Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 129 : de disparisan-disparisin (6401) à dispign-2 (6450) :- disparisañ / disparisiñ
- disparisiñdisparisiñ
voir disparisañ
- disparl
- disparlañ / disparliñdisparlañ / disparliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Débarrer, ôter la barre, la bâcle (d'une porte).
●(1659) SCger 40a. debarrer, tr. «disparla.»
●(1876) TDE.BF 147b. Disparla, v. a., tr. «tirer ou enlever la barre qui ferme une porte en dedans.»
●(1904) DBFV 60a. displarlein, v. a., tr. «ôter la barre d'(une porte).» ●(1907) VBFV.bf 16b. disparlein, v. a., tr. «ôter la barre (d'une porte).» ●(1907) VBFV.fb 71b. ouvrir, tr. «disparlein.»
●(1931) VALL 183a. Débarrer, tr. «disparla.» ●(1942) DIHU 372/84. disparlein en nor koed.
(2) Désenrayer (roue(s).
●(1876) TDE.BF 147b. Disparla, v. a., tr. «Désenrayer, parlant des roues.»
(3) (marine) =
●(1970) BHAF 131. disparla an diou weletenn.
II. V. tr. i. Disparliñ àr ub. : libérer qqn.
●(1910) ISBR 182. Iehann é tisparlein ar Glison.
- disparliñdisparliñ
voir disparlañ
- disparti .1disparti .1
adj. [empl. comme adv.]
(1) Ez disparti : séparément.
●(c.1500) Cb. [separaff] Jtem separatī ad. g. separement. b. ez disparti.
(2) Disparti diouzh : séparément, à part.
●(1854) MMM 65. tout an traou-se disparti dioc'h meritou Jesus.
●(1913) FHAB Mezheven 183. An dilhad (...) a vezo goalc'het disparti diouz dilhad an dud all, ha lakêt da virvi disparti. ●(1920) AMJV 70. Ar merc'hed a laboure disparti diouz ar voazed.
(3) (?) À part (?).
●(1995) BRYV I 162. (Milizag) N'o-deus ket kemeret ahanon disparti kennebeud.
- disparti .2disparti .2
m. –ioù
I. spat.
(1) Séparation (dans un endroit).
●(1633) Nom 76b. Sinus, alarum cauum : le creu d'où sortent les rameaux : an antredeus ves an coulm, an disparty ves an coulm. ●238a-b. Limes, terminus, finis agrorum : frontiere, ou lisiere : an frountier, an disparty ves an douar, an mæn hartz.
(2) par ext. Compartiment.
●(1872) ROU 78a. Compartiment, tr. «disparti, dispartiou»
●(1910) MAKE 15. er marchosi e oa eun disparti goullo, leun a blouz fresk.
II. (entre personnes)
(1) Départ.
●(1659) SCger 39a & 42b. depart, tr. «disparti.» ●(1732) GReg 546a. Le jour d'après mon depart, tr. «Antronos va disparty.»
(2) Séparation.
●(c.1680) NG 1893-1894. Guet a ré danet ou crial, / En vr ober hou disparty.
●(1838) CGK 19. Na herruje birviquen, disparti entrezomp. ●(1864) SMM 19. Petra eo ar maro ? (...) Eur rann hag eun disparti c'huêro.
●(1907) PERS 350. rak an disparti a oa bet kalet. ●(1913) HIVR 59. Be oé neoah disparti étré-zé a houdé 1200 vlé !
(3) Divorce.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 19. kalz eo goassoc'h c'hoaz al lezen-ma eget hini an disparti. ●(1925) FHAB Mae 162. lezenn an disparti hag a ra ac'hanomp dirak ar bed holl, eur bobl digredenn.
(4) Avortement.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Disparti, tr. «avortement.» ●(1962) BAHE 32/63. Disparti : koll, kolladenn, diforc'h (evit an dud hepken). Bet he deus un disparti.
(5) Lakaat disparti etre : semer la discorde entre.
●(1935) SARO 18. hag e rebechas d'ezan gant kounnar klask lakaat disparti etre e hini koz hag hi.
- disparti .3disparti .3
voir dispartiañ
- dispartialdispartial
voir dispartiañ
- dispartiañ / dispartial / dispartiiñ / dispartidispartiañ / dispartial / dispartiiñ / disparti
v.
I. V. intr.
(1) Aller chacun de son côté, se séparer.
●(1499) Ca 65a. Dispartiaff. g. departir. l. dicedo / is. ●(1530) J p. 37b. Dren maru entromp ez re[n]comp ny / Ach me ha huy dispartiaf, tr. «S'il faut, comme vous le dites, que nous soyons séparés l'un de l'autre par la mort.»
