Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 160 : de dizall (7951) à dizaonik (8000) :- dizall
- dizallañdizallañ
v.
I. V. tr. d.
(1) (en plt de qqn) Rendre la vue à.
●(1876) TDE.BF 160b. Dizalla, v. a., tr. «Désaveugler.» ●(1880) SAB 176. an ini en d-oa en dizalled. ●(1893) IAI 14. dall oa deuet da veza (...) beteg ma teuas (...) eun diskib (...) d'he zizalla.
●(1921) GRSA 269-270. un dén (...) hag e zizallè er geih tud, ou divoarè, ou digammè, ou diglenùedè.
(2) (en plt des yeux de qqn) =
●(1921) GRSA 157. deulagad Nasien hag e zo dizallet aben kaer.
(3) sens fig. Dessiller.
●(1866) SEV 214. evit dizalla ho spered. ●(1882) BAR 31. deuet eo abenn da zizalla an dud keaz-ze.
●(1906) BOBL 17 février 74/1b. da sklerijenni o c'henvroiz, d'o didalla. ●(1936) BREI 458/1d. da zidalla ar bobl kouezet dindan kraban tud Moskou.
II. V. intr.
(1) Recouvrer la vue.
●(1921) GRSA 156. ne zizallein ket éraok ma (...).
(2) sens fig. Ouvrir les yeux.
●(1924) ARVG Eost 172. mar boa unan dall bennak, didallan a reont ; digeri a ra o daoulagad d'ar wirione.
- dizamantdizamant
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Impitoyable.
●(17--) ST 340. zoudarded dizamant, tr. «des soldats sans pitié.»
●(1945) GPRV 97. Eur varn a vo hounnez dizamant ha peurglos.
(2) Qui ne se ménage pas.
●(1866) FHB 56/29b. poanier dizamant, paot kempen, dizispign. ●(18--) SAQ I 131. beza dizamant, digernez ouz he boan.
II. Adv.
(1) Impitoyablement.
●(17--) EN 572. e heiou ma botes didamand ous o rair, tr. «ma botte ira sans souci à votre derrière.»
●(1864) SMM 19. Petra eo ar maro ? (...) Eur rann hag eun disparti c'huêro. Regui a ra dizamant.
●(1910) FHAB Mezheven 183. gant ar madou a ziframmas ken dizamant diouz kerc'hen he bugale hanter mac'hagnet ? ●(1911) BUAZperrot 100. an hini a sko dizamant var ar pec'hejou. ●(1921) PGAZ 45. Ar baotred all a c'hoarze dizamant d'ezho.
(2) Sans peine.
●(1920) AMJV 106. ho bara ho deus dizamant ha dizefot.
(3) Sans ménager sa peine.
●(1859) MMN 2. labourat disamant. ●(1872) ROU 106b. Travailler, avec effort, tr. «labourat dizamant.» ●(1872) GAM 17. Lichaouit eta buan ha dizamant ; kalz grouan, lichou tomm.
(4) Sans ménagement.
●(1904) BSAB 19. ar zant a laraz d'ean didamant piou e oa. ●(1924) BILZbubr 45/1067. an Touz a roas d'ean dizamant eur flipad war e fri.
(5) Dizamant ouzh : sans ménagement pour.
●(1904) SKRS I 222. bepred dizamant ouz he boan. ●(1911) SKRS II 142. Ar bugel kalounek a ioa bet ken dizamant ouz he boan ha ken karantezuz. ●(1916) KANNgwital 169/186. Gouzout a rit e labouro dizamant euz e boan. ●(1950) KROB 26-27/6. hen a yae atao war e varc'h-houarn, dizamant ouz e gorf.
- dizamantus
- dizamardizamar
adj. Qui n'a pas de lien(s).
●(1732) GReg 59a. Qui n'est point attaché, tr. «disamar.» ●261b. Delié, ée, qui n'est pas lié, tr. «disamarr.»
- dizamarañ / dizamariñdizamarañ / dizamariñ
v. tr. d.
(1) Délier, détacher.
●(1659) SCger 38a. delier, tr. «disamara.» ●41b. deslier, tr. «disamarra.» ●(1732) GReg 261b. Delier, defaire le lien, ou le neud d'une chose liée, tr. «disamarra. pr. disamarret. Van[netois] disamarreiñ»
●(1904) DBFV 45b. dizamarein, v. a., tr. «délier.»
