Devri

Recherche 'te...' : 617 mots trouvés

Page 8 : de termon (351) à terzhienn-janus (400) :
  • termon
    termon

    m. Grommellement.

    ●(1974) SKVT III 105. hep termon na goulenn.

  • termonañ
    termonañ

    v.

    (1) V. intr. Grommeler.

    ●(1936) IVGA 53. Termona ' rae c'hoaz ar garabasenn. ●(1972) SKVT I 116. e termone mamm Paotr-Teo outi hec'h-unan. ●(1974) SKVT III 153. ur vouezh (...) o termonañ.

    (2) V. tr. d. =

    ●(1974) SKVT III 58. Biskoazh seurt mojoù vil (...) a dermone ar mañsoner.

  • termoner
    termoner

    m. –ion Grommeleur.

    ●(1974) SKVT III 53. e kase an termoner e sell ouzh tu ar c'huzh-heol.

  • termus
    termus

    adj. Haletant.

    ●(1931) VALL 352a. Haletant, tr. «termus.»

  • ternud
    ternud

    coll. (botanique) Chiendent.

    ●(1744) L'Arm 57b. Chien-dent, tr. «Terrnu. m.»

    ●(1907) VBFV.bf 75b. ternuden, f. pl. ternud, tr. «chiendent.» ●(1931) VALL 120a. Chiendent, tr. «ternud col. V[annetais] sg. ternudenn f.» ●(1934) BRUS 264. Du chiendent, tr. «ternud.»

  • ternudenn
    ternudenn

    f. Pied de chiendent.

    ●(1907) VBFV.bf 75b. ternuden, f. pl. ternud, tr. «chiendent.» ●(1931) VALL 120a. Chiendent, tr. «ternud col. V[annetais] sg. ternudenn f.»

  • terouer
    terouer

    m. –où

    (1) Territoire.

    ●(1499) Ca 196a. Terrouer. g. territoire.

    ●(1689) DOctrinal 196. hac an oll terroüer eux à ac’h, é gouelet Leon, gant an oll rentou, ha penvirou pere ayoa dléet d’an douarou-se.

    (2) Pays, terroir.

    ●(1902) PIGO I 219. diwanet en hon zêrouer. ●(1903) MBJJ 3. eun terouer digompez a rer anean ar Bourgogn. ●(1924) BUBR 47/1113. lezel breman terouer an evned. ●(1970) BHAF 112. n'eo ket sistr-glesker a vez greet en terouer. ●305. an dour-hañvoez, pe an dour-jost, evel ma vez lavaret en terouer.

    (3) Hameau.

    ●(1926) SAHE 13. Sant Herve a dremenaz e vloaveziou kenta e terouer Keran, e parrez Treflaouenan. ●(1978) BZNZ 7. (Lilia-Plougernev) Un terouer bras eo, tr. (THAB 1/7) «un gros hameau.»

  • teroueriz
    teroueriz

    pl. Gens du hameau.

    ●(1973) KOBL 188. (Plougerne) Ez ea an teroueriz toud da ambleudi.

  • terrer
    terrer

    m. Chien terrier.

    ●(14--) Jer.ms 232. Tregont terrer, tr. «Trente chiens terriers.» ●(1499) Ca 196a. Terrer. g. terrier.

  • terrest .1
    terrest .1

    adj. Terrestre.

    ●(1499) Ca 17b. g. paradis terreste. b. barazoes terrest. ●196a. Terrest. g. terrestre. ●(c.1500) Cb. g. cest le fleuue de paradis terrestre. b. riuyer ann paradoes terrestr. ●(1633) Nom 188b. Copiæ terrestres, agmen terrestre : armée terrestre : armè terrestr, armè voar douar.

    ●(1880) SAB 25. Er baradoz teres. ●252. ar baradoz terez.

  • terrest .2
    terrest .2

    m. Plafond. Cf. treust

    ●(1925) LZBT Meurzh 19. Kement tra ’oa eno : bitrakou, poudou ha bleuniou a danse eus ar leuren d’an terrest. ●(1962) TDBP II 208. Sell ar gwïad-kevnid a-istribill ouz an terrest, tr. « regarde la (ou les) toile d’araignée qui pend du plafond » ●272. Eno a zo (ez eus) peder gostezenn kig-sall a-istribill ouz an terrest, tr. « là il y a quatre côtés (entiers) de lard suspendus au plafond »

  • terridigezh
    terridigezh

    f.

    (1) (pathologie) Froissure.

    ●(c.1500) Cb 30a. g. froisseure / mouleure. b. terrydiguez. ●41b. g. rumpement de rains. b. terridiguez a clun. ●(1633) Nom 262a. Ramex, hernia, ramex ventosus : rompure, hergne, greueure : terridiguez, greuançc.

    ●(1659) SCger 174b. terridiguez, tr. «maladie qui rompt les membres.»

    (2) (droit) Cassation, rescision, abolition, abrogation.

    ●(1732) GReg 4b-5a. Abolissement, d'une loi, d'une coûtume, tr. «Terridiguez vès a ul lésenn, a ur gustum.» ●139a. Cassation, abolissement, tr. «Terridiguez.»