●(17--) TE 19. quênt disparti.
●(1847) FVR 28. Renkout dispartian digan-ec'h. ●(1874) FHB 491/163b. Siouas, va c'hoar gaer, red eo deomp gouscoude dispartia.
●(1905) KANngalon Ebrel 372. ar seiz den a zispartiaz an eil diouz egile en denvalijen. ●(1932) BSTR 150. Ar c'hloc'h a ra d'an holl dispartia.
(2) Partir.
●(1659) SCger 89a. partir, tr. «dispartia.» ●(c.1680) NG 421-422. Pe zay dimp disparty / Di(ar) vuhé er bet. ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. Il est sur le point de partir, tr. «prest é de Zisparti, de Ziblacein.»
●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) dispartial, tr. «partir.»
(3) Quitter ce monde, décéder.
●(1580) G 42-43. Pan dyspartyo ez rento guen / Da Doue e croeer e speret, tr. «Quand il quittera ce monde, il rendra blanche / A Dieu son créateur, son âme.»
(4) Démarrer.
●(1659) SCger 42a. demarrer, tr. «dispartia.»
II. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Répartir.
●(1659) SCger 39a. departir ou diuiser, tr. «dispartia.» ●(1732) GReg 267a. Departir, distribuer, tr. «Dispartya. pr. dispartyet. Van[netois] dispartyeiñ.» ●Departir, deviser une chose entre plusieurs personnes, les partager convenablement, tr. «Dispartya. pr. et.»
●(1870) FHB 266/34b. Doue a zisparti he zonezonou ervez an deveriou a gommand hag erves ar zam a laca var gein eun den.
(2) Séparer.
●(1530) J p. 27b. Mar bez oar se hep dale muy / Maru dre hasart hon disparty, tr. «si la mort, par un coup du sort, vient sans tarder nous séparer.» ●(1612) Cnf 79b. dispartiaff an greun diouz an plous.
●(1659) SCger 42b. departir, tr. «dispartia.» ●144a. dispartia, tr. «départir.»
●(1869) HTC 231. eur pastor a zisparti an deñvet dioc'h ar bouc'het. ●(1877) EKG I 72. E kreiz ez eus eur pignoun a ia beteg ar zolier, hag a zisparti an ti-annez dioc'h ar marchosi.
(3) Avorter de.
●(1872) SBI I 310. Daou vugel 'deus dispartiet, tr. «De deux enfants elle a avorté.»
(4) Retrancher.
●(1659) SCger 105a. retrancher, tr. «dispartia diouz.»
(5) Trier.
●(1659) SCger 121a. trier, tr. «dispartia.»
B. V. tr. i. Dispartiañ diouzh.
(1) Avorter.
●(1612) Cnf 35b. Ober dan gruec brases dispartiaff diouz hé croueadur. ●36a. ober dan gruec-sé dispartiaff diouz hé buguel quent eguit an amser.
►absol.
●(1612) Cnf 35b. Ober dezy dispartiaff hep volontez.
(2) Quitter.
●(1824) BAM 245. ne dle quet an den dispartia dioc'h e bried nac hi diouta. ●345. mar caràn ar gaou, e tispartian dioc'h ar virionez. ●(1878) EKG II 260. Dispartia dioc'h va bugale !... ●(18--) BAG 6. O pe c'hoant da zispartia / Diouc'h eun tad o car ar muya.
●(1905) KANngalon Ebrel 379. Ar manac'h ourgouilluz, treitour d'an Iliz katholik he vamm, a zispartiaz diout'hi. ●(1920) AMJV 57. e doa c'hoant ar Sœur Thaïs dispartia diouz an Urz.
(3) Partir.
●(1633) Nom 154a-b. Soluere, soluere ora vel oram, soluere nauem : partir de terre : dispartiaff ves an bro pe an douar.
III. V. pron. réfl. En em zispartiañ.
(1) Se séparer.
●(1878) EKG II 9. Araok en em zispartia oamp en em glevet evelhen : (…).
●(1902) PIGO I 220. Ni, ma zud vad, a ya breman d'en em zispartian, ha pep hini a gemero e hent. ●(1910) MBJL 97. Da deg heur hanter en em disparti tud ar c'hendalc'h en diou loden.
(2) En em zispartiañ diouz, a-ziouzh ub. : se séparer de qqn.
