Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 191 : de druilhata (9501) à duaod (9550) :
  • druilhata
    druilhata

    v. tr. d. Manier par grosses quantités.

    ●(1962) EGRH I 73. druilhata v., tr. « manier par grosses quantités. »

  • druilhebad
    druilhebad

    m. Gueux.

    ●(17--) FG II 22. evit va breür caër eur paöur quëas druillebad eo. ●71. mén en hem garg da digaçz aman ann druillebat. ●93. Assa... druillebat commancz a helles d’ha binigen. ●148. ques druillebat.

  • druilhennek
    druilhennek

    adj. En piteux état.

    ●(1884) LZBt Meurzh 44. Ne gaviz nemet eur c'hoz hini [goetur], diroget ha druillennek ar goulou.

  • druilhet .1
    druilhet .1

    adj. (en plt du blé) Ergoté.

    ●(1917) KZVr 201 - 07/01/17. Druilhet, tr. «blé ergotté.»

  • druilhet .2
    druilhet .2

    adj.

    (1) Pilé.

    ●(1904) FHAB Genver/C'hwevrer 211. druillet kreiz ar c'haillar.

    (2) (en plt de qqn) Embrouillé.

    ●(1905) IVLD 81. Hag ar medisin, druillet gant kement a draou dishenvel euz ar pez en doa guelet beteg neuze, a lavaras : «Dont a rin c'hoaz.» ●(1925) BUAZmadeg 598. setu ma oue druillet eun nebeut spered ar zant.

    (3) Crépu.

    ●(1912) FHAB Even 186. an den gwenn (...) a frote ar penn druilhet ze en eur zellet ous ar morian bihan.

    (4) (Poils) embrouillés.

    ●(1913) FHAB C'hwevrer 37. e vleo hag e reun a ioa e liou ar boultren, ha druilhet evel ar stoup.

    (5) (Blé) ergoté.

    ●(1927) GERI.Ern 123. druilhet, tr. «(blé) ergoté.»

  • drujal / drujat / drujiñ
    drujal / drujat / drujiñ

    v. intr.

    (1) (en plt des animaux) Être en chaleur.

    ●(1849) LLB 1145. Hag a p'en dei d'hou seud ha saillal ha drunjein.

    ●(1904) DBFV 69. drujal, drujat, drunjein, v. n., tr. «être en chaleur.»

    (2) (en plt de qqn) S'amuser.

    ●(c.1718) CHal.ms i. batifoler, tr. «drugeat.» ●(1732) GReg 74b. Badiner, faire le badin, tr. «Van[netois] drugeal. pr. druget.» ●(1744) L'Arm 24a. Badiner, tr. «Drugein ou Drugeale.» ●419a. Badinement, tr. «Eénn-unn drujale.»

    ●(1904) DBFV 69b. drujal, drujat, drunjein, v. n., tr. «être en jeu, folâtrer, badiner, s'amuser.» ●(1927) GERI.Ern 123. drujal v. n., tr. «Folâtrer, s'ébattre, s'amuser (de façon inconvenante).»

  • drujat
    drujat

    voir drujal

  • drujer
    drujer

    m. –ion Homme badin, folâtre.

    ●(1732) GReg 74a-b. Badin, folâtre, tr. «Van[netois] Drujour.» ●(1744) L'Arm 24a. Badin, tr. «Drugeour.. erion. m.»

    ●(1927) GERI.Ern 123. drujour, tr. «folâtre, badin.»

  • drujerez
    drujerez

    f. –ed Femme badine.

    ●(1744) L'Arm 24b. Badine, tr. «Drugeréss. ézétt. f.»

  • drujerezh
    drujerezh

    m. Badinage.

    ●(1732) GReg 74b. Badinage, divertissement peu serieux, tr. «Van[netois] drugereah.» ●(1744) L'Arm 24b. Badinage, tr. «Drugereah.. heu. m.» ●Badinerie, tr. «Drugereah. m.»

    ●(1927) GERI.Ern 123. drujereh m., tr. «badinage.»

  • drujet
    drujet

    adj. Enjoué, badin.

    ●(1904) DBFV 69b. drujet, tr. «enjoué.» ●(1908) DIHU 34/61. Azen dal, lon drujet. ●(1934) MAAZ 92. en dud drujet ha dizoé.

  • drujiñ
    drujiñ

    voir drujal

  • drumm
    drumm

    adj. Doux de caractère.

    ●(1924) NFLO. doux de caractère, tr. «an den-ze a zo drumm.»

  • drus
    drus

    m. –ed Diable, démon.

    ●(1732) GReg 265b. Demon, esprit malin, tr. «ãls. drus. p. drused.»

  • drusaat
    drusaat

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Graisser.

    ●(1905) DIHU 1/17. Bara, Eutru, e zou mat erhoalh de zébrein, mes pe vé un tam kig hoh eit en druat ne vé ket meit guel ?

    (2) fam. Améliorer en quantité, en plt d'un repas.

    ●(1936) DIHU 296/29. Ha forh bouid n'ou dè ket. Neoah é vehè gellet druat ou fredeu brema ; 3.000 lur hon es én armerh ; met er hapitén ne ven ket ma vo dispignet ur blank anehè. Neoah é mant reit demb aveit guellad predeu er soudarded. ●(1939) KOLM 41. Reit en doè kemen de zruat pred er benijennerion.

    (3) (agriculture) Engraisser, enrichir, fertiliser.

    ●(1854) PSA I 188. er hlouéhen mistérius-hont e zeli druhat en doar.

    ●(1907) BOBL 12 octobre 159/2f. an nitrat na zrua ket an douar, mez na dreuta ket anezan ken neubeud. ●(1914) DIHU 110/125. er melchon (…) e zrua en doar é léh en tretat. ●(1921) FHAB Eost 213. Penaoz drusaat an douar. – Kalz traou a zo mat evit drusaat an douar, araok pep tra-all, e ranker henvel an teil. ●(1982) LIMO 28 août. Bleù kounifled, plu klujar, N'int ket mad de zruad en douar. »

    II. V. intr. (agriculture) Devenir plus abondant, en plt de céréales.

    ●(1849) LLB 357. Émber é huélehèt hou kerheg é trûat. ●(1869) EGB 212. Le blé devient plus gras, tr. «druaad a ra ann éd.»

