Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

• diwiskañ / diwiskiñ
  diwiskañ / diwiskiñ

  v.

  I. V. tr. d.

  A.

  (1) Diwiskañ e zilhad (digant ub.) : ôter ses vêtements (à qqn).

  ●(1575) M 2435-2438. Homan en guisquamant (…) / nep heny : ne guell (…) / Nep guis he diuisquaff, tr. «C'est le vêtement (…) / Jamais nul ne peut (…) / D'aucune façon le dépouiller.» ●(1612) Cnf 80b. ha goudé maz diuisquet an mantel.

  ●(1659) SCger 41b. deshabiller, tr. «diuisca.» ●(1792) CAg 77. Ur rum guet divergondiss / E-zehuesque ten-de-denn / É zillad. ●(17--) TE 161. ean e ziusquas é zillad caër hag é armage, eit ou gusquein dehou.

  ●(1838-1866) PRO.tj 189. Divisq da vraguezen. ●(1856) VNA 215. Déchaussez-moi, déshabillez-moi, tr. «Dihusquet me botteu ; dihusquet men dillad.» ●(1869) HTC 250. Neuze ar zoudardet a ziviskas he zillad diganthan. ●(1861) BSJ 211. Ean (…) e zihusquas lod ag é zillad.

  (2) Diwiskañ ub. : dépouiller qqn.

  ●(1499) Ca 67b. Diuisquaff. g. despoiller. ●(c.1500) Cb 65b. Disaesizaff pe diguischaff. ga. dessaisir / ou desuetir. ●(1576) Cath p. 16. an tirant carguet a furor agourchemenas ez vihe diuisquet ha gand scourgezou fouetet, tr. «le tyrant plein de fureur ordonna qu'elle fût dépouillée de ses vêtements et fouéttée de verges.»

  ●(1659) SCger 42b. depouiller, tr. «diuisca.» ●146b. diuisqua, tr. «dépouiller.» ●(1732) GReg 269b. Depouiller, ôter les habits à quelqu'un, tr. «Divisqa ur re-bennac. pr. divisqet.»

  ●(1896) HIS 139. Er soudarded er has enta geté, en dihusk. ●(18--) SBI II 122. diwiski ma mamm en noaz, tr. «déshabiller ma mère toute nue.»

  (3) Diwiskañ ub. a : dévêtir qqn de.

  ●(1854) PSA I 320. ind en dihusq ag é zillad. ●(1854) PSA II 13-14. a pe oé arrihue Jesus ar lein er manné Calvar, en en dihusquér ag é zillad.

  (4) Ôter (ses chaussures, son chapeau, etc.).

  ●(1790) MG 38. ne brezai quet diusq é doq d'en dud izelleq.

  ●(1857) HTB 59. diwiska he votou. ●(1857) CBF 25. Diwiskit ho potou. ●(1867) FHB 135/242a. an dud-ze (...) a zivisc deoc'h ho zog ker brao ha tra. ●(1877) EKG I 232. Ar persoun (…) a ziviskaz he zillad oferenna.

  ●(1911) BUAZperrot 678. diwiska a reas e voutou. ●(1949) ENRO 294. Distagit hi ! eme E Veurded an Ijinour Lemel-Eneoù, o tiwiskañ e vaskl.

  (5) Loc. verb. Gwiskañ-diwiskañ : passer son temps à se changer.

  ●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) gwiskiñ-diwiskiñ, tr. «passe son temps à se déshabiller.»

  B. par ext. (religion) Diwiskañ an aoter : dépouiller l'autel.

  ●(1904) KANNgwital 17/134. Neuze e vez divisket ann aoter vraz. ●(1914) FHAB Gouere 202. araok an oferen-bred e oue divisket an Aoter vras.

  C. sens fig. =

  ●(1576) Gk II 123. E sicour da diguisquafu an ignorancz.

  II. V. intr.

  (1) Se dévêtir, se déshabiller.

  ●(1766) MM 380. abarz commanç e tivisqué, tr. «Avant de commencer il se dévêtait.»

  ●(1905) BOBL 24 juin 40/1c. Corret a lammaz er mor, hep diwiska.