●(1861) BSJ 22. Hum zisparti doh er Huérhiès doh hi hass hé hent ag en ty, ean en devehé hi disinouret. ●80. ha goudé ean hum zispartias a zoh-t-hai.
●(1913) AVIE xiv. er Samariténed, hag en doé um zispartiet a zoh er Juifed aral.
- dispartier
- dispartiiñdispartiiñ
voir dispartiañ
- dispediñ
- dispeg .1dispeg .1
adj.
I. Attr.
(1) Décollé.
●(1962) EGRH I 64. dispeg a., tr. « décollé. »
(2) Bezañ dispeg diouzh : être débarrassé, dégagé, libéré de.
●(1872) ROU 80a. Dégager. Quand je serai dégagé de la moisson, tr. «pa vezin dispeg diouz an eost.»
●(1911) BUAZperrot 728-729. kerkent ha dispeg diouz ar beden, e kave implij d'he daouarn. ●(1921) PGAZ 84. Eur billet huel en doa tennet dar zort ha dispeg oa bet diouz ar c'hazarn. ●(1936) PRBD 82-83. ar pec'hed eo klenved an ene. mar fell d'ar pec'her, e gwirionez, beza dispeg dioutañ, heuilh aliou e dad...
(3) Bezañ dispeg (da ober udb.) : être libre (de faire qqc.).
●(1867) FHB 135/243b. evit ma vije dieub pe dispeg da ober ar pez en divije Doue gourc'hemennet d'ezhan.
(4) Loc. adv. Peg-dispeg : qui accepte toujours un nouveau travail.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) peg-dispeg, tr. «se dit de quelqu'un qui ne cesse de saisir de nouveaux travaux.»
II. Adv. sens fig. Sorti d'affaire, débarrassé.
●(1908) KMAF 58. Breman emoun dispeg, a gredan.
- dispeg .2dispeg .2
m. Cesse.
●(1869) FHB 228/147a. Epad an deiz, dispeg ebet : a veac'h e veze amzer da breja.
- dispegañ / dispegiñdispegañ / dispegiñ
v.
I. V. intr.
A. (en plt de qqc. qu'on soulève) Dispegañ diouzh : décoller de.
●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. ha setu ar berchenn o tispega diouz an douar, o tibrada hag o sevel er vann.
B. sens fig.
(1) Cesser une activité, dételer, décrocher.
●(18--) SAQ II 59. Diouall eta da zispega re abred.
●(1959) BRUD 8/21. Ne zispegin ket dioustu.
(2) Déraper.
●(1880) SAB 6. par d'an ini, evit sevel en ur skeul uhel, ne lacafe nemet begou e dreid var bep pazenn, e risc da zispega, da goeza d'an traon.
(3) (en plt d'un habitude, etc.) Passer.
●(1944) VKST Mae 149. dispega a raio diouti klenved an digoefa.
(4) Démordre.
●(1659) SCger 42a. demordre, tr. «dispega.» ●(1732) GReg 265b. Demordre, tr. «dispegui. pr. dispeguet.»
II. V. tr.
A. V. tr. i. Dispegañ diouzh : se démunir, se défaire de.
►sens fig.
●(1752) BS 556. ne dispegsent quet eus ur presant peini o doa recevet eus an eê.
●(1925) FHAB Mezheven 222. Gwelet 'ret / Ema gwall-biz an dud hirio, ema stard bras / Ober d'e dispega diouz o faper, siouaz ! ●(1976) LLMM 175/120. sot a-walc'h da zispegañ diouzh e bezhioù lintrus.
B. V. tr. d.
(1) Décoller.
●(1860) BAL 12. An nep a fell deza lacaat ur vezen da veva o tresplanta anizi, a dle, goustadic, dispega ar griziou dious an douar.
●(1914) DFBP 80a. decoller, tr. «Dispega.» ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) dispegiñ, tr. «séparer, décoller.»
(2) Retirer.
●(1878) EKG II 50. ne ouen ket pell evit dispega ar skeul dioc'h an ti.
●(1920) AMJV 18. dispega a reas poeziou an horolach evit ho c'has ganthan d'he di.
(3) Donner, assener (un coup).
●(1924) BILZbubr 43-44/1021-1022. eur grabanad an neus tapet, ha dispeget mat, m'en assur d'ec'h.
(4) Détacher, déprendre.
●(1880) SAB 112. dispega va c'halon diouz madou ac ebatou ar bed-ma.
(5) =
●(1924) BILZbubr 40/898. evit dispega deus yalc'h ar belerined eun diner, eur gwennegig bennak marteze.
(6) Parler (une langue). (?) coquille pour «displegañ» (?).
