Devri

Recherche 'pe...' : 1379 mots trouvés

Page 18 : de perturban (851) à peskerezh-1 (900) :
  • perturbañ
    perturbañ

    v. tr. d. Perturber.

    ●(1499) Ca 156a. Perturbaff. g. perturber.

  • pertuz
    pertuz

    s. Ouverture, pertuis.

    ●(1633) Nom 161a. Operculum : couuercle : an bount, an golo, an taff, an bertuz.

  • peruch
    peruch

    s. –ed (ornithologie) Perruche.

    ●(1803) MQG 13. Ha c'hoas e lavarit ve Perruch na Perrot / Bet biskoas er bed-mâ comparabl da Vargot !

  • peruk
    peruk

    m. –où Perruque.

    ●(1856) VNA 213. Peignez ma perruque, tr. «Cribet me ferruq.»

  • perukenn
    perukenn

    f. –où Perruque.

    ●(1633) Nom 16a. Coma, crinis, capillus, capillitium, cæfaries, pilus : cheveul, perruque, cheuelure, poil : perruquen, bleuen, cheueluren, pennad caezr á bleu. ●Capillus passus : perruquen diliet. ●Coma adoptiua, adscititia, galericulum, subtile capillamentum : fausse cheuelure ou perruque : vn perruquen faus. ●115b. Caliendrum, apposititia coma : perruque : perruquen.

    ●(1659) SCger 91a. perruque, tr. «perruquen.» ●(1732) GReg 714a. Perruque, tr. «Perruqenn. p. perruqennou.»

    ●(1838) CGK 12. Ar berruquen poultret.

  • perukenner
    perukenner

    m. –ioù

    (1) Perruquier.

    ●(1732) GReg 714a. Perruquier, tr. «Perruqenner. p. perruqennéryen.»

    (2) Marchand de cheveux.

    ●(1868) FHB 190/266a. troc'ha he bleo, oc'h ho guerzea da eur perrukenner.

    (3) Coiffeur.

    ●(1914) DFBP 57a. coiffeur, tr. «Perukenner.» ●(1966) YDERrien 1cd. Me ac’h aio ganit da di ar perukenner / ’Vo troc’het da vlev dit a-benn ’teui d’ar gêr.

  • perukennerezh
    perukennerezh

    s. Coiffure.

    ●(1914) DFBP 57a. coiffure, tr. «Perukennerez.»

  • peruker
    peruker

    m. –ion Perruquier.

    ●(1856) VNA 212. Votre perruquier est mort ce matin, tr. «Marhuet-é hou perruquour er mitin-men.»

  • pervañch
    pervañch

    s. Lierre terrestre.

    ●(1633) Nom 85b. Hedera terrestris, hedera pluuiatica, corona terræ, chamæcissos : lierre terrestre : peruange, halya douar (lire : hilyo douar).

  • pervers
    pervers

    adj. Pervers.

    ●(1499) Ca 156a. Peruers. g. idem. ●(1575) M 1881. Hac á ve den peruers, en guers é aduerser tr. «Si son adverser était un homme pervers, pour l'instant.» ●(1612) Cnf 19a. rac muy ez dleer consideriff an volontez peruers eguit an nos peheny à deu à hané.

  • pervezh
    pervezh

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Parcimonieux, chiche.

    ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. chiche, tr. «perhueh, seh again a sarz[eau] pih a Ing[uiniel] peh a queru[ignac].» ●(1744) L'Arm 57b. Chiche, tr. «Perhuéh.» ●236a. Ménager (…) Qui épargne, tr. «Pêrhuéh.» ●237b. Mesquin, ine, tr. «Perhuéh brass.»

    ●(1907) VBFV.fb 19a. chiche, tr. «perhuéh.»

    (2) Minutieux.

    ●(1838) OVD 173. Mar groa un inclasque quer perhuéh ag er honzeu dibourfit.

    ●(1906) HIVL 171. un énklask perhuéh.

    (3) Précis, exact.

    ●(1790) MG 65. é houlennou Doué guet-t'ai ur gontt perhuéh a nehai.

    ●(1838) OVD 173. na perhuéhet ur gonte e houlennou-ean.

    (4) Grave.

    ●(1580) G 673-674. Ne stouheñ, ne quemerheñ mez evyt reyf da galant da stryzaf / Nac oude mar huerou ha pervers me roy ma neyz dezaf, tr. «Je ne veux pas m'humilier, ni avoir honte de donner à un amant à étreindre / Tu as beau être amer et grave, je lui donnerai mon nid.»

    (5) Bout pervezh àr : être soucieux de.

    ●(1861) BSJ 171. péré e zou scrupulus ha perhuéh ar en treu distér.

    (6) Bout pervezh da : être attentif à.

    ●(1861) BSJ 180. Ean e verché dehai hoah bout perhuéh de virèt lézen Doué én treu distérran.

    II. Adv.

    (1) Méticuleusement, soigneusement.

    ●(1744) L'Arm 20a. Ecouter avec attention, tr. «Chéléhuein pêrhuéh.» ●(1787) BI 32. Isidor à yoüanc-flam ë brofittai perhùéh ag enn ol secourieu.

    ●(1844) DMB 80. Kandalhamb perhuéh hur ghizieu, tr. « Conservons précieusement nos coutumes. » ●(1849) LLB 285. Hi e sel perhueh mat er minour. ●(1857) LVH 34. hum acquittein perhuéh hag hemb biæs erbet a ol er péh e zeliant. ●(1861) BSJ 103. Diblusquein e hra perhuéh mad en distérran si e spurmant én én nessan. ●(1879) GDI 18. Miret perhuéh mad er gourheméneu e dès reit d'oh hou Toué.