    ●(1962) EGRH I 73. drusaat v., tr. « devenir plus gras, plus fertile. »

    III. Drusaat e bironenn : voir pironenn.

  • drustuilh
    drustuilh

    s. (ameublement) Banc à dossier dans le Cap-Sizun.

    ●(1984) ECDR 32. Mamm a oa chomet war bank an dustrilh da vomisañ. ●121. ul lamp Pigeon, kroget deus ur boentenn e penn an dustrilh. ●150. bank ar gwele kloz ha bank an dustrilh. ●(1988) TIEZ II 222. Le banc à dossier existe également : bank-kazeleg, bank-kein ou keinog ou encore bank-drustuilh vihan dans le Cap-Sizun, par opposition au bank-drustuilh dont le dossier ressemble fort à une véritable cloison sculptée montant jusqu'au plafond et comportant deux portes, l'une factice, l'autre ouvrant sur une petite armoire.

  • Druz
    Druz

    m. –ed Druse.

    ●(1891) CLM 94. en dès èl-cé spiet, quement nôz e oé, doh en Druzet ag er hérieu trô-ha-trô.

    ●(1935) BREI 389/2d. An Druzed a zo eur boblad tud o chom er Hauran (Siri).

  • druz .1
    druz .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Gras.

    ●(1633) Nom 279b. Pingue, vnguinosum : ointeux : ius druz.

    ●(1856) VNA 90. Voulez-vous du gras ou du maigre ? tr. «Hani druz pé hani træd hou pou-hui ?» ●(1889) ISV 289. eur souben druz. ●(1895) FOV 236. léah dru ha magadus.

    ●(1931) GUBI 74. Souben dru ha bara chuen.

    (2) (en plt d'animaux) Gras.

    ●(1867) FHB 148/348a. eun darn loened ken tuzum ha tra, loned druz, loned c'houezet.

    ●(1912) MMPM 96. Doue a ro dezo ho goulen hag a laka c'hweillet lard ha druz da gweza var an dachen.

    II. par ext.

    A. (en plt de liquides)

    (1) (Coup) bien servi.

    ●(1955) STBJ 201. eur banne druz a hini kreñv.

    (2) (Larmes) abondantes.

    ●(1855) TOB 5. Julien pleurait à chaudes larmes, tr. «Jul a skuille daero druz.»

    (3) (Pluie) drue.

    ●(1925) KANNgwital 275/4. Eun tammik aillen a deuas da denvallât an amzer (...) ar voren a droas e glao puill ha druz.

    B. (en plt de solides)

    (1) (Terre) grasse, fertile.

    ●(1879) BMN 203. Ar blanten lakeat en douar drusa.

    ●(1923) ADML 50. An douar zo druz gant an deliou breïnet.

    (2) Fertilisant.

    ●(18--) SAQ I 85. Kentelliet mad hen deuz he bark ; c'hoalet varnhan teil druz.

    (3) (météorologie) Humide.

    ●(1909) KTLR 181. Mez ar c'houmoul a jome c'hoaz druz ha teo. ●(1935) ANTO 11. Daoust hag e teufe an amzer da veza druz ?

    (4) Abondant.

    ●(1849) LLB 407. en dél e vou drûoh. ●883. freh dru ha gué kaer. ●914. ou freh e vou drûoh. ●(1866) FHB 56/26. Bete vrema, an ed en douar a so caer ; druz int ha doareet mad.

    ●(1902) PIGO I 27. 'mesk ar yeod dru. ●(1931) FHAB Ebrel 135. goloet eo (…) a zouar a zoug geot druz.

    (5) (Poils) drus.

    ●(1909) FHAB Eost 231. gourrannou ken du ha ken drus hag e vleo. ●(1925) BILZ 105. dindan e ambrankou louet ha dru.

    C. (en plt de nourriture) Abondant.

    ●1942) DADO 13. naon daonet am eus, ha m’eus aon bras ne vo ket gwall zru va merenn hizio.

    D. (en plt de qqn)

    (1) =

    ●(1847) BDJ 52-53. Paotred diramail ha paotred diskorpul, / Krogherïen drus ha paotred dioc'h an drul.

    (2) =

    ●(1885) ARN 24. Femme (mariée), maîtresse de logis, mère, tr. «Gwammel. – N'e ket eur wammel dru, ce n'est pas une femme secourable.»

    D. sens fig. Roustad druz : bonne raclée.

    ●(1867) FHB 141/292b. lammat gant-hân ha reï d'heân roustadou druz.

    III. Adv.

    (1) Grassement.

    ●(1889) ISV 483. ar prins (…) a baeas drus dezhan ar meuleudiou en doa laket var baper.

    ●(1939) DIHU 336/290. lojet mat ha maget druz.

    (2) Dru.

    ●(1902) LZBg Genver 16. Ha ean e grog én é verh (...) hag e sko dru ar nehi.

    (3) Abondamment.

    ●(1864) KLV 14. teila druz ann douar, ha raza anezhan. ●(1889) ISV 35. erc'h a gueze druz.

    ●(1902) PIGO I 160. An hini goz a ouele dru hag a zifronke.

    IV. Druz ar peuriñ : voir peuriñ.

  • druz .2
    druz .2

    m. (cuisine) Graisse.

    ●(1918) KANNgwital 183/313. an druz tennet euz kik goasket.

  • druzadenn
    druzadenn

    f. –où Touffe d'herbe grasse.

    ●(1974) TDBP III 205. Er park-se a zo (ez eus) peziou druzadennou, tr. « dans ce champ il y a de grandes « graissées » (endroits isolés fumés par les déjections des animaux et où l’herbe pousse plus drue qu’alentour) » ●(1997) HYZH 209/32a. Touffe druzadenn (T[regor]) pa gomzer eus ed pe c’heot.

  • druzañ
    druzañ

    v. tr. d.

    (1) Graisser.

    ●(1876) TDE.BF 176a. Druza, v. a., tr. «Salir de graisse.»

    ●(1909) BROU 231. (Eusa) Graisser, tr. «Drúza.»