●(1922) FHAB C'hwevrer 43. na dispega mad a ra an Otrou Dubourg yez e vro !
(7) Dispegañ diouzh : décrocher de.
●(1659) SCger 40b. decrocher, tr. «dispega dioc'h.»
III. V. pron. réfl. En em zispegañ.
(1) Se décoller.
●(1829) HBM 8. o velet e laer gludet var ar vezen, oc'h ober e oll effortchou evit en em dispega. ●(1846) DGG 469. evel ar c'hilaouennet pere n'en em zispegont nemet goude beza en em garguet a voäd.
(2) sens fig. En em zispegañ diouzh : se débarrasser de.
●(1874) POG 171. En em dispegomp euz a c'hoantaennou ar c'hik. ●(1877) EKG I 247. Fouge ennho o veza gellet en em zispega kerkouls marc'had diouc'h eun den ker rust.
●(1921) PGAZ 77. Sant Fransez de Sales a lakeaz ugent vloaz evit dont a benn d'en em zispega diouz an têch fall a zouge anez'han d'ar goler.
- dispegiñdispegiñ
voir dispegañ
- dispelc'hiñdispelc'hiñ
v. tr. d.
(1) Humecter.
●(1767) ISpour 90. unn dapenn deure de zispelhein é téatt. ●(1790) Ismar 131. eit dispèlhein é dead. ●(17--) TE 125. eit dispealhein ou divès. ●402. eit hé dispealhein.
(2) Étancher.
●(1767) ISpour 107. dispelhein é sehet. ●(1787) BI 154. En Eutru ë zispelhass é sehet. ●204. dispelhein séhet é Væstre.
●(1804) RPF 142. Chugon en Absynthe, eit dispelhein hou sehed.
●(1904) DBFV 60a. dispelhein, v. a., tr. «étancher, apaiser (sa soif).» ●(1941) DIHU 357/233. dispelhein me séhed.
- dispenn .1dispenn .1
adj.
(1) C'hwez-dour-dispenn : tout en sueur, en nage.
●(1908) PIGO II 168. Pa'n em gavas ar c'hloareg gant e vignoned, e oa c'houez-dour-dispen. ●(1913) NECH 20. c'houez-dour-dispenn gant ar redaden foll en devoa graet. ●(1924) ARVG Eost 182. en eur arruout, c'houez-dour-dispen, dialan.
(2) Gouel-dour-dispenn : tout en larmes, en pleurs.
●(1912) BUAZpermoal 403. Pa zizroas Isidor d'ar gêr, e kavas e wreg gouel-dour-dispenn.
- dispenn .2dispenn .2
m.
(1) Ober un dispenn mat : avoir un bon rendement.
●(1931) VALL 644a. en parlant des bêtes de boucherie : avoir un bon rendement, tr. «ober eun dispenn mat (se dit aussi, par extension, des céréales).»
(2) Grande quantité possible de morceaux.
●(1962) EGRH I 64. dispenn m., tr. « grande quantité possible de morceaux (dans un animal). »
(3) (Gwerzhañ) diouzh an dispenn : (vendre) en fonction du nombre de morceaux.
●(1931) VALL 644a. vendre (la viande, les bêtes de boucherie) d'après le maximum, moyen ou minimum, tr. «gwerza diouz an dispenn gwella, –etre (ou -well-waz) pe falla.»
- dispenn / dispennañ / dispenniñ .3dispenn / dispennañ / dispenniñ .3
v.
I. V. tr. d.
(1) Défaire, dépecer.
●(1499) Ca 65a. Dispenn. g. dissiper destruire : ou remener la chose a nyant.
●(1659) SCger 40b. defaire, tr. «dispen.» ●(1688) DOctrinal 140/10. Adiu eta, adiu, va tat. / Mont à ra d'an tan gant hunat, / En Infern é vizin cernet, / Bemdez, bemnos, da veza losquet, / An drouc-speret am goall tretto, / Quicq ha croc'hen em dispenno.
●(1903) MBJJ 283. Mont a ran dioustu da zispenn ma vak.
(2) Dépecer, déchirer.
●(1576) Cath p. 20. tachou ha quisellou lem pe gant re ez vihe dispenet, tr. «de clous et de ciseaux aigus, par lesquelles elle serait mise en pièces.» ●(1633) Nom 136b-137a. Distrahere, distrahere in diusersum actis curribus, in diuersum quadrigis differe, displicare, despicare currus axi vinctum : deschirer à quatre cheuaux : dispen pe tennaff vn dan (lire : den) entre peuar march. ●(1650) Nlou 135. Gant scourgezaou ha barraou Coat, / Quezquen dyfflat en enm goatsont, A plant an Troat, bet bar an pen, / Quic, ha crohen, en dispensont tr. «Avec des verges et des barres de bois, / ils le saignèrent avec tant d'irrespect / de la plante du pied jusqu'au sommet de la tête / qu'ils déchirèrent chair et peau.»
