Devri

Recherche 'pi...' : 623 mots trouvés

Page 13 : de pizans (601) à pizmocha (623) :
  • pizañs
    pizañs

    m. Tiges de pois.

    ●(14--) Jer.ms 166. Favacz, pezacz, acz, tr. «Tiges de fèves, tiges de pois, en quantité.»

  • pizaod
    pizaod

    coll. (ichtyonymie) Pétoncles.

    ●(1931) VALL 553b. Pétoncle, tr. «pizaod, pizôd m.»

  • pizaota
    pizaota

    v. intr. Pêcher des pétoncles.

    ●(1931) VALL 553b. les ramasser [pétoncles], tr. «pizaota.»

  • pizeg
    pizeg

    f. –i Champ de pois.

    ●(1744) L'Arm 292b. Champs de pois, tr. «Pizec. f.»

    ●(1907) VBFV.bf 61a. pizeg, f. pl. i, tr. «champ de pois.» ●(1931) VALL 572b. Champ de pois, tr. «pizeg f. pl. ou, i, –zeier.»

  • pizek
    pizek

    adj. Abondant en pois.

    ●(1931) VALL 572b. abondant en pois, tr. «pizek.»

  • pizel
    pizel

    m. (botanique)

    (1) Vesce.

    ●(1849) LLB 389. Hou kuneh deugromet ariet t'er pizel. ●(1896) GMB 482. vesce (…) à Sarzeau piziall.

    ●(1907) VBFV.bf 61a. pizel, m., tr. «vesce.» ●(1931) VALL 780a. Vesce, tr. «pizell V[annetais].» ●(1934) BRUS 268. De la vesce sauvage, tr. «pizel.»

    (2) Yvraie.

    ●(1732) GReg 977b-978a. Yvroie, yvraië, qui est la même chose que zizanie, est une plante qui croit parmi blez : elle a la feüille longue & veluë, la tige plus menuë que celle du froment, & haute de 2. ou 3. piez, au dessus de laquelle il y a un épi, tr. «Van[netois] piseel.»

  • pizenn
    pizenn

    f. –où, piz

    (1) (Un) pois.

    ●(1499) Ca 156a. Pesen. g. poix. ●(c. 1501) Lv 235/120. pisen gl. pisa.

    ●(1659) SCger 94b. pois, tr. «pesen, pe pisen, p. pès, pe pis.» ●163b. pesen, pe pisen, pl. pès, ou pis, tr. «pois.» ●(1732) GReg 736a. Pois, legume, tr. «Pèsen. p. pès. pisen. p. pis.»

    ●(1907) VBFV.bf 61a. pizen (b[as] van[netais] pézen), f. pl. piz, tr. «pois.» ●(1922) FHAB Meurzh 91. Kemerit eur bizen pe eur faen.

    (2) par anal. La fève (du gâteau).

    ●(1922) EMAR 112. ar re yaouank / A dor gwestell stank ha stank : / An hini 'deus ar bizenn / A bê hervez al lezenn.

    (3) Dre (ar) bizenn : (tirage) au sort.

    ●(1744) L'Arm 352b. Scrutateur, tr. «A zalh er vouiste, à bé choisérr dré er bizeênn ou dré villeteênn.» ●Scrutin, tr. «Choiss dré biseênn ou dré villeteênn.»

    ●(1857) LVH 58. Monèt e hrér d'er boéhieu eid en dra-zé dalhmat, ha rein e hrér er voéh é segred dré bizen pé dré villetten.

  • pizennañ / pizenniñ
    pizennañ / pizenniñ

    v. intr. Se former en gouttes, perler, pointer (eau, sueur, larmes).

    ●(1866) LZBt Du 205. Gwall-diez e anzavan e oann, ha gant ar c'houezenn a bizenne bep sach war-n-on holl.

    ●(1908) PIGO II 131. an dour o pizenni war e dal. ●(1931) VALL 549b. Perler, tr. «pizenni.» ●(1932) ALMA 62. An amzer a oa ker yen (…) ma rea d'a daelou pizenna e korn an daoulagad. ●(1935) BREI 431/2a. eur c'houezenn yen a bizenne war he zal. ●(1977) DAHG 87. en ur dorchañ an dour-c'hwez a bizenne war e dal.

