Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 161 : de dizaonin-1 (8001) à dizellez (8050) :- dizaoniñ .1dizaoniñ .1
v. tr. d. Donner, asséner (un coup).
●(1909) KTLR 124. Hag hen dizaoni ganthi eun taol serp var he gouzoug ha troc'ha he phen.
- dizaoniñ .2
- dizaoublegañ
- dizaouezdizaouez
adj. Sans déférence. cf. azaouez
●(1872) ROU 80a. Sans déférence, tr. «Dizaouez.» ●81a. Désobligeant, tr. «dizaouez.»
- dizaoulinañdizaoulinañ
v. intr. Se relever de la position agenouillée.
●(1921) GRSA 213. Ha Nasien oeit ha dizeulinein.
- dizaouriñdizaouriñ
v. tr. d. Ôter l'or, la couche d'or de.
●(c.1718) CHal.ms i. dedorer, tr. «dizeurein, lemel en eur.»
- dizaprest
- dizaratdizarat
v. intr. (agriculture)
(1) Repasser la charrue sur une terre qui ne donne pas.
●(18--) SAQ II 203. Klevet ho peuz divar benn dizarad... Petra eo dizarad ? Pa zellit en ho park, goude beza aret, stuet, hadet anezhan ha ne velit netra ebarz, nemet louzeier fall, e lavarit : red eo dizarad. Hag he c'hadit anezhan a nevez.
(2) Faire un labour supplémentaire à la charrue.
●(1732) GReg 918b. Terser, donner un troisième labeur à la terre, tr. «disarat. pr. disaret.» ●Pour mettre une terre en valeur, il faut 1°. jachérer, ou donner le premier labour : 2°. biner, ou donner le second labour : 3°. tercer, ou donner le troisème labour, tr. «Evit lacqât ur pez doüar e gounidéguez ez rencqear da guentâ, e havréya : d'an eil, poënta, trancha, serri, moucha, hoguedi, teila, hac arat : d'an drede, disarat, pe fogea, pe tersqiryat.»
●(1957) ADBr lxiv 4/457. (An Ospital-Kammfroud) Dizarad : v. – Retourner une terre qui a déja subi un premier labour, faire un deuxième labour à la charrue : n'eo ket fall dizarad an douar bet troet da vreina.
(3) Déchaumer.
●(1970) GSBG 331. (Groe) dizar, tr. «déchaumer le champ (après la moisson), mettre la terre en repos pour l'hiver.» ●(1987) DBHB 195. dizarad : arad war-lerh an eost.
- dizarb
- dizarbardizarbar
adj. =
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 34. tenein ar-n-amb kounar er païan dizarbar-sé. ●36. reseu hoah liès tauleu ger (lire : get) ur mestr dizarbar.
- dizarbenn .1dizarbenn .1
m. –où =
●(1935) CDFi 14 décembre. kenkas ha m'en em gavfe eun dizarbenn fall bennak ganen.
- dizarbenn .2dizarbenn .2
I. V. tr. d.
(1) Aller à la rencontre.
●(1903) MSLp xii 279. on dit en Trég[uier] dizarben «aller à la rencontre (d'une bête échappée)», léon[ard] diarben.
(2) Repousser (une attaque).
●(1919) BUBR 9/244. o tizarbenn arsailhou.
II. V. tr. ind. Être repoussé.
●(1978) BAHE 99-100/64. Met pa glaskas diskouez da Louizig re a vignoniezh e oa bet dizarbennet groñs !
- dizarchedetdizarchedet
adj. Que l'on a sorti du cercueil.
●(18--) GBI II 374. P'ê disinterret, disarchedet, tr. «Quand il l'eût déterrée et retirée de son cercueil.»
- dizarempred .1
- dizarempred .2
- dizarempredus
- dizarfleuiñ
- dizarg
- dizarle
- dizarm
- dizarmadeg
- dizarmadur
- dizarmañ / dizarmiñdizarmañ / dizarmiñ
v.
(1) V. tr. d. Désarmer.
●(1732) GReg 273a. Desarmer, tr. «disarma.»
●(c.1825-1830) AJC 6240. ar hard a disarmas anean. ●(1829) HBM 13. james ur soudard mad n'en em lez disarmi.
●(1904) DBFV 46b. dizarmein, v. a., tr. «désarmer.» ●(1914) DFBP 91a. désarmer, tr. «Dizarma.»
(2) V. intr. Se désarmer.
●(1920) MVRO 44/1a. Mar vez red d'eomp dizarma, en ober a refomp.