●(1914) DFBP 88a. depecer, tr. «Dispenn.»
(3) Dispenn a-bezhioù : mettre en pièces.
●(1732) GReg 267b. Depecer, mettre en pieces, tr. «Dispenn a bezyou.» ●(1790) PEdenneu 138. dispènnét a béhyeu.
(4) (boucherie) Dépecer (une bête).
●(1908) PIGO II 171. o kignat hag o tispenn eul leue lart. ●(1962) BAHE 32/63. Dispenn : ger a gigerezh ivez : dispenn ul loen. ●(1981) ANTR 194. Abred e tigouez ar c'higer, en deiz war lerh, da zispenn ar pemoh.
(5) Défaire (un billet, etc.).
●(1849) LLB 544. en hoh é tispen er plouz é tal é zor.
●(1902) PIGO I 128. o tispen diraki ar pez a bevar real. ●(1906-1907) EVENnot 27. (Priel) Ar billed a 100 liur man ne man ket da zispenn ; ne meuz ket eom d'ober skillo dioutan.
(6) Dispenn ub. : médire de qqn, débiner, déchirer qqn.
●(1727) HB 12. ar goual deodou pere a vez oc'h he dispenn.
●(1859) MMN 40. n'en em blijont nemet o troucprezec, o tispen ho nessa. ●(1860) BAL 76. beza dispenned, guall-vruded, disprized gant an dud. ●(1872) ROU 80a. Décrier, tr. «dispenn.» ●(1878) EKG II 320. eo difennet dispenn an nesa. ●(18--) SAQ II 105. mar teu dirazoc'h da zispenn he nesa.
●(1908) KMAF 48. n'eo ket brao kaout eun teod evel hoc'h hini d'hon dispenna ! ●(1926) FHAB Kerzu 467. Lod a yune da zadorn hag a jome hep debri kig da verc'her, met a zispenne o nesa. ●(1928) BFSA 87. chom hep dispenn an nesa. ●(1958) BLBR 113/15. techet da zispenn ar veleien gwasa ma hellent.
►absol.
●(1935) BREI 416/2c. Ober fent, dispenn, goapaat a zo brao.
(7) Dispenn brud vat, anv ub. : défaire la renommée de qqn.
●(17--) ST 322. dispenn ma hano, tr. «déchirer mon nom.»
●(1920) AMJV 24. a laoskas an dud da zispen he brud vad. ●(1924) FHAB Genver 12-13. en em lakat a eure kerkent da zispenn en dra c'hellas brud vat ar verc'h kêz. ●(1945) DWCZ 12. da zispenn brud vat he nesa.
(8) Dispenn an hent : suivre la route.
●(1923) KNOL 253. Entent a rea, en eur glevet ar c'homzou-ze, e tispenne an hent o doa kemeret e vreudeur.
(9) Dispenn souezh ub. =
●(1903) MBJJ 235. Mar goc'h souezet euz ze, setu aman peadra da zispenn ho souez.
(10) Défaire, vaincre.
●(18--) MIL.ms (d’après BUBR 21/). dispenna ar Zaozon milliget !
(11) Annuler (un mariage, une entente).
●(1732) GReg 254b. Défaire un mariage, tr. «Dispenn un dimizy. Van[netois] dispenneiñ un dimeign.»
●(1924) FHAB Gouere 269. breman eo daoubennet pep tra, dispennet an emgleo.
(12) Dispenn ur gaou =
●(1911) BUAZperrot 321. hen eo a zispennas an dilloa geier Arius. ●(1933) MMPA 146. dispenn ar gevier ha difenn an Aviel.
(13) Dispenn lavaroù ub. =
●(1911) BUAZperrot 564. dispenn lavarou ar falz-doktored.
(14) Abîmer, esquinter, mettre en pièces.
●(1868) KMM 142. Sonjit (…) en taoliou fouet a zispennas e gorf sakr.
●(1907) BSPD I 294. Er barnour (…) em hondañnas devout dispennet get el loñned gouiù.
(15) Ober dispenn e roud d'ub. : faire reculer qqn.
●(1791) GErard 56. ober dispen o roud d'an dud, tr. «faire reculer, traverser les dessins des gens (mal intentionnés.» (d'après GMB 182).