  (2) sens fig. (en plt des arbres) Perdre ses feuilles.

  ●(1872) ROU 80b. Les arbres vont se dépouiller, tr. Ar gvez a zivisco dizale.»

  III. V. pron. réfl. En em ziwiskañ : se déshabiller.

  ●(1633) Nom 135a. Apodyterium, spoliarium : le lieu où on laisse les habillements, quand on se veut deuestir, chambre aux habillements : an læch ma lesser an habillamantou, pa fell en em diuisquaff, cambr an guiscamantou.

  ●(1732) GReg 275a. Se déshabiller, tr. «Hem divisqa. Van[netois] him diusqeiñ.»

  ●(1856) VNA 93. Déshanillez-vous et mettez-vous au lit, tr. «Hum zishusquet ha quêrhet én hou culé.»

  ●(1936) PRBD 93. Dirazan, kouls lavaret bep tro, e rankit en em ziviska.

• diwisker
  diwisker

  m. –ion Celui qui déshabille les autres.

  ●(1499) Ca 67b. Diuisquer. g. despoilleur.

• diwisket
  diwisket

  adj. Déshabillé.

  ●(14--) Jer.ms 250. Dyvysquet noaz hennoaz quezyen, tr. «Dévêtus, nus, ce soir, captifs.» ●(1499) Ca 67b. Diuisquet. g. despoillez.

  ●(1732) GReg 274b. Deshabillé, ée, tr. «Divisqet. Van[netois] diusqet.»

• diwiskiñ
  diwiskiñ

  voir diwiskañ

• diwiziiñ
  diwiziiñ

  v. intr. Diwiziiñ diouzh ub. =

  ●(1910) ISBR 149. é telient hum sellet el guizion roué Frans érauk bout é uizion ean hag é telient dihuiziein dohton mar vehé bet dehon hum zistag doh er Fransizion.

• diwrac'hañ / diwrac'hiñ
  diwrac'hañ / diwrac'hiñ

  v.

  (1) V. tr. d. Passer une fantaisie à, faire cesser un caprice à.

  ●(1890) MOA 183b. Contenter, guérir de l'envie de, tr. «dic'hrac'ha.»

  ●(1931) VALL 261b. faire cesser d'être entiché, tr. «diwrac'hi, diwrac'ha L[eon].» ●265a. faire passer l'envie (caprice), tr. «diwrac'ha fam.» ●347b. Guerir d'une lubie, tr. «diwrac'ha.»

  (2) V. intr. Cesser d'être entiché.

  ●(1931) VALL 261b. cesser d'être entiché, tr. «diwrac'hi, diwrac'ha L[eon].»

• diwrac'helliñ
  diwrac'helliñ

  v. tr. d. (agriculture) Désentasser.

  ●(1908) PIGO II 141. evel unan bennak o tiwrac'helli ed.

• diwrac'hiñ .1
  diwrac'hiñ .1

  v. tr. d.

  (1) Faire cesser de radoter.

  ●(1890) MOA 162a. On l'a fait cesser son radotage, tr. «dic'hrac'het eo bet.»

  (2) Rembarrer.

  ●(1890) MOA 436a. Rembarrer, reprendre vivement q. q. (le remettre à sa place), tr. «dic'hrac'hi u. b.»

• diwrac'hiñ .2
  diwrac'hiñ .2

  voir diwrac'hañ

• diwri
  diwri

  adj. Qui n'a pas de couture.

  ●(1893) IAI 266. reuga sae stamm ha dic'hri or Zalver.

• diwriat
  diwriat

  v. tr. d. Découdre.

  ●(1931) VALL 189a. Découdre, tr. «diwriat.»

• diwriziadiñ
  diwriziadiñ

  v. tr. d.

  (1) Déraciner.

  ●(1876) TIM 303. dihouriadein er huéen.

  (2) Éradiquer.

  ●(1876) TIM 365. dihouriadet en huguenaudaj é peb léh.

• diwrizienn
  diwrizienn

  adj. Sans racine.

  ●(1958) BAHE 17/3. un doare-skrivañ diwrizienn-mik.

• diwriziennañ
  diwriziennañ

  v. tr. d.

