Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 132 : de disprizout (6551) à distalian-distal (6600) :- disprizoutdisprizout
voir disprizañ
- disprizus
- dispuilh
- dispuilhañdispuilhañ
v. intr. (pathologie) Se déclarer, en plt d'une érupion cutanée.
●(1931) VALL 270a. dispuilh(añ), tr. «sortir (éruption).» ●la rougeole est sortie à cet enfant, tr. «dispuilhet eo ar ruzel d'ar bugel-ze.» ●(1931) GWAL 136-137/426. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Dispuria : e galleg «sortir» en parlant d'une maladie (faire éruption). Eur bern bolboz (strollder eus bolbozenn : bulbuennou) a zo dispuriet d'ezañ. ●(1962) EGRH I 64. dispuilhañ v., tr. « sortir (boutons, pustules). »
- dispullet
- dispuriañdispuriañ
voir dispuilhañ
- disputdisput
f.
(1) Dispute.
●(1767) ISpour 145. enn amision énn disputt, énn areih, énn touyereah.
●(1872) DJL couv. Disput etre Jakez Lamrog ha Ian an Digariou. ●5. Marteze, lenner, arog ma kommanso an disput, halfez beza kiriuz da c'houzout tost-da-vad piou eo an Disputerien. ●(1894) BUZmornik 36. an Arianed o devoue aoun na raje eun hevelep disput mez d'ezho dirak an holl. ●(18--) KTB.ms 14 p 7. e savas un disput etre ar Skorn hag al Laouenan.
(2) Kemer disput ouzh ub. =
●(1852) MML 22. Otro, bean e moa daou vap : qemer a rejont disput an eil ous he gile.
- disput .2disput .2
voir disputañ
- disputaldisputal
voir disputañ
- disputañ / disputal / disputdisputañ / disputal / disput
v. tr.
I. V. tr. d.
(1) Disputer.
●(1499) Ca 65b. Disputaff. g. disputer. ●(1612) Cnf 1b. disput an questionou subtil entre an Catholiquet.
●(1659) SCger 54a. etriuer, tr. «disput.»
(2) Disputer (une compétition).
●(1838) CGK 20. te yel da zisput maout ar c'hourenadeg.
II. V. tr. i.
(1) Disputal war udb. : contester qqc.
●(1839) BSI 44. ferm da viret al lezenn, hep disputal var nezi.
(2) Disputal ouzh ub. : disputer contre qqn.
●(1576) Cath p. 6. ha neuseu ez disputas (…) ouz an impalarz, tr. «Et alors elle disputa (…) avec l'empereur.» ●12. disputenn ouzvn merch iauanc debil ha fragil, tr. «disputer contre une jeune fille faible et fragile.» ●(1650) Nlou 551. An Iuzeuion diraesonet, / A sauuas oll, hac y sollet, / Da disput-en scler quez queffret, / Ouz Stephan, à gouez-an bet, tr. «Les Juifs insensés, / se levèrent tous, affolés qu'ils étaient, pour discuter clairement tous ensemble, / contre Étienne, au su de tous.»
●(1894) BUZmornik 36. da zisput oc'h ann heretiked.
●(1911) BUAZperrot 38. goulenn beza lezet da zisput outo.
►absol.
●(1787) BI 67. er-ré zou curiuss de zesquein éit ræsonein, éit disputal.
●(1921) PGAZ 66. Goezt oa zoken da vont da zisput.
(3) Disputal gant ub. : disputer contre qqn.
●(1838) OVD 261. Jamæs n'hum arrestet de zisputal guet hou ç'anemis.
- disputasion
- disputer
- disputerezdisputerez
f. –ed Femme qui prend part à une dispute.
●(c.1500) Cb 66b. [disputaff] g. disputeresse. b. disputeres.
- disrann .1disrann .1
adj. Séparé.
●(1928) BFSA 148. An Aotrou Doue, emezan, a c'houlenn ma chomimp disrann (séparés).