    ●(1931) VALL 3b. Abrogation, tr. «terridigez f.»

  • terridik
    terridik

    adj. Éreintant.

    ●(1727) HB 266. labour terridic.

  • terriet
    terriet

    adj. Terrifié.

    ●(1876) TIM 101. scontet ha terriet é raug en tourmanteu. ●192. en dud terriet ha scontet a glasquou hum sauvein. ●272. forh terriet.

  • terriñ / torriñ
    terriñ / torriñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Casser, rompre.

    ●(1499) Ca 196a. Terriff. g. rompre / casser briser. ●(1576) Cath p. 20. terry ha distrugaff en inginou se, tr. «rompre et détruire ces instruments.» ●(1612) Cnf 43a. Terriff pé lesquiff lechyou ves à Ilysou, so pechet maruel.

    ●(1659) SCger 174b. terri, tr. «rompre.»

    ●(1849) LLB 108. Eid torein er motad.

    (2) (cuisine) Terriñ an toaz : malaxer la pâte.

    ●(1928) TAPO 8. Terri an toaz, e gas d’in d’an ti fourn. ●(1932) FHAB Mae 187. touezia bleud ha dour ; lakat eun nebeud goell-bier ebarz ha terri an toaz gwella ma c'hellan.

    (3) Apaiser (la faim, la soif).

    ●(1659) SCger 53a. etancher la soif, tr. «terri an sec'het.» ●(1792) BD 372. men as diampecho hac adoro da naon, tr. «Je te délivrerai et apaiserai ta faim.»

    ●(1825/30) AJC 4264. dal tor da sehed. ●(1849) LLB 1035. mem broiz, toret ol hou sehed.

    ●(1900) MSJO 153. bara da derri ho naoun.

    (4) Faire cesser, vaincre.

    ●(1790) Ismar 9. torrein er fal daicheu.

    ●(1872) ROU 73b. Amortir l'ardeur de la fièvre, tr. «terri an dersien.» ●(1883) MIL 191. Roit dinn, m'ar plich, eur verennad dour evit terri an danijen a zo em diabars. ●(1894) BUZmornik 68. da derri ar goall giziou.

    ●(1907) KANngalon Gouere 447. evit terri pe echui ho foaniou. ●(1910) EGBT 37. neuze ar re vras hag ar re vihan a zanso ha 'n eur zansal a dorro o riou. ●(1911) BUAZperrot 356. ar roue a ziskouezas, eur pennadik, ar c'hoant da derri e dechou. ●(1912) MMPM 28. evit kass Satan en he dro ha terri kounnar ar barner. ●(1915) MMED 357. ne c'helle ket ar vedisined terri ar c'hlenved. ●(1925) BUAZmadeg 562. an duk iaouank a boaniaz (...) da derri ar giziou fall.

    (5) Terriñ ub. eus e garg : casser qqn de sa charge.

    ●(1904) KANngalon Du 262. Raktal eo bet torret euz he garg a vear (…) gant ar Prefed. ●(1910) MBJL 50. terri anean eus e garg a berson evit daou vla. ●(1928) BFSA 163. Terri a reas eus e garg rener leandi Bologn.

    ►sans compl.

    ●(1911) BUAZperrot 17. Nominoë a c'houlenne ouz ar pab o barn hag o zerri. (…) ar pevar eskop gall a oue barnet ha torret.

    (6) Enfreindre, transgresser (une loi, un ordre, etc.).

    ●(1650) Nlou 498. Maz torras gourchemen, doue'en tat, tr. «car elle viola le commandement de Dieu le père.»

    ●(1659) SCger 87a. outrepasser, tr. «terri.» ●(c.1680) NG 1468. terin gourhemeneu Doué. ●1478. terrin gourhemen Doué euit un tam aual.

    ●(1852) MML 2. evit ma lacaje ar roue da derri an urs a varo pehini en doa douget. ●(1868) KMM 261. an ini ne ra van ebed evit terri lezenn Doue.

    ●(1904) ARPA 168. edo tamallet gant ar Jusevien da derri lezen Moyses. ●(1907) AVKA 68. Gwasoc'h gwaz e klaskent en kas d'ar maro, hag abalamour ma torre ar sadorn, hag abalamour ma rae e dad deus Doue. ●71. Setu o tiskibien o terri devez ar sadorn ! (…) ar veleien a dorr an diskuiz santel. ●78. Neb a dorro (…) an hini distera deus ar gourc'hemeno. ●(1911) SKRS II 117. en eur derri he lezennou. ●(1915) HBPR 102. Terri a reont, bemdez, lezennou ar vro.

    (7) Terriñ e c'hopr : démissionner.

    ●(1790) MG 63. Ne laran quet deoh torrein hou c'obr ; mæs quemér ur mestr-aral.

    (8) =

    ●(1872) ROU 79b. Pour corriger le mauvais goût de l'eau, tr. «da derri blaz fall an dour.»

    (9) (météorologie) Adoucir.

    ●(1872) ROU 73b. La neige va adoucir le temps, tr. «An erc'h a dorro an amzer.»

    (10) Terriñ e gaouad àr. ub. : passer sa colère sur qqn.

    ●(1921) GRSA 203. é torro é gohad ar er mab é léh en tad.