    (2) Druzañ e galon : faire bonne chère.

    ●(1939) RIBA 7. Druamb hiziù hur haloneu.

    (3) (agriculture) Amender.

    ●(1908) BOBL 15 août 190/3a. streva dour haô war an douar labour. Neuz netra gwelloc'h ive evit drua ar prajeier.

  • druzded
    druzded

    f. Onctuosité.

    ●(1931) VALL 512a. Onctuosité, tr. «druzded f.»

  • druzder
    druzder

    m.

    (1) Onctuosité.

    ●(1931) VALL 512a. Onctuosité, tr. «druzder m.»

    (2) (agriculture) Fertilité.

    ●(1907) BOBL 12 octobre 159/2f. red eo eta renta d'ar park-se en dro ar memez kantite a azot hag a asid phosphorik a zo eat gant an eost-ze, evit ma vezo adarre er memez druzder evel ma 'z oa araok.

  • druzennegezh
    druzennegezh

    f. –ioù

    (1) (cuisine) Graisse (de rôti, de soupe, etc.), matière grasse.

    ●(1934) FHAB Mae 211. da c'houde e lakan eun tamm amann, pe c'hrêz, pe eun tamm druzunegez diwar ar zoubenn. ●(1958) BLBR 114/3. lipa an druzunegez.

    (2) =

    ●(1847) MDM 225. troaz ha failhanz ann anevaled hag an dud, azamblez gand a bep seurt druzunegesiou all leun a loustoni.

  • druzivi-
    druzivi-

    voir drouzivi-

  • druzni
    druzni

    f.

    (1) Graisse.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Cette femme a recouuré son embonpoint, tr. «er uoüés man cauet endes edes houah he zruni.»

    (2) (agriculture) Fertilité, graisse de la terre.

    ●(1732) GReg 468a. Druzony. Van[netois] druhonny. durionny. druny, les mêmes mots se disent de la graisse de la terre.

  • druzoni
    druzoni

    f.

    (1) Graisse.

    ●(1659) SCger 63b. graisse, tr. «druzoni.» ●145b. druzoni, tr. «graisse.» ●(17--) TE 123. ean e laquas er hiq én ur bilig hac en druoni én ur fust-aral.

    ●(1878) BAY 14. druhoni, tr. «verdeur, graisse.»

    (2) (agriculture) Fertilité, graisse de la terre.

    ●(1710) IN I 249. ma tenn an druzoni eus an douar. ●(1732) GReg 468a. Druzony. Van[netois] druhonny. durionny. druny, les mêmes mots se disent de la graisse de la terre.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 140-141. Ur vro dizolo-é, hemb coêd hag hemb druonné erbet ; daibret-é der séhour. ●(1847) FVR 200. traou hag a denn ho magadurez hag ho c'hreskadurez euz a zruzoni ann douar. ●(1857) LVH 109. en druoni ag en doar. ●(1869) HTC 24. ar gliz euz an eñv hag an druzoni euz an douar !

    (3) Onctuosité.

    ●(1931) VALL 512a. Onctuosité, tr. «druzoni f.»

    (4) sens fig. Abondance.

    ●(1857) LVH 208. Groeit ma vou carguet m'inéan ag en druhoni béniguet ag hou cræce.

  • druzonienn
    druzonienn

    f. (cuisine) Couche de graisse (sur un mets).

    ●(1906-1907) EVENnot 32. (Ar Veuzid) Bean zou eun druanien (a nasal) ivez er souben, tr. «couche de graisse.»

  • Du
    Du

    m.

    (1) Novembre.

    ●(1899) BSEc xxxvii 149 / KRL 14. Here, Du ha Kerdu / A hanver ar miziou du, tr. «Octobre, Novembre et Décembre sont appelés les mois noirs.»

    (2) Miz Du : mois de novembre.

    ●(1499) Ca 73a. Du / elese mis du. g. nouembre.

    ●(1659) SCger 84a. Nouembre, tr. «mis du.»

    ●(1877) BSA 213. D'ar bemp a viz du.

    (3) local. Miz Du : mois de décembre.

    ●(1857) LVH 128. Mis du. Er 25, dé a Gannedigueah hur Salvér.

  • du .1
    du .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Noir.

    ●(vBr) Vie St Paul Aurélien § 12, REC 5, 438 (DGVB 60a). proram ad litus detorquens, accedit ad quamdam rupem quam uicini proprio nomine dicunt amachdu, adhaerentem cuidam insulae quae et ipsa uocitatur mediona. tr. « le nain (ou le monstre) noir ».

    ●(1499) Ca 73a. Du. g. noir. ●(c. 1501) Lv 236/157. Guillaume deuezo basdu.

    ●(1659) SCger 83b. noir, tr. «du.» ●(1732) GReg 221a. Couleur noire, tr. «Liou du.»

    (2) Obscur, sombre.

    ●(1844) DMB 6. Ghet déieu dû ha ré splann hur buhé !, tr. « De jours sombres et de jours clairs ! » ●(1849) LLB 568. un noz dû.

    (3) Funeste.

    ●(1650) Nlou 569. An tan glaou en effaou à dezraouo, / Han douar sor hac an mor à deuoro, / Dan Ifern à bern en em cerno, / He perzet du à remuo, tr. Herve Bihan « Le feu de braise commencera aux cieux, / et il dévorera la terre desséchée et la mer ; / il s’enroulera en tas dans l’enfer, / dont il ébranlera la puissance funeste. »

    B.

    (1) Du-kel : très noir. cf. kel .1

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 11. é zeulegad dûquel. ●(1896) HIS 144. en héaul e zisko bout du-keul.

    ●(1907) BSPD I 40. Du-keul ha tihoél e oé. ●(1913) AVIE 333. en hiaul memb e zas de vout du-keul. ●(1921) GRSA 22. bout en doè gareu ha morhedeu ki, du kel, korv ul luhern ha lost ul léon. ●(1921) DIHU 118/228. hé mantel du kel. ●(1923) DIHU 139/196. hé fas du-kel, hemb tam buhé.

    (2) Du-pok : très noir.

    ●(1913) NECH 3. izel ha du-pok. ●(1928) DIHU 199/16. E za de vout du-pok.

