar Bikrel, bremaik, e-kreiz sal an ti-kêr !»

    (5) Bezañ uhel an tamm ennañ : être orgueilleux.

    ●(1877) FHB (3e série) 40/313a. Homma fier, hag huel an tam ennhi, na grede ket mont da glask.

    (6) Bezañ bras an tamm gant ub. : être très orgueilleux.

    ●(1936) TKAL II 11 J. Riou. «Oc'ho ! Lostigloan, bras eo an tamm ganeoc'h hizio pa ne saludit ket jen ho mignon Alanig».

    (7) Lakaat an tamm e-kichen an toull : se tromper.

    ●(1878) SVE 539. Lakaat ann tamm e-kichenn ann toull, tr. L.-F. Salvet «Mettre la pièce à côté du trou.» ●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 272). Lakaad ann tamm é kichen an toull, tr. E. Ernault «Mettre le morceau à côté du trou, être maladroit.»

    (8) Tennañ mat d'e damm : aimer la nourriture.

    ●(1869) FHB 243/270b. Ha goude abalamour da ear ar mor ha da eur goustians vad, pep hini a dennas mad d'he dam.

    (9) Tev evel un tamm toaz : voir toaz.

  • tamm-dre-damm
    tamm-dre-damm

    adv. Peu à peu.

    ●(1911) BUAZperrot 18. madou diniver destumet a nebeudou ha tamm dre damm ha deuet d'eomp a rumm da rumm. ●297. ar madou (…) destumet tam dre dam gant ar re goz. ●(1981) ANTR 194. Tamm dre damm eo ruilled ha diruilled ar pemoh er c’hoalenn glaz, er c’hoalenn groz, ha kased a bodezadou, beteg ar c’helorn.

  • tamm-ha-tamm
    tamm-ha-tamm

    adv. Peu à peu.

    ●(1902) PIGO I 115. mes e nerz a ye bepred tamm-ha-tamm.

  • tammad
    tammad

    m. –où = (?) coquille pour « tamm mad (?) ».

    ●(1970) LIMO 19 septembre. En diholaj é chom ér ruieu un tammad mad ag en dé ha get en héol ponér er vlas e sau houn kalon.

  • tammañ
    tammañ

    v. tr. d.

    (1) Rapiécer.

    ●(1866) FHB 75/183b. Anna (…) a ganne hag a damme dillad an tiegez. ●(1868) KTB.ms 14 p 199. n'ho po ken ezom da damma koz votou ewit bewa. ●(1883) HJM 5. Pipi-Ian a gaso he chupen da dama el leac'h ma fello dezhan. ●7. ez an da gomans dre dama bragou Jopik !!!

    (2) Partager en morceaux.

    ●(1942) VALLsup 118a. partager en morceaux, tr. «tamma.»

  • tammata / tammetat
    tammata / tammetat

    v. tr. d. Morceler, découper en morceaux.

    ●(1921) GRSA 409. tammetat er horv hag er pen. ●(1934) DIHU 275/79. tammeteit en hani e oè get er jao. ●(1934) BRUS 54. Découper, tr. «tametat tameteit.» ●(1942) VALLsup 50a. Dépecer, tr. «tammetat V[annetais] (serait tammata).» ●118a. Morceler, tr. «tammetat.»

  • tammet
    tammet

    adj. Rapiécé.

    ●(1903) BTAH 203. Eur bragou tammet war ma rer, tr. «avec des braies percées.»

  • tammetat
    tammetat

    voir tammata

  • tammig
    tammig

    m. & adv. –où

    I. [empl. devant un subst.]

    (1) Petit (hypocoristique).

    ●(1790) MG 221. Ne oèn hoah meid un tamig mèrh.

    ●(1877) EKG I 194. enn he zammik ti. ●299. eun tammik martolod divar dro Penn-Poul, e Kastel. ●(1878) EKG II 270. Mont a reaz d'he zammik-kampr. ●(1894) BUZmornik 247. o labourat da c'hounit he dammik boued.

    ●(1902) PIGO I 33. eun tammik gwenojen striz ha moan. ●(1929) FHAB Meurzh 101. en eun tammig ti bihan. ●(1928) LEAN xiii. eun tammig ti e ru Vanneau. ●(1970) BHAF 237. eun tammig pont.

    (2) Un tammig : un peu de.

    ●(1868) KTB.ms 14 p 31. Un tammig douar a oa gant-he.

    (3) E dammig traoù : sa fiancée.

    ●(1943) SAV 28/37. mont d'ar gêr da welout e dammig traou. (sa fiancée)

    (4) Quelques.

    ●(1878) EKG II 265. Goude-ze e lakeaz en eur baner eun tammik dillad evit-hi.

    II. Adv.

    (1) [au plur.] Un peu.

    ●(1902) PIGO I 222. Matilin a glemme koulskoude tammigo.

    (2) Un tammig zo : depuis quelque temps.

    ●(1902) PIGO I 164. 'Oa o kerzet eun tammik zo.