- disrann .2disrann .2
m.
(1) Séparation.
●(1925) FHAB Mae 162. Alïes (...) ez eus bet ezomm bras da zispartia ar gwir diouz ar gaou (...) ar brasa ezomm 'zo bet biskoaz d'ober an disrann-se. ●(1931) VALL 686b. Séparation, tr. «disrann m.» ●(1938) SAV 11/22. eun draonienn doun a zo o lakaat an disrann etre tuchenn Kelvi ha foenneier ar Wern.
(2) Lakaat disrann etre : séparer.
●(1965) VROG 32/48. Diskleriañ a ris d'ar misioner dre ar munud ar pezh a lakae disrann etrezon hag ar person.
- disrann .3disrann .3
voir disrannañ
- disrannaddisrannad
m. –ed, disrannidi Dissident.
●(1931) VALL 223b. Dissident, tr. «disrannad pl. ed et –nidi.»
- disrannadur
- disrannañ / disrann
- disranner .2
- disranner / disrannour .1
- disrannerezh
- disrannourdisrannour
voir disranner
- disreunañdisreunañ
v. tr. d. Raser les soies d'un porc tué.
►[empl. comme subst.]
●(1985) AMRZ 86. Pa veze echu an disreuna.
- disreviñdisreviñ
v. tr. d. = (?).
►absol.
●(1980) HYZH 136/47. (Treboull) Hag e laez ar fritur (…) oa ur rummad da lakaat war ar grilhoù, ur rummad e poazhañ, ur rummad e tisreviñ, ur rummad e ambouetiñ hag ur rummad e eoliñ.
- disruilhañdisruilhañ
v. tr. d. Trimbaler.
●(1882) BAR 162. ruillet ha dizruillet evel ar scabadur (lire : scubadur) euz ar bed.
- distabil
- distabilded
- distaeliñ
- distag .1distag .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt d'un inanimé.)
(1) Détaché.
●(1530) Pm 276. Distac a cor, tr. «Complètement détachées.»
●(1902) PIGO I 164. an delien distag a ya war bouez an avel 'tresek e lec'h ma c'houe.
(2) (en plt des mots, des paroles) Distinct, clair.
●(1744) L'Arm 404a. Vivement, tr. «Distac.»
●(1862) BBR 162. Eur vouez gallouduz ha distak, tr. «une voix puissante et libre.» ●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 466. Arabad eo marc'hata, ar c'homziou-ze a zo distak : red eo d'e-omp ober dioc'h ar gourc'hemenn. ●(1899) HZB 174. na grede ket laret nag eur «ya» nag eun «nan» distak.
(3) Fraezh ha distag : clair et distinct.
●(1862) JKS 275. komziou gwirion, freaz ha distak. ●(1890) BSS 6. ur scrid a ioa varna comzou n'oant ket freas a distag.
B. (en plt d'un animé)
(1) Détaché.
●(1772) KI 217-218. Guir eo ar c'hy goulenneur / a yoa ive distag, tr. «Il est vrai que le chien demandeur était aussi en liberté.»
(2) Distag diouzh : débarrassé, dégagé de.
●(1920) FHAB C'hwevrer 227. hast en devoa da veza distag deus e eost.
(3) (en plt des peuples, des pays) Indépendant.
●(1867) BUE 208. Pa baouezaz Breiz da vean eur bobl distag.
(4) Résolu.
●(1732) GReg 812b. C'est un drole bien resolu, tr. «ur pautr distacq eo.»
●(1847) BDJ 39. Hac a ra guelet sklear henhan, eur paotr distac ha kalounus.
●(1939) MGGD 19-20. eun neuz ampart ha distag he devoa gant he gwiskamant-soudard.
(5) Libre, sans travail à faire.
●(1944) EURW I 192. Bremañ oun distag betek an noz.
(6) Libre.