    ●(1925) IZID 34. D'um zigousi perhuéh.

    (2) Précisément, exactement.

    ●(1744) L'Arm 147a. Exactitude, tr. «Crétt (lire : Grétt) d'obérr pêrhuéh er péh zou deliétt.»

  • pervezhaj
    pervezhaj

    m. Chicheté.

    ●(1744) L'Arm 57b. Chicheté, tr. «Perhuéhage.. eu. m.» ●237b. Mesquinerie, tr. «Perhuéhage brass.»

    ●(1913) AVIE 145. er perhuéhaj, er fallantéieu. ●193. Eùéhet ha dihoallet doh pep perhuéaj.

  • pervezhded
    pervezhded

    f. Exactitude.

    ●(1931) VALL 281b. Exactitude, tr. «pervezded f.»

  • pervezhus
    pervezhus

    adj. Soigneux, attentif.

    ●(1861) BSJ 149. ean (…) e rei é huiniêg de labourat d'er ré e vou perhuéhussoh de zacor cont dehou.

  • Perwenan / Penwenan
    Perwenan / Penwenan

    n. de l. Penvenan.

    I.

    ●(1793) RET 384. Demp bremân da Benwenan, / Bétek ar ré na ouzont mann, / Na ouzont nemet strinka boulo / Laërès moëjo.

    ●(1847) FVR 73. darn da Benvenan (…) ha darn all d’ar Roc’h-Derrien. ●(1877) EKG I 53. Chomm a rea pennadou, evel da heana, dirak ar Porz-Guenn, e parrez Penvenan, dirak an Trevoux, Trelevern ha dirak al Lenn, e parrez Louanec. ●(1879-1880) SVE 171. Perwenan. ●(18--) SON II 90. Neb welje Mari'r Bonniec o vont 'n he c'hoef bihan, / Redec warlerc'h he c'hochon, bete bourg Perwenan.

    ●(1900) (1927) CONS 909. Em hano, en hano Liz, en hano parroz Penwenan, trugare. ●1045. Penvenan. ●(1903) KBSA 69. Setu amañ eur reolenn am eus klevet e Perwenan. ●(1912) MMKE [rakskrid] vii. ewit meuli eur gonterez koz, kousket en bered Penvenan. ●(1916) KRVT 191/2d. evit mont da berson da Benvenan. ●(1925) ARVG Genver 9. an O. Moisan, marvet person e Perwenan. ●(1930) DOBR 27. Diouz « Kervarzin » da Berwenan. ●(1935) BREI 433/3d. e Gwengamp, Perwenan, Landreger. ●(1950) KBSA 7. Mont a reas ivez d'ober skol da Berwenan (Bro-Dreger). ●(1955) VBRU 55. Graet e voe an traoù evel pa vijemp aet da zaoulinañ dirak an aoter e Priel pe Berwenan. ●(1970) TDBP I 49. N'am-eus ket ezomm da vond da Benvenan hep mond da weled anezo petramant e vin insultet 'vel eul laer. ●(1974) ISHV 47. Manac’h e voe e Plouvouskan hag e Perwenan.

    II.

    (1) Dicton.

    ●(1951) (2004) TROMK 219a. C'hwez ar c'hrampouezh war an tan / Zo gant merc'hed Perwenan. Mari Mogn 1951.

    (2) Dicton.

    ●(2016) TELGR (02.08.2016) [44a] (Daniel Giraudon). Tiez Bras Perwenan, Muioc'h a voged evit a dan tr. « Grandes propriétés de Penvénan, plus de fumée que de feu »

    (3) Dicton.

    ●(2016) TELGR (12.08.2016) [52a] (Daniel Giraudon). An tiez bras en Perwenan / Muioc'h a golo evit a dan, tr. « Les grandes maisons de Penvénan / Ont plus de lumière que de feu »

    III. [Toponymie locale]

    ●(1450) Dag 182. E Brest, Goelou, han porz guenn. ●192. Brest ha Leon, han Porz-guenn.

    ●(1732) GReg xiii. Porz-güenn.

    ●(1867) BBZ III 22. E kever ar Barz na jomm ken / Etre Roc'h-allaz ha Porz-gwenn. ●(c.1868) GBI II 448. Rag eno 'vô 'nn aotro Mezobran, / Ha Mezomeur, ha Mezomorvan. ●(1894) BUEr 54. n'eur c'hroaz-hent benag vel Kroaz-ar-Skijo. ●(1894) GIV 7c. Krec'h ar Gontess, war an huël / Weler anezhan diabell.

    ●(1900) (1927) CONS 1045. Enezennig Gweltas, pe Yeltrans, e Penvenan. ●(1930) ANTO 9. war boull-mor ar Porz-Gwenn ken diwag. ●(1930) ANTO 9. an heol -us da Weltas, war boull-mor ar Porz-Gwenn ken diwag hag eul lenn (...) ouz karreg Sant Tual. ●15. Merc'hed Bugelez hag ar Porz-Gwenn.

    ●(2000) TPBR 185. Kroaz Kijoù.

  • Perwenaniz
    Perwenaniz

    pl. Habitants de Penvenan.

    ●(1906) FHAB Gwengolo/Here 343. Perwenaniz a zavaz drouk ennho. ●(1928) BREI 58/4a. Perwenaniz, kalz a blijadur ho peus grêt da Zant Gweltas.

  • perzañ
    perzañ

    v. intr. Perler, couler par gouttes.

    ●(1962) GERV 5. gant eur vilastrenn flemmus e skourjezas e gorf (...) ken a berze ar gwad. ●(1962) LLMM 95/410. rak an hini a skoe her grae ken dizamant ma perze ar gwad dindan an taolioù.