(3) V. pron. réfl. En em zizarmañ : se désarmer.
●(1866) HSH 263. Bro-Saus en em zizarmas ive.
- dizarmelliñdizarmelliñ
v. intr. Faire du scandale.
●(1919) DBFVsup 19b. dizarmellein (Auray), v. n., tr. «faire un scène, du scandale.»
- dizarmet
- dizarmiñdizarmiñ
voir dizarmañ
- dizarniñdizarniñ
v. tr. d. Terminer (un travail resté en plan).
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 137. me labour a oé chomet ardran é pad ur mis ma on bet é truein (lire : troein), ha ret-oé en disarnein.
- dizarvouddizarvoud
adj. Sans accident.
●(1920) GWAL 19/52-53. ne dae e-biou d'ezañ bagad ebet dic'hloaz na dizarvoud.
- dizaskorn
- dizaskorniñ
- dizatetdizatet
adj. Qui délire sous l'effet de la boisson.
●(1927) GERI.Ern 114. dizatet V[annetais] p., tr. «Qui a perdu la raison à force de boire.»
- dizatiñdizatiñ
v. intr.
(1) Déraisonner.
●(1934) BRUS 56. Déraisonner, tr. «dizatein.» ●(1938) DIHU 321/34. Dizatein-é laret enta (...) é ma mestr er Vretoned de gemér er ieh e blij guellan dehè. ●couv. xi. dizatein : déraisonner.
(2) Délirer sous l'effet de la boisson.
●(1934) BRUS 55. Délirer, tr. «dizatein.» ●(1938) DIHU 328/157. é ti ur voéz mèuéz ha ne hra nameit kañnal ha dizatein a tro en noz. ●(1942) VALLsup 49b. Délirer, tr. «V[annetais] dizatein.»
- dizavantaj
- dizavanturdeddizavanturded
f. Mésaventure.
●(1557) B I 210. malheur ha disauanturdet (variante : desauanturdet), tr. «de tout malheur, de toute mésavanture.»
- dizavel
- dizaveliñdizaveliñ
v. cf. diaveliñ
I. V. tr. d.
(1) (marine) Déventer.
●(1925) BILZ 107. penôs dizaveli ar gouel bras.
(2) Aérer.
●(1868) FHB 202/364b. mont da zizavela ar pen. ●(1869) FHB 243/269a. caout an tu da zissaveli ho fen.
II. V. intr.
(1) Se mettre à l'abri du vent.
●(1879) ERNsup 151. dizaweliñ, se mettre à l'abri du vent, Trév[érec].
(2) (marine) Fasseyer.
●(1977) PBDZ 368. (Douarnenez) dizaveliñ, tr. «fasseyer.» ●(1979) VSDZ 19. (Douarnenez) Pa vie iset al lien ha pa ne oa ket mat deus an avel a teu da skeiñ… Dizaveliñ'ra al lien pa vez re dost, tr. (p. 188) «Quand la voile était mal hissée, elle frappait… La voile fasseye lorsqu'elle est trop près.» ●20. Pa 'mañ ar vag e penn an avel, 'mañ al lien e tizaveliñ, tr. (p. 189) «Quand tu es bout au vent, la voile fasseye.»
- dizavouiñdizavouiñ
v. tr. Nier.
●(1831) RDU 43-44. èl ma oai gùel guet er Sænt courajus hont andur peb sort tourmanteu, eit désavoéein é hoent Crechénion.
- dized
- dizefot
- dizehan
- dizeil
- dizeleiñ / dizoleiñ / dizoloiñ / dizoloañ / dizolodizeleiñ / dizoleiñ / dizoloiñ / dizoloañ / dizolo
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Découvrir, ôter la couverture, le couvercle.
●(1659) SCger 40b. decouurir, tr. «disolo, p. oet.» ●87a. ouurir, tr. «disolo, p. et.» ●(1732) GReg 252b. Decouvrir, ôter la couverture d'une chose, tr. «Disolei. disolo. pr. disoloët. Van[netois] disoleiñ. disolo. ppr. disolet.»
●(1905) KANngalon Genver 307. Lod a ia da zizolei ar c'horf maro : he gaout a reont sklaset.
►absol.
●(1993) MARV xii 5. Neuze e tizoloas. «Me, gweled a rez, me 'zo o ribotad (…).»
(2) Dizeleiñ ar penn : se découvrir.
●(1857) CBF 62. Dizoloit ho penn pa'z it enn iliz, tr. «Découvrez-vous en entrant dans l'église.» ●(1883) MIL v. Ne zaluder ket heb dizolein ar penn.