    (3) Noz du-dall : nuit noire.

    ●(1879) ERNsup 150. noz du-dall e, il fait nuit noire, St-M[ayeux], Trév[érec], Lang[oat], Pleud[aniel].

    ●(1907) KORN [15]. Noz du-dall eo.

    (4) Noz du-peg : nuit noire.

    ●(1961) LLMM 86/150. o tremen dre al lanneg pa veze diwezhat anezhi ha du-peg an noz.

    C. Épith.

    (1) Naon du : faim dévorante.

    ●(1872) ROU 81a. Faim dévorante, tr. «naoun du.»

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 54. Eun deiz e krogas naon du e Sezar.

    (2) Skorn-du : gel dur.

    ●(1870) FHB 271/73a. An erc'h, ar scorn du, ar reo a ra poan deomp.

    ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 33. ar steriou oc'h hiboudi warlerc'h ar skorn du. ●(1955) STBJ 8. hag ar skorn du o ren a-wechou e-pad c'houec'h sizun. ●(1985) AMRZ 100. War ar skorn kaled-se, hag a ream skorn-du anezañ.

    (3) Kasoni, droug du =

    ●(1884) FHB 11/87b. en deus kasouni du outho.

    ●(1904) KANNgwital 17/132. droug du enn'han.

    (4) Mizioù du : mois de la fin de l'année.

    ●(1899) BSEc xxxvii 149 / KRL 14. Here, Du ha Kerdu / A hanver ar miziou du, tr. «Octobre, Novembre et Décembre sont appelés les mois noirs.»

    (5) Bara du : pain noir.

    ●(1876) TDE.BF 434b. Eunn tamm bara du a oa eat gant-han.

    (6) Eost-du : récolte du sarrazin.

    ●(1911) KANNgwital 106/72. pa vezo poent d'an eost du ! ●(1929) MKRN 17. Skourret eo ar freilhou da c'hortoz an eost du, tr. «les fléaux sont suspendus en attendant la récolte du blé noir.»

    II. Adv.

    A. [en apposition avec d'autres noms de couleur]

    (1) Rous-du =

    ●(c.1718) CHal.ms i. alezan-bruslé, tr. «rous-du.»

    (2) Brun-du =

    ●(1907) KANngalon Genver 302. ho liou brun-du.

    B.

    (1) Sellout du : regarder d'un œil noir.

    ●(1870) SBI I 206. Ma mestrès a oa eno a zelle ouz-in dû, tr. «Ma maîtresse était là, qui me regardait d'un œil noir.»

    ●(1965) BRUD 20/45. Aon am-boa na vefe deuet Yann da furchal ahanon e-pad an noz, rak gwall-du en-oa sellet ouzin. ●(1974) YABA 20.07. Mall eo (lenn : e) oè, rak Alban e sellè du !... ●16.11. En Aotrou e sellè du...

    (2) Adv. intens. Très.

    ●(1879) ERNsup 152. paour-du, très pauvre T[ré]v[érec].

    ●(1905) BOBL 03 juin 37/2c. Paour du eo he zud. ●(1936) TKAL II 10. Lom a grogas da gana, met da gana fall-du.

    (3) Fachañ du : se fâcher tout rouge, noircir de colère.

    ●(1906) GWEN 32. En dro-man, Ian An Hir a fachaz du.

    III.

    (1) Bezañ du e benn : avoir l’esprit sombre.

    ●(1877) EKG I 81 (L) L. Inisan. Ne ouzounn ket perak hoc'h ker seder ha kel laouen herrio, c'houi hag a ioa deac'h du ho penn ha rust evel eur bod spern. ●92. Hag an dra-ze eo a laka ken du ho penn ? ●301. Du ho fenn, glac'haret ho c'halon, ez eant a-dreuz varzu Sibiril. ●(1878) EKG II 3 (L) L. Inisan. Hon-unan oa du hor penn ha laosk an tamm ac'hanomp. ●113. Ma n'am beuz ket anezhi zoken, e vezo du va fenn en eur vont varzu Berven.

    ●(1910) MAKE 84 E. Crocq. Mes an abardaez-man eo du va fenn. ●(1935) ANTO 100 (T) *Paotr Juluen. Reut o diouhar outo, ar besketaerien gaez, / A gerze, du o fenn, hag int holl tremen faez.

    (2) Bezañ du e dal : être mis en difficulté, être de mauvaise humeur.

    ●(1874) FHB 482/95b (L) *Dom Lan. Teo he benn ha du e dal, liou an nec'hamant varnez-han, Per a ia varzu ar gear. ●(18--) SAQ I 335 (L) J. Quéré. Menec'h, soeurzet, tud devot, ral e ve du ho zal... ●(18--) SAQ II 71 (L) J. Quéré. Mouzet eo Iannik ha dud e dal.

    (3) Bezañ du e zremm : être mis en difficulté, être de mauvaise humeur. Cf. bezañ teñval e benn.

    (1902) PIGO I 209 (T) E. ar Moal. An otro a zirollaz adarre da c'hoarzin, mez an dimezel a oa deut du he zremm.

    (4) Bezañ na du na gwenn : ne pas avoir de sens précis.

    ●(1877) EKG II 36 (L) L. Inisan. Ne reant nemed goulen an hent da vont euz ar bourg-man da eur bourg-all, euz an eil kear d'eben, ha traou-all divar nij er c'his-se ne oant na du na guenn.

    (5) Reiñ da grediñ du e-lec'h gwenn : faire croire qq chose aisément.

    ●(1911) FHAB Genver 2 *Fañch. Eaz eo rei da gredi d'ezo du e leac'h gwenn, pe o lakaat da welet marc'h eleac'h merienen.

    (6) Kregiñ du : ne pas y aller de main morte.

