Devri

Recherche 'e...' : 2032 mots trouvés

Page 28 : de erbed-2 (1351) à erev (1400) :
  • erbed .2
    erbed .2

    m. –où

    (1) Recommandation.

    ●(1732) GReg 788a. Recommendation, priere qu'on fait à quelqu'un, pour avoir soin de quelque affaire, tr. «Erbed. p. erbedou.»

    (2) Lizher erbed : lettre de recommandation.

    ●(1732) GReg 788a. Lettres de recommendation, tr. «Lizerou erbed.»

  • erbed .3
    erbed .3

    voir erbediñ

  • erbedenn
    erbedenn

    f. –où Recommandation.

    ●(1732) GReg 788a. Recommendation, priere qu'on fait à quelqu'un, pour avoir soin de quelque affaire, tr. «erbedenn. p. erbedennou.»

    ●(1919) MVRO 5/2a. heulia rik an erbedennou-man. ●(1934) MAAZ 74. Un dé é ma bet cheleuet é arbedenneu. ●(1939) RIBA 67. deusto de arbedenneu en diù voéz hag ou merhed. ●(1954) VAZA 43. bennozh d'erbedenn e vamm.

  • erbeder .1
    erbeder .1

    adj. Épargnant.

    ●(1931) VALL 266a. qui épargne, tr. «erbeder.»

  • erbeder .2
    erbeder .2

    m. –ion Intercesseur.

    ●(1874) POG 101. ma tellezimp kaoud da erbedour ebarz ann env ann hini a enoromp evel hon diwaller war ann douar.

    ●(1905) KANngalon Du 536. gounit er baradoz eun erbedeur dispar. ●(1914) DFBP 276b. recommandeur, tr. «Erbeder.»

  • erbederezh .1
    erbederezh .1

    m. Épargne.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erbederez T[régor] m., tr. «Epargne.»

  • erbederezh .2
    erbederezh .2

    m. Intercession.

    ●(1923) ARVG Eost 137. Eun den barnet er C’hoz-Varc’had ha kondaonet e fôz da vean krouget a voe kaset d’ar gêr dre erbederez sant Envel. ●note : Erbederez, tr. « intercession. » ●(1943) FATI 31. dre erbederez Kalon dinamm Mari.

  • erbedet
    erbedet

    adj. Lizher erbedet : lettre recommandée.

    ●(1958) BAHE 14/22. kas ul lizher erbedet.

  • erbediñ .1
    erbediñ .1

    v. tr. d. Épargner, ménager.

    ●(1752) PEll 280. Erbedi (…) Nos Bretons du Léon lui donnent une signification différente, qui est Ménager, épargner, conserver, garder : ainsi chez eux Erbed e bara a-ra, veut dire, il ménage & épargne son pain.

    ●(1872) ROU 96b. Nous avons été préservés de la petite vérole, tr. «diouz ar vreac'h ômp bet erbeded. (Trég[or]).»

    ●(1924) BILZbubr 45/1067. evit elbedi o dilhad. ●(1925) BILZ 152-153. evit elbedi an nebeud peadra a oa manet gantan war-lerc'h ar c'hartou hag ar merc'hed.

  • erbediñ / erbed .2
    erbediñ / erbed .2

    v.

    I. V. tr. d.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Recommander.

    ●(1752) PEll 280. Erbedi, Recommander une personne à une autre, soit par écrit ou de bouche.

    (2) Erbediñ ub. gant, ouzh, da ub. : recommander qqn à qqn.

    ●(1530) Pm 22. Guerhez guynuidic benniguet / Gant he map quer ouz hon erbet / Hac ouz mennat don hon rouez, tr. «Vierge bienheureuse, bénie, / A son cher fils nous recommandant, / Et demandant instamment notre bien.» ●219. Ham erbet ouz da map henoez, tr. «Recommande-moi à ton fils ce soir.» ●(1576) H 46. Ouzech ma enefu a erbedafu, tr. « unto you I recommend my soul. »

    ●(1847) FVR 153. mar ho pe ar c'hlac'har, / Da goll ho mamm, 'vel ho tad, me hoc'h erbed d'am c'hoar.

    (3) sans compl. Erbediñ ub. : recommander qqn à Dieu.

    ●(1650) Nlou 98. Bepret hon erbet hy, tr. «Toujours elle nous recommande.»

    ●(1732) GReg 788b. Il a été recommandé au Prône, tr. «Erbedet eo bet èr Pron.»

    ●(1889) ISV 266. ar rencad tud varo a vez da erbedi er pron, a rent aliez ar pron-ze hirroc'h eget an oferen bred.

    (4) Supplier.

    ●(1530) Pm 224. Me az erbet cleu ma pedennou, tr. «Je t'en supplie, entends mes prières.»

    ●(1889) SFA 67. Goulenn a ra pardoun digant-han ouc'h hen arbedi d'he zigemeret e touez he ziskibien.

    ●(1929) MKRN 127. Ar Vretoned hoc'h erbed, tr. «Les Bretons vous supplient.» ●(1939) RIBA 122. hag e gendalhè muioh mui d'en arbedein de son dehè.

