Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 130 : de dispign-vat (6451) à displetidigezh (6500) :- dispign-vatdispign-vat
m. Bonne nourriture.
●(1955) LLMM 50/12. An Itron Stilling a zo un dispign-vat ganti, ha n'eo ket pizh. ●62. Dispign-vat : dispign (gwregel er ster-mañ) = magadur.
- dispignañdispignañ
voir dispignout
- dispignerdispigner
m. –ion
(1) Dépensier, qui est chargé des dépenses.
●(1732) GReg 268a. Depensier, qui a soin de faire la dépense d'un mênage, tr. «Dispigneur. p. dispigneuryen.»
(2) Dépensier, qui aime dépenser.
●(1790) Ismar 192. dispignerion, péré ne chongeant meid a hum zivertissein.
●(1878) SVE 44 §276. War lerc'h eun daspugner / E teu eun dispigner.
●(1924) ZAMA 23. Eur roue fur, va faotrig, ne dle ket beza eun dispignour.
- dispignerez
- dispignet
- dispignout / dispignañ / dispigndispignout / dispignañ / dispign
v. tr. d.
I. (en plt d'argent, etc.)
(1) Dépenser.
●(1499) Ca 65a. Disping. g. despendre. ●(1612) Cnf 34b. Negun n'a eo obliget da despign è holl stat, eguit saueteiff buhez an paour, mar deo brassoch domaig deo dispign è holl stat, eguit n'an deo an maru ves an paour.
●(1659) SCger 39a. dependre du bien, tr. «dispign madou.» ●42b. dependre, tr. «dispign.» ●(c.1680) NG 912. e tespign hou ol vat. ●(1732) GReg 268a. Depenser, emploïer son bien, tr. «Dispign. dispigna. dispignout. ppr. dispignet.»
●(1849) LLB 81. dré zispeign argand.
●(1907) AVKA 63. hec'h oll stun he devoa evelse dispignet. ●(1909) KTLR 143. Dastum a garie, mez gina 'rea pa ranke dispign eur guennek. ●(1928) BFSA 18. Arc'hant a c'houneze aes a-walc'h, hag o dispign a rae aesoc'h c'hoaz.
►absol.
●(1917) LILH 1 a C'hwevrer. kement-sé en des me hustumet de zispign get mol.
(2) Dispign gant ub. : dépenser pour qqn, à son profit.
●(1911) SKRS II 137. Ha n'e ket arc'hant hebken ho deuz dispignet ganeoc'h. Nag a boan ho deuz kemeret !
(3) Dispign e : dépenser en.
●(1847) MDM 55. hag e tispignont ho arc'hand en dibaucherez. ●(1870) FHB 294/259a. Ar pez a ell an dispac'herien-ze da scrabat, a zispignont e lonkerez. ●(1889) ISV 385. dispignet en dizurs gant he aclepoted.
(4) Dispign e-kerz ub. : consacrer à qqn.
●(1884) BUR I 4. Arc'hant al levrio-man a vo oll dispignet en kerz ar vugale galvet gand Doue d'ar velegiac'h (sic) hep kaout pe-a-dra d'ober ho studi.
(5) Dispign war-dro =
●(1908) FHAB Meurzh 95. ma c'houlenn unan euz an daou bried an divors, eo great dioc'h-tu an taol, eb mont da c'hrac'hi ha da zispign arc'hant vardro ar justis.
II. (en plt de santé, de forces, etc.) Dépenser.
●(1866) FHB 55/23b. cals a zispign ho iec'hed.
- dispignusdispignus
adj.
(1) (en plt de qqn) Dépensier.
●(1464) Cms (d’après GMB 182). Dispingneus, qui dépense.
●(1732) GReg 358a. La jeunesse est trop prodigue, & la vieillesse trop épargnante, tr. «ar re yaouancq a so re dispignus, hac ar re goz a so re espergnus.»
(2) (en plt de qqc.) Dispendieux, qui entraîne des dépenses, coûteux, onéreux.
●(1499) Ca 65a. [disping] g. sumptueux. b. dispingneus. ●(c.1500) Cb 66b. g. sumptueux. b. dispingnus.
●(1732) GReg 268a. Qui est de dépense, tr. «Dispignus.» ●Le voyage de Paris est d'une grande dépense, tr. «Ar veach a Baris a so dispignus-bras.»
●(1907) BOBL 08 juin 141/2e. Eun ijin bresk ha dister a zo inouuz ha dispignuz. ●(1913) FHAB Ebrel 124. Dispignuz eo, ar vicher-ze. ●(1913) FHAB Here 346. Dispignusoc'h eo. ●(1962) EGRH I 64. dispignus a., tr. « dispendieux. »
- dispilh .1dispilh .1
adj., m., adv. & prép.