    ●(1857) CBF 55 (L). Kregi du a reont ann eil enn egile, tr. Troude/Milin «ils n'y vont pas de main morte.» ●83. e rankot labourat start ha kregi du, tr. Troude/Milin «il vous faudra travailler ferme et mordre à l'ouvrage.» ●(1868) FHB 160/30b. Guelet a rit e crogue du, hag a dra zur, ar Zaozon hag an Hollanded a dlie c’hoarzin melen pa velent lestrig Ian Bart. ●(1889) ISV 315 (L) G. Morvan. En eur bloavez e leverer ec'h aloubaz evelse nao lestr brezel ha c'huec'h cant deg ha triugent lestr marc'hadour. Guelet a rit e croge du, hag a dra zur, ar Zaozon hag an Hollanted a dlie c'hoarzin melen pa velent... ●(1890) MOA 265 (L). Il travaille ferme, tr. J. Moal «kregi du a ra el labour.»

    ●(1912) MMKE 163 (Ku) F. Kadored. Ar big, krog du ’n o skouarn. ●(1942) VALLsup 63. Empoigner, fortement, comme pour se battre, tr. F. Vallée «kregi du en.»

    (7) Bezañ du gant an naon : avoir très faim.

    ●(1925) BUAZmadeg 801 (L) Y.-M. Madec. Ne ve ket re kant tam evel hennez etrezomp, rak ni zo du gant an naoun.

    (8) Gwiskañ botoù ront ar c'hi du : voir ki.

    (9) Bezañ du e zent gant an naon : voir dent.

    (10) Krog ar c'hi du en ub. : voir ki.

    (11) Ober mourrennoù du : voir mourrenn.

    (12) Du evel an noz : voir noz.

    (13) Du evel revr ar billig : voir pillig.

    (14) Du evel en ur pod : voir pod.

    (15) Du evel pod-houarn Mari-Job : voir pod-houarn.

    (16) Du evel askell ar vran : voir bran.

    (17) Du evel pluñv ar vran : voir bran.

    (18) Du evel un tad bran : voir bran.

    (19) Du evel ar glaou : voir glaou.

    (20) Du evel ur glaouer : voir glaouer.

    (21) Du evel sac'h ur glaouaer : voir sac'h.

    (22) Du evel en ur sac'h : voir sac'h.

    (23) Du evel ar sac'h : voir sac'h.

    (24) Du evel ur morilhon : voir morilhon.

    (25) Du evel ar pec'hed : voir pec'hed.

    (26) Du evel ar mouar : voir mouar.

    (27) Du evel ur siminal : voir siminal.

    (28) Du evel huzil ar siminal : voir huzil.

    (29) Du evel foñs ar siminal : voir siminal.

    (30) Du evel ur goz : voir goz.

    (31) Du evel ur born pikez : voir pikez.

    (32) Du evel dour-derv : voir dour-derv.

    (33) Du evel peg : voir peg.

  • du .2
    du .2

    m. Couleur noire.

    ●(1732) GReg 221a. Couleur noire, tr. «du.» ●908b. Teindre en noir, tr. «Liva ê du.»

    ●(1902) PIGO I 115. eun ti braz livet en du.

  • du-hont
    du-hont

    adv.

    I. Là-bas.

    ●(1849) LLB 446. Kleu e hrer pel duhont er gurun é tarhein. ●1413. Er gevr hag en devend duhont é vegelat. ●(1877) EKG I 67. ne veles-te ket du-hont eur bodad guez ? ●(1878) EKG II 182. ha ne velit-hu ket du-hount e kreiz ar park ? ●(1889) ISV 438. setu-hi duhont.

    ●(1933) OALD 45/208. Ar roue hag e ambrougaden a zo chomet, du-hont en eun heolien.

    ►[au dimin.] Duhontik : là-bas, pas très loin.

    ●(1905) LZBg Meurzh 67. Duhontik enta é.

    ►[au dimin. plur.] Duhontigoù : là-bas, pas très loin.

    ●(1909) DIHU 47/266. Me zou oeit de huélet più oé duhontigeu. ●(1913) DIHU 92/217. E oé duhontigeu, ér gér, doh me gortoz.

    ►[au plur.] Duhontoù : là-bas, très loin.

    ●(1912) MMPM 29. Diountou var an aod e moa savet eul lochennik gant plaïnch. ●69. mont a ran da vanac'h diountou en tu all d'ar Mans. ●93. Me vel diounthou en eur ïalc'h eur guchen peziou hugent real. ●(1924) NFLO. là-bas. du-hontou (Bas-Léon), là-bas très éloigné. ●(1949) KROB 20/17. emaint duhontou.

    II. Loc. adv.

    (1) Du-hont ha du-mañ : çà et là.

    ●(1790) MG 9. colerein e rér duhont ha du-men : arlerh é ta en tabut. ●147. de ridêq du-hont ha du-men guet ou assortemant. ●(1790) Ismar 152. ne rant meit ridêq duhont ha dumen.

    ●(1831) RDU 148. Lezel hun speret de strêhuein, de monet duhont ha dumen. ●(1856) VNA 166. cet argent que vous avez dépensé çà et là mal à propos, tr. «en argand-hont e hoès dispignet dibropos duhont ha dumen.»

    ●(1912) BUEV 32. taulet ha stuhellet du-hont ha du-men. ●(1932) BRTG 69. difranjal dumen ha duhont. ●(1939) RIBA 113. Duhont ha duman, é vezè kleuet brunelleu.

    (2) Du-mañ du-hont : çà et là.

    ●(1876) BJM 211. labourat duma-duhont evit silvidighez an eneou. ●(1877) BSA 122. taolet du-ma, du-hont. ●(1882) BAR 43. ebat eo gantho mont du-ma du-hont da glevet ha da velet ar pez a dremen er bed. ●220. bressa ha drailla eur maread pedenou gant eur speret o redek du-ma du-hont.

    ●(1973) AMED 31. Mez atao man duman-dern.

    (3) Du-mañ ha du-hont : çà et là.

    ●(c.1718) CHal.ms i. aller ça et la, tr. «monet du man ha duhont, a coup ahont, a coup aman.»

    ●(1870) FHB 262/7b. eun antercant denved treud touzet ber ha skignet du ma ha du hont var ar peurvan voutin.

    ●(1903) MBJJ 101. Ar vein a ruilhe a zo berniet digompez du-man ha du-hont. ●(1904) BSAB 6. kaset da brezek du-man ha du-hont. ●(1917) LZBt Gouere 23. fuketal 're duman ha duhont evit klask ar re glanv.