    ►absol.

    ●(1890) MOA 41. A force d'insistance on réussit dans ses affaires, tr. «O pedi hag oc'h erbedi / E vez great ar c'hefridi.»

    (5) Intercéder.

    ●(1877) BSA 263. Erbedit evidomp dirac Doue.

    B.

    (1) Erbediñ udb. da ub. =

    ●(1847) MDM 258. gant ma vezo kement-se arbedet d'ezho bep bloaz. ●361. ha pehini ac'h euz arbedet ker mad da Fistoul.

    (2) Lizher erbediñ : lettre de recommandation.

    ●(1732) GReg 788a. Lettres de recommendation, tr. «lizerou evit erbedi.»

    (3) Recommander.

    ●(1732) GReg 788b. Je vous recommende cette affaire, tr. «Me a erbed qemeñze deoc'h.»

    II. V. tr. i. Erbediñ evit ub. : intercéder pour qqn, en faveur de qqn.

    ●(1914) FHAB Eost 234. roet o liberte da intanvez ha da blac'h an Drast, abalamour d'ar re a erbede evito.

    III. V. intr. Insister.

    ●(1872) ROU 89b. O pedi ac o-h erbedi e vez great ar grevidi, tr. «à force d'insister on réussit.»

    ●(1924) LZBt Meurzh 13. mes erbedi 'ra, ret zenti eo dioutan.

    IV. V. pron. réfl. En em erbediñ.

    (1) En em erbediñ ouzh ub. : se recommander à qqn.

    ●(1650) Nlou 48. An laezr dehaou a caffaouas, / Ouz Ro'uen bet, en emerbedas, tr. «Le voleur de droite s'affligea ; / il se recommanda au roi du monde.»

    ●(1659) SCger 102a. se recommander, tr. «en em erbedi ouz.»

    ●(1860) BAL 50. grit ma em bezo sonj aliez da en em erbedi ouz va Doue. ●(1872) ROU 99b. Se recommander à, tr. «En em erbedi ouz.» ●(1875) FHB 12 juin p. 147. en em arbedi, tr. (GMB 35) «prier, se recommander à Dieu. ●(1878) EKG II 270. En em erbedi a reaz ouc'h Jezuz en doa he-unan en em erbedet ouc'h he dad. ●(1889) SFA 40. Eno, ec'h en em arbede ouz ar verc'hez.

    ●(1914) LZBl Meurzh 364. en em arbedi a ran a nevez ouz ar Verc'hez.

    (2) En em erbediñ da ub. : se recommander à qqn.

    ●(1732) GReg 788b. Se recommander à quelqu'un, tr. «En hem erbedi da ur re. pr. èn hem erbedet.»

    (3) En em erbediñ da bedennoù ub. : se recommander aux prières de qqn.

    ●(1894) BUZmornik 281. Ar pab-ma (...) a skrivaz d'ezhan eul lizer evit erbedi ann Iliz hag en em erbedi he-unan d'he bedennou.

  • erbedus
    erbedus

    adj. Recommandable.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erbedus, tr. «recommandable.»

  • Erbigneg
    Erbigneg

    n. de l. Herbignac.

    (1) Erbigneg.

    ●(1847) FVR 12. hag ar Masle, person Herbignak, enn Eskopti ann Naoned.

    ●(1905) DIHU 04/74. mestr-skol é Herbignag. ●(1995) LMBR 71. Kervourev en Erbigneg.

    (2) [Toponymie locale]

    ●(1995) LMBR 71. Kervourev.

  • erc'h
    erc'h

    m. –où (météorologie)

    I. Neige.

    ●(1499) Ca 78a. Erch. g. nege. ●(1530) Pm 2. Hy so bleuzuenn quen guenn han nerch, tr. «Elle est une fleur aussi blanche que la neige.» ●(1633) Nom 123a. Niueus : blanche comme neige : liou guen eguis an erch. ●222a. Nix : neige : erch, herch.

    ●(1659) SCger 83a. neige, tr. «erc'h.» ●neiger, tr. «ober erc'h.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Il neige, tr. «irh ara, ober ara irh.» ●(1738) GGreg 32. Le tems menace de neiger, tr. «earh a so énhy.» ●(1752) PEll 280. Erc'h, Neige.

    ●(1838) OVD 170. ind e daie èl éerh doh en heaul. ●(1846) DGG 345. evel ma laca an nerc'h da deuzi. ●(1849) LLB 183. én earh bet en deuhlin. ●(1856) VNA 103. Il neige, tr. «Éerh e hra.» ●108. Il fait beaucoup de neige aujourd'hui, tr. «Couéh e hra éerh a gueguiliad hinihue.» ●(1857) GUG 161. En éerh taiet.

    ●(1943) FHAB Meurzh-Ebrel 269b. Pa vez erc'h var an douar / Ne vez na tomm na klouar.

    II.

    (1) Gwenn evel an erc'h : très blanc.