    (11) Terriñ e c'her : ne pas tenir parole, ne pas être fidèle à sa promesse.

    ●(1911) SKRS II 263. anzao a rin ouzoc'h ne meuz ket torret va ger.

    (12) Terriñ an devezh : terminer la journée de travail.

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 227. Hag ar c'hloc'h-ze oc'h ober d'ezan terri e zevez. ●(1982) PBLS 632. (Langoned) torriñ an dewezh, tr. «'casser' la journée, terminer la journée de travail.»

    (13) Abolir, abroger, annuler.

    ●(1732) GReg 4b. Abolir, mettre quelque chose hors d'usage, l'abroger, le supprimer, tr. «Térri. pr. torret.»

    ●(1846) DGG 422. ar vadiziant, pell da derri an dimizi, ne ra nemet e santifia. ●(1852) MML 2. evit ma lacaje ar roue da derri an urs a varo en doa douguet. ●3. Assuerus e ra terrin an urs a varo.

    (14) Apaiser.

    ●(1872) ROU 74a. clask a raan terri va droug ; tr. «je tache d'apaiser ma colère.»

    (15) Terriñ war =

    ●(1912) MMPM 150. Daoust ha ma kolle euz he nerz bemdez, ne dorre netra var he bedennou bemdiziek hag he binijennou kriz.

    (16) Terriñ e c'hoant =

    ●(c.1825/30) AJC 282. hac e voa red da vond gante tregond podat da derin o hoand. ●(1868) FHB 203/375a. Ep dale e cavaz atant da derri he c'hoant.

    (17) Terriñ ur sekred : trahir un secret.

    ●(1846) DGG 393. ne all quet terri secret ar goëssion.

    (18) Terriñ e ouestl : rompre son vœu.

    ●(1732) GReg 966a. Rompre son vœu, tr. «terri e voêstl.»

    (19) Terriñ e veu : rompre son vœu.

    ●(1576) H 50. Muntrerez, terrifu an voeu, pariur, sacrileg, tr. « Murder, breaking the vow : perjury : sacrilege. »

    (20) Terriñ goiunez : rompre son vœu.

    ●(c.1500) Cb 96b. [goyunez] Jtem deuoto / as. ac. g. briser veu ou oster deuotion aux sainctz ou souuent vouer. b. terriff goyunez. ●(1625) Bel f° 57v° p. 114. hac en disenorer oz terriff an goyunezou ha vœuzou graet.

    (21) Terriñ ar peoc’h : violer la paix.

    ●(1839) BESquil 174. Rachis, prince a Lombardie, e dorras er peah.

    (22) Terriñ e riv : se réchauffer, faire cesser la sensation de froid. voir riv

    ●(1910) EGBT 37. neuze ar re vras hag ar re vihan a zanso ha'n eur zansal a dorro o riou.

    (23) Terriñ e sec’hed : étancher sa soif. voir sec’hed

    ●(1792) BD 734. chetu ase eurbannach da derin ho sechet.

    ●(1910) EGBT 59. D'an hanv al labourerien a dor o zec'hed gant gwipad.

    (24) Terriñ e naon : apaiser sa faim.

    ●(1962) ARGV 57. gant o c'hig e c'hellfen terri o naon.

    (25) Terriñ virjinitez : déflorer.

    ●(1576) H 50. Defloration, terrifu virginitez an guerches, tr. « Defloration, breaking the viginity of the maiden. »

    B. (agriculture)

    (1) Terriñ an ed : battre le blé.

    ●(1612) Cnf 79b. Huy so en leur an dorneryen oz terriff an eth, dré prudancc oz dispartiaff an greun diouz an plous.

    (2) Terriñ douar : défricher.

    ●(1872) ROU 80a. Défricher, tr. «Terri douar.» ●(1890) MOA 205b. Défricher, tr. «terri douar (sens général).»

    ●(1925) BUAZmadeg 441. torret o doa en hor bro kalz douar gouez. ●460. terri an douarou gouez. ●(1929) ENLA 1. terri douar er park bras. ●10. Ken na vezo torret ar bomm-man war e hed. ●(1960) EVBF I 336. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : troi, ou terri, douar lann, Telgruc. ●(1964) ABRO 53. Gant ur bal (...) em boa torret ur pezhiad douar.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1872) ROU 56. Il est occupé de défrichements, tr. «Var an terri douar ema.»

    ►[empl. comme compl.]

    ●(1960) EVBF I 337. Pour éviter de couper le sabot, la partie de la bêche sur laquelle il appuie est parfois recourbée ; mais le paysan a souvent un sabot spécial, dépareillé (eur voutez palared, Telgruc, eur votez torri-douar, Ploz[évet]), sous lesquels il a fixé une plaque de fer ou de tôle : eur plak-houarn, Plougonvelin, eun houarn-botez, Ploz[évet], eun tamm-feilh, Tréglamus.

    (3) Terriñ douar : charruer, bêcher.

    ●(1877) EKG I 50. eman ar poent da zistrei ha da derri an douar evit gounit an eost nevez.