  • Perzell
    Perzell

    n. de l. Berthaume (Plougonvelin).

    ●(1450) Dag 171-172. Hep faut, pan vezo un guez couezet / Saouson e Perzell disquennet.

    ●(1931) FHAB Ebrel/138. E kichenik ar mulgul a ro hent d'al listri da vont e porz-mor Brest, hag harp e Trez-Hir, e parrez Plougonvelen, eo ema Kastell Perzel.

  • perzet
    perzet

    adj. Bleui.

    ●(1656) VEach 52. chom á euré ien-sclas, gourdet oll, hep santimant, é faç pal ha stenet, é musellou perzet é daou lagat fermet, ha heruez seiz pe eiz den ayoa enem cafet eno, ezoa maruu-micq.

  • perzh
    perzh

    m., prép. & adv. –ioù cf. parzh

    I. M.

    A.

    (1) Côté.

    ●(1872) ROU 79b. Il a un bon côté, tr. «Ur perz mad a zo enna.»

    (2) (droit) Droit de propriété.

    ●(1928) DIHU 203/73. Perh : droit de propriété et aussi autorisation. N'em es chet perh erbet én hou ti ; ne dreméno ket ar men doar hemb me ferh.

    (3) (droit) Autorisation.

    ●(1928) DIHU 203/73. Perh : droit de propriété et aussi autorisation. N’em es chet perh erbet én hou ti ; ne dreméno ket ar men doar hemb me ferh.

    (4) Part.

    ●(1907) KANngalon Eost 474. ar perz on deuz e miritou dreist muzul an oferen a zo rik a rak diouz ment hor feiz.

    (5) Autorisation, permission.

    ●(1899) BSEc xxxvii 144 / KRL 9. Miz Meurz a ro peurs d'an den / Da zibri e goan deuz an heol / Da vonet deuz an de d'e wele, tr. «Le mois de Mars donne permission à l'homme de manger son souper au soleil et d'aller se coucher de jour (avant la nuit).»

    (6) Autorité.

    ●(1925) SFKH 20. Gout erhoalh e hramb penaus perh er ré goh ar re ré iouank, hinù en dé, e zou distér, hag er ré-men ken dirézon.

    (7) En e berzh : sous son autorité. (?) cf. berzh (?).

    ●(1854) PSA II 286. scùéh ma oé é vihuein é ty é dad hag én é berh. ●308. er roué bras-hont ag er sàu-hiaul, péhani en devoé én é berh seih province ha huéh-uiguênd.

    B. (en locution)

    (1) Eus perzh ub. : de la part de qqn.

    ●(1847) FVR 82. tud didrue ha kri / Enn andred ar re a deue / Euz he berz. ●(1882) BAR 78-79. Eur gomz hebken, eur zin euz he berz e dije ho zaolet d'an douar.

    ●(1924) BILZbubr 37/811. klevet ar c'homzou-ze eus peurz he mab yaouank.

    (2) Kaout perzh en, àr ub. : avoir de l'autorité, du pouvoir sur qqn.

    ●(1856) GRD 184. A pe hoès bili ha perh ar hou nessan. ●(1864) SMM 160. Kea alesse, Satan, n'ec'h eus pers ebet enhon. ●(1882) BAR 19. biscoaz an distera pec'het n'en devoe bet perz enhan.

    (3) Kaout perzh en udb. : avoir part à qqc.

    ●(1900) MSJO 171. on devezo pers en he c'hloar. ●(1914) KANNgwital 139/428. Goulennomp digant S. Ian Vadezour sikour ac'hanomp da gaout perz en he feiz krenv.

    (4) Reiñ perzh da ub. en udb. =

    ●(1872) GAM 20. he deuz roet perz deoc'h e bizin Landeda.

    (5) Reiñ perzh da ub. en udb. =

    ●(1860) BAL 267. roit pers din er grassou caer a roit d'ar re a gommuni. ●(1877) BSA 235. da rei d'eomp epad hor buez hag e heur hor maro, perz er bennoziou-se. ●(1889) SFA 312. plijet ganeoc'h, o va Doue, rei perz dign er grasou.

    (6) Da berzh = (?).

    ●(1896) LZBt Mae 12. laerez gevr. Kement-ze a meuz diffennet diouthan da berz, dre ma eo hon relijion eul lezen a zousder hag a beoc'h.

    (7) Eus ur perzh : d'une part.

    ●(1852) MML 8. Mes couscoude ar fe a disq dimp deus eur peurs penos n'ac'h eus bet nemet eur map (…) ha deus eur peurs all e lennomp en Aviel penos ec'h eus laqet er bed ho map c'henan. ●32. en eur gonsiderin deus eur peurs hon sempladures ha deus eur peurs all an ners spirituel deus pec'hini meump esom. ●(1873) FHB 463/366b. Euz eur pers all, ann Duk hag ann Dukez a Angoulem ne welent ket gant re a blijadur ho niz o vont keid all hep aotreadur an impalaer.

    ●(1902) MBKJ 147. rak, euz eur perz, he gorf a zo dindan spes ar bara, eus eur perz all, he c'hoad a zo dindan spes ar gwin. ●(1922) LZBt Meurzh 7. Eus eur peurz all, ma c'hall an holl (...) intent gwirioneou ar Fe.

    (8) Teurel, ober perzh : faire attention.

    ●(1977) PBDZ 258. (Douarnenez) tad a rae kalz perzh ouzh an teoñ, tr. «Papa faisait très attention à la reprise d'amplitude de la marée.» ●1064. me n'em boa ket taolet perzh piv eo ar vag diwezhañ he doa kaozeet, tr. «moi je n'avais pas fais attention qui était le dernier bateau qui avait parlé.» ●(1979) VSDZ 152. (Douarnenez) Gwechall oa ret teurel perzh da dout an dra-se, tr. (p. 314) «autrefois il nous fallait prêter attention à tout cela.» ●(1980) HYZH 133/45. (Treboull) Bremañ ve ket taolet perzh mui, c'hwi oar. ●50. O, daolan ket perzh 'barzh ar re-se memes, o nann 'vat, daolan ket perzh en enno.