●(1857) CBF 58. N'euz fors peger paour eo, distag eo dioc'h pep klenved, tr. «Quoique très-misérable, il ne connaît pas la maladie.»
(7) Détaché, non-préoccupé (de relations).
●(1860) BAL 205. An disterra tud ervez ar bed a zao avechou dreist ar re all e carantez Doue (…) o veza ma int distacoc'h diouz an douar. ●(1867) MGK 117. Dioc'h ar bed me a zo distag.
II. Adv.
(1) Distinctement, clairement.
●(1908) PIGO II 27. eur gir a deu neuze d'e c'heno, hag a lar distag mat.
(2) Sûr, sûrement.
●(14--) N 360. Pan gousoch distac ma naquat, tr. «Comme vous savez si bien me narguer.»
●(1867) BUE 58. Ne ouzomp netra distag euz ar pez a reaz er barrous-ze.
(3) Absolument.
●(1647) Am 737. Collet eo distacq allas ! va baquet, tr. «Ma sacoche, hélas, est absolument perdue.»
III. Loc. adv.
A. Stag pe zistag : d'une manière ou d'une autre, (?) coûte que coûte (?).
●(1908) FHAB Du 328-329. Breman e ranke mont da baëa evit ar bloas tremenet ha gouzout, stag pe zistag, petra viche great dioutho.
B. Stag-distag.
(1) Qui va et qui vient.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) stag-distag, tr. «qui va et qui vient.»
(2) (Objet) mal fixé.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) stag-distag, tr. «mal fixé (objet).»
(3) (en plt de qqn) À l'affection incertaine.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) stag-distag, tr. «à l'affection incertaine.»
- distag .2distag .2
m.
I.
(1) Fin.
●(1870) MBR 104. ne vezo distag e-bed d'al labouriou.
●(1925) BUAZmadeg 466. Ar zant-man, n'euz bet distag ebet d'he boaniou epad an nao bloaz var 'n ugent m'eo bet eskop. ●(1964) ABRO 46. em boe an distag eus an derzhienn.
(2) Répit.
●(1877) FHB (3e série) 11/83a. n'am euz bet distag ebet abaoue va dizro er vro-man.
►Hep distag (ebet) : sans relâche, sans répit.
●(1877) BSA 216. eur beden ep ean hag ep distag. ●(1879) BMN 122. Dom Michel ho c'hovessee heb distag ebed.
●(1911) BUAZperrot 329. he deus ranket stourm heb distag. ●(1935) KANNgwital 385/20. an oferen a vo lavaret war aoter ar c'hao hep distag ebet. ●(1941) DIHU 361/299. turel e hrant arnomb ou hoarnaj a dorimel, hep distag erbet.
(3) Séparation, limite.
●(1949) KROB 18-19/7. An almanak a c'hell lavaret ar pez a gar, da c'houel-Mikael eo emañ an distag etre an daou vloaz, war ar maez.
(4) Détachement.
●(1790) MG 345. un distag parfæt ag ou halon doh modeu ha custumeu er béd.
●(1838) OVD 158. concervet hou calon én un distag perhuéh doh hou tanné. ●(1847) FVR 200. an distag e kenver he vad he-unan. ●(1855) BDE 127. dré en distag a galon doh en treu ag er bed. ●(1861) BSJ 178. hur Salvér e ziscoé é ma diazéet er salvedigueah ar en distag a han-amb doh en treu ag er bed-men.
●(1931) GUBI 229. Er beuranté santél, en distag doh peb tra.
(5) Distag fall : déboire, arrière-goût désagréable.
●(c.1718) CHal.ms i. deboire, tr. «goal, g'hout, distagu' fal, c'hoüet.» ●ce uin a un deboire, tr. «er güin sé endés ur c'hoüet un distagu' fal, a les ur goal g'hout ar e lerh goudé bout iuet.»
►sens fig.
●(1925) BUAZmadeg 30. evach ar blijadur en deuz eun distag c'houero. ●300. ar plijadureziou fall o deuz eun distag c'houero.