    ●(1960) EVBF I 337. Les mots traduisant «bêcher» se trouvent dans plusieurs des expressions données pour «bêche» : palad semble être le plus utilisé (Le Tréhou : paled) ; on trouve palared, palarad, dans la région de Telgruc, et, dans une grande partie de la Cornouaille-sud, l'expression torri douar, terri douar, briser la terre.

    C. (droit)

    (1) Annuler (un mariage, etc.).

    ●(1732) GReg 821a. Il a revoqué son Testament, tr. «Torret èn deus e Destamant.»

    ●(1838-1866) PRO.tj 181. Evit lacquat terri ar varnediguez.

    ●(1911) BUAZperrot 116. An Iliz eta ne dorro, na ne dorras dimezi ebed biskoaz. ●(1915) HBPR 64. An departamant a dorraz an eleksionou.

    ►absol.

    ●(1995) BRYV III 148. (Milizag) nompaz gortoz deiz ar weladenn evid terri.

    (2) (droit) Terriñ ur feurm : résilier un bail.

    ●(1914) DFBP 286b. résilier, v a, tr. «Terri eur feurm.» ●(1942) SAV 23/63. C’hoant en devoa da derri ferm (résilier le bail) unan eus e diegeziou (fermes) ha da gas e verour kuit, rak ne heulie ket ar pez a oa bet divizet.

    (3) Rescinder.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. rescinder, tr. «torrein.»

    (4) Terriñ e le : se parjurer.

    ●(1732) GReg 694b. Parjure, celui qui se parjure, tr. «Nep a dorr e le.» ●Se parjurer, faire un parjure, tr. «terri e le.»

    II. V. tr. i. Terriñ àr ub. : taper sur qqn.

    ●(1876) RECe III 233. ha hei deit da gemier'd ür vac'h, ha hei im lakeit dë dôrheiñ ar sant Pïer, tr. «alors elle prend un bâton, et se met à frapper sur saint Pierre.»

    ●(1925) SFKH 32. P'er guellet é tiboukein én toull-men, torret arnehon ar hou nerh.

    III. V. intr.

    A.

    (1) Se casser.

    ●(c.1680) NG 701-702. Er main hac er amneieu, / Er beieu a toras.

    ●(1907) PERS 217. ne c'hortoz nemed ma torro an neuden.

    (2) (en plt de choses chaudes) Terriñ e dan : refroidir.

    ●(1948) KROB 7/12. «Tennit ar fars er-maez, ma torro e dan, eme an tad d'ar merc'hed, evit ma vo aesoc'h da vruzuna ha na vo ket skotet hor staoñ gantañ !»

    (3) Ne dorr ket an hent gant an dud : les gens défilent sans interruption.

    ●(17--) VO 132. Ne dorrai quet en hend guet en dud é monét d'inou de glasque billetenneu de logein. ●137. Ne dorrai quet en hend guet en dud é h'antréein hac é sorti.

    (4) Cesser.

    ●(1934) MAAZ 79. Ne dor ket en deviz getè.

    (5) =

    ●(1792) HS 320. Mæss enn houant-cé de vihüein enn dèss revinnet ul lod-vat, ha dalhet ul lod-vat de dorrein guet nan.

    (6) (en plt d'un mal, d'une maladie) Passer, s'apaiser.

    ●(1860) BAL 158. ar boan-se a dorro. ●(1872) ROU 73a. Sa maladie s'est affaiblie, tr. «Torred eo e glenved.» ●94b. Cet accès passera, tr. «ar barrad-se a dorro.»

    ●(1907) PERS 328. pa deue ar boan da derri

    (7) =

    ●(1869) KTB.ms 14 p 289. neuze a santi da gik o leski hag o terri.

    (8) =

    ●(1925) BUAZmadeg 453. pa oue torret varnan tersien ar c'hoari.

    B. (météorologie)

    (1) (en plt de la chaleur) = distanañ.

    (2) Refroidir.

    ●(1948) KROB 7/12. «Tennit ar fars er-maez, ma torro e dan, eme an tad d'ar merc'hed, evit ma vo aesoc'h da vruzuna ha na vo ket skotet hor staoñ gantañ !»

    ●(1935) CDFi 29 juin. E tro mareou peder eur e torras ar c'hor.

    (3) (en plt du vent) Cesser de souffler.

    ●(1925) BUAZmadeg 478. Var he beden an avel a dorras. ●788. ma teuaz an avel da derri.

    IV. V. pron. réfl.

    (1) Se casser.

    ●(1979) VSDZ 99. (Douarnenez) ar grilh, pa cheñch kroc'henn (…) ar grilh en em dorr hag a denn e benn e-maez, tr. (p. 263) «Quand la langouste mue (…) La langouste se brise donc par le milieu, sort la tête puis la queue.»

    (2) En em derriñ da (+ v.) : se résoudre à (malgré soi).

    ●(1866) FHB 55/19b. An Tad santel a echu en eur lavaret e tle an dud fidel en em derri da ober aluzennou. ●(1872) ROU 100b. Il s'est résolu, (avec répugnance) à..., tr. «En em derri en d-euz great da...» ●108b. Se faire violence pour, tr. «en em derri da.» ●(1880) SAB 33. Mar cavit diez (…) stourm d'en em derri, d'en em abasderi, d'en em zuja da vont var ho poez.