(16) Éparpiller.
●(1927) GERI.Ern 112. dispenn V[annetais], tr. «s'éparpiller.»
II. V. intr.
(1) Tomber en ruines.
●(1882) BAR 213. eur chapel benag (...) savet abaoe pell amzer, int deuet da zispenn gant ar gozni.
(2) Finir, se terminer.
●(18--) SAQ I 91. Hag ar vag (…) a ziskenno, tro atao varzu an hent mad beteg ma tispenno he beach.
(3) S'éparpiller.
●(1927) GERI.Ern 112. dispenn V[annetais], tr. «s'éparpiller.»
III. V. pron. En em zispenn.
A. V. pron. réfl.
(1) Disparaître, se défaire.
●(1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen. ●(18--) SAQ I 80. ar vag a faout an dour ha ne lez var he lerc'h nemet eur rizen hag en em zispenn en un taol kount.
(2) S'autodétruire.
●(1926) FHAB Kerzu 288. Breiz breman, gant a niver a gredennou pe, kentoc'h, a amgredennou a gaver etouez an dud, a zo eur Vreiz oc'h en em zizober, oc'h en em zispenn, oc'h en em zismantri.
B. V. pron. réci.
(1) S'entre-déchirer.
●(1792) CAg 191. Avel chasse en hum zispenner.
●(1883) SAQ I 30. Mad eo [kaout relijion] da vired ouz an dud d'en em zispenn an eil egile.
●(1911) BUAZperrot 315. ar rouanteleziou ne reant nemed en em rendaelât hag ar boblou en em zispenn.
(2) (en plt de paroles) Se contredire, s'opposer.
●(1911) BUAZperrot 282. o lavariou ne reant nemet en em zispenn.
- dispennadurdispennadur
m. –ioù
(1) Démolition.
●(1732) GReg 265b. Demolition, destruction d'un bâtiment, tr. «dispennadur.»
●(1931) VALL 198b. Démolition, tr. «dispennadur.»
(2) Déchiqueture.
●(1732) GReg 250a. Dechiqueture, tr. «Dispennadur.»
●(1927) GERI.Ern 112. dispennadur m., tr. «déchiqueture, rupture, défaire.»
(3) Action de dépecer.
●(1914) DFBP 88a. depècement, tr. «Dispennadur.»
- dispennadur-korfdispennadur-korf
m. Dissection.
●(1866) FHB 81/227b. an doare ma eo great corf ar chatal, pe an dispennadur corf.
- dispennañdispennañ
voir dispenn .3
- dispenner
- dispennerezh
- dispennetdispennet
adj.
(1) Déchiré.
●(1633) Nom 108b. Vestis lacera, pannosa : vestement deschiré, & rapetassé : guiscamant dispenne (lire : dispennet), ha talfasset.
●(c.1680) NG 1696. E crouhen dispennet, tr. « His skin torn. »
(2) Démoli.
●(1633) Nom 140b-141a. Parietina : masure, vieille paroy ou mur : vn coz moguer, vn murail dispennet.
●(1942) DRAN 79. Foziou-difenn dispennet, harneziou stlapet amañ hag ahont.
- dispennidigezhdispennidigezh
f. Action de dépecer.
- dispenniñdispenniñ
voir dispenn .3
- dispennusdispennus
adj. Qui se défait facilement.
●(1962) EGRH I 64. dispennus a., tr. « qui se défait facilement. »
- dispeñselietdispeñseliet
adj. Non rapiécé.
●(1870) MBR 238. Freuzet ha dispenseliet eo he dillad, tr. «ses vêtements sont déchirés et non rapiécés.»
- dispeoc'h .1
- dispeoc'h .2dispeoc'h .2
m. Discorde.
●(1854) PSA I 12. laquat é misq en dud en dissantion ha dispeah. ●(1857) GUG 58. En dispeah, en disput, er vrassan anjulieu / E zou fréh er golér.
●(1904) DBFV 60a. dispeah, s., tr. «discorde, querelle.» ●(1910) ISBR 105. Dispeah étré Breihiz. ●125. lakeit dispeah étré Breihiz. ●(1922) EOVD 177. ne lakei dispeah erbet. ●254. Hanval é en inean doh ur ranteleh pe saù en dispeah én-hou. ●(1942) DIHU 378/172. hiraeh dehi kuitat en ti, dispeuh abarh noz ha dé.
- dispereddispered
adj. Sans intelligence.