(6) Déconvenue.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il fait bon traitter auec lui, il n'y a point de mauuais retour, tr. «mat é endeuout d'ober dohtou, n'endesquet a drompereh a zistag'.» ●on a touiours de mauuais retours auec cet homme la, tr. «boutço ataü distag' fal-guetou.»
(7) (géologie) Délit.
●(1938) IABB 99. Un délit, tr. «eun distag.» ●Remarques sur certains délits : Les délits sont appelés distagiou.
II. [en expression]
(1) Reiñ e zistag da ub. =
●(1926) FHAB Mezheven 227. Abenn ar fin kemend-se, kuzulierien ti ar Prefed a roas e zistag d'hon ailhon-bôtr hag eun Urz eus a berz ar roue a zisklerias er bloavez 1817 e oa bet roet ar chapel gwir ha fond da iliz Kerfeunteun.
(2) Pakañ e zistag =
●(1928) KANNkerzevod 16/5. Setu paket e zistag gantan an tol man evit mat.
(3) Bezañ start war an distag : être avare.
●(1923) DIHU 140/215. Er velioñnenn kalz a fal blégeu n'hé des chet / Un tammig stert ar en distag ne laran ket.
(4) Kaoust an distag diouz ub. : se débarrasser de qqn.
●(1890) MOA 201a. se débarrasser de q. q., tr. «kaout ann distag dioc'h u. b.»
(5) Kaout ar stag pe an distag : savoir de quoi il retourne.
●(1977) PBDZ 785. (Douarnenez) dav eo deoc'h kaout ar stag pe an distag memestra, tr. «il vous faut enfin savoir si c'est oui ou non, savoir de quoi il retourne.»
- distag .3distag .3
voir distagañ
- distagadenndistagadenn
f. –où Distagadenn lous : déconvenue.
●(1908) PIGO II 98. C'houi, pôtred, 'ya da gavout bep a distagaden lous eus an afer-man.
- distagadur
- distagañ / distagdistagañ / distag
v.
I. V. tr. d.
(1) Détacher (un animal, etc.).
●(1659) SCger 43a. detacher, tr. «distaga.»
●(1847) BDJ 37. An elez dioc'h ar wezen / A zistagas eur skoultren.
●(1904) ARPA 290. Distaga 'reio kement scour ne zoug ket frouez. ●(1911) BUAZperrot 403. Maturus ha Sanctus a oue distaget al loened varnezo da genta. ●(1925) SFKH 14. Distag e hrér er boh. ●(1925) BILZ 117. Distagit ar chas war ar forean-man ! ●(1940) LZBl Gouere/Eost 343. Distaga ra unan eus ar c'hezeg.
(2) Détacher, décoller (d'une surface).
●(1732) GReg 469b. Detacher le gratin du bassin, tr. «Distaga ar c'hréien diouc'h ar billicq.»
(3) Donner, appliquer, desserrer (un coup).
●(1732) GReg 45a. Appliquer un coup de pied à quelqu'un, tr. «distaga un taul-troad gand ur re.»
●(1861) BSJ 224. ur mehuel e oé inou e zistag ur vouguennat guet Jesus. ●(1870) MBR 164. me a zo o vont da zistaga eunn taol baz houarn gant-han. ●(18--) KTB.ms 14 p 84. Distaga a ra d'ehan ur winkadenn.
●(1906) KPSA 207. lod all a zistag boc'hadou d'ezan. ●(1907) VBFV.fb 30a. desserrer un coup, tr. «distag, dorrein.» ●(1910) MAKE 96. Yan a bakas peg en eur c'hoz skourjez hag a grogas da zistaga taoliou gantan war e bodhouarn. ●(1925) BUAZmadeg 435. distaga meur a javedad gant Felisite.
(4) Distagañ teod ub. : donner la parole à un muet.
●(1877) MSA 69. Doue, dre viracl (...) distaga a reas ive he deod.