    ●(1911) BUAZperrot 558. unan eus ar re droëta var gelennadurez ar Morvan a en em dorras da zont da c'hourin outo.

    V. V. impers.

    (1) Terriñ da : se calmer.

    ●(1879) ERNsup 168. terri a ra d'ezhañ, il se calme, Trév[érec] ; à St-M[ayeux, torrein a ra d'ohoñ.

    (2) Terriñ war ub. : perdre ses forces (en prolongeant trop un effort).

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. terri a ra warno, trouc'het eo o alan, bihanaat a ra o herr.

    (3) Terriñ da ub. : passer le mal à qqn.

    ●(1908) PIGO ii 17. Ha n'out ket yac'h ? (...) Sav ha tom eun dra bennak da dori d'it.

    (4) (en plt de la fièvre) Terriñ war e derzhienn =

    ●(1911) RIBR 103. Yannig a yoa torret war e dersien. ●(1929) MANO 148. evit gwelet ha terri a rafe war e derzienn.

    VI.

    (1) Torret eo ar votez etrezo : voir botez.

    (2) Torret ganti he botez : voir botez.

    (3) Terriñ podoù : voir pod.

    (4) Terriñ ar favenn : voir favenn.

    (5) Terriñ ur graoñenn : voir kraoñ.

    (6) Terriñ kraoñ : voir kraoñ.

    (7) Terriñ un tamm kreun : voir kreun.

    (8) Terriñ e revr : voir revr.

    (9) Terriñ ar blanedenn : voir planedenn.

    (10) Terriñ e gorn-butun : voir korn butun.

    (11) Terriñ e neudenn : voir neudenn.

    (12) Terriñ ar c'hler : voir kler.

    (13) Terriñ ar vrochenn : voir brochenn.

    (14) Terriñ ar c'hler diwar kein ub. : voir kler.

    (15) Terriñ keuneud war gein ub. : voir keuneud.

    (16) Terriñ e bleg : voir pleg.

    (17) Terriñ pennoù-touseged : voir touseg.

  • terripl
    terripl

    voir terrupl

  • territouer
    territouer

    m. Territoire.

    ●(1633) Nom 228a. Territorium : territoire d'vne ville, traict d'vn pays : territoër pe douar vn kær, træt vn bro.

  • terroz
    terroz

    s. –ioù = (?).

    ●(1824) BAM 97. evit piou ez ê an terrosiou.

  • terrublamant
    terrublamant

    adv. Terriblement.

    ●(1659) SCger 117b. terriblement, tr. «terriblamant.»

  • terrublenn
    terrublenn

    f. –ed Grande fille.

    ●(1896) GMB 688. pet[it] tréc[orois] eun deriben une grande fille.

  • Terrug
    Terrug

    n. de l. Telgruc.

    I. Terrug.

    ●(1865) FHB 3/24a. An autrou Mauris Monfort, vikel e Lanvau, so hanvet person e Telgruc. ●(1878) SVE 967. C’houez ar bezin hag ar brug / A zo gant merc’hed Terrug. ●(1879-1880) SVE 172. Terrug. ●(1890) MOA 27a. Teruk.

    ●(1905) ALMA 66. Telgruc. ●(1931) FHAB C'houevrer 51. da c'houde ez eas betek Telgruc ha Landevennek.

    II.

    (1) Dicton.

    ●(1878) SVE 967. C'houez ar bezin hag ar brug / A zo gant merc'hed Terrug.

    ●(1975) BRUD 50/3. C'hwez ar bezin hag ar brug / A zo gand merhed Terrug.

    ●(2003) TROMR 55. C'hwez ar bezhin hag ar brug / A zo gant merc'hed Terrug.

    (2) Proverbe.

    ●(1979) ARGV 38. Avel aod ar C’hanv, / Keuneud dindan ar skanv ; / Avel aod Pentraezh, / Keuneud er-maez ; / Avel aod Treboull, / Keuneud ’korn an toull.

    III. [Toponymie locale]

    ●(1979) ARGV 38. Avel aod ar C’hanv, / Keuneud dindan ar skanv ; / Avel aod Pentraezh, / Keuneud er-maez ; / Avel aod Treboull, / Keuneud ’korn an toull.

  • Terrugiz
    Terrugiz

    pl. Habitants de Telgruc.

    ●(1788) HEB 338. Deut ive, c'hui Teruguis, pa zeo digor an nor.

  • terrupl
    terrupl

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Terrible.

    ●(1499) Ca 196a. Terribl. g. terrible. ●(1530) Pm 65. Gant corruption terribl en aer, tr. «Avec une corruption terrible dans l'air.» ●(1575) M 1407-1408. Rac an moez anezaff, á squoy an re daffnet, a herr, quez quen terribl maz vezo horribltet, tr. «Car sa voix qui frappera les damnés / Impétueusement, si terrible, que ce sera une horreur.» ●(1576) Cath p. 22. vn mouez terribl, tr. «une voix terrible.»

    ●(1659) SCger 66a. hideux, tr. «terribl.» ●117b. terrible, tr. «terribl.» ●(c.1680) NG 1121. Visionneu terriblë. ●(1732) GReg 918b. Une chose terrible, tr. «un dra derrupl p. traou terrupl.» ●(1790) MG 321. terriplæd un avantage !