    (9) Kemer perzh e : prendre part à.

    ●(1877) BSA 298. oll ive o deuz c'hoant kemer perz en dispign. ●(1882) BAR 60. Kemeromp perz en he joa. ●(1889) SFA 82. red e oue goulen he aotre araok kemeret perz enn he iliz.

    ●(1907) PERS 293. guelet e kemere perz en ho glac'har.

    (10) Kemer perzh war : s’emparer, prendre le dessus.

    ●(1882) BAR 258. Doue (…) a lezaz an droug-speret da gemer perz var corf hag ene an den difeiz-ma.

    (11) Goulenn perzh e : demander à participer, prendre part.

    ●(1903) CDFi août (d’après KBSA 11). dont a rae tud eus a dregont leo hag ouspenn da c’houlenn perz en e bedennou mat.

    (12) Kaout perzh da + verbe :

    ●(1942) SAV 23/65. hag hen en devoa perz da vont da glask ar vad (action en rescision pour cause de lésion) digant e vreur.

    II. Prép.

    A. A-berzh.

    (1) De la part de.

    ●(14--) N 318. Donet breman a perz an roe, tr. «De venir sans retard ; c'est de la part du roi.»

    ●(1732) GReg 267a. De par, de la part, préposition, tr. «A-berz. a-beurz. Van[netois] a-berh.» ●De par le Roi, tr. «A-berz ar Rouë. (Van[netois] a-berh er Roë.).» ●(1741) RO 946. abeurs an notro duc. ●(17--) TE 69. a bèrh Doué.

    ●(1838) OVD 223. un taul fal imur a berh ur prièd, ur sèl a drès a berh hou nessan. ●(1868) FHB 202/361b. Eur c'halvaden eo aberz ar pastor mad.

    ►[form comb.]

    S2

    ●(1834) SIM 167. Qementse so mad eus da beurs.

    S3 ag e berzh

    ●(17--) TE 69. de gomandein ag é bèrh.

    P3 a o ferzh

    ●(1838) OVD 149. er ré en dès cargue a han-oh a ou ferh.

    (2) Sous l'autorité de.

    ●(17--) TE 198. Tampl nehué commancét a bèrh er Roué Cyrus, hac achihuét a bèrh Darius.

    B. Dre berzh : (?) par l'intercession, l'intermédiaire (?).

    ●(1958) BAHE 15/8. Setu ma teuas da soñj d'ar wreg goulenn dre berzh Santez Anna, Patronez hor bro, ar c'hras da gaout bugale. ●(1962) BAHE 33/56. Dre berzh Lannuzel, moñcher e Kemper, ha Per Loazel e ris anaoudegezh gantañ.

    III. Loc. adv.

    (1) A-wall-berzh : en mauvaise part.

    ●(1710) IN I 138. o veza quemeret a voual-berz ûr gomz bennâc. ●(1732) GReg 696b. Prendre une chose en mauvaise part, tr. «Qemeret un dra a voall berz.»

    ●(1839) BESquil 176. er péh e larehet open e zo a hoal-berh.

    (2) A-nep-perzh : voir nep

  • perzh-fall
    perzh-fall

    m. Défaut.

    ●(1931) VALL 158b. Côté ; mauv[ais] côté, défauts, tr. «perz-fall.» ●191a. Défaut, tr. «perz-fall m.»

  • perzh-mat
    perzh-mat

    m. Qualité.

    ●(1931) VALL 158b. Côté ; bon côté, qualité, tr. «perz-mat.» ●606b. ses bonnes qualités, tr. «ar perziou-mat a zo ennañ.»

  • perzhed
    perzhed

    s. Puissance.

    ●(1650) Nlou 569. An tan glaou en effaou à dezraouo, / Han douar sor hac an mor à deuoro, / Dan Ifern à bern en em cerno, / He perzet du à remuo, tr. Herve Bihan « Le feu de braise commencera aux cieux, / et il dévorera la terre desséchée et la mer ; / il s'enroulera en tas dans l'enfer, / dont il ébranlera la puissance funeste. »

  • pesa / pese
    pesa / pese

    adv. interrog. Quel.

    ●(1872) ROU 63. Eus va gvele e eünan anezo, e lavaran dezo pese labour da ober. ●91a. Je verrai quel m[anège] il fera, tr. «me velo pese ruill a rai.» ●(1880) SAB 16. dre bese mellezour ?

    ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 35. ken gueziek var bep tra ha n'euz forz pesa bobl. ●(1935) VOTE 22. pesa efedou en dezo e ober. ●(1936) ONEN 13. Pesa kelou a deu ganit ? ●(1985) AMRZ 98. n'eus forz pese amzer.

  • pesañ
    pesañ

    v. Pesañ diouzh al linenn : tirer au cordeau.

    ●(1931) VALL 154a. tirer au cordeau (une allée, etc.), tr. «ober (ou pesa) diouz al linenn.»

  • pese
    pese

    adj. Imbécile.

    ●(1934) BRUS 134. Imbécile, tr. «pesé.»

  • peseurt
    peseurt

    adv.

    (1) Quel (interrogatif).

    ●(1732) GReg 770a. Quel homme est-ce là ? tr. «pe seurd dèn eo hennez ?» ●(17--) EN 31. eur vas, non quet abesort coait, tr. «un bâton, je ne sais de quelle sorte de bois.»