(2) (marine) Désamarrer, démarrer.
●(1732) GReg 263a. Demarer, delier les amarres d'un vaisseau, tr. «Disamarra. p. et.»
●(1888) SBI II 292. Disamarret ma chaloup deuz ar c'hê, tr. «Désamarrez ma chaloupe du quai.»
●(1904) DBFV 45b. dizamarein, v. a., tr. «démarrer.»
- dizamariñdizamariñ
voir dizamarañ
- dizambarkiñ
- dizampardizampar
adj.
(1) Impair.
●(1903) MSLp xii 270. trécorois dizañpar, qui veut dire «impair». ●(1931) VALL 375b. Impair, tr. «T[régor] dizampar.»
(2) Dépareillé.
●(1903) MSLp xii 270. trécorois dizañpar (…) «dépareillé» ; par exemple dans l'expression Boto dizañpar, 'nañ bop voar (ou unan deuz di voar) «chaussures dépareillées, chacune d'une foire différente».
- dizampart
- dizampartizdizampartiz
f. Inhabileté, maladresse.
●(1931) VALL 390a. Inhabileté, tr. «dizampartiz f.» ●442b. Maladresse, tr. «dizampartiz f.»
- dizampleddizampled
adj.
(1) Désavantageux.
●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. dizamplet, didalvoudus, difonn.
(2) Douar dizampled : terre qui rapporte peu, désavantageuse.
●(1935) BREI 390/3a. eur vêreri deusk ha douar dizampled, n'on 'vit kât man ebet ennê. ●(1942) VALLsup 51b. terre désavantageuse, tr. «douar dizampled.»
- dizampoezoniñdizampoezoniñ
v. tr. d. Ôter le poison de.
●(1869) SAG 238. A penaoz hen dizampouezouni, nemet dre sin ar Groaz.
- dizamzerietdizamzeriet
voir diamzeret
- dizandizan
m. Dépérissement (du blé, etc.).
●(1931) VALL 202a. Dépérissement du blé, etc., tr. «dizan T[régor] m.»
- dizanadiñ
- dizanaladenndizanaladenn
f. –où Expiration.
●(1908) PIGO II 18. disalanaden an dud kousket c'houek. ●182. Mes eus geno ar paour kez ne deue ken nemet eun dizanaladen ken moan ha ken berr (...).
- dizanalañ
- dizanaoudegezhdizanaoudegezh
f. Ingratitude.
●(1847) FVR 31. Ha dizanaoudegez, krizder, drougiez ha noaz. ●(1856) GRD 37. guet er vrassan dishanàuedigueah ha disprisance. ●208. diar hou tishanàuedigueah. ●227. mercheu a zishanàuedigueah.
●(1911) BUAZperrot 90. an dizanaoudegez a zizec'h dillo eienen ar madoberou. ●(1945) GPRV 127. Houmañ a zo eur falloni, / Eur vez, eun dizanaoudegez, / A rankit gouzañv didruez !
- dizanaoudekdizanaoudek
adj.
(1) Ingrat.
●(1862) JKS 117. dre ma'z omp dizanaoudek e-kenver ann hini a ro anezho.
●(1927) GERI.Ern 114. dizanaoudek, tr. «qui n'est pas reconnaissant.»
(2) Bezañ dizanaoudek d'ub. : ne pas être connu de qqn.
●(1921) FHAB Even 147. hag e kav d'eoc'h emaoun o vont da roi d'eoc'h-c'houi, ha c'houi dizanaoudek d'in, ar «secret» da lakat ar yer da zefi ?
- dizanatdizanat
adj.
(1) Invisible.
●(1744) L'Arm 204b. Invisible (…) Dont on ne peut voir la cause, tr. «Disshanatt.» ●Un charme invisible nous attache à notre Patrie, tr. «Ur garanté disshanad honn stag doh honn bro.»
●(1825) COSp 193. p'ou dès bet dober a sclerder en ean hac ag ur mæstre dishanad eit desquein pedein erhat.
(2) Inconnu, qu'on ne connaît pas.
●(1904) DBFV 57b. dishanat, adj., tr. «inconnu, qu'on ne connaît pas.»
- dizanav .1dizanav .1
adj. Inconnu.
●(17--) ST 8. Dizanav oûn aman.