B.
(1) Trouver qqc. qui était caché.
●(1903) MBJJ 123. dizoloan a reaz he zud an taer groaz.
(2) Découvrir (ce que l'on tenait caché, secret).
●(1612) Cnf 59b. an traezou cleuet gant an bellec en confession sacramental na galler bizhuyquen ho discleryaff nac ho disolo.
●(1790) MG 124. n'en dès meit Doué e ouair en treu e zou de zonnèt ; n'en dès ehué meit-ou e eèll disolein ér raug er-ré e zeli arrihue gueneoh.
●(1856) VNA 113. tu ne devrais découvrir ainsi les défauts de ton père, tr. «ne zeliehès quet dizolein èl-cé sieu ha dad.» ●(1874) FHB 491/161a. dizelei fallagriez enebourien ar relijion.
●(1925) BUAZmadeg 317. dizelei gevier ha finesaou an dud disleal. ●(1932) FHAB Here 417. Dizelei a ra an dud o fennou. ●(1936) PRBD 117. dizelei gwelloc'h klenved hoc'h ene.
(3) Découvrir, apercevoir.
●(1633) Nom 231b. Specula : beffroy, guet : vn dra euit disolò an pez á hallè donet.
(4) =
●(1907) BSPD I 247-248. gourhemen e hré disklériein ha dizolein ol disipled Jézus-Krist.
(5) Découvrir, montrer.
●(1916) KANNlandunvez 61/438. Mad eo goulskoude dizelei c’hoaz ar gouli, evit ma vezo koumprenet pegen euzuz eo, ha pegen necesser he barea.
C. Expliquer.
●(1907) AVKA 107. «Dizôloet d'im ar barabolen-ze, eme an diskibien.»
II. V. intr.
(1) (météorologie) Se découvrir.
●(1849) LLBg III 103. Er mor e zou douseit, en nean e zizolo.
(2) Apparaître (parl. d’un astre).
●(1849) LLB 1744. En heol é tizolein.
●(1900) ANDP 18. pa zizoloe al loar.
(3) (en plt de qqc. recouvert d'eau) Se découvrir.
●(c.1825-1830 AJC 2029. ar mor a voa o tisquen ar garec a disoloé.
●(1944) DGBD 111. gweleadoù mein a zizoloe d'an izelvor.
III.
(1) Dizoleiñ traoù ar c’had : voir gad.
(2) Dizeleiñ ar pod : voir pod.
- dizeliadurdizeliadur
m. –ioù Effeuillement, défeuillaison.
●(1732) GReg 357b. Épamprement, éfeüillement de la vigne, tr. «Dizelyadur ar guïny.»
- dizeliañdizeliañ
v.
(1) V. intr. Perdre ses feuilles, se défeuiller.
●(1860) BAL 167. ur vezen palmez goloed a vleunv bepred o nevezi, glaz-caer atao, eb dizeilla mare ebed, tr. (GMB 159) «perdre ses feuilles.» ●(1876) TDE.BF 161b. Dizelia, v. n., tr. «Perdre ses feuilles, s'effeuiller.» ●Dizelia a ra ar gwez, tr. «les arbres s'effeuillent.»
(2) V. tr. d. Effeuiller, défeuiller.
●(1659) SCger 48b. effueiller, tr. «dizelia.» ●(1732) GReg 357b. Épamprer la vigne, l'éffeüiller, tr. «Dizelya guïny.»
●(1872) ROU 82a. Effeuiller, tr. «Dizeilla.»
●(1914) DFBP 82a. défeuiller, tr. «Dizeilla.»
- dizeliaouañdizeliaouañ
v.
(1) V. tr. d. Effeuiller, défeuiller.
●(1744) L'Arm 433a. Défeuiller, tr. «Dizéliaouein.»
●(1879) ERNsup 151. effeuiller les choux pour les vaches, sans les couper ; à Ploezal didelioiñ [kaul].
●(1962) EGRH I 69. dizeliaoua v., tr. « enlever les feuilles. »
(2) V. intr. Perdre ses feuilles, se défeuiller.
●(1938) WDAP 2/104. eur wezenn evlec'h o tizeliaoua.
- dizeliennañ
- dizeliet
- dizelitañdizelitañ
v. intr. =
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 2. epad daou vloaz em euz great d'ezhan guella ma c'hellen ha poan a raffe ganen guelet anezhan o tizelita.
- dizell
- dizellez