  • pizenneg
    pizenneg

    m. –ed Plante légumineux.

    ●(1931) VALL 422a. Légumineuse, (plante) subs, tr. «pizenneg pl. ed.»

  • pizennek
    pizennek

    adj. Légumineux.

    ●(1931) VALL 422a. Légumineuse, (plante), tr. «pizennek.»

  • pizennet
    pizennet

    adj. Formé en gouttes (eau, sueur, larmes).

    ●(1872) ROU 60. pizenna (...) pizenned ar c'hoez varna. ●(1878) EKG II 120. ar c'houezen a ioa pizennet var va zal. ●(1880) SAB 267. beradouigou gliz pizenned var ar glazennou. ●(1896) GMB 482. pet[it] tréc[orois] pizened e'n dour war i vek la sueur perle sur son visage. ●(18--) SAQ II 264. Eur c'huezen ien a zo pizennet var he dal.

    ●(1908) FHAB Here 311. Pizennet oa ar c'hoezen yen var e dâl. ●(1926) FHAB Mae 191. pizennet eo an dour war e dal.

  • pizh
    pizh

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Chiche.

    ●(1659) SCger 164b. piz, tr. «chiche.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. chiche, tr. «perhueh, seh again a sarz [= Sarzeau] pih a Ing [= Inguiniel] peh a queru [= Mr de Kervignac].» ●(1732) GReg 164a. Chiche, qui craint de dépenser, tr. «Piz. Van[netois] pih. peh.»

    ●(1867) MGK 95. Tud mac'houm ha tud piz. ●(1879) BMN 49. beza piz ha scraign. ●(1899) BSEc xxxvii 162/ KRL 27. Beza piz er gomansamant / Eo pen an hent d'ar arbouellamant, tr. «Etre serré au début est l'entrée de la route de l'économie.»

    ●(1907) VBFV.fb 19a. chiche, tr. «péh.»

    (2) Bezañ pizh ouzh an-unan =

    ●(1894) BUZmornik 249. Piz oa outhan he-unan, mes e kenver ar beorien oa brokuz ha foran zoken.

    ●(1955) STBJ 32. Piz e oa outi he-unan hag e tiouere kalz traou hag he deveze ezomm anezo.

    (3) Bezañ pizh eus, war e amzer : être avare de son temps.

    ●(1866) FHB 95/342a. Pis braz oa var he amzer ; ne gollet ket eur momet.

    ●(1929) KANNgwital 324/346. Kals a dud a zo piz kenan eus o amzer.

    (4) Bezañ pizh war : être soigneux de.

    ●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. An den ne deo ket piz war e dra A ya abred da visac'ha, tr. «l'homme qui n'est pas soigneux de son bien Va bientôt mendier, Milin.»

    (5) Bezañ pizh ha kempenn : être très soigneux (de ses biens).

    ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 204. War bouez beza piz ha kempenn, ez eus bet gellet adarre, paka an daou benn, hep re a c'hloaz.

    (6) Kas da bizh : rendre avare.

    ●(1927) KANNkerzevod 7/10. mat nemet da gas an dud da biz.

    (7) Pizh-louidik : très avare.

    ●(1938) WDAP 2/101. he mestrez a oa piz-louidik.

    (8) Pizh-gagn : très avare.

    ●(1909) NOAR 157. Piz-gagn e oa. ●(1924) YAYA 38. Va eontr, a lavare, a zo piz kagn. ●(1933) DAGO 5. Piz kagn eo.

    (9) Pizh-krug : très avare.

    ●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. piz krug eo, tr. «il est très avare.»

    (10) Pizh-lous : d'une avarice crasse.

    ●(1922) FHAB Here 305. piz lous ha bepred drouk-kontant. ●(1923) FHAB Genver 11. eun den piz louz.

    (11) Pizh-lovr : ladre.

    ●(1869) FHB 241/255a. lavaret e ve ne c'hounezet ket cals a arc'hant aman, pe ezoc'h piz lor.

    ●(1937) ALMA 156. he moereb hag he deus he digemeret a zo drouk ha piz-lor.