  (1) Déraciner.

  ●(1744) L'Arm 17a. Arracher, tr. «Diouriennein.»

  ●(1839) BESquil 555. é ma ret huennat ha dihouriennein er fal lezeu. ●(1893) IAI 144. dic'hrizienna al louzeier fall e park an Tad a famill.

  ●(1904) DBFV 54a. dihrouiennein, v. a., tr. «déraciner.» ●58a. dihouriennein, v. a. tr. «déraciner, arracher, extirper.» ●(1911) BOBL 01 avril 327/2d. An drez a zo eur ouen loustoni (…) an oll labourerien-douar a garche dic'hrizienna anê euz pep tam douar.

  (2) sens fig. Éradiquer.

  ●(1790) Ismar 260. en ur ziouriénnein a nehi en ol teicheu.

  ●(1824) BAM 306. ne ampeichont quet an disurzou, pe ne labouront quet evit o dic'hrizienna. ●(1879) BMN 27. Poania a reas calonec da zic'hrisienna an tech-se.

• diwriziennet
  diwriziennet

  adj. sens fig. Déraciné.

  ●(1912) MMKE xii. Bezan int, siouaz d'ê, tud diwriennet, tud dianket.

• diyac'h
  diyac'h

  adj. Malsain.

  ●(1935) LZBl Du/Kerzu 198. devet gant an heol grilh, ha diyac'h, mar deus.

• diyac'hus
  diyac'hus

  adj. Qui n'est pas sain, insalubre, malsain.

  ●(1844) LZBg 2^l blezad-2^l lodenn 126. groeit-on doh en inisi diyahus-men. ●(1867) LZBt Genver 232. ar repu-ze re diac'huz.

  ●(1942) DIHU 374/118. Amzér diiahus e hra.

• diyalc'hañ
  diyalc'hañ

  v. tr. d.

  (1) Débourser.

  ●(1732) GReg 247a. Debourser, tirer de l'argent de sa bourse pour faire quelque depense, tr. «diyalc'ha. pr. diyalc'het.

  ●(1868) FHB 153/386b-387a. da zialc'ha tri, pevar-ugent skoed.

  ●(1904) BOBL 24 décembre 14/2c. pa pezo diialc'het an arc'hant-ze. ●(1914) DIHU 108/90. Blankigeu mat e oé bet ret dehi diialhein. ●(1925) FHAB C'hwevrer 45. Pevar mil lur am eus diyalc'het. ●(1954) VAZA 156. hep diyalc'hañ na zoken ur gwenneg toull. ●(1955) VBRU 27. pegement an diaoul am bije da ziyalc'hañ evit va beaj. ●(1957) AMAH 87. gwenneg ebet da ziyalc'hañ. ●(1962) EGRH I 59. diyalc’hañ v., tr. « débourser. »

  ►absol.

  ●(1920) MVRO 27/1a. diwallit e renkfet diyalc'ha en eur feson all. ●(1920) MVRO 43/1a. ma renk diyalc'ha pounner evit prena skanv. ●(1942) HERV 33. ha ne gavfe ket tu dre aze da ziskenn war an traez hep diyalc'ha.

  (2) Voler (sa bourse) à qqn.

  ●(1925) FHAB Du 429. eun nozvez vat ive evit diyalc'ha piou bennak a dremeno divezat o tont eus foar ar Pont !

• diyec'hed
  diyec'hed

  adj. Sans santé.

  ●(1931) VALL 674b. sans santé, tr. «diyec'hed.»

• diyec'hedus
  diyec'hedus

  adj. Insalubre, malsain.

  ●(1931) VALL 392a. Insalubre, tr. «diyec'hedus.» ●444a. Malsain, tr. «diyec'hedus.»

• diyev
  diyev

  adj.

  (1) Qui n'a pas de joug.

  (2) sens fig. Indépendant.

  ●(1931) VALL 384b. Indépendant, tr. «diyeo.»

• diyevañ
  diyevañ

  v. tr. d. Ôter le joug de.

  ●(1923) SKET I 119. hag e tiyeojont o ejened.

• diyoul
  diyoul

  adj. Sans volonté.