    (3) Bep un tammig : peu à peu, petit à petit.

    ●(1908) BOBL 31 octobre 201/2d. Beb eun tammik, e kemer ar gomz er reunionou. ●(1936) PRBD 123. Met oc'h ober, bemdez, ar c'hlask war ha (lire : ho) pec'hejou, e teufoc'h bep eun tammik da bellaat diouto.

    (4) Tammig ha tamm : peu à peu, petit à petit.

    ●(1909) BOBL 23 janvier 213/1b. Ze 'n em gavao goustadik, tammik ha tam. ●(1909) BOBL 17 avril 225/3c. eur bobl a dud, hag a zistro evelse tammik ha tam da garet c'hoaz o Breiz.

  • tammikiñ
    tammikiñ

    v. tr. d. Rapiécer.

    ●(1977) PBDZ 725. (Douarnenez) tammikiñ, tr. «rapiécer.»

  • tammoù
    tammoù

    plur.

    I. M.

    (1) =

    ●(1878) EKG II 123. hag e teue tammou enkrez d'ign. ●(1894) BUZmornik 406. pa zave tammou trouz pe dammou kasouni etrezho.

    (2) péjor. Espèce de.

    ●(1926) FHAB Kerzu 450. koz tammou foeterien-bro !

    II. Adv.

    (1) =

    ●(1878) EKG II 114. ha ma rankez chom a-za tammou, e chomi.

    (2) Dre dammoù : peu à peu.

    ●(1906) BOBL 27 janvier 71/2f. ar reveulzi a voug dre dammou.

  • tamolodet
    tamolodet

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Recroquevillé.

    ●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. Spontet-holl, Laou a ya d'eur c'horn hag a chom tamolodet eno da c'hedal ar pez a zo da c'hoarvezout. (d'après KBSA 88).

    (2) (en plt de plusieurs personnes) Tamolodet en-dro da : rassemblés, serrés autour de.

    ●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. Ar vugale, tamolodet (dastumet) en dro d'o mamm. (d'après KBSA 83).

  • tamolodiñ / tamolodañ
    tamolodiñ / tamolodañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Mettre (qqc.) en boule.

    ●(1874) FHB 510/317b. An den iaouang a ioa ganthan eun tam paper etre he zaouarn hag hen tamolode. ●(1876) TDE.BF 603b-604b. Tamoloda, v. a. et n. C[ornouaille]. Un vieux manuscrit, extrêmement remarquable, prétend que ce mot s'emploie en parlant des flocons de neige qu'un fort vent rassemble et rapproche, de manière à en faire des espèces de boules.

    (2) Ramener (qqc. autour de soi).

    (1876) TDE.BF 603b-604b. Tamoloda, v. a. et n. En Cornouaille, on lui donne le sens de s'envelopper dans. ●Goude beza tamolodet he ballenn enn-dro d'ezhan, tr. «après s'être envelopper dans sa couverture.» ●(1890) MOA 427b. Rassembler sa couverture autour de soi, tr. «tamoloda he ballenn enn dro d'ezhan.»

    II. V. intr. Se recroqueviller.

    ●(1931) VALL 631b. Recroqueviller (se), tr. «tamolodi.»

    III. V. pron. réfl. En em damolodiñ : se recroqueviller.

    ●(1876) TDE.BF 603b-604b. En em damoloda, tr. «se racoquiller comme le font ceux qui ont froid et qui ne sont pas suffisament couverts.» ●He-mañ oa en em damolodet evel eur velfedenn grogennok, tr. «il s'était raccoquillé comme un limaçon dans sa coque.» ●(1890) MOA 431a. Recoquiller (Se), v. pron., tr. «En em damoloda, comme font ceux qui ont froid et qui ne sont pas suffisament couverts.»

    ●(1931) VALL 545a. se pelotonner, tr. «en em damoloda.» ●631b. Recroqueviller (se), tr. «en em damolodi.»

  • tamouez
    tamouez

    m. –où Tamis.

    I.

    ●(1612) Cnf 23a. treiff an Tamoes. ●(1633) Nom 163b-164a. Cribrum, incerniculum, setaceum, cribrum excussorium, pollinarium : crible : croüezr, tammoües.

    ●(1659) SC 106. ar re a dro hag a sicour da da drei an tamoés. ●(1659) SCger 15a. blutteau, tr. «tamoez.» ●108a. sas, tr. «tamouez.» ●174a. tamoès, tr. «sas.» ●(1744) L'Arm 349a. Sas, tr. «Tanhouiss.. izeu. m.»

    ●(1896) GMB 671. On dit en pet[it] Trég[uier] taoñs (1 syll.) fém.

    ●(1906) GWEN 26. eun tamoes pozet var eur bodez.

    II. Bezañ rouez e damouez / Na vezañ stank e damouez : ne pas avoir inventé la poudre

    ●(1942) VALLsup 139. Il n'a pas inventé la poudre, tr. F. Vallée «n'eo ket stank (ou rouez eo) e damouez.»