(5) Prononcer.
●(1909) KTLR 68. an alvokadet a gustume distaga kalz bomou latin. ●(1910) MBJL 95. Evit besteod nan ê ket : distagan reiz a ra ar girio a lavar d'imp. ●116. kustumi 'nê da zistagan ervat komzo ar pedenno. ●(1947) YNVL 90. Pe an « Te Deum », evel m’hen distagis, ur wech e voe, soñj oc’h eus, en Iliz Sant-Korantin Kemper, dirak an Aotrou’n Eskob Gwenn e-unan. ●(1958) LLMM 71/427. Brezhonekaet e oa bet an anv dic’hiz-se gant an dud, ha distaget e veze « Waremm-Mên ».
►absol. Déclamer.
●(1868) FHB 186/233a. Evit diskuez he spered caer en em lakeas, na petra ta, da zistaga muia ma elle a enep ar Relijion.
►[empl. comme subst.] Prononciation.
●(1929) FHAB Meurzh (pajenn Breuriez-Veur ar Brezoneg) 8. An distagadur, emezoun ; eun distaga reiz.
(6) Dire (des mensonges).
●(1867) FHB 102/393a. ne ket fron a vanc dezho da zistaga gueier. ●(1867) FHB 138/265a. tud diskiant avoalc'h evit treizia an oll gueier a zistagont.
(7) Dire, raconter, chanter.
●(1889) ISV 341. lacat anezhan da zistaga eur marvail bennak.
●(1909) KTLR 68. an alvokadet a gustume distaga kalz bomou latin. ●(1924) FHAB Genver 33. distaga eur bomm kan. ●(1925) FHAB Du 410. evit distaga d'eomp kanenn zispar «an Eured».
(8) Faire (un somme).
●(1910) MAKE 86. Herve Stroalleg a zistagas c'hoaz eur pennadig kousket.
(9) Prendre (une cuite).
●(1910) MAKE 86. Hag eur c'hristen a dlefe distaga korfajou evelse ? ●(1931) VALL 681a. boire sec, tr. «distaga banneou (Ouess[an]t.)» ●(1947) BIKA 35. Te, avat, poa distaget eur c'hofad er Pont.
(10) Distagañ ub. diouzh udb. : éloigner qqn de qqc.
●(1790) Ismar 131. er moyandeu de zistag er galon doh er madeu ag er béd-men.
●(1891) MAA 91. distaga ar galoun diouz an arc'hant.
●(1902) PIGO I 189. Ma zad (…) a gonte d'in gwechall, evit ma distagan deuz ar c'heriou, ar marvailh-man.
(11) Distagañ penn diouzh : lever la tête de (un livre, etc.).
●(1911) BUAZperrot 492. ne zistagas penn diouz e c'hrammadeg ken na oue peur-evet gantan.
(12) =
●(1909) FHAB Kerzu 377. Ne ouzon ket pe seurt geier a zizac'has Lan da Yan an Intanv ; mes dont a reas a benn da zistaga eur voutaillad dour-vitriol eus e gav.
(13) Distagañ a-ziskolp : détacher par morceaux, par copeaux.
●(1872) ROU 82a. Détacher par éclat de bois, de pierre, tr. «distaga a ziscolp.»
(14) Faire passer l'envie.
●(1902) PIGO I 189. Ma zad, eme Bipi, a gonte d'in gwechall, evit ma distagan deuz ar c'heariou, ar marvailh-man.
(15) Faire quitter.
●(1857) CBF 98. am euz aoun na zistagfe ar chans vad diouz-in abarz nemeur, tr. «je crains, avant peu, de voir changer ma bonne fortune.»
●(1967) BAHE 54/26. C'hwezek vloaz he doa Soazig ha ne oa ket bet diaes distagañ anezhi diouzh ar gêr.
(16) absol. Dételer.
●(1912) MMKE xvi. Amzer da zistaga, da zibri eun tam, ha ni d'ar chapel.