●(1902) PIGO I 90. e zaoulagad dilontet ha dispered. ●(1907) FHAB Mae 82. n'int ket dispered tamm ebed. ●(1911) BUAZperrot 875. ar grouadurien dispered. ●(1977) PBDZ 763. (Douarnenez) dispered, tr. «sans intelligence.»
- disperedetdisperedet
adj. Bezañ disperedet : avoir perdu la tête.
●(1904) BSAB 22. eun dijentil ken feulz ha ken buhanek ma seblante bean disperedet pa ye droug ennan.
- disperiadur
- disperiañdisperiañ
v. tr. d.
(1) Stériliser.
(2) [empl. comme subs.] Stérilisation.
●(1931) VALL 709b. Stérilisation (en Amérique), tr. «disperia m.»
- disperius
- dispern
- dispernañ
- dispernenniñdispernenniñ
v. tr. d. Ôter les épines (d'un lieu).
●(1969) BAHE 60/25. Ur wech edon o tispernenniñ hent-karr Park-an-Drilh.
- dispeurdispeur
adj. Décomposé.
●(1864) KLV 11. heb raz dispeur. ●18. e servich dezhi he boued dispeur a-walc'h evit antreal en he c'horf. ●28. ann natur dispeur euz ar re-man. ●29. An natur arbrad, dispeur d'he edro. ●35. dre natur ann douar dispeur euz a goz. ●36. diwar goust ann douar dispeur. ●41. ann natur mad anezho, enn treaz, n'oa ket dispeur a-walc'h. ●43. ann treaz dispeur.
- dispeurellañ
- dispeuretdispeuret
adj. Décomposé.
●(1864) KLV 32. Ann natur dispeuret bep bloaz euz ar found. ●63. teil dispeuret enn douar. ●71. Dre ann teil dispeuret mad.
- dispeuriñdispeuriñ
v.
(1) V. tr. d. Décomposer.
●(1864) KLV 9. ann difounta a ioa eun dra euz ar re wella-tout, evit dispeuri ann teil ha digheri hent d'ar grisiou. (...) ann amzer a zispeur c'hoaz ann teil koz. ●10. ann treaz kregin (...) amzer a rank kaout gouskoude, evit dispeuri ann douar. ●18. An dour, en ur goueza, a zispeur (...) ar vagadurez a zo poulladet enn douar. ●19. Ann dour, eme c'houi, a zispeur dezhi he boued enn douar ?... ●22. ann dour (...) enn eur goueza d'ann douar da zispeuri aketuz evit maga ar glasvez. (...) evit dispeuri kement tra zo, ober ha dizober tout ar pez a welomp. ●23. Mar tispeur ann douar bep bloaz, dre ar skourn. ●24. Koumprenet mad em beuz penaoz ann dour, dre skourn, a zispeur bep bloaz ann douar. ●26. goude beza dispeuret ivez he boued dre he deliou, ar blante$$$ a bergra he natur dre he bleun. ●26-27. ann dour (...) en deus karg (...) da zispeuri ann douar dre ar skourn hag ann erc'h. (...) da zispeuri, er memez poent, ann teil evel ann natur chatal. ●27. da boullada ha da zispeuri ar found. ●28. en eur zispeuri bezin. ●30. Ar raz a zervich da zispeuri an teil. ●32. Ann deliou a welomp karghet da zispeuri ar boued. ●33. hag evel ar raz, dre dan, a zispeur war he dro ar pez a gav.
(2) V. intr. Se décomposer.
●(1864) KLV 20. n'euz netra war an douar, o tispeuri, ha ne ve ket he natur enn oabl. ●21. Pe e vezo ien, pe e vezo klouar ann dour o koueza, va zeil, o tispeuri, a ra kement a vad evel a ra ann dour. ●28. seulvui e tispeur ann natur-ze. ●29. ann natur chatal memez a c'hell dispeuri a-walc'h evit entreal enn eden. (...) enn eur deuleur dour war raz dre dan, ann dour a zispeure, hag en em unane gand ar raz enn eur zispaka anezhan. ●36. ann irvi bihan a zispeur gwelloc'h dre skourn evit ann irvi bras. ●51. ann douar a zispeur bep bloaz e meur a c'hiz : er goanv dre ar skourn hag ann erc'h ; en hanv dre ar c'hor hag ann dour prest ato da dreuzi anezhan. ●66. ar bezin choumet da zispeuri.
- dispevardispevar
Pevar pe dispevar : sorte de jeu opéré au coin du feu.