I. Adj. Suspendu, pendant.
●(1659) SCger 144a. dispill, tr. «qui est suspendu.» ●(1732) GReg 899a. Suspendu uë, pendant, tr. «dispilh.»
II. M. Chom ouzh an dispilh : rester en plan.
●(1877) FHB (3e série) 8/63b. Ar gonferanz a dlie an aotrou de Cissey da re (...) a zo chommet oc'h an dispill.
III. Adv.
(1) En suspension.
●(1659) SCger 90a-b. demeurer en pendant, tr. «chom a dispill.» ●(c.1718) CHal.ms iii. demeurer en pendant, tr. «chomm' é croug, e scourr', in pign', a zispill'.» ●(1732) GReg 709b. Pendre, suspendre, tr. «Lacqaat a zispilh.» ●899a. Suspendu uë, pendant, tr. «a zispilh.»
●(1847) BDJ 59. oc'h ar gorden en hem zao a zispil. ●(1866) FHB 56/29b. e vele a zispil, aman ar mirri, aount ar filc'hier.
(2) sens fig. Suspendu aux lèvres de qqn.
●(1904) ARPA 244. ar bobl holl a ioa a zispill evit he zilaou.
IV. Loc. prép.
(1) A-zispilh ouzh : suspendu à.
●(1847) MDM 267. pehini a zo a zispill oud ar c'hoabr arneved. ●(1866) HSH 68. a zispil eus a ur vezen. ●(1870) FHB 267/42b. a zispill oc'h ar reier.
►sens fig. Suspendu aux lèvres de qqn.
●(1868) FHB 156/410b. Tri c'hart heur e ouemp a zispill ouz muzellou ar prezeguer.
(2) A-zispilh a-zioc'h : suspendu au dessus de.
●(18--) SAQ I 277. hag a zispill a zioc'h an ifern.
- dispilh .2
- dispilhañ
- dispilhennañdispilhennañ
v. tr. d. Mettre en lambeaux.
●(1936) LVPR 77. Ar skol-se, ne ve ket pell evit dispilhenna tamm ha tamm e kalon ar bugel, an deskadurez roet d'ezi er gaer.
- dispis
- dispit
- dispitaldispital
voir dispitañ
- dispitañ / dispital
- displaendisplaen
adj. Accidenté.
●(1866) FHB 98/367b. an hentchou cam a vezo eünet hag ar re zisplean a vezi plenet. ●(1868) FHB 175/145a. dre eun hent striz ha displen.
●(1918) LZBt Mae 32. Tri devez e padas ar veaj, a dreuz da douar displen da-vat. ●(1922) LZBt Meurzh 14. ruïou displen ha graïek. ●(1924) LZBt Meurzh 15. Mes rust eo ar c'har ha displen an douar. ●(1924) ARVG Here 224. prajou treut ha displen. ●(1982) PBLS 17. (Sant-Servez-Kallag) displaen, tr. «inégal (sol, etc.).»
- displann .1displann .1
adj.
(1) Pas très propre.
●(1977) PBDZ 773. (Douarnenez) displamm, tr. «qui n'est pas net, de propreté douteuse.»
(2) Imprécis, indistinct.
●(1929) GWAL 18/28-29. Er feur-se disheñvel bras ez eo [an diou zanevell] diouz ar romantou gall arzuriek, displann ha diwir o douaroniez. ●(1931) VALL 378b. Imprécis, tr. «displann.» ●386a. Indistinct, tr. «displann.» ●505b. Obscur ; au fig., tr. «displann.»
- displann .2
- displannaat
- displannded
- displannder
- displantdisplant
adj. Déplanté, sorti de terre.
●(1962) EGRH I 64. displant a., tr. « déplanté, sorti de terre. »
- displantadegdisplantadeg
f. –où Arrachage collectif.
●(1905) BOBL 21 octobre 57/3a. E ti Ar Roue a zo bet eun displantadek chouchou lann ha balan.
- displantadur
- displantañdisplantañ
v. tr. d.
I.
(1) Déplanter.
●(1499) Ca 63b. Displantaff. g. esrachier.
●(1659) SCger 9a. arracher, tr. «displanta.» ●42b. deplanter, tr. «displanta.» ●(1732) GReg 268b. Deplanter, tr. «Displanta. pr. displantet.»