II. V. intr.
A.
(1) Se détacher.
●(1763) Remed 479. hac e teu teot an Aneval da zistagua. ●(17--) TE 278. ur mein é tistag a nehou é hunan a-zoh ur manné.
●(1867) MGK 96. A-benn warc'hoaz, mignoun, ann heol c'hell distaga. ●(1872) GAM 64. Pa ziroll re abred avelou balc'h, kalz frouez a zistag diouc'h ar vezen.
●(1907) PERS 223. sevel a rea var begou he voutou evel p'en divije bet c'hoant da zistaga ouz an douar. ●(1909) FHAB Du 338. an deliou melenet a zistag eus ar gwez. ●(1936) PRBD 9. eus ar vag eur planken a zistag. ●(1957) DSGL 208. Er méz a pen dint est e zistag doh en derù, tr. «Les glands, quand ils sont mûrs, se séparent du chêne.»
(2) Se détacher, se décoller (d'une surface).
●(1861) BELeu 8. er fank e zistagué a zoh er boteu.
B. par ext. Se détacher.
●(1909) KTLR 162. ha pa rankfen griat ho tiou c'har deuz ho kein evit miret outho da zistaga.
C. sens fig.
(1) Distagañ diouzh udb. : délaisser, abandonner qqc.
●(1860) BAL 199. Evelse e galon a zistagas neat diouz ar bed.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 29. Ar c'hoant da zevel huel a reaz d'ezhan distaga diouz an Iliz.
(2) Distagañ a, diouzh : s'éloigner de.
●(1865) LZBt Here 57. O tistagan euz ann od, al lestrik enn devoe eur bar avel skrijuz.
●(1903) MBJJ 9. Adalek Arlez, e tistagomp diouz ar Rhon. ●31. ha setu ni o tistagan a dammigo bihan deuz ar c'hæ. ●(1904) LZBg Mae 107. kent distag a Frans. ●Chetu perak hum bou poén é tistag ag er blasen beniget-sé.
(3) (en plt d'une maladie) Distagañ diouzh ub. : quitter qqn.
●(1877) BSA 176. ar c'hlenvet ne zistage ket diouthi. ●(1894) BUZmornik 791. ann derzienn ne zistage ket diouthan. ●(1909) NOAR 37. paour kez tud taget gant eur paz ha ne zistag ket diouto.
●(1904) SKRS I 212. Eno e krogas ennhan eur guall derzien, ha ne zistagas ken diouthan. ●(1929) MANO 149. hag an derzienn a zistagas dioutan.
(4) Démordre.
●(c.1718) CHal.ms i. Il n'en demordra pas, tr. «ne zistaguou Iamés doh endrasé, derhel arei brepet mat d'endra sé ne lausquou Iamés diar endrase.»
III. V. pron. réfl. En em zistagañ.
(1) Se détacher, s'éloigner.
●(1849) LLB 511-513. Lies e huéler (…) / Stered doh hum zistag ha ged ul lostad tan / (…) é koeh en ul loskein. ●(1877) EKG I 277. nemet unan [eur zoudard] a en em zistagaz adarre diouc'h ar re-all.
(2) Se détacher, quitter (au moral).
●(1899) LZBt Meurzh 20. 'n em distagan diouz treo luriuz ar bed.
IV. Distagañ e gof diouzh e gein : voir kof.
- distagell .1distagell .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Clair, distinct.
●(1870) FHB 273/94a. eur vouez cre ha distagel.
●(1941) FHAB Mae/Mezheven 51. eun teod distagell.
(2) (en plt de qqn) Qui parle distinctement.
●(1869) FHB 205/386b. tadou missionerien helavar meurbet ha distagel. ●(1889) ISV 186. eun den helavar hag eur prezeger distagel.