    (2) Grand, ford, costaud.

    ●(1838) CGK 24. Coucoude e voan plac'h terrub, degaget, croc'henet caër. ●(1868) KTB.ms 14 p 4. paotred an terrupla. ●(1890) MOA 139b. C'est déjà une belle femme (une femme grande et forte), tr. «eur plac'h terrubl a zo anezhi a-vrema.» ●(1896) GMB 688. pet[it] tréc[orois] eur plac'h terib, une grande fille.

    ●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) Terrupl : adj. – Ce décalque du français ne signifie pas «terrible», mais «puissant», «fort», «remarquablement costaud». Diou hoar int, med ar yaouanka aneo eo an terrupla.

    (3) Grand, important.

    ●(1732) GReg 191b. Concours, amas de plusieurs choses, ou personnes assemblées, tr. «un taulad terrupl a dud.»

    II. Adv. Terriblement.

    ●(1575) M 2206. Er ho guelet horribl, re terribl az fiplhe, tr. «Car leur vue horrible te saisirait trop terriblement.» ●(1575) M 2388. Ha tan inextinguibl, quen terribl ho fiplo, tr. «Et un feu inextinguible qui les châtiera bien terriblement.»

    ●(1732) GReg 7b. Elle est accablée de douleur, tr. «Glac'haret terrub eo.» ●9b. On lui fait accroire ce que l'on veut, tr. «térrupl eo credus.» ●Il est difficile de lui en faire accroire, tr. «Discridic eo térrupl.» ●16a. Il est fort affectionné pour nous, tr. «Carantecq eo terrup èn hon andred.» ●209a. Convoiter, desirer ardemment, tr. «youla terrup.»

    ●(1831) RDU 223. Hé Hovézerion hé noézai terribl. ●(1838) CGK 8. A[n] ancqo louzen ep fri, / Vit tac'h (lire : tach) d'am stleja gant-hi / En bro teval ar gohet, / Terrub he deus c'hoariet. ●11. An dud yaouanc zo troët terrub gant an dançza (lire : dançzo).

  • terruplaat
    terruplaat

    v. intr. Forcir.

    ●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) terruplaad (forcir).

  • terruplded
    terruplded

    f.

    (1) Caractère terrible de qqc.

    ●(c.1500) Cb 54a. gal. cruaulte / durte. b. terribldet / crueldet. ●g. terriblete en regart. b. terribldet en sell. ●g. plain de cruaulte. b. leun a terribldet. ●(1530) J p. 34b. An maru orribl en terribldet, tr. «l'horrible mort et les terreurs.»

    (2) Chose terrible

    ●(1732) GReg 918a. Une chose terrible, tr. «Terrubded. p. terrubdedou.»

  • ters
    ters

    f. –où Fesse.

    ●(c. 1501) Lv 232/5. ters gl. podex. ●(1633) Nom 22b. Natales, clunes, sedes : les fesses : an fesquennou, pençou, terçou.

    ●(1732) GReg 406a. Fesse, tr. «ters. p. tersou.»

    ●(1821) GON 434b. Ters, s. f., tr. «Fesse, partie charnue du derrière de l'homme et de quelques animaux à qautre pieds. Pl. ou.» ●(1876) TDE.BF 613b. Ters, s. f., tr. «Fesse ; pl. ou.»

  • tersad
    tersad

    f. –où Fessée.

    ●(1821) GON 435a. Tersad, s. f., tr. «Fessée, coups donnés sur les fesses. Pl. ou.» ●(1876) TDE.BF 613b. Tersad, s. f., tr. «Fessée ; pl. ou.»

  • tersadañ
    tersadañ

    v. tr. d. Fesser.

    ●(1821) GON 435a. Tersada, v. a., tr. «Fesser, donner des coups sur les fesses. Fouetter.» ●(1876) TDE.BF 613b. Tersada, v. a., tr. «Donner le fouet sur les fesses à un enfant.»

  • tersata
    tersata

    v. tr. d. Fesser.

    ●(1931) VALL 301a. Fesser, tr. «tersata.»

  • terseg
    terseg

    m. –ed, terseion Homme fessu.

    ●(1821) GON 435a. Tersek, s. m., tr. «celui qui a de grosses fesses. pl. terseien ou terséged.»

  • tersegez
    tersegez

    f. –ed Femme fessue.

    ●(1821) GON 435a. Terségez, s. f., tr. «celle qui a de grosses fesses. Pl. ed.»

  • tersek
    tersek

    adj. Fessu.

    ●(1821) GON 435a. Tersek, adj., tr. «Fessu.»

    ●(1931) VALL 301a. Fesse, tr. «tersek adj.»

  • tersel
    tersel

    m.

    (1) =

    ●(1790) MG 211. Er velinnærion en dès liès-mat deu dercèl, unan fonnabl eit musulein a pe bernant, hac unan bihan eit musulein a pe uerhant.

    ●(1913) AVIE 78-79. Pe intañner ur holeuen, n'hé lakér ket édan un tersel.

    (2) Demi-hectolitre.