●(1978) VWMZ 6. (Ar Yeuc'h) Tout en-dro d'an oaled, ha vie laret pevar peotramant dispevar. Goût a rez petra eo an dra-se ? Pevar pe dispevar (...) Pevar pe dispevar, ya, araok mont da gouskiñ, gant an tan bras tout an dud en-dro d'an oaled.
- dispi .1
- dispi .2
- dispign .1dispign .1
m. –où
(1) Dépense d'argent.
●(1499) Ca 65a. g. despense. b. disping. ●(c.1500) Cb 66a. [dispensaff] economica / ce. g. dispensation de famille. b. disping an tyeguez. ●(1633) Nom 2a. compte de la recepte & despence, tr. «an count ves an recet, pe a ves an disping.» ●63b. Vinum secundarium, lora, dilutum vinaceorum : de la beuuette, vin de despense : guin á disping.
●(1659) SCger 33b. coust ou coustage, tr. «dispign.» ●42b. depens, tr. «dispign.» ●60a. frais é depens, tr. «mis ha dispign.» ●(1732) GReg 267b. Depense, emploi de son bien, tr. «Dispign. p. dispignou.» ●267b. Dépense excessive, tr. «Dispign divoder.» ●(1790) Ismar 141. A pe rér dispigneu dijauge eit en dout friantage.
●(1856) VNA 156. vous faites une dépenses exorbitante, tr. «hui e hra un dispign divusul.» ●168. toutes sortes de dépenses, tr. «peb sort dispigneu.» ●(1869) FHB 207/407b. ober dispignou foll e braoenteziou hag e fougerez. ●(1860) BAL 199-200. Eb beza re biz e tioualle ouz an dispignou foll. ●(1877) BSA 298. oll ive o deuz c'hoant kemer perz en dispign. ●(1877) EKG I 229. Eun tamm brao a zispign ec'h euz bet eno evelato. ●(1879) BMN 136. Lod all a rea dispignou braz (...) beteg zoken dieza ho zudou. ●(1894) BUZmornik 208. dre he zispignou foll e foranaz he zanvez. ●(18--) SAQ II 68. nebeutoc'h a zispign az pezo…
●(1907) PERS 19. karget euz an dispignou. ●(1911) SKRS II 136-137. Tri c'hant skoed dispign ho deuz bet ho kerent ganeoc'h. ●(1915) HBPR 21. Lavaret e vo hen deuz kalz dispign. (...) dispignou kalz brasoc'h.
►[empl. au fém.]
●(1930) FHAB Meurzh 103. Brasa dispign a zo hano anezi.
(2) Ober e zispignoù : faire ses achats.
●(1924) FHAB C'hwevrer 69. Mari Gerlagen a deue ivez alïes da zigas traou d'he filhor, hag e roe d'ezan eur gwenneg bennak da ober e zispignou.
(3) Digeriñ dispignoù : engager des dépenses.
●(1927) FHAB Genver 18. ped tiegez kristen a welit (...) o tigeri dispignou evit kas o bugale d'eur skol gristen ?
(4) Skoulmañ an dispignoù : boucler le budget.
●(1932) KANNgwital 358/229. Ha kavet e vo an dek miliar a vank evit skoulma dispignou ar vro ?
(5) Labourat diwar e zispign : être à son compte.
●(1981) ANTR 20. Yann Gouer a labour a-wechou diwar e zispign, a-wechou all eo gwelloh gantañ beza mevel, beved ha lojed e ti e vestr.
(6) Diwar e zispign = (?).
●(1981) ANTR 169. Paeed mad eo pôtred an hent braz (…) Daou skoed bemdez diwar o dispign. Ha n'eo ked braz an dispign, keid ha ma chom yehed gand an den.
(7) Diwar e zispign : à ses frais.
●(1889) SFA 165. oc'h ober, evit ar pemped gueach, divar ho dispign, hag a vir galoun, brezel d'an Durket.
(8) Bezañ dispign gant ub. : dépenser pour, à son profit.
●(1911) SKRS II 135. Da genta, pegement a zispign a c'hell beza ganeoc'h a hed eun dervez, evit ho pevanz, ho tillad hag an traou all ?
(9) Ober dispign gant ub. : dépenser pour qqn, à son profit.
●(17--) EN 948-949. maleur [e] dan jnin en em frod ous merhed ; / disping a rer gante, tr. «malheur à qui se frotte aux filles ; / on dépense avec elles.»
(10) Bete pegeit ez a an dispign : à combien s'élèvent les dépenses.
●(1911) SKRS II 136. Guelomp neuze bete pegeit ez a an dispign great evidoc'h etre daou benna r bloaz.
- dispign .2dispign .2
voir dispignout