II. Adv. Distinctement.
●(1867) MGK 108. ar goz-vamm-giez (…) / A lavar distagell : (…). ●(1869) FHB 253/372a. ker freaz ha ken distagel e prezeget dezho. ●(1874) FHB 476/44a. a vouie da gomz ken distagel ha ken dibab. ●(1889) ISV 444a. Comzit outho freas, distagel.
●(1943) VKST Kerzu 419. reisoc'h galleg a zo gant ar brezoneger, ha ken distagell e teu gantan.
- distagell .2distagell .2
s. Prononciation.
●(1906) BOBL 03 février 72/2c. hor mammou a zo bet atao aketuz, pa veze ganet d'ezo eur bugel nevez da implij ho holl izin evid ober d'eomp eun distagell mad.
- distagellañ / distagelliñdistagellañ / distagelliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Délacer.
●(1792) HS 313. distaguellein é votteu.
●(1855) BDE 737. distaguellein er boteu.
●(1912) BUEV 20. ne oé ket mat de zistagellein boteu hun Salvér. ●(1913) AVIE 36. n'on ket mé mat de zistagellein é voteu dehou.
(2) Prononcer.
●(1920) LZBt Here 29. dalc'hmad gant e jeu, eveek, e tistagelle ar latin evel eur mestr.
(3) Délier (la langue).
●(1877) BSA 311. eun den mud a zo bet distagellet.
●(1911) BUAZperrot 358. Kovesored zo bet merzeriet, mes n'eus ket bet gellet distagella d'ezo o zeod.
II. V. intr. (en plt de la langue de qqn) Se délier.
●(1866) FHB 72/158a. he deod a zistaguellas.
●(1907) AVKA 9. Raktal e teuas teod Zakharias da distageli. ●140. e deod a distagelas.
- distagelletdistagellet
adj.
I.
(1) (Langue) déliée.
●(1659) SCger 173a. distaguellet eo, tr. «il parle aisement.»
●(1838) CGK 24. Va lanchen distaguellet mad.
(2) Qui a la langue déliée.
●(1906) KANngalon Mezheven 133-134. Hag araok ma ouie Yannik, distagellet, an tour, mud abaoe tost da gant vloaz, en doa adkavet he vouez.
II. Bezañ distagellet evit e bemp gwenneg : voir gwenneg.
- distagelliñdistagelliñ
voir distagellañ
- distagerdistager
m. –ion
(1) Séparatiste.
●(1905) BOBL 03 juin 37/2c. distagerien pe separatisted. ●(1905) BOBL 07 octobre 55/1f. An hini zo e penn an distagerien.
(2) Beau parleur.
●(1862) JKS 275. ann dud dievez-ze ne d-int nemet distagerien-gaer. ●(1876) TDE.BF 148b. Distager, s. m., tr. «Hâbleur, bavard.»
●(1908) FHAB Gwengolo 273. eun teod distagellet mad, eun distager euz an dibab.
(3) Distager gevier : menteur.
●(1869) FHB 224/118b. diarbenn crenn ha berr an distagerien gevier. ●(1870) FHB 289/221b. kraker, distager geoyer.
- distaget
- distailh
- distal .1
- distal .2
- distal .3distal .3
voir distaliañ
- distalac'hdistalac'h
m.
(1) Désordre, bordel, foutoir, bazar.
●(1941) ARVR 18/4c. an distalac'h euzus. ●(1968) LOLE 32. Ne oa mad nemed d'ober distalah. ●132. Distalah (T[regor]) : disurz. Goude eur pred, araog ma vez klozet pep tra, e vez distalah war an daol. ●(1970) BHAF 287. an hini a vez e-unan, lakeda, ne vez ket nehet gant an distalah.
(2) Tralala.
●(1960) BAHE 24/19. e-kreiz an digoroù, an distalac'h hag an tiala a vezo graet en hoc'h enor.
(3) Gant (kalz a) zistalac'h : en grandes pompes.