    ●(1919) DBFVsup 68a. tersel (Arv[or]), tr. «demi-hectolitre.»

  • tersenn
    tersenn

    f. –ed tersed (ichtyonymie) Plie. cf. tarzenn

    ●(1907) VBFV.bf 75b. tersen, f. pl. tersed, tr. «torche (poisson).» ●(1925) DIHU 172/343. (Groe) Tersen, neu, tr. «(s. f.) plie.» Dastumet de Vleimor. ●(1934) BRUS 258. Une tarche, tr. «un tersen, pl. tersed.»

  • terskiziat
    terskiziat

    v. tr. d. (agriculture) Tiercer.

    ●(1732) GReg 918b. Terser, donner un troisième labeur à la terre, tr. «Térsqizyat. pr. térsqizyet. térsqiryat. pr. térsqiryet.» ●Pour mettre une terre en valeur, il faut 1°. jachérer, ou donner le premier labour : 2°. biner, ou donner le second labour : 3°. tercer, ou donner le troisème labour, tr. «Evit lacqât ur pez doüar e gounidéguez ez rencqear da guentâ, e havréya : d'an eil, poënta, trancha, serri, moucha, hoguedi, teila, hac arat : d'an drede, disarat, pe fogea, pe tersqiryat.»

  • terson
    terson

    m. –où

    (1) Baril.

    ●(1856) VNA 52. un Tierçon, tr. «un Tierçon.»

    ●(1907) VBFV.fb 10a. baril, tr. «terson, m. (pl. eu).»

    (2) (cuisine) Darne.

    ●(1970) GSBG 190. (Groe) terson (m.) pl. tersonoù, tr. «tranche (surtout de poisson).»

  • terus
    terus

    adj. Goudronneux.

    ●(1732) GReg 452a. Plein, ou penetré de gaudron, tr. «térus.»

  • terv
    terv

    plur. tarv

  • terzhienenn
    terzhienenn

    f. (entomologie) Chenille.

    ●(18--) SAQ I 266. Guelit an derchenen, (1) ne da ket buhan (...) (1) Chenille, e gallek. ●(18--) SAQ II 434. An dersienen (larve) a zo eun amprevan divalo, da genta. Mez varlerc'h e teu da veza eur balafen skedus ha skanv.

  • terzhienn
    terzhienn

    f. –où

    I.

    A. (pathologie)

    (1) Fièvre.

    ●(1499) Ca 196a. Terzyen. g. fieure. ●(c.1500) Cb [terzyenn]. Terzyenn. g. fieure. ●g. petite fieure. b. terzyenic. ●g. auoir fieure. b. caffout terzyen. ●g. par fieure. b. dre terzyen. ●g. fieures. b. terzyenou. ●(1612) Cnf 25a. Iachat cleffueiou pé terzyennou. ●(1633) Nom 266a. Febris : la fieure : an terzyen.

    ●(1659) SCger 57b. fievre, tr. «terzien.» ●(c.1687) VEach 97. Entre an oll Terzyenou, nedeüx nigun quer poanyus, quer padel quen, dangerus, na quen incurabl euel an terzyen quarter. ●(c.1718) CHal.ms i. La fieure s'appaise, tr. «bihannat, dideerein ara en darian.» ●(1732) GReg 410b. Fievre, tr. «Terzyenn. p. terzyénnou. Van[netois] terhyan. p. tarhyan. pp. ëu.»

    ●(1804) RPF 40. guet ur fuli ag en deryan. ●(1838) OVD 159. un derhian estrange. ●(1849) LLB 237. minour er Gili zou mâlet t'en derhian. ●(1869) FHB 229/160a. Ne falle ket din evit seul a ve, ho kuelet o paka terchen. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. Arlerh é tas terhenieu.

    ●(1907) AVKA 51. klanv gan eur gwall derjen. ­●(1915) MMED 371. pa oa goasket gant an derzien. ●(1915) HBPR 115. skoet gant eur barrad tersien fall. ●(1954) VAZA 90. met un derzhienn spontus a oa gantañ ha tennañ a reas e huanadenn diwezhañ er c’harr dre dan war hent an ospital.

    (2) Fo an derzhienn : ardeur de la fièvre.

    ●(18--) SAQ I 171. eun den klanv var he vele, o trei hag o tistrei e kreiz fô an derzien.

    (3) Amenat/Terriñ an derzhienn : juguler, couper, faire tomber la fièvre.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 119. aménat é derhian. ●(1872) ROU 73b. Amortir l'ardeur de la fièvre, tr. «terri an dersien.»

    (4) Diflammañ/Distanañ an derzhienn : éteindre l’ardeur la fièvre.

    ●(1790) MG 34. En dud-ce e losq ou halon guet en ivage, hac a pe grog en derhian én ur horv darihuét el-ce, n'en dès moyand erbet d'en distannein.

    ●(1872) ROU 73b. Amortir l'ardeur de la fièvre, tr. «diflamma, distana an dersien.»

    (5) Krenañ an derzhienn : trembler de fièvre.

    ●(1879) BMN 306. D'an oad a nao pe zeg vloaz, e crenen bemdez an dersien.