    (12) Pizh-brein : très avare.

    ●(1927) FHAB Gouere 141b. eun tamm potr koz, divalo ha piz-brein.

    B.

    (1) Pizh-razh : complètement, tout à fait.

    ●(1936) IVGA 83. pa vez goullo, piz-rac'h, ez it da gestal. ●223. skarzet piz-rac'h.

    (2) Tout-pizh-razh : complètement, tout à fait.

    ●(1936) IVGA 61. me 'baeo tout-piz-rac'h en eun taol. ●(1947) YNVL 118. Me 'n em vago gant va c'hafe, ma n'hen roit ket tout-pizh-rac'h d'an estren...

    C.

    (1) Rigoureux.

    ●(1575) M 643. An Barnn á vezo striz, ha piz, a'bec tri-tra, tr. «Le Jugement sera sévère et rigoureux à cause de trois choses.»

    (2) Précis.

    ●(1873) FHB 463/363a. an depeign piz euz a glenvet hor bro.

    ●(1907) PERS 174. Ober a reaz eun enklask piz var buez hag oberou Aot. Person Ars. ●(1907) KANngalon Gwengolo 493. e oue great eun enklask piz var eun dra ken souezuz.

    II. Adv.

    A.

    (1) Bien.

    ●(1866) LZBt Ebrel 104. n'ouzonn ket piz ped. ●(1866) LZBt Gouere 156. n'onn ket piz pegement.

    ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. Eur meuread a zalc'has piz ha kempenn an oll delliennou. ●(1912) KANNgwital 114/130. heulia piz anezho en he buez ac'houdevez. ●(1913) KANNgwital 127/285. netaat pisoc'h oc'h ene. ●289. kompren mad ha poueza piz he aliou. ●(1933) FHAB Genver 10. gwelet ar c'hlanvour, e vizita piz.

    (2) Soigneusement, attentivement.

    ●(1732) GReg 655b. Nettement, tr. «piz.» ●Balaïer nettement, tr. «Scuba piz.» ●(1744) L'Arm 20a. Ecouter avec attention, tr. «Chéléhuein péh.»

    ●(1859) MMN 70. ar Verc'hes a selaoue piz oll gomsou Hor Salver. ●(1866) SEV 56. ma karfac'h selaou piz. ●(1877) EKG I 228. kaer en doa sellet piz. ●(1878) EKG II 1. o sellet piz enn dro d'eomp.

    ●(1911) BUAZperrot 19. pa zeller piz. ●20. Selaouomp eta gant evez komzou Doue ha greomp diouto piz.

    (3) Exactement.

    ●(14--) Jer.ms 136. Quea pyz a gryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Va exactement, de par ton acte/et activement, sans tarder » ●A.250. Cannat tyzmat a tyz em amprys / quea pyz hagryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Messager, vite, vite, en mon dessein / Va exactement, de par ton acte/et activement, vite »

    (4) (Vivre) économiquement, chichement.

    ●(1912) KANNgwital 121/215. e leac’h beva piz, ne ouezo nemet malamanti an traou.

    (5) Ober pizh war udb. : utiliser qqc. avec parcimonie.

    ●(1944) VKST Mae 156. Emañ dirollet an naonegez war ar vro (…) grit piz war ar bleud, grit piz war ar bara.

    (6) Tout.

    ●(1970) GSBG 226. (Groe) pizh, tr. «tout, toute, tous, toutes (sans exception).» ●pizh an dud, tr. «tout le monde.»

    B. Adv. intens. [après un adj., un pp. ou un v.]

    (1) Pare-pizh : complètement guéri.

    ●(1869) HTC 270. da veza pare piz dioc'h ar pez a vire outhan da boueza var he zivesker.

    (2) Dibabet pizh : soigneusement choisis.

    ●(1893) IAI 95. choazet aratoz, ha dibabet piz enn esper ma vijent sioul ha tavedek !

    (3) Renket pizh : soigneusement rangés.

    ●(1931) FHAB Mezheven 201. Aze renket piz en eur c'horn.

    (4) Nec'het pizh : très inquiet.

    ●(1927) FHAB Genver 13. nec'het pis. ●(1928) FHAB Eost 281. Nec'het pis gant an naon.