  ●(1931) VALL 790b. sans volonté, tr. «diyoul.»

• diyunet
  diyunet

  adj. Qui n'est plus à jeun.

  ●(1935) ANTO 173-174. Eun tamm keuz ha bara sec'h, a-raok kemer an tec'h, gant eur bannac'h te-laez, d'e gas prim-ha-prim da gergof kaez, setu ganin diyunet.

• dizabet
  dizabet

  agv. =

  ●(1907) AVKA 106. med dizabet eo gan preder ha nec'h trao an douar.

• dizabolu
  dizabolu

  adj. Pornographique.

  ●(1968) BAHE 58/62. Rak ma ne oa ket sall-kaer ar soubenn ganin, ar farsoù 'oa – penaos e larfen ? – lakomp krog mat an holen enno – hep bezañ dizabolu pichoñs !

• dizabuzet
  dizabuzet

  adj. =

  ●(1846) BAZ 110-111. dizabuzet eus a vaniteou ha plijadurezou an douar.

• dizabuziñ
  dizabuziñ

  v. tr. d. Désabuser.

  ●(1732) GReg 272b. Desabuser, tirer de l'erreur, tr. «Disabusi. pr. disabuset.»

  ●(1850) SBI I 270. Evit ho tisabuzi.

• dizahelañ
  dizahelañ

  v. tr. d. Démettre (un membre).

  ●(1889) ISV 339. tremen an amzer ha miret oc'h ar veachourien da zizaela ho javedou o tislevi-ien.

  ●(1911) BUAZperrot 556. dizaëla e izili var ar marc'h-koat. ●(1931) VALL 184a. Déboîter, tr. «dizahela.»

• dizahelet
  dizahelet

  adj.

  (1) Démanché.

  ●(1879) ERNsup 145. dizac'heled, tr. «démanché (Trév[érec]). diac'heled, St-Mayeux.»

  (2) sens fig. Déséquilibré.

  ●(1950) KROB 22/3. ken toueziet an dud, ken disahelet ar vuhez.

• dizakord
  dizakord

  m.

  (1) Désaccord.

  ●(1829) IAY 64. an disacord a savas dre ennon en toues ar bobl a Gorinth. ●(1854) MMM 44. besa e disaccord gant ar santêles.

  ●(1904) DBFV 45a. dizakord, s. m., tr. «désaccord, mésintelligence.»

  (2) Contradiction, inconséquence.

  ●(1904) DBFV 45a. dizakord, s. m., tr. «contradiction, inconséquence.»

  (3) (musique) Désaccord.

  ●(1710) IN I 446. evel ma teu ur violancer, o pinçat quement corden a guef disacord en e violanç, d'o accordi oc'h o starda pe oc'h o laoscaat.

• dizakordañs
  dizakordañs

  f. Discordance.

  ●(1499) Ca 64a. Disaccordancc. g. discordance. ●(c.1500) Cb 65b. Disaccordancc a voez. g. discordance.

• dizakordiñ
  dizakordiñ

  v.

  (1) V. intr. Être en désaccord, détonner.

  ●(1904) DBFV 45a. dizakordein, v. n., tr. «être en désaccord, détonner.»

  (2) V. tr. d. Désaccorder.

  ●(1659) SCger 39b. desacorder, tr. «disacordi.»

  ●(1904) DBFV 45a. dizakordein, v. a, tr. «désaccorder.»

• dizakort
  dizakort

  adj. En désaccord.

  ●(1499) Ca 64a. Disaccort. g. discordable. ●64b. g. discordablez. b. disaccort.

  ●(1904) DBFV 45a. dizakord, adj., tr. «qui n'est pas d'accord, discordant.» ●dizakord doh tou é unan, tr. «qui ne s'accorde pas avec lui-même, inconséquent.»

• dizalaouriñ
  dizalaouriñ

  v. tr. d. Dédorer.

  ●(1876) TDE.BF 160b. Dizalaouri, v. a., tr. «Dédorer.»

  ●(1914) DFBP 81b. dédorer, tr. «Dizalaouri.» ●(1931) VALL 190b. Dédorer, tr. «dizalaouri.»