●(1953) LLMM 43/26. degemeret gant distalac'h. ●(1954) LLMM 47/45. e voe graet an eured gant kalz a zistalac'h. ●(1961) BAHE 29/56. distalac'h : lorc'haj, digoroù, stroñs, tontur, ton-bras. ●(1965) BAHE 46/49. distalac'h = digoroù. ●(1982) TKRH 128. daoust ma na oa ket graet kalz a zistarlac'h.
- distalaf
- distalaj
- distaliañ / distaldistaliañ / distal
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Détaler, ôter de l'étal.
●(1732) GReg 279b. Detaler, tr. «Distalya. pr. distalyet. Van[netois] distaleiñ. distalo. ppr. distalet.»
●(1876) TDE.BF 149a. Distalia, v. a., tr. «Rentrer dans la boutique la marchandise étalée ou en montre.»
►absol.
●(1928) BREI 62/3b. marc'hadourien chomet da zistalian.
(2) Distaliañ ur stal : quitter un commerce.
●(1906) DIHU 11/190. Chetu perak Pipi Garaud e gredé bout dén fur é tistal en davarn doh kreiz en dé.
(3) Débarrasser (la table).
●(1908) NIKO 144. Kas genis en eur-sé, cher ind ; distal en daul / Ag en eur miliget en des reit d'is en diaul. ●(1927) BBMT 6. é hoér e zistalé en daul.
►absol.
●(1932) FHAB Eost 334. sikour distalia ha skaota. ●(1959) BRUD 7/18. ar plah he-doa da zistalia.
(4) Ôter (ce qu'il y a sur la table).
●(1923) KNOL 129. Laouen e tistalias staliou koan.
B. V. tr. i.
(1) Distaliañ diouzh : desservir, débarrasser.
●(1857) CBF 6. Distalit dioc'h an daol, tr. «Desservez la table.»
●(1926) FHAB Mae 195. Pa vez distaliet dioc'h ar prejou. ●(1948) KROB 2/6. Distaliet eo diouz merenn, tomm eo an amzer, ar wazed a zo oc'h ober o c'housk. ●(1949) KROB 11/12. eur wech distaliet diouz ar pred. ●(1950) KROB 31-32/16. endra ma tistalie ar merc'hed diouz taol.
(2) Sortir d'une boutique.
●(1932) BRTG 24. Chetu perak é kredè Pipi Garaud bout un dén fur é tistal doh en davarn de greiz en dé. ●(1935) NOME 99. ha ne zistal ket eus an ti ma ne vez ket roet d'ezañ e doullad.
(3) Distaliañ (ul lec'h) ouzh ub., udb. = e gas kuit eus al lec'h-se.
●(1908) FHAB Genver 32. var 680 ti Relijiuzed goullonderet, 115 zo gwerzet ha distaillet outo.
(4) fam. Distaliañ diwar ar bed : mourrir.
●(1870) MBR 122. Ouspenn zo, ne ket brao distalia diwar ar bed ker buhan ha lavaret, rak marteze ne venn ket digemeret mad er bed all. ●(1890) MOA 112b-113a. S'en aller (mourir), tr. «distalia diwar ar bed (Fam.).»
II. V. intr.
(1) Fermer boutique.
●(1732) GReg 371b. Plier, ou serrer la marchandise étalée, tr. «Distalya. pr. distalyet. Van[netois] distalyeiñ.»
●(1890) MOA 148b. Rentrer les marchandises ainsi étalées, tr. «distalia, v. n. et a.» ●(1897) EST 18. N'hou pou nameit distâl, ha, hemb kol hou amzér, / Monet, goleit a véh, ha skan a ialh d'er gér tr. «Vous n'aurez qu'à plier bagages...»
●(1903) EGBV 173. distalein, tr. «plier bagages, partir.» ●Sel abretoh é tistalér, / Sel abretoh é vér ér gér. ●(1927) FHAB Genver 15b. marc'hadourien chomet da zistalia.
(2) Sortir d'un établissement commercial.
●(1935) NOME 80. Savit ha distalit !