  • tamouez-ridell
    tamouez-ridell

    m. Tamis à gros trous.

    ●(1732) GReg 845a. Gros sas, tr. «tamoës-ridell. p. tamoësyou-ridell.»

  • tamouezañ
    tamouezañ

    voir tamouezat

  • tamouezat / tamouezañ / tamoueziñ
    tamouezat / tamouezañ / tamoueziñ

    v. tr. d.

    I. Tamiser.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 671). Bazz da taffoessat le baton sur quoy est demene le crible. ●(1499) Ca 19a. Baz da tamoesat. ga. baton pour sasser farine.

    ●(1659) SCger 15a. blutter, tr. «tamoeza.» ●108a. sasser, tr. «tamoueza.» ●174a. tamoesa, tr. «sasser.» ●(1744) L'Arm 32b. Bluter, tr. «Tanouisatt.» ●349a. Sasser, tr. «Tanhouisein, satt.. sétt.»

    ●(1964) ABRO 97. Diwezhatoc’h e teskis da Wener malañ ed ha tamouezañ bleud.

    II. sens fig.

    (1) Examiner.

    ●(1920) FHAB Gouere 403. 559 dever a zo bet tamouezet ganen hervez pep lealded (...) ar respountchou-ze a vezo tamouezet d'o zro.

    (2) Trier.

    ●(1981) ANTR 21. Gouzoud a ra poueza ha tamoueza ar pez a glev diwar-benn ar relijion.

  • tamouezata
    tamouezata

    voir tañvouezata

  • tamouezer
    tamouezer

    m. –ion

    (1) Tamiseur.

    ●(1744) L'Arm 349a. Celui qui sasse, tr. «Tanhouisour.. zerion.» Celle qui sasse, tr. «Tanhouizouréss.. rezétt.»

    (2) Tamisier.

    ●(1744) L'Arm 349a. Faiseur de sas, tr. «Tanhouisér.. izarion.»

  • tamouezerezh
    tamouezerezh

    m. Tamisage, tamisation.

    ●(1744) L'Arm 32b. Bluterie, tr. «Tanouisereah.. heu. m.» ●349a. Action de sasser, tr. «Tanhouisereah. m.»

  • tamouezet
    tamouezet

    adj. Tamisé.

    ●(1633) Nom 139b-140a. Calx cribro succreta : chaux criblée : raz tammoueset tremenet dre'n crouezr.

  • tamoueziñ
    tamoueziñ

    voir tamouezat

  • tampir
    tampir

    adv. Tant pis.

    ●(1974) SKVT III 39. Me 'soñje din (...) em ije gwelet c'hoazh batimant ar c'habiten bras. Tampir !...

  • tampod
    tampod

    voir tambod

  • tampon
    tampon

    s.

    (1) Ménage.

    ●(1970) BHAF 387. Tampon. Doare-urzia eun ti, disurz en eun ti. «Laosk an hini goz d'ober he zampon.» i.e. d'ober he zammig «menaj». ●(1977) LLMM 185/473. daou di kozh-tiar, unan evit ar person, egile evit ar c'hure pep hini e dampon... ●(1982) TKRH 73. plijadur o welet tampon Soez.

    (2) Ober e dampon e-unan : vivre seul, célibataire.

    ●(1970) BHAF 253. Bez ez eus tud, lakeda, ha n'int ket greet evid beva heb den en-dro deze, ha n'hellont ket ober o zampon o-unan.

    (3) Désordre.

    ●(1977) BAHE 92/28. Pa rae an daou varmouz re a dampon, e kroze gant douster Mari-Suzanna dezho. ●(1988) TOKO 41. Ze diskouell penôz pell a zo e vez klasket ar merhed hag e vez eun tampon divalo leh na vez hini ebed.

  • tamponiñ
    tamponiñ

    v. pron. réci. En em damponiñ : se mettre en ménage.

    ●(2003) TONKA 41. N'eo ket posubl ? Daoust hag-eñ 'vefe 'n em damponnet an daou-ze ?

  • tamponnus
    tamponnus

    adj. Bileux.

    ●(1927) GERI.Ern 602. tamponnus C[ornouaille] adj., tr. «Qui se tourmente, se tracasse facilement, se fait de la bile.»

  • tampous
    tampous

    adj.

    (1) (en plt de qqn, d'un animal) Sale.

    ●(1919) DBFVsup 67a. tampous, tr. «sale (personne).» ●(1939) RIBA 151. Ret e vo deoh tagein el laer ha tampous kah. ●152. Mar oè tampous, [er hah] bout e oè merhed de skubat ar é lerh.

    (2) (en plt de qqc.) Sale, malpropre.

    ●(1932) BRTG 117. Lous ha tampous e oè en ol dreu.

    (3) (météorologie) Sale.

    ●(1919) DBFVsup 67a. tampous, tr. «sale (temps).»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...