    ●(1910) MAKE 83. setu Herve Stroalleg o krena an derzien. ●(1925) BUAZmadeg 25. Eur veach eat en he di e krenaz an dersien vraz. ●528. krena a reas an dersien eun nebeud deveziou.

    (6) Bezañ gant an derzhienn : avoir la fièvre.

    ●(1911) BUAZperrot 72. dalc'h mat atô e veze gant ar boan-benn hag aliez gant an dersien.

    (7) Bezañ an derzhienn war ub. : avoir la fièvre.

    ●(1909) KTLR 131. William, an derchen var-n-han a glemme gant dizesper.

    (8) Terzhienn jav : fièvre de cheval.

    ●(1932) BRTG 14. Na bout e vehè tregont terhien jaù ar me hein ne vehè ket goah dein.

    (9) Poazh gant an derzhienn : brûlant de fièvre.

    ●(1910) DIHU 62/126. er heh pautr (…) poah get en derhian.

    B. fam. Terzhienn an didalvez : la flemme.

    ●(1732) GReg 411a. Fievre de veau, tr. «terzyenn an didalvez.»

    ●(1955) VBRU 10. Dre ma kred dezho ez on skoet gant terzhienn an didalvez. ●(1957) AMAH 219. Skoet a-vihanik gant derzhienn an didalvez.

    II. (botanique) Louzaouenn-an-derzhienn : centaurée.

    ●(1934) BRUS 264. La centaurée, tr. «lezeuen en derhian.»

    III. Kouezhañ eus an derzhienn-domm en droug-sant : tomber de fièvre en chaud mal.

    ●(1889) ISV 307 (L) G. Morvan. Peleac'h ez eot-tu neuze da glask louzou evit scuba an traou euz ar bed, evit parea an dud a veler bemdez, evel a lavar egile, o coeza euz an derzien dom e drouk-sant ?

  • terzhienn-alter
    terzhienn-alter

    f. Délire.

    ●(1942) VALLsup 49b. pris du délire dans la fièvre, tr. «savet an derzienn-alter d'e benn.»

  • terzhienn-difoeltr
    terzhienn-difoeltr

    f. =

    ●(1982) HYZH 147/41. (Treboull) an derzhienn-difoeltr hag eo bet marv ma zad ganti.

  • terzhienn-domm
    terzhienn-domm

    f. Fièvre chaude.

    ●(1633) Nom 266b. Causus, febris ardens : fieure chaude : terzyen tomm.

    ●(1838) OVD 268. un dén en dès en derhian duêm. ●(1857) HTB 213. gant an derjen tom ha gant ar rudel. ●(1859) MMN 117. an derzien dom, ar c'holera.

    ●(1982) TKRH 169. An derzhienn-domm a oa oc'h ober he reuz en amzer-se.

  • terzhienn-duilh
    terzhienn-duilh

    f. =

    ●(1982) HYZH 147/42. (Treboull) an derzhienn-duilh… Petra eo, n'ouzon ket petra eo 'vat. An dra-se vie pa pie paket yen.

  • terzhienn-foll
    terzhienn-foll

    f. =

    ●(1939) MGGD 14. War e wele e chomas a-stok hag an derzienn foll a grogas ennañ. ●(1964) YHAO 136. evel ma vije bet an derzhienn-foll ganti.

  • terzhienn-gart
    terzhienn-gart

    f. Fièvre quarte.

    ●(1879) BAN 211. clanv abaoue meur a viz gant an derzien kart.

  • terzhienn-garter / -gartier
    terzhienn-garter / -gartier

    f. Fièvre quarte.

    ●(c.1500) Cb [terzyenn]. Jtem hec quartana / e. gal. fieure quartaine. b. terzyen quarter. ●(1633) Nom 266a. Quartana febris, quam Saturni filiam nominauit antiquitas, quadrimi circuitus febris : la fieure quarte : an terzyen quarter.

    ●(c.1687) VEach 97. Entre an oll Terzyenou, nedeüx nigun quer poanyus, quer padel quen, dangerus, na quen incurabl euel an terzyen quarter.

    ●(18--) PEN 91/203. me meï zo eiz mis zo gant an derjen kartier.

  • terzhienn-gousk
    terzhienn-gousk

    f. Léthargie.

    ●(1732) GReg 569b. Lethargie, maladie, tr. «Terzyenn-gousq. an derzyenn-gousq.»

    ●(1866) FHB 88/282a. Ar buguel-ze a voa bet fall gant an derzien-gousk. ●(1866) FHB 92/316b. An derjen-gousk a grogaz ive en-hi. ●(1889) ISV 133. gant meur a glenved, ha dreist oll gant an derzien gousk.

  • terzhienn-grin
    terzhienn-grin

    f. Phtisie.

    ●(1872) DJL 19. Neur skoï var he beultrin, ken tu an derrien-gren da Jakez.

    ●(1931) VALL 556b. Phtisie, tr. «terzienn-grin f. pl. terziennou-krin.»

  • terzhienn-janus
    terzhienn-janus

    f. Jaunisse.

    ●(1659) SCger 68a. iaunisse, tr. «terzien iauniss.» ●(1732) GReg 509b. Jaunisse, maladie qui rend jaune, qui vient d'un degorgement de bile, tr. «Terzyenn janus.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...