●(1904) DBFV 47b. displantein, v. a., tr. «déplanter.» ●(1912) BUAZpermoal 926. Tapout eur rozennig spern-gwenn ; / Monet a ra evit he displantan. ●(1914) DFBP 88b. deplanter, tr. «Displanta.» ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) displantiñ, tr. «déplanter.»
(2) Plantañ-displantañ : planter sans arrêt.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) plantiñ-displantiñ, tr. «pour décrire le travail de quelqu'un qui ne cesse de transplanter des fleurs, des arbres, etc.»
(3) par anal. Déterrer.
●(1869) FHB 247/301b. Hen em lakaat a reont da zisplanta ar vein.
(4) par ext. Arracher.
●(1824) BAM 304. ez ê ret displanta al lagad, troc'ha an dorn hac an troad.
●(1906) CDFi octobre. Hag heñ displanta peder blevenn eus e benn. (d'après KBSA 127).
II. sens fig.
(1) Dire.
●(c.1894) IJB.ms II 25. ar zervicherezet pere n'oa an ear da veza merc'het o tisplanta nondeou leuc'hachou a bep seurt.
●(1936) TKAL I 82. abalamour d'ar c'harradou gevier am eus displantet d'ezañ. ●93. Gevier disparoc'h am eus displantet meur a wech. ●(1944) ATST 8. Alanig al Louarn n'en doa ket e bar da livañ gevier fin, ha Job ar Bleiz da zisplantañ gevier gros.
(2) Retirer.
●(1877) EKG I 156. displanta ar relijion euz a galoun an dud. ●245. c'hoant da zisplanta ar relijon euz a galoun an oll.
- displanterdisplanter
m. –ion
(1) Déplanteur.
●(1732) GReg 268b. Celui qui deplante des plantes d'habitude, tr. «Displanter. p. displantéryen.»
●(1904) DBFV 47b. displantour, m. pl. –terion, tr. «celui qui déplante, qui arrache.»
(2) Arracheur.
●(17--) EN 1415. displanterien (ar) hroagou, tr. «les déplanteurs de croix.»
- displanterezh
- displantouer
- displed / displetdispled / displet
adj.
(1) Faible, sans vigueur.
●(1866) FHB 67/115b. he zivisker re zispled da zougen ho beac'h. ●(1870) MBR 152. eur vouezik tano ha displet evel mouez eur bugel. ●(1878) EKG II 88. eun tammik ofiser bian, divarf, displed. ●(1889) ISV 86. Ar plac'hik-ma a voa ken displet ma e devoa c'hoas an ear euz eur buguel evithi da gaout trivac'h vloaz. ●453. 'Mar d'oc'h avad paour ha displet / Vit eun netra 'viot condaonet. ●(18--) SAQ II 153. Eur gorzen wag, displed.
●(1935) BREI 396/2b. an dud displeit ha dibalamor.
(2) Faible, méprisable.
●(1710) IN I 169. an thyn, pehini so ul lousaouen displet ha c'huero. ●182. evit beza dispriget hac evit en em renta displetoc'h a-se dirac ar bet. ●(1727) HB 444. Ar re superb a speret / En deveus humiliet / (…) / Hag en deveus enoret / Ar re vian ha displet. ●(1732) GReg 573b. La lie du peuple, tr. «ar bopl displet.» ●Un homme de la lie du peuple, tr. «Un dén displet. p. tud displet.» ●(17--) ST 262. enn eur stad ken displet, tr. «à une condition si basse.» ●(17--) TE 267. chongeu displeit.
●(1838) OVD 131. el lealdæt hag en humilité e zou vertuyeu péré e sellér ér bed èl displeite ha disprisable. ●(1847) FVR 274. tud ken displet ha ma oant digar. ●(1866) FHB 97/357b. ann displeta euz ho pugale. ●(1889) ISV 453b. Mar d'oc'h avad paour ha displet / Vit eun netra 'viot condaonet.
(3) Inutile.
●(1925) FHAB Mae 189. ar ficherez displed. ●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 229. An den yaouank a gomprenas kerkent pegen displed ha pegen didalvez eo drezo o-unan an holl draou en doa kement karet a-ziagent.
(4) Disgracieux, laid.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 111. ou gusquemant hag ou zyér e oé quen displeit que n'ellemb quet mirèt a hobér mar-a-vin-hoarh é turel mé dehai. ●(1856) VNA 139. leur aimable prononciation sans mauvais accent, tr. «ur fæçon amiabl de zevis hemb ton erbet displeit.» ●(1869) FHB 215/47b. ne vern d'in peken displed e ve ma c'horf.
(5) (agriculture) Sans valeur, sans rendement, aride (?).