    ●(1878) EKG II 55. Pe seurt bro an diaoul eo houman, emez-ho (…) ? ●(1889) ISV 205. Pe seurt micher ac'h euz ?

    ●(1908) KMAF 47. Boulzeiz ! N'ouzoun ket peseurt yaouankiz a zo breman.

    (2) Quel (exclammatif).

    ●(1903) CDFi août-septembre. Peseurt stlabodenn, va Doue ! (d'après KBSA 66). ●(1909) TOJA 4. Set' pesort bern am eus kavet ! ●(1923) KNOL 313. peseurt klenved egazus !

    (3) Quoi.

    ●(1935) CDFi 14 septembre. Evid petra ha da ober peseurt ez eus ezomm kement-se a arc'hant.

    (4) N'ouzon peseurt : truc, trucmuche, machin.

    ●(1896) GMB 469. pet[it] Trég[uier] 'n ôtro... n'oñ-pesord monsieur... je ne sais quoi.

    (5) Qu'est-ce que.

    ●(1906) KPSA 97-98. pe seurt a lavarfec'h ? ●(1935) CDFi 16 février. pres a zo warnout, da vihana, paotr ! Peseurd a c'hoari ganez, peogwir e lopez war ar boued ken dillo ha ma rez ?

    (6) Ce qui.

    ●(1954) BISO.llmm 17. N'ouzon-me tamm ebet c'hoazh peseurt a zo dindan an anvioù-se. ●da welout peseurt a zo e-barzh.

    (7) Daoust peseurt : quelque soit.

    ●(1710) IN I 401. Daoust pe seurt rout a guemero al Lestr.

  • pesk
    pesk

    m. –ed

    I. (ichtyologie)

    (1) Poisson.

    ●(1499) Ca 37a. Chot an pesq. g. ioe de poisson. ●156a. Pesq. g. poisson. ●(1633) Nom 42a. Piscis : poisson : pesq. ●45b-46a. Leuciscus, è mugilum fluuiatilium genere. gardon : gardoun, vn seurt pesq. ●59a. Salsamentum : chair ou poisson salé : quicq pe pesquet sall. ●150a. Cymba oria : nacelle à pescher : vn barq da derchel pesquet. ●174a. Exipulæ : encloture de verges ou d'autre chose pour prendre les poissons aux coulants des eaux : an cloturic á grær á guyal pe á traezou all euit derchell pesquet en dour ret.

    ●(1659) SCger 94b. poisson, tr. «pesq, p. quet.» ●162b. pesq pl. pesquet, tr. «poisson.» ●(1732) GReg 736a. Poisson, tr. «Pesq. p. pesqed. B[as] Leon : pesq. p. pesqeud, pesqod, peusqod. Van[netois] pesq. p. pesqed, pisqed.» ●(1792) HS 264. pemp baréénn ha deu besque. ●(17--) TE 2. er pésquèt ér mor.

    ●(1849) LLB 1118. leneu don d'er pesked. ●(1857) CBF 14. pesked dour dous, tr. «des poissons d'eau douce.» ●(1879) MGZ 109. ar seiz bara hag ar pesked. ●(1893) IAI 189. ne deo nemed ar boued var an igen evit tapa ar pesked.

    ●(1902) PIGO I 11. eur varloniad pesked rostet. ●(1910) BSAf xxxvii 13. Peskig bien, peg e m' fard ! tr. «Petit poisson, mords à ma palangre !»

    (2) par ext. Animal qui vit en mer.

    ●(1732) GReg 210b. Coquillage, poissons testacez, tr. «pesqed-crëéguin.» ●679b. Ormeau, coquillage très-bon, tr. «pesqeud ourmell.»

    ●(1857) CBF 15. pesked krogennek : histr, meskl, ormel, rigadel, tr. «des coquillages : des huîtres, des moules, des ormeaux, des palourdes.» ●(1866) FHB 90/304b. eul leguestr, da lavaret eo, unan eus ar pesket-ze a c'halver ive kemenerien-vor.

    II. (pêche) Taol pesked : belle pêche.

    ●(1908) AVES 45. én arben ag en taul pesked ou doé dalhet. ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 122. e vije peurvuia grêt eun tôl-pesked. (…) Tôl-pesked, très belle pêche.

    III. sens fig. Argent.

    ●(1997) HYZH 209/25a. amasser un magot, tr. «serriñ mouilh (T[regor]), kokez, kaout pesked (T[regor]).»

    IV.

    (1) Yac'h evel pesk // Yac'h evel ur pesk // Yac'h evel ur pesk en dour : en très bonne santé.

    ●(14--) Jer A.262. Ken iac'h a pesk (lire : quen iach ha pesq), tr. Gw. ar Menn «aussi sain que poisson»

    ●(1732) GReg 938b. Qui est sain, qui jouit d'une santé parfaite, tr. G. Rostrenenn «yac'h-pesq.»