    (4) Amañ ha du-hont : ici et là.

    ●(1902) TMJG 348. skeud an torgosso derw 'n ho za aman ha duhont war ar c'hleuïo. ●(1919) LZBt Du 7. c'houezan tan aman ha du-hont.

    (5) Dre zu-mañ : par chez nous.

    ●(1877) EKG I 89. ar Miliner ne ket bet dre zu-man pell-zo o portezat.

  • du-mañ
    du-mañ

    adv.

    I. spat.

    (1) Ici.

    ●(1868) KTB.ms 14 p 31. Duman a zo un otro koant en hent.

    (2) Chez moi, dans mon pays.

    ●(1955) VBRU 173. ur ramz treut-kagn, un diskrouger andouilh, hervez ma lavarer du-mañ.

    (3) Chez moi, à la maison.

    ●(1836) FLF 3. Deut dumâ varc'hoas d'ho meren. ●(1857) CBF 82. C'hoant dont da vevel braz hoc'h eus hu du-man ? tr. «Voulez-vous venir comme premier garçon chez moi ?»

    ●(1902) PIGO I 122. Deuz du-man, disul da noz.

    II. temp. War zu-mañ adv. (?) Environ (?).

    ●(c.1656) VEach 75. hac euel ma'ch / inuocquas gant deuocion an itron Santes / Anna euoé quement soulaget ha frealset / n'en deueus santet à pauoé seiz-bloaz / varzuma, na poan, nac incomodité er bet. ●(1688) DOctrinal 68. An dispensatoret eux à tensoriou hon Salver, pere eo ar Pabet, ho deues en em efforcet, evel dre un avy Santel, à pevar-c'hant bloas so, varzuma da concedy Graçou, Privilegou, hac Indulgençou bras, da nep à deü d'en em anrolly, ha d'en em acquitta heruez é gallout ebars é Breuzriez ar Chapelet, pere à discuezin var lerc'h, evit dre an aznaou deguez à ur mat quer bras-se, ma deüot muy ase d'en em impligea, ha d'en em exercy en Devotion caëzr-se.

  • du-mañ (ha) du-hont
    du-mañ (ha) du-hont

    adv. ça et là.

    ●(1882) BAR 220. bressa ha drailla eur maread pedenou gant eur speret o redek du-ma du-hont. ●(1896) LZBt Mae 38. o hont du-ma hag o hont duhont.

    ●(1903) MBJJ 101. Ar vein a ruilhe a zo berniet digompez du-man ha du-hont. ●(1907) LZBt Genver 11. o deuz zavet parroujo duma-duont.

  • du-mañ du-se
    du-mañ du-se

    adv. ça et là.

    ●(1915) HBPR 242. An aotrou Le Mintier, a iea du-ma, du-ze, da glask sikour evitho.

  • du-se
    du-se

    adv.

    (1) Chez vous.

    ●(1857) CBF 84. Du-ze e ranker starda out-hi, war a glevann, tr. «Chez vous, il faut travailler ferme, à ce qu'on dit.»

    (2) Du-mañ du-se =

    ●(1915) HBPR 242. An aotrou Le Mintier, a iea du-ma, du-ze, da glask sikour evitho.

  • duaat
    duaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Prendre une couleur plus noire.

    ●(1910) MBJL 70. Ha dre mac’h eomp war rôk, e teuont [an tier] da duaat. ●(1927) GERI.Ern 124. duaat, tr. «devenir noir.» ●(1962) EGRH I 73. duaat v., tr. « devenir plus noir. »

    (2) (météorologie) S’assombrir.

    ●(1849) LLBg i 33. En amzer e zûa.

    II. V. tr. d.

    (1) Noircir.

    ●(c.1500) Cb 73b. [duaff] g. commancer a noircir. b. dezrou duhat. ●(c.1500) Cb [teffalhat]. g. ou ennoircir. b. duhat.

    ●(1744) L’Arm 253b. Noircir, tr. «Dúatt.»

    ●(1927) GERI.Ern 124. duaat, tr. «rendre noir.» ●(1962) EGRH I 73. duaat v., tr. « rendre plus noir. »

    (2) sens fig. Noircir (qqn).

    ●(1710) IN I 281-282. Lacat unan da goueza, duaat eguile, picat un all, hegal ouz ur foll, quementse ne deo nemet ur boufonerez.

  • duac'h
    duac'h

    voir doazh

  • duad
    duad

    m.

    (1) Produit noir d'origine diverse (noir liquide, noir de suie, de fumée, de casserole, etc.).

    ●(1464) Cms (d’après GMB 199). Duat, g. noir, l. hoc atramentum. ●(1633) Nom 6a. Atramentum fuligineum : le noir ou l’encre des Imprimeurs : an duat, pe liou an Imprimeryenn. ●Atramentum tectorium : le noir des peintres : duat an peïnteryen.

    ●(1732) GReg 658b. Noir de fumée, tr. «Duad.»

    ●(1868) FHB 191/277a. eur meudad bruzun dued. ●(1870) FHB 300/309a. lakaat duad etouez va bleud.

    ●(1908) KMAF 49. eun tammig duad pillig. ●(1927) GERI.Ern 124. duad m., tr. «noir de fumée.» ●(1957) PLBR 103. duod, duad, tr. «noir de casserole, Plozévet.»

    (2) (pathologie végétale) Charbon du blé.

    ●(1732) GReg 152a. Charbon dans le blé, tr. «Duot.»

    ●(1857) CBF 106. duad, tr. «Carie.» ●(1867) FHB 112/61a. collet hor guiniz gant an duad. ●(1890) MOA 156b. Carie des céréales, tr. «duad, m.»

    ●(1913) BOBL 21 janvier 421/3a. miret eus an duet. ●(1927) GERI.Ern 124. duod col., tr. «blé charbonné.»

    (3) Endroit noirci, noircissure.

    ●(1872) ROU 93a. Noircissure, tr. «Duad.»

    ●(1905) IVLD 304. e oa persdu begou he dreid. Klask a reaz goalc'hi an duad.

    (4) Teinture noire.

    ●(1927) GERI.Ern 124. duad m., tr. «teinture noire.»