●(1876) TDE.BF 112b. Dizanaf, adj., tr. «Inconnu.»
●(1903) MBJJ 228. na vije ket c'hoaz dishanav evite. ●(1904) DBFV 57b. dishanaù, adj., tr. «inconnu, qu'on ne connaît pas.» ●(1910) MBJL 115. Ar c'homzo-ze n'int ket disanav evidomp. ●(1972) BAHE 75/6-7. N’edo ket Flavius engortoz da gaout tommder evel en e vro, met kerse war-vat, evel ma vez lavaret, a oa bet gantañ, rak dre ma’z astenne an deiz, dre ma klouarae an aer, e veze un dudi arvestiñ ouzh ar begoù-douar o’n em wiskiñ a c’hlazur, a vokedoù-laezh, a vleunioù munut dizanav en e vro.
- dizanav .2dizanav .2
voir dizanavezout
- dizanavedigezh
- dizanavetdizanavet
adj. Inconnu.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 117. er broyeu pêllan, gouihuan ha dishanàuettan.
- dizanavezdizanavez
adj. Inconnu.
●(1879) ERNsup 151. disañnve, inconnu, étranger, Trév[érec]. ●(1896) SBW 3. komzo disanve, gregach zur a-walc'h.
●(1903) MSLp xii 279. petit tréc[orois] disañnve «inconnu, étranger». ●(1906) BOBL 28 avril 84/3d. Me a gav d'in n'omp ket daou zuer-paper disane an eil d'egile, laka'ta ? ●(1920) FHAB Genver 199. gwelet o tiflukan n'ouzer eus a belec'h tud dizanave.
- dizanavezet
- dizanavezout / dizanavdizanavezout / dizanav
v.
I. V. tr. d.
(1) Désavouer.
●(1767) ISpour 413. ne zeliamb jamæss hou dishanaüein [hun tutt]. ●(1792) CAg 174. deit oh d'en dishanauein !
●(1904) DBFV 57b. dishanaùein, dishanaù, v. a., tr. «renier.»
(2) Méconnaître.
●(1792) HS 316. Red-vehai bout dal, eit dizanaouit er vat e ra ur Bélec mat enn ur barréze.
●(1856) VNA 156. vous méconnaissez vos parents, tr. «Hui e zishanàu hou quérent.»
●(1904) DBFV 57b. dishanaùein, dishanaù, v. a., tr. «méconnaître.»
(3) Ne plus connaître.
●(1856) VNA 96. Il ne me connaît plus, tr. «Dishanàuet-on dehou.»
●(1904) DBFV 57b. dishanaùein, dishanaù, v. a., tr. «ne pas connaître.»
(4) absol. (en plt d'un animal) Techet de zizanav : méchant.
●(1904) DBFV 57b. ur jau téchet de zishanaù, tr. «un cheval méchant, qui ne connaît plus son maître.»
II. V. pron. réfl. En em zizanavezout : se désavouer, se renier.
●(1792) HS 139. Liéss enn-e hum zizanaüe er-ré e zou inouret hac ihuelleit.
●(1834) SIM 278. Neus cas e pez seurt stat ec'h alfec'h en em gaout, / Na deuit qet james d'en em dishanaout.
- dizandelliñ
- dizaniñdizaniñ
v. intr. (en plt du blé) Dépérir, languir.
●(1931) VALL 202a. Dépérir, en parl. du blé, tr. «dizani T[régor].» ●614b-615a. devenir rabougri, tr. «dizani T[régor].»
- dizañjer .1dizañjer .1
adj.
(1) Qui ne présente pas de danger.
●(1732) GReg 713a. Sans peril, tr. «disanger.» ●(1741) RO 2431. en ent didangeur euit monet d'ar foar. ●(17--) CBet 1966. En eur plas didanjer, tr. «dans un endroit à l'abri du danjer.»
●(1854) MMM 111. Arabat eo credi e ve dizanjer ar seurt affectionou-se.
(2) À l'abri du danger, hors de danger.
●(1871) FHB 312/410b. ne gave leac'h ebet evit lacat he vuez dizanjer.
●(1900) MSJO 74. o lakaat anezhan plom en he za ha dizanjer. ●164. Gouscoude n'oa ket dizanjer c'hoas. ●(1904) BOBL 24 décembre 14/3a. Fransoaik Jacq (…) a zo dizanjer brema. ●(1907) KANngalon Gouere 450. an noz 'zo tenval, ne vec'h ket dizanjer.