    ●(1849) LLB 242 (G) J. Gwilhom. Ker iah avel ur pesk, gusket rah a nehué. ●(1866) FHB 79/211a M. D.. Erruet oun e Cayenn laouen ha iac'h evel eur pesk. ●(1878) SVE 628. Iac'h pesk, tr. L.-F. Salvet «Sain (comme) poisson.» ●(1889) ISV 105 (L) G. Morvan. Abaoue, ar bugel a so iac'h pesk. ●411. Ne zemezin ket evit n'am bo na greg na bugale da vaga, hag e vevin iac'h evel eur pesc hag eürus evel eur roue. ●(1911) RIBR 157 (L) K. ar Prat. E tiskouezent d'ezi o eledigou yac'h-pesk adarre. ●(1912) RVUm 315 (Gu). Iah-on el ur pesk, tr. P. ar Gov «Sain comme un poisson. Var. Iah pesk. Fr. : Sain comme un poisson.» ●(1921) GRSA 56 (G) Y.-V. Henoù. Hag é ta tré mab en Arvestr, iah èl ur pésk. ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 120 (T) F. al Lay. A-benn eun nebeud devejou, ho merc'h, itron, a vo yac'h-pesk. ●(1935) FHAB Meurzh 108 (L) *Tintin Anna. Ar bôtrez a zo seder, yac'h evel eur pesk, met ar paotr a zo signac'h pell a zo ! ●(1955) STBJ 71 (K) Y. ar Gow. Antronoz-vintin, avat, gwall-livet, sempl ha distronket evel eun den maro, e teuas du-mañ d'e labour, ken yac'h hag eur pesk. ●147. Padal e oa chomet Pier-Mari ken yac'h hag eur pesk en dour. ●(1976) YABA 24.01 (Gi) J. Jaffre. Maïna hag he zud oé traoalh dehe kaoud en dén yah èl ur pesk.

    (2) Evel ur pesk en e zour : très heureux.

    ●(1935) ANTO 129 (T) *Paotr Juluen. Nerto-Maros, eürus 'vel eur pesk en e zour, ne gave ket an tu, heñ koulskoude gleb-dour, da lakaat dilhad sec'h, da dostaat ouz an tan, d'ober un dommadenn. ●155. «Amañ, eme an Tad Balbo, e vin ken ouesk hag eur pesk en e zour.

    (3) Evel ur pesk tennet eus an dour : complètement dépaysé.

    ●(1942) VALLsup 50 (d’après Breiz). Tout dépaysé, tr. F. Vallée «evel eur pesk tennet eus an dour.»

    (4) Salv (evel ur) pesk : en bonne santé.

    ●(14--) Jer.ms 22. Hep mar en goar Mary / Hep nep spy ez vyse / Salu pesq pur ha neat. ●(1557) B I 504. Me ray heb sy deffei da gouliou / Salu pesq fresq acc digrac dre ma graczou.

    ●(1872) ROU 102 (L). Sain, tr. V. Roudaut «salo pesc.»

    (5) Bev (evel ur) pesk : bien vivant.

    ●(1935) NOME 123 (Ki) J. Riou. Bez dinec’h avat : Izidor a zo beo pesk, evitañ da veza gloazet. ●(1950) LLMM 23/44 (T) *Jarl Priel. War Vari-Sent bev-pesk, n’eo ket war luc’hskeudennoù, e pari da zaoulagad. ●(1951) LLMM 25/53 (T) *Jarl Priel. Setu me dirazoc’h bev-pesk, evel diagent…

    (6) Mut, dilavar evel ur pesk : muet, qui ne dit mot.

    ●(1866) FHB 85/262a (L) G. Morvan. Petra, ne leverez guer ? Ken dilavar out deut hag eur pesc ?

    ●(1909) FHAB Eost 235 *Laouig Beg ar Spins. Me vo mud evel eur pesk, a respontas Lân. ●(1919) FHAB Here 98 (L) Y.-V. Perrot. Ar pôtr a oa ganet e Brest; ne ouie ger brezonek ebed; ar vamm-goz ne ouie ger gallek ebed hag e choment an eil dirak egile, mud evel pesked. ●(1923) KNOL 129 (L) K. Jezegou. Monaig, mut evel eur pesk, a gendalc'he da c'hoarzin. ●(1927) YAMV 25 A. de Carné. N'euz forz petra a vezo goulennet ouzit, gant n'euz forz piou, ganen zoken, chom a ri mud evel eur pesk. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 94 (L) Y.-V. Perrot. Na jomit ket en ho sav, sounn evel eur peul ha mut evel eur pesk. ●(1950) KROB 21/6 *Yann Vad. Ha me a jome va genou digor dirak ar vestrez, mut evel ur pesk ! ●(1964) BRUD 17/18 P.-J. Helias. Mud pesk. Ne gaver ket mutoh.

    (7) Noazh evel ur pesk : complètement nu.

    ●(1974) YABA 21.09 (Gi) J. Jaffre. Kredet hardèh nen des ket Alban divizet de zén perag eh oè digouéhet ér gér en dé-sé noah èl ur pesk, pe gozik.

    (8) Tapout d'ar pesk-Ebrel : attraper, tromper (qqun).

    ●(1902) PIGO I 105 (T) E. ar Moal. Eno e fellaz d'ean tapout adarre Per d'ar pesk ebrel, mez Per a oa war evez, ha na droaz na penn na lagad.

    (9) Neuñv(ial) evel ur pesk : bien nager.

    ●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 90 (T) F. al Lay. Hennez, eme Gargam, hennez ?... Neunv a ra evel eur pesk, hag e zilhad a zo sec'h, ha pell a zo, war e groc'hen. ●(1978) BAHE 99-100/68. e bïe milin Garaez, e bïe milin Gergrist hag e bïe Traoñ-Morvan e oa un dudi hen gwelout o neuial evel ur pesk.

    (10) Bezañ en e beskig : être nu.

    ●(1938) FHAB Ebrel 102 M.-A. Abgrall.

    (11) Sklaer evel lagad ur pesk : très clair.

    ●(1962) TDBP Ia 37 (T). An dour-ze a oa ken sklêr ha lagad ar pesk, tr. J. Gros «cette eau-là était aussi claire que l'oeil du poisson.» A Langoat on dit : An dour-ze a oa ken sklêr ha lagad an naer, tr. «cette eau-la était aussi claire que l'oeil du serpent.»

    (12) Reuzeudik evel ur pesk war an traezh : très pitoyable.