    (5) Toile brûlée servant d'amadou.

    ●(1927) GERI.Ern 124. duad m., tr. «toile brûlée qu'on met dans un cornet, pour allumer la pipe au moyen d'un briquet.»

  • duad
    duad

    s. Gwerzhañ duad da ub. : tromper qqn.

    ●(1924) NFLO. tromper, tr. Loeiz ar Floc'h «gwerza duad da...»

  • duadenn
    duadenn

    f. –où

    (1) Bleu, meurtrissure.

    ●(1936) BREI 455/2a. An duadennou, ar blonsadennou a dec'h evel koumoul.

    (2) Nuage noir.

    ●(1931) VALL 496a. Nimbus, tr. « duadenn C f. » ●(1974) TDBP III 205. Sell an duadenn a zo du-hont da-gaoud Lokireg, tr. « regarde le noircissement qui est là-bas vers Locquirec (de gros nuages noirs) » ●(1982) PBLS 80. (Sant-Servez-Kallag) duadenn, tr. «nuage de pluie.»

    (3) Dizoloiñ an duadenn : découvrir le pot aux roses.

    ●(1931) VALL 579a. découvrir le pot aux roses, tr. « dizoloï an duadenn. »

     

  • duadur
    duadur

    m. –ioù

    (1) Noircissure.

    ●(17--) VO 75. sèl sclærroh é hùélamb én ur miloër en duadur e vai ar hur face.

    ●(1838) OVD 52. en tacheu hag en duadur e vé ar hur face. ●(1856) GRD 71. Hà gortoz e hrér bet en trenoz eit lemel en duadur e huélér ar er face ?

    ●(1931) VALL 497a. Noircissure, tr. «duadur m.»

    (2) Noirceur.

    ●(1744) L'Arm 253b. Noirceur, tr. «Dùadurr.. reu. m.»

    (3) Noir de fumée.

    ●(1934) BRUS 243. Du noir de fumée, tr. «duadur.»

    (4) sens fig. Calomnie.

    ●(1927) GERI.Ern 124. duadur m., tr. «calomnie.» ●(1931) VALL 92a. Calomnie, tr. «duadur m.»

  • duaj
    duaj

    m. –où Noircissure.

    ●(1744) L'Arm 253b. Noircissure, tr. «Dùage.. geu. m.»

  • dual
    dual

    s. Duel.

    ●(1854) GBI II 104. Da c'hoari 'r c'hleve en dual, tr. «Afin de jouer de l'épée, en duel !»

  • duan
    duan

    m.

    I (pathologie végétale)

    (1) Charbon du blé.

    ●(1857) CBF 106. Duan, tr. «Carie.» ●(1876) TDE.BF 176b. Duan, duen, duod, s. m., tr. «Carie ou charbon, maladie des blés.» ●(1879) BMN 153. e lec'h ma zo greun reud ha coant ez eus ivez duan ha lostennachou.

    ●(1906) BOBL 15 décembre 116/3a. Mad eo da brezervi an edou deuz an duïen hag ar c'hontam. ●(1908) BOBL 03 octobre 197/1e. duien an ed a ra kalz a gollou d'al labour-douar. (…) An duien a zo henvel deuz glaou.

    ●(1927) GERI.Ern 124. duan col. blé charbonné, sg. duanenn f. pl. ou. ●(1931) VALL 69b. Blé charbonné, tr. «duan m.» ●111b. charbon du blé, tr. «duan col. sg. duanenn f. pl. ou.»

    (2) par ext. Blé charbonné.

    ●(1752) PEll 379. Grullu, en Basse Cornwaille, est du bled noirci intérieurement, que l'on dit en françois Bled foudré, comme frappé & brûlé par la foudre. Ce bled gâté se nomme en Léon duan, de du, noir.

    II. (pathologie des animaux, des hommes) Charbon.

    ●(1926) FHAB Meurzh 94. klenved ar moc'h pe ar gourc'he (...) An dua, a lavar darn all.

    III. Suie du dessous de la crêpière.

    ●(1879) ERNsup 152. duon, duon-mîn, sorte de cirage qu'on tire de la suie de la poêle à faire les crêpes, Trév[érec] et St-Clet.

  • duañ / duiñ
    duañ / duiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Noircir.

    ●(1499) Ca 73a. Duaff. g. noirdir. ●(c.1500) Cb 73b. ga. ennoircir / ou desnoircir. b. duaff pe dizuaff.

    ●(1659) SCger 83b. noircir, tr. «dua.» ●145b. dua, tr. «noircir.» ●(1732) GReg 152b. Charbonner, noircir avec du charbon, tr. «Dua gand glaoü.» ●(1744) L'Arm 253b. Noircir, tr. «Dùein.»

    ●(1838) OVD 171. rac ma tûant er réputation. ●174. ind e zû er réputation. ●(1846) DGG 462. dont a ra ar goal deaud a ben da zua o brud-vâd. ●(1856) GRD 136. En hoarieu dorn étré pautrèd ha merhèd e zou èl scodeu tan péré e losq a p'en dint allumet, e zû hag e gouci a pe n'en dès chet a dan én-hai.

    ●(1909) BROU 231. (Eusa) Noircir, tr. «Dúa.» ●(1911) BUAZperrot 780. al labour a skuiz an izili, a dorr ar c'horf hag a zu an daouarn.

    (2) Duañ paper : écrire.

    ●(1906) BOBL 09 juin 90/1b. Kaër zo bet dua paper.

    B. sens fig.

    (1) Calomnier.

    ●(1732) GReg 131a. Calomnier, tr. «dua ur re-bennac.» ●281a. Detracter, noircir, perdre l'honneur de quelqu'un par ses medisances, tr. «Dua ur re. Van[netois] dueiñ. voyez calomnier, diffamer.» ●(1790) Ismar 138. En ivius e daul é velim ar guément hanni (…). Ean e assai ou duein.

    ●(1860) BAL 212. ar plac'h disprized a dued gant an teodou fall.

    ●(1920) AMJV 48. tud aviuz hag a zuas ar Vam Jahouvey. ●(1922) KAAG 41. nemet o tua hag o tispenn ho nesa. ●(1925) BUAZmadeg 288. e klaskaz he zua, en eur damall anezan e gaou.