    (5) Skubañ pizh : balayer complètement.

    ●(1659) SCger 164b. scuba piz, tr. «balier net.»

    (6) Selaou pizh : écouter attentivement.

    ●(1659) SCger 164b. chelaou piz, tr. «entendre attentiuement.»

    III.

    (1) Bezañ pizh evel ar moc'h : voir moc'h.

    (2) Pizh evel un darc'hig : voir darc'hig.

    (3) Pizh evel un touseg : voir touseg.

    (4) Pizh evel ur razh : voir razh.

    (5) Pizh evel gagn : voir gagn.

    (6) Bezañ pizh war ar brenn ha foran war ar bleud : voir brenn.

  • pizh-ha-pizh
    pizh-ha-pizh

    adv. Très précisément, exactement.

    ●(1866) FHB 95/339b. ober piz ha piz, war an heur ag a galon vad kemment a c'hourc'hemennèn d'eom.

    ●(1923) KTKG 25. pa vezo anavezet piz ha piz, betek an disterra euz ar zonjezonou. ●(1924) FHAB Mae 195. dezrevelet piz ha piz.

  • pizhadenn
    pizhadenn

    f. Femme avare.

    ●(1977) PBDZ 704. (Douarnenez) pizhadenn, tr. «femme avare.»

  • pizhardenn
    pizhardenn

    f. Femme avare.

    ●(1944) ATST 86. Ur bizhardenn evel hounnezh.

  • pizhder
    pizhder

    m. Avarice.

    ●(1659) SCger 10b. auarice, tr. «pizder.» ●25a. chicheté, tr. «pizder.» ●(1732) GReg 164b. Chichete, trop grande épargne tr. «pizder.» ●619b. Mesquinerie, tr. «pizder.»

    ●(1854) MMM 40. pisder galet ountân ê-unan.

    ●(1931) VALL 50b. Avarice, tr. «pizder m.»

  • pizhderi
    pizhderi

    f. Avarice.

    ●(1732) GReg 164b. Chichete, trop grande épargne tr. «pizdery.»

    ●(1847) MDM 23. abalamour d'ar pisteri eus ho zud.

  • pizhenn
    pizhenn

    f. –ed Personne avare.

    ●(1867) MGK 74. He c'hrek, penn digabestr, pizen, berr a lostenn.

    ●(1931) VALL 50b. femme avare, tr. «pizenn.»

  • pizhentez
    pizhentez

    f. Avarice.

    ●(1914) DFBP 25b. avarice, tr. «Pizente.»

  • pizheñvel
    pizheñvel

    adj. Légumineux.

    ●(1931) VALL 422a. Légumineuse, (plante), tr. «pizhéñvel.»

  • pizhoni
    pizhoni

    f.

    (1) Avarice.

    ●(1732) GReg 164b. Chichete, trop grande épargne tr. «pizony.» ●619b. Mesquinerie, tr. «pizony.»

    ●(1904) BSAB 21. komz eneb ar bisoni. ●(1927) FHAB Meurzh 58. Per a rebeche da Janned he fisoni. ●(1928) BFSA 134. ar bisoni (avarice). ●(1931) VALL 50b. Avarice, tr. «pizoni f.» ●(1934) BRUS 205. L'avarice, tr. «er bihoni.»

    (2) Bevañ gant pizhoni : vivre chichement.

    ●(1906) KANngalon Mezheven 133. Epad tri-ugent vloaz en doa espernet ha bevet gant pizoni evit an dra-ze.

  • pizhskejadur
    pizhskejadur

    m. –ioù Dissection.

    ●(1931) VALL 223a. Dissection, tr. «pizskejadur (-korfou), etc.»

  • pizmoc'ha
    pizmoc'ha

    v. Kas da bizmoc'ha : envoyer promener. Cf. piz-moc’h.

    ●(1879) ERNsup 165 (T). Ke(r)z da bis-moc'ha, va-t'en te promener ! Lanr[odec], Plussulien; à St-M[ayeux] pis-moc'hein.

    ●(1931) VALL 572. Kas da bismoc'ha, tr. F. Vallée «envoyer promener.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...