●(1932) BRTG 87-88. D’où distro, é kalon lann vras Brélekan, lann digor, diské, displeit, hir ha ledan, é tarh arnehè, én un taul, ur barrad arnan dal, get aùél, luhed, gurun ha poulladeu deur ar boulladeu deur épad pedèr troiad orloj.
(6) = (?) par antiphr. Exagéré (?).
●(1834) APD 80. Destumit, menagit, mes nonpas gant excès ha dre un espern displet.
- displedadurezh
- displediñdisplediñ
v. tr. d. Avilir, rendre vulgaire.
●(1928) DIHU 206/123. Temalet e zo bet de Huillom mar a draig a zispleit é obér.
- displedoni
- displeg .1displeg .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. Sans pli. (Vêtement) sans pli.
●(1857) CBF 25. great e vezint [va dillad] displeg ha diroufenn.
B. sens fig.
(1) Simple, sincère.
●(1710) IN I 312. bugale Doue a ya gant an hent-eun hep clasq troïdellou, hac o deveus ur galon displeg ha dirid.
●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 17. eur galoun eeun ha displeg a dal muioc'h evit ar wiziegez. ●(1862) JKS 422. It eta, gant eur feiz displeg, gant eur feiz kre-meurbed. ●(1876) TDE.BF 148a. Displeg, adj., tr. «Sincère, simple, ingénu.» ●(1889) SFA 123. o klevet komzou kenn displek.
●(1934) PONT 169. Hervez ar vedisinet ar vugale-ze o deus eur speret displeg ha kompez.
(2) (en plt de qqn, de la vie) Simple.
●(1902) MBKJ 227. Displeg hag izel a galoun. ●(1920) LZBl Gouere 342. An den displeg-se a anzav eo red ober sakrifisou. ●(1928) BFSA 262. Mat e oamp da vont alïes d'an ilizou, displeg (simple) ha doujus d'an holl. ●279. dre ma oant paour, izel a galon, displeg (simples) ha laouen. ●281. mirout a raent eur vuhez displeg (simple).
(3) =
●(1818) HJC 266. en dud en hum ampressai de deurale ou zreu précius displégue caër ar i bassage.
(4) Déployé.
●(1905) CDFi janvier-février. e-giz ma kerz ar vagig skañv displeg he goueliou par da askell eul labous. (d'après KBSA 39).
II. Adv. Simplement.
●(1936) PRBD 129. Lavarit, eün, displeg, ped miz, pet sizun, pet dervez a zo abaoue o kofesion diveza.
- displeg .2displeg .2
m. –où
(1) Tournant.
●(1902) PIGO I 11-12. daou valtoutier o tifoupan en displeg Pont-an-Enez. ●(1908) PIGO II 149. Pelloc'h, en eun displeg. ●(1914) KZVr 62 - 10/05/14. Redek a rejont o-daou betek an displeg kentan eus an hent. ●(1923) FHAB Gouere 248. en eur c'horn-tro berr, en eun displeg.
(2) sens fig. Pleg(où) ha displeg(où) : méandres, plis et replis, recoins.
●(1787) BI 179. sontéal enn ol plegeu ha displegueu ag é gonsciance. ●(1790) MG 389. sontéal erhad er plægeu ha displægeu ag er galon. ●(1790) Ismar 395. disolein en ol plægueu ha displægueu ag é gousciance.
●(c.1802-1825) APS 71. disoleit dehou neal en ol plegueu ha displegueu a hou couciance. ●(1855) BDE 130. Me gred é anàued en ol plégueu ha displégueu a me halon. ●(1894) BUZmornik 144. e furchaz (...) kement pleg ha displeg a ioa enn he c'houstians.
(3) Aisance de parole, éloquence.
●(1732) GReg 246a. Debit, facilité de parler, tr. «Displeg.» ●Il a le debit agréable, tr. «Un displeg mad èn deveus.»
●(1857) HTB 90. Ar markiz a gomzas da genta e pad pell amzer, gant kalz a dan hag a zispleg. ●120. Ar prezeger a ziskouezas gant kalz a zispleg hag a nerz ar poaniou euz an ifern. ●(1876) TDE.BF 148a. Displeg, s. m., tr. «Eloquence, élocution facile.»
(4) = (?) Sens, explication (?).
●(1935) BREI 413/1c. lakaat an displeg anê war baper.
(5) Explication.
●(1857) HTB 34. An displeg euz ar barabolen-ma n'eo ket diez da disolo. ●(1866) FHB 64/90a. Setu aman ann displeg euz hoc'h hunvre.
- displeg .3displeg .3
voir displegañ
- displegadenndisplegadenn
f. –où
(1) Exposé.