    (2) Duiñ anezhi : vivre pauvrement.

    ●(1924) ARVG Here 228. n’houlle ket chom gant e gerent dimeet ; d’ober petra ? da dui ’nei ?... ●(1977) TBP II 145. Ma’m-bije gouezet, e oan chomet er-mêz euz ar vro, ne oan ket deut amañ da zua anezi, tr. « si j’avais su, je serais resté hors du pays (à l’étranger), je ne serais pas venu ici la noircir (vivre dans la misère, végéter) ».

    II. V. intr.

    (1) (agriculture) Noircir.

    ●(1849) LLB 495. Ne huélou ket é foen é tûein ér parkeu.

    (2) (météorologie) S’assombrir.

    ●(1958) BLBR 108/5. Dua ’ra an amzer hag an avel zo en traoñ.

    III.

    (1) Duiñ/duañ gant an naon : dépérir de faim.

    ●(1767) ISpour 389. quiviniein, duein guet en nanne. ●(1790) MG 54 (G) I. Marion. ean e lausquai Lazar de zuein guet nan é toull é zor. ●(17--) TE 399. duein e rai guet en nan.

    ●(1857) GUG 55. Gronnet a billoteu, é tûein guet en nan. ●(1860) BAL 75. Ac e rancfe un den dua gant an naoun. ●(1869) HTC 148 (L) Gabriel Morvan. Carget en deuz a vadou ar re a ioa o tua gant an naoun, hag ar re o devoa danvez eleiz en deuz lakeat var ar zeac'h. ●(1894) BUZmornik 456. ar re a ioa o tua gant ann naoun.

    ●(1909) BROU 231. (Eusa) Dua gant an naoun. ●(1915) MMDE 168-169 (L) Y.-V. Madec. Karget en deus a vadou ar re a ioa o tua gant an naon, hag ar re o doa kals a zanvez en deus lakeat var an noaz. ●(1915) KANNlandunvez 42/319. rak anez ne vo ket a vara er bloaz a zeu hag e ranko kalz tud dua gant an naoun. ●(1925) BUAZmadeg 419 (L) Y.-M. Madec. Karget en deuz a vadou ar re a oa o tua gant an naoun.

    (2) Duiñ gant ar vizer : vivre extrêmement pauvre.

    ●(1962) BRUD 16/7 (T) E. ar Barzhig. Me a zo c'hoarvezet memez tra ganin pa oan yaouank hag abaoe emaoñ o tui gand ar vizer e-mesk diaoulou dichadennet. ●(1970) BHAF 103 (T) E. ar Barzhig. Ha peb hini a soñje dezañ e oa e gamarad hoaz o tui gand ar vizer en e «stalag».

  • duanenn .1
    duanenn .1

    f. –ed (ornithologie) Foulque macroule, judelle Fulica altra.

    ●(1732) GReg 550a. Judelle, sorte de canard sauvage, tr. «Duanenn. p. duanenned.»

    ●(1876) TDE.BF 176b. Duanenn, s. f., tr. «Bernache, judelle, oiseau de mer.»

    ●(1927) GERI.Ern 124. duanenn f. pl. ed, tr. «judelle, oiseau aquatique.»

  • duanenn .2
    duanenn .2

    f. –où, duan (pathologie végétale) Charbon du blé.

    ●(1931) VALL 111b. charbon du blé, tr. «duan col. sg. duanenn f. pl. ou.» ●(1927) GERI.Ern 124. duan col. blé charbonné, sg. duanenn f. pl. ou.

  • duaniñ
    duaniñ

    v. intr. (pathologie végétale) Avoir le charbon.

    ●(1876) TDE.BF 176b. Duani, v. n., tr. «Se carier ou avoir de la carie ou charbon, parlant des blés.»

  • Duaod
    Duaod

    n. de l. Duault.

    (1) Duaod.

    ●(1732) GReg 692a. Parcq Duaut.

    ●(1867) BBZ III 283. E klevjont kleier Duhot o son ann ofern bred. ●(18--) SON II 146. Sellet a dreou, sellet arôc, / Me eo zur groeg person Duault.

    ●(1905) BOBL 28 janvier 19/3a. Barz en parroz Duot. ●(1911) BZIZ 225. en parrez Duot. ●(1912) BUAZpermoal 357. gwechall «trev» ouz Duod. ●(1935) BREI 401/2c. re Duod a zo glazarded peurvuian.

    ●(2002) TEBOT 142a. Nag un nebeud deus a Lokarn / Na Pistien ha Duaod. ●(2005) TAGW 401. Ba Duod, koulskoude n'eo ket kêr-ganton, vije skol-nos gant ar seuresed.

    (2) Duaod-Kelenn (ancienne appellation).

    ●(1656) VEach 90. an Itron á Locrist, à Parres Duaut Quelen, en Escopti Querné.

    (3) Devise de maison noble.

    ●(1667) ARmorial 241. Quelen alias audit lieu en Duault Evesché de Cornoüaille C. à present fonduë en la Baronnie du Vieux-Chastel à Loguenel, Guernisac en Taulé Evesché de Leon, le Rest en Ploüezoch, Kerelleau en Kermaria-Sular, Pontplantcoët en Poügaznou, Kermouster en Langoat & plusieurs autres en Treguier, aliàs idem, à present au Dresnay, Chateaufur, Saint Bihy, Kerchoz, Plessix Guerjan & autres, burellé d’argent & de gueulle de dix pieces & pour deuise antique, en peb amser quelen, c'est-à-dire, en toute saison il fait bon prendre conseil.

    (4) Kazeg park Duaod : grande femme (en terme d’injure).

    ●(1732) GReg 692a. Le parc de Duaut, où est à present la Paroisse de Duaut en Quimper, étoit le parc du Haras du Duc de Bretagne. Parcq Duaut. (d'où l'on appelle par injure, une grande femme, qasecg parcq Duaut; id ẽ, jument du parc de Duaut.

    (5) [Noms de famille]

    ●(1970) NFBT 65 N° 490. Duault. ●N° 492. Duhot. ●N°. Duot.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...