• dizalbad
  dizalbad

  m. –où Saccage, ravage.

  ●(1744) L'Arm 345a. Saccagement, tr. «Disalbade.. deu. m.»

  ●(1861) BSJ 174. Quement tra-zou e vou én un disalbad scontus.

  ●(1931) DIHU 241/300. en dizalbad é vér é obér drézi [dré Vreih]. ●(1939) KOLM 63. kuhet é dizalbadeu er mézeu. ●112. É amzér Kolmkel, ne vezè kleuet konz nameit a vrezél, a zizalbad, a zismant, a grougereh, a ziuerhézereh émesk en ihuélidi.

• dizalbader
  dizalbader

  m. –ion Saccageur, ravageur.

  ●(1723) CHal 65. dizalbadour, tr. «destructeur.» ●(1732) GReg 257b. Celui qui fait du degât, tr. «Van[netois] dizalbadour.» ●(1744) L'Arm 96a. Celui qui fait degât, tr. «Disalbadour.» ●202b. Eh ! que sera-ce de ces malheureux destructeurs du bon ordre à l'heure de la mort, tr. «Allass ! pétra vou ag er maluruss disalbaderion-zé énn ære ag er marhuë.»

  ●(1934) BRUS 306. Un destructeur, tr. «un dizalbadour.» ●(1939) KOLM 21. én arben de zizalbadour brudet en iniz.

• dizalbaderezh
  dizalbaderezh

  m. Saccagement, ravage.

  ●(1939) KOLM 86. un Iùerhonad glaharet de zizalbadereh er Pikted hag er Saozon.

• dizalbadiñ
  dizalbadiñ

  v. tr. d. Saccager, ravager, infester.

  ●(1723) CHal 65. Dizalbadein, tr. «Ravager.» ●(1732) GReg 257b. Faire du degât, tr. «Van[netois] dizalbadeiñ.» ●282a. Detruire, ravager, tr. «disalbadeiñ.» ●(1744) L'Arm 96a. Faire du degât, tr. «Disalbadein.» ●345a. Saccager, tr. «Disalbadein.. détt.»

  ●(1838) OVD 173. er bassanderion, eit attrappe queneu, e zizalbade tout tro-ha-tro. ●279. péré (…) hé disalbadou pèn-d'er-bèn. ●(1854) PSA I 170. bet distrujet ha disalbadet gronç dré en armé a Rom. ●(1854) PSA II 100. en amzér-hont é péhani é tizalbadent en ilisieu.

  ●(1903) EGBV 167. ravager, tr. «dizalbadein.» ●(1907) BSPD I 302. ur vanden tud gouiù ha difé, deit de zizalbadein er vro. ●(1910) ISBR 67. de zizalbadein ou esteu. ●(1921) GRSA 340. dizalbadein er mézieu. ●(1928) DIHU 201/46. Dizalbadet e oé akerh. ●(1934) BRUS 57. Détruire, tr. «dizalbadein.» ●(1935) DIHU 284/220. dizalbadein er broieu. ●(1939) KOLM 45. é tizalbadein hag é truhékat er vro.

• dizalbadus
  dizalbadus

  adj. Destructeur.

  ●(1958) BRUD 3/73. delhér e rezant doh er reklomeu dizalbaduz.

• dizalbat
  dizalbat

  adj. Saccageur.

  ●(1891) CLM 86. é ma bet groeit a dud quen disalbad.

• dizalc'h .1
  dizalc'h .1

  adj.

  (1) (en plt de qqn) Qui n'a pas de fermeté, de constance.

  ●(1958) BAHE 16/15. setu perak omp dinerzh, dizalc'h.

  (2) (marine) Dérapé.

  ●(1944) GWAL 165/314. (Ar Gelveneg) «mat an traoù, emaomp dizalc'h !»

  (3) (Pays) libre, indépendant.

  ●(1923) FHAB Here 366. p'edo Breiz dizalc'h, en he c'hrenvan hag en he finvidikan.

  (4) (grammaire) Lavarenn dizalc'h : proposition indépendante.

  ●(1937) YBBK 375. el lavarennoù dizalc'h hag er pennlavarennoù.