    ●(1867) MGK 8 (L) G. Milin. O veva c'hiz a rit, gant nebeut freskajou / Ez oc'h ker reuzeudik hag eur pesk war an treaz.

    (13) Trist evel ur pesk en ur bod lann : triste, mal à l’aise.

    ●(1962) TDBP Ia 37 (T-Langoad). Me a oa eno trist 'vel eur pesk en eur bod-lann (Langoat), tr. J. Gros «j'étais là triste comme un poisson dans une touffe d'ajonc (mal à l'aise).» ●(1970) BHAF 253 (T) E. ar Barzhig. Evelse e-neus padet meur a viz, trist evel ur pesk en eur bod lann.

    (14) Gwelet pesked el laezh : être très ivre, très saoul.

    ●(1986) DBGA 259. Gweled pesked el lêz, tr. «être très soûl.»

  • pesk-askellek
    pesk-askellek

    m. Poisson volant.

    ●(1931) VALL 789b. poisson volant, tr. «pésk askellek.»

  • pesk-avel
    pesk-avel

    m. Poisson de surface.

    ●(1931) VALL 572b. Poisson de surface, tr. «pésk-avel.»

  • pesk-Ebrel
    pesk-Ebrel

    m. cf. peskig & peskedenn

    (1) Poisson d’avril.

    ●(1838-1866) PRO.tj 182. Pesk ebrell oud na pa c’heuz va digoret / O pesk awalc’h ! / Inkinet oud gant eur c’hoz linen torret / Heb reun na dalc’h. / Ha koulskoude er ger vraz a Werliskin / E leverer / Ma zeuz er bed eur spered lemm, eur potr fin / Ez eo Prosper.

    ●(1931) VALL 572b. Poisson d’avril, tr. « pésk-ebrel. » ●(1934) DIHU 274 Ebrel 64. É Langedig, é vezè laret : / Pésk Imbrill / Kaoh kastill / Lost er gazeg a skrebill. ●(1937) DIHU 310 Ebrel 242. Guéharal, deùeh Pisk Imbril e vezè un deùéh a blijadur. (…) Petra, balteg, ne ouiet ket é ma Pisk Imbril hiziù ? ●(1966) LIMO 01/04. Hiniu en dé, pesk ebrel e ia de gol tam ha tam. ●(1974) LIMO 11/05. Chetu-man deu inosant ! Ne ouiant ket e zo bet staget ur pesk imbrilh doh ou hein ! ●(1980) LIMO 29/03. Me gred e responteet dehon : Pesk imbrill ! Nen dé ket en dé, kompér !

    (2) Choari pesk-Ebrel : faire un poisson d’avril.

    ●(1976) LIMO 03/04. krédein e hran en des em gavet hoah ohpenn eid unan dré-sé eid hoari pesk imbrill.

    (3) Tapout d'ar pesk-Ebrel : attraper, tromper (qqn).

    ●(1902) PIGO I 105 (T) E. ar Moal. Eno e fellaz d'ean tapout adarre Per d'ar pesk ebrel, mez Per a oa war evez, ha na droaz na penn na lagad.

  • pesk-ejen
    pesk-ejen

    m. (ichtyonymie) Lamantin.

    ●(1931) VALL 416a. Lamantin, tr. «pésk-ejen m. pl. pésked (d'après le portugais).»

  • pesk-evn
    pesk-evn

    m. pesked-evn (ichtyonymie) Poisson-volant.

    ●(1902) LZBg Mae 109. Guélet é bet er ré getan ag er pesked-éned, pesked hag e neij èl éned.

  • pesk-koad
    pesk-koad

    m. (ichtyonymie) =

    ●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Pisk-koed, tr. «poisson qui suit les épaves.» Dastumet get Bleimor. ●(1931) VALL 572b. Poisson qui suit les épaves, tr. «pésk-koed V[annetais].» ●(1934) BRUS 257. Poisson d'épaves, tr. «pisk-koed.»

  • pesk-kregin
    pesk-kregin

    m. pesked-kregin (ichtyonymie) Coquillages.

    ●(1633) Nom 43a. Testacei pisces : poissons à coquilles : pesquet creguin.

    ●(1732) GReg 210b. Coquillage, poissons testacez, tr. «pesqed-crëéguin.» ●736a. Poissons à coquilles, tr. «Pesqed créguin.»

    ●(c.1820) COF 18. Na zebr james sqebel tousseg, / pesqet gregun nac ar melvet, / Na morilles na mousseron, / An traou-se tout so ampoeson. ●(1876) TDE.BF 511b. Pesk-kregin, s. m., tr. «Coquillage qui renferme l'animal vivant ; pl. pesked-kregin.»

  • pesk-krogennek
    pesk-krogennek

    m. pesked-krogennek (ichtyonymie) Coquillage.

    ●(1857) CBF 15. pesked krogennek : histr, meskl, ormel, rigadel, tr. «des coquillages : des huîtres, des moules, des ormeaux, des palourdes.» ●(1874) FHB 513/341b. oc'h en em vaga gant pesked crogennog a gave var an aod. ●(1876) TDE.BF 511b. Pesk-krogennek, s. m., tr. «Coquillage ; pl. pesked-krogennek.»

  • pesk-mare
    pesk-mare

    m. (ichtyonymie) Vive.

    ●(1904) DBFV 184a. pisk maré, «vif», poisson plat qui passe pour venimeux.»

  • pesk-nijer
    pesk-nijer

    m. Poisson volant.

    ●(1931) VALL 789b. Poisson volant, tr. «pésk-nijer.»

  • pesk-red
    pesk-red

    m. (ichtyonymie) Poisson de passage.