(3) = diriskl.
●(1978) BZNZ 13. (Lilia-Plougernev) skudellou tol. Ar re-se oa dizañjer da derriñ neuze.
(4) [à l'impers.] Dizañjer eo : il est sans danger de.
●(1900) MSJO 169. dizanjer eo deoc'h breman mont di. ●183. Dizanjer oa da Jesus en em ziskues e Jerusalem.
- dizañjer .2
- dizañjerus
- dizank
- dizansav
- dizant
- dizantañdizantañ
v.
(1) V. tr. d. Édenter.
●(1499) Ca 68b. [dizantet] Jtem edento / as. ac. g. edanter. b. dizantaff.
●(1876) TDE.BF 161a. Dizañta, v. a., tr. «Edenter.»
●(1931) VALL 241b. Édenter, tr. «dizanta.»
(2) Démordre.
●(1732) GReg 277b. Desserrer les dents, quitter prise d'une chose qu'on mord, ou qu'on tient avec les dents, tr. «Disanta. pr. disantet.»
- dizanteg
- dizantek
- dizantellañ
- dizantetdizantet
adj. Édenté.
●(1499) Ca 68b. Dizantet. g. edantez. ●(1633) Nom 270a. Edentulus : esdenté : vn didantet.
●(1659) SCger 48a. edenté, tr. «dizantet.» ●145a. dizantet, tr. «edenté».
●(1888) SBI II 180. genô didantet ! tr. «bouche édentée.»
●(1909) KTLR 203. eur c'hrac'h koz dizantet oll. ●(1931) VALL 241b. Édenté ; à qui on a enlevé les dents, tr. «dizantet.» ●(1939) MGGD 22. eur wrac'hig koz, divalo ha dizantet.
- dizantrendizantren
v.
(1) Désempêtrer.
●(1899) ZCP II 510. pet[it] tréc[orois] dizañtren débarrasser les chevaux empêtrés dans leurs harnais.
(2) sens fig. Remettre (qqn) en place.
●(1899) ZCP II 510. pet[it] tréc[orois] dizañtren redresser quelqu'un qui dit une sottise.
- dizanuiañdizanuiañ
v. En em zizanuiañ : se consoler.
●(1647) Am A.272c. Pe splan da canaff d’em disanhuya., tr. « Ou chanter clairement pour me consoler »
- dizanv
- dizanvezdizanvez
adj. Sans biens.
●(1659) SCger 89b. pauure, tr. «didanvez.» ●142a. didanuez, tr. «pauure.»
●(1876) TDE.BF 161a. Dizanvez, adj., tr. «Sans biens, sans fortune.» ●(1890) MOA 142a. Sans biens, tr. «dizanvez.»
●(1931) VALL 200b. Dénué de biens, tr. «dizanvez.» ●(1959) BRUD 8/36. Dizanvez ha dizouar e-giztoh. ●(1962) EGRH I 69. dizanvez a., tr. « sans biens matériels. » ●(1977) PBDZ 761. (Douarnenez) dizanvez, tr. «sans biens, pauvre.»
- dizanvezelañ
- dizanzav
- dizaondizaon
adj. Sans avoir peur, impavide.
●(1847) FVR 214. Ober dizaoun al Le, bezan sitoien mad. ●(1876) TDE.BF 161b. Dizaoun, adj., tr. «Sans peur.»
●(1910) MAKE 51. ar re-all o vont hag o tont dizaon dre eno. ●(1961) LLMM 86/151. n’en divije kredet tanfoeltr den, forzh pegen dizaon e lamme ur galon en e greiz, tostaat ouzh an dosenn villiget-se. ●(1978) BAHE 99-100/63. Ur plac’h yaouank 20 vloaz bennak dezhi, un aeredigezh vat dezhi, abof da welout met dizaon a-grenn pa veze kemennoù da gas eus an eil parrez d’eben pe eus an eil strollad-kuzh d’egile.
- dizaonetdizaonet
adj. Rassuré, revenu de sa frayeur.
●(1907) BSPD I 261. Spontet, en deu labourér e déh arauk par ma hellant ; mes un nebed arlerh, dizeunet, ind e za éndro.
- dizaonik