• dizalc'h .2
  dizalc'h .2

  m.

  (1) Isolement.

  ●(1847) FVR 62. Ma dizalc'h ha ma faurente / Marteze raio d'he true.

  (2) Cession.

  ●(1931) VALL 107a. Cession, tr. «dizalc'h diouz m.»

• dizalc'hidigezh
  dizalc'hidigezh

  f. Cession.

  ●(1931) VALL 107a. Cession, tr. «dizalc'hidigez f.»

• dizalc'hus
  dizalc'hus

  adj. Sans retenue.

  ●(c.1500) Cb 59b. [derchell] g. sans cotinence. b. didalchus.

• dizalc'hwezañ
  dizalc'hwezañ

  v. tr. d. Ouvrir ce qui est était fermé à clé.

  ●(1728) Resurrection 2352. da ho disalchoein.

  ●(1925) LZBt Meurzh 30. Hep ober trouz e tizalc'houe an nor.

• dizale
  dizale

  adv. & adj.

  I. Adv.

  (1) Adv. Bientôt.

  ●(1857) CBF 82. Red e vezo dizale divlencha ar roz, tr. «Il faudra sans retard couper les roses.» ●(1866) FHB 57/36b. mes dizale ec'h askavas ar fisians.

  ●(1903) MSLp xii 276. dizale bientôt, sans retard Mil. ms. ●(1905) ALLO 30. dont a raio dizale, / Al laban da glask e zle. ●(1910) FHAB Genver 8. dizale e vezoc'h difouchet (sic) eus hoc'h aodjou. ●(1949) KROB 17/13. An heol bero a skaoto dizale. ●(1955) STBJ 209. dizale e tegoueze frikoterien a bep tu. ●(1955) BLBR 85/6. Dizale e voe barradou ken gwas ma veuzent ha ma tirañvent an heñchou.

  (2) Loc. adv. A-benn dizale : sans retard.

  ●(1931) VALL 655a. Sans retard, tr. «a-benn dizale.»

  II. Épith. (Travail) pressé, urgent.

  ●(1950) LLMM 23/23. Pe labour ken dizale hoc'h eus d'ober er mare-mañ ?

• dizalfoue
  dizalfoue

  adj. Brutal.

  ●(1909) BROU 228. (Eusa) Brutal, tr. «Dizalfoué.»

• dizali
  dizali

  adj. Privé de conseil.

  ●(1876) TDE.BF 160b. Dizali, adj., tr. «Privé de conseil.» ●(1890) MOA 211a. Privé de conseil, tr. «dizali, adj.»

• dizaliañ
  dizaliañ

  v. tr. d.

  (1) Déconseiller, dissuader.

  ●(1659) SCger 44b. dissuader, tr. «disalia.» ●(17--) EN 2383. no disalian qued, tr. «je ne vous déconseille pas.»

  ●(1846) BAZ 219. an tad superior a fallas dezan en dizalia. ●(1860) BAL 211. dre ma tisalie anezo da laerez o mistri. ●(1889) SFA 149. Ar C'hardinal hen dizaliaz da vont keit-se dioc'h he vro. ●(1894) BUZmornik 572. ne espernjont netra evit he zizalia. ●(18--) SAQ II 337. Kalz ho dizalio, marteze.

  ●(1904) DBFV 45b. dizaliein, v. a., tr. «déconseiller, dissuader, détourner (a, de).» ●(1906) KANngalon Mezheven 124. ar re a zizali ar re all. ●(1907) PERS 237. he vignoned a zizali anezhan.

  (2) Dizaliañ ub. d'ober udb. : déconseiller à qqn de faire qqc.

  ●(1910) MBJL 175. evit hen «dizalian» d'ober ar prozision. ●(1920) AMJV 67. ne gredjont ket he dizalia da vont. ●(1935) BREI 416/2b. evit o dizalia da vont d'ar prosesion.

  (3) Dizaliañ ub. diouzh udb. : déconseiller qqc. à qqn.

  ●(1894) BUZmornik 152. evit dizalia ar gristenien fidel dioc'h ar seurt dimiziou-ze.