    ●(1732) GReg 700a. Poisson passager, tr. «Pesqeud red.» ●(1744) L'Arm 271a. Poisson passager ; comme, Harang, Sardine, Aiguille, Maquereau, &c., tr. «Pisske-ritt.. sskétt-ritt. m.»

    ●(1925) BILZ 103. Bac'ha a rê en e zein pesked-red : broged, meilhi. ●122. Ar pesked-red a deu, war hon ôchou, entre hanter miz kerdu ha divez miz genver, evit leuskel o lêzenn pe o viou. ●(1934) BRUS 257. Un poisson voyageur, tr. «ur pisk-réd.»

  • pesk-sol
    pesk-sol

    m. (ichtyonymie) Poisson de fond.

    ●(1924) DIHU 159/132. (Groe) Pisk sol, tr. «poisson de fond.» Dastumet get J.P. Kalloh 1913. ●(1931) VALL 572b. Poisson de fond, tr. «pésk-sol.» ●(1934) BRUS 257. Un poisson de fond, tr. «ur pisk-sol.»

  • pesk-vol
    pesk-vol

    m. (ichtyonymie) Poisson de surface.

    ●(1924) DIHU 159/132. (Groe) Pisk vôl, tr. «poisson de surface.» Dastumet get J.P. Kalloh 1913. ●(1934) BRUS 257. Un poisson de surface, tr. «ur pisk-vol.»

  • peskdebrer
    peskdebrer

    m. Piscivore.

    ●(1931) VALL 562a. Piscivore, tr. «péskdebrer.»

  • peskedenn
    peskedenn

    f. –où (ichtyologie)

    (1) Poisson.

    ●(1766) MM 1033. var ar beusqueuden.

    ●(1867) MGK 41. pa wel ar beskeden.

    ●(1908) DIHU 8/148. me ré hoah un tammig a me fiskeden dehon. ●(1931) VALL 572b. Poisson, tr. «pésked col. du poisson, sg. peskedenn f.» ●(1944) DGBD 61. Enno e vez tapet a-wechou peskedennoù ha dreist-holl misala. ●(1970) GSBG 181. (Groe) pesked «poisson» sg. peskedenn. ●(1982) ENEU 66. (Eusa) a-wechou e vez eur beskedenn ouh peb higenn.

    (2) Peskedenn-Ebrel : poisson d’avril.

    ●(1966) LIMO 01/04. Peskedenn Ebrel… Peskedenn Ebrel.

  • peskederi
    peskederi

    f. Poissonnerie.

    ●(1863) MBF 72. étal er besquederi, tr. «près de la Poissonerie.»

  • peskedoniezh
    peskedoniezh

    f. Ichtyologie.

    ●(1931) VALL 371a. Ichtyologie, tr. «péskedoniez f.»

  • peskedus
    peskedus

    adj. Poissonneux.

    ●(1732) GReg 736b. Poissonneux, tr. «Pesqedus.» ●Riviere poissonneuse, tr. «stær pesqedus.»

    ●(1855) FUB 74. Môr Kerné a zô peskéduz, / Douar Léoun a zô éduz, tr. «La mer de Cornouaille est poissonneuse, / La terre de Léon abondante en blé.» ●(1876) TDE.BF 511b. Peskeduz, adj., tr. «Poissonneux.» ●(1878) BAY 19. peskedus, tr. «Qui produit du poisson.»

    ●(1907) FHAB Eost 180. moriou peskedus. ●(1931) VALL 572b. Poissonneux, tr. «péskedus.»

  • peskedusaat
    peskedusaat

    v.

    (1) V. intr. Devenir poissonneux.

    (2) V. tr. d. Rendre poissonneux, empoissonner.

    ●(1967) BAHE 54/54. peskedussat o stêrioù.

  • peskenn
    peskenn

    f. Poisson.

    ●(c.1501) Lv 235/121. pesquen gl. piscis.

  • pesker
    pesker

    m. –ion

    (1) Poissonnier.

    ●(1499) Ca 156a. g. pecheur. poissonier. b. pesquezr. ●(1633) Nom 174a. Sirpiculus : vne corbeille de ioncs : ur boutecq broüen euit an pesquezr.

    ●(1659) SCger 94b. poissonnier, tr. «pesquer.» ●162b. pesquer, tr. «poissonnier.» ●(1732) GReg 736b. Poissonnier, tr. «Pesqer. p. pesqéryen. Van[etais] pesqour. p. pêsqeryon.» ●Poissonnière, vendeuse de poisson, tr. «Pesqerès. p. pesqeresed. Van[netois] pesqourès. p. ed.» ●(1738) GGreg 20. ur pesqer, tr. «un poissonnier.»

    (2) Pêcheur.

    ●(1499) Ca 156a. g. pecheur. poissonier. b. pesquezr.

    ●(1732) GReg 706b. Pecheur, celui qui fait état de pêcher du poisson, tr. «Pesqer. p. pesqéryen.» ●(1790) MG 3. queih pésquerion. ●(1790) Ismar 292. Sant Pier a bésquour ma hoai.

    ●(1839) BESquil 395. pesquour dré é stad. ●(1894) BUZmornik 446. me a raio ac'hanoc'h peskerien tud.

  • peskerezh .1
    peskerezh .1

    f.

    (1) Poissonnerie.

    ●(1633) Nom 242b-243a. Forum piscarium, piscaria, macellum cetatorium : le marché aux poissons : an pesquez rez (lire : pesquerez), plaçc an pesquet.

    (2) Pêcherie.

    ●(1659) SCger 91b. pescherie, tr. «pesquerez.» ●(1732) GReg 706b. Pécherie, lieu de pêche, tr. «Pesqérez. p. pesqerezou. Van[netois] pesqereh. p. ëu.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...