●(1922) FHAB Genver 4. Displegadenn e 5 pajen d'an hirra war unan pe unan eus an daou zanvez-man.
(2) Conférence.
●(1903) MBJJ 44. eur brezegen pe eun displegaden a dleer ober d'imp diwar-benn an enezen-ze.
(3) Explication.
●(1965) KATR 18. Ma veze amzer, e roe eun displegadenn bennag dezi.
(4) Displegadenn deatr : pièce de théâtre.
●(1913) PRPR 40-41. da weled ha da gleved eun displegaden teatr en iez Breiz.
- displegadur
- displegañ / displegiñ / displegdisplegañ / displegiñ / displeg
v.
I. V. tr. d.
A. (en plt de choses concrètes).
(1) Déplier.
●(1659) SCger 42b. deplier, tr. «displega.» ●144a. displega, tr. «déploier.» ●(1732) GReg 269a. Deplier, tr. «Displega. pr. displeguet. Van[netois] displegueiñ. pr. et.»
●(1846) DGG 419. an escop a zisplec ar gazul pehini a oa pleguet azioc'h o diouscoas.
●(1915) HBPR 232. displeget ho zeltou. ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) displegiñ, tr. «déplier.»
(2) Déployer (voiles, ailes).
●(1866) BOM 46. Displek da askellik !
●(1922) FHAB Mezheven 171. displeg ar gwel. ●(1923) KADO 5. hemb displeg (…) ou gouilieu.
(3) Dépaqueter.
●(1499) Ca 65a. Displegaff. g. desployer. denrees ou marchandises.
●(1659) SCger 39a. depaqueter, tr. «displega.»
(4) Étaler.
●(1659) SCger 53a. etaller, tr. «displega.»
●(1918) BNHT 10. get un hantér dousén poketeu guen kann ha doh ou displeg ar hé gulé.
B. (en plt de choses abstraites)
(1) Jouer (une pièce).
●(1907) KORN 9. ma n’eo ket ar pesiou-c’hoari dispar-ze a veze displeget bep bloaz. ●(1911) BUAZperrot 837. pe zelaou displega eur pez-c'hoari. ●(1941) ARVR 34/1d. An abadenn a vo displeget d'ar meurz 27.
►[empl. comme subst.]
●(1907) FHAB Here 225. klevet an displega great anezhi gant on aot. persoun.
(2) Déployer, mettre en œuvre (une force, etc.).
●(17--) VO 121. en diaul e zispleg é ol ardeu eit ou hondui èl quent d'er memb compagnoneaheu.
●(1857) HTB 159. Ar maluruz paour a zisplege eun nerz dic'halloud.
(3) Expliquer.
►[empl. comme subst.]
●(1908) FHAB Gwengolo 258. da betra ober un displega nevez eus traou oc'h eus gwelet, klevet ha lennet kant gweach.
(4) Faire étalage de.
●(17--) TE 343. Doué e lausquas Herod de zisplæg é ardeu cruel.
●(1856) VNA 142. pour étaler leur bâtarde éloquence, tr. «eit displeguein ou loquance bastard.»
II. V. pron. réfl. En em zisplegañ.
(1) Se déployer.
●(1907) FHAB Eost 161. beza roet d'he grouidigez nerz d'en em zisplega he-unan. ●163. hag e reas ar ouennou dre an nerz hen devoa roet d'ar vuez d'en em zisplega he-unan hed an amzer.
(2) =
●(1919) BUBR 10/267. Pa zavo re a vec'h ez aimp er-maez d'en em zisplega, a-dreuz war ar roz.
(3) S'étendre.
●(1866) FHB 79/211b. Didan hon treid en em zispleg ar ghear a Gayenn.
●(1904) LZBg Mae 126. Ihuéloh en hum zispleg kartér pinùik el lamazed.
- displeger
- displegerezhdisplegerezh
m. (théâtre) Jeu, art oratoire, aisance de parole.
●(1923) FHAB Here 363. ha «Salaun ar Foll» dre o displegerez en deus lakaet an daerou da bika e meur a zaoulagad, hag ar c'halonou da drivlia e emeur a greiz. ●364. Achu eo an holl genstrivadegou (kanerez, prezegerez, displegerez, lennerez).
- displeget
- displegidigezh
- displegiñdisplegiñ
voir displegañ
- displetdisplet
voir displed
- displetaat
- displetadur
- displetaus
- displeteddispleted
f. Abjection, bassesse.
●(1931) VALL 2b. Abjection, tr. «displedded f.» ●59b. Bassesse, tr. «displedded f.»
- displeter
- displetidigezh