    ●(1530) Pm 2. Hy so bleuzuenn quen guenn ha-nerch, tr. R. Hemon «Elle est une fleur aussi blanche que la neige.»

    ●(1732) GReg 654b. Blanc comme neige, tr. G. Rostrenenn «Qer guënn hac an earc'h. guënn evel an earc'h.»

    ●(1844) DMB 64. Ha leah douç gùennoh eid erh a ivemb é lèh gùin, tr. « Et, en guise de vin, nous buvions du lait plus blanc que la neige. » ●(1847) GBI I 218 (T). Kanna ma dillad, gwenn 'vel erc'h, tr. F.-V. an Uhel «à laver mes vêtements, blancs comme la neige.» ●(1849) LLB 1005 (G) J. Gwilhom. Haval doh ul linsel, ker guen avel en erh. ●(1864) GBI II 178 (T). Ann Arc'hantek 'n defoa ur verc'h / 'Oa gwenn he daou-dorn, vel an erc'h, tr. F.-V. an Uhel «...dont les mains étaient blanche comme la neige.»

    ●(1906) HPSA 11 (G) J. Sevenou. Ean e huél un Intron, guen èl en erh, kaer èl er loér. ●(1909) NIKO 69 (G) J. ar Baion. Un Intron gaer, guen-kann, guennoh hoah eit en erh. ●(1909) KTLR 37-38 (L) K. Jezegou. He bleo guen evel an erc'h a gueze var he diouskoaz. ●(1911) RIBR 117 (L) K. ar Prat. Hennez a yoa gwenn ! ken gwenn hag an erc'h. ●(1922) SAIL 12 (T) F. Mengi. eur goulm gwennoc'h evit an erc'h. ●(1936) PRBD 17 (L) K. Jezegou. Ha goude ma vije oc'h ene, dre ar pec'hed, lakeat du evel ar mouar, e teuio da veza gwenn evel an erc'h. ●(1957) AMAH 222 (T) *Jarl Priel. Un dantelezhenn wenn-erc'h.

    (2) Kaer evel an erc'h : très beau.

    ●(1855) GBI I 504 (T). Daou vugel kaer evel ann erc'h, / Unan 'oa mab, un-all 'oa merc'h, tr. F.-V. an Uhel «deux enfants blancs comme la neige, un était fils, l'autre était fille.»

    (3) Gwenn evel strinkenn an erc'h : très blanc.

    ●(1962) TDBP Ia 31 (T). Gwenn int 'vel strinkenn an erh, tr. J. Gros «ils sont blancs comme l'éclat de la neige.» ●(19--) BHAF 254 (T) E. ar Barzhig. Plijuz e kavis he dremm gwenn-laez, gwenn evel strinkenn an erh.

    (4) Bezañ glan evel an erc’h : être très pur.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 10 (G) Le Diot. Piar Noury, glan èl en éerh a pe zas de Huénèd.

    (5) Bezañ yen evel an erc'h : être très froid.

    ●(18--) MILg 119. Ni zo kriz evel an diaoul ha ien evel an erc'h.

    (6) E-kerzh bloavezh an erc’h du :

    ●(1926) ARVG Mezeven 133. Eun nozvez, eme Fanch, an dra-man a oa ’rôk ar brezel, - oh ! ya, eur c’hwistad ! – e kerz bloavez an erc’h du.

    (7) Na vezañ bet gwelet ub. abaoe bloavezh an erc'h du : ne pas avoir vu qqn depuis très longtemps.

    ●(1937) BREI 12 Kerzu (d’après VALLsup 165). Il y a un temps incalculable que je t'ai vu, tr. F. Vallée «N'em boa ket da welet abaoe bloavez an erc'h du.»

    (8) Nijal uhel en aer evel fulennoù erc’h er goañv : voler très haut en jaillissant.

    ●(1869) BEN 916a. Ann taoualc’h a ziframment gant ho ivinou a nije huel enn ear evel fulennou erc’h er goanv.

  • erc'hañ / erc'hiñ
    erc'hañ / erc'hiñ

    v. impers. Neiger.

    ●(c.1500) Cb 78b. [erch] neiger. b. erchaff.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il neige, tr. «irh ara, irhein ara, ober ara irh.» ●reneiger Il reneige encor, tr. «Irhein ara hoüah, ïrh ara.»

  • erc'heg
    erc'heg

    f. –i Champ de neige.

    ●(1831) RDU 239. Hun sant, eit mouguein gronce én é squêndeu en tan, / Liés én eerhegui en hum roulai nuah glan.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erc'heg f., tr. «champ de neige.» ●(1931) VALL 493b. champ de neige, tr. «erc'heg f.»

  • erc'hek
    erc'hek

    adj. Neigeux, nival.

    ●(1744) L'Arm 252a. Négeux, euse, tr. «Eerhêc.»

    ●(1927) GERI.Ern 137. erc'hek, tr. «plein de neige.»

  • erc'henn
    erc'henn

    f. –où Champ de neige.

    ●(1927) GERI.Ern 137. erc'henn f., tr. «champ de neige.» ●(1931) VALL 493b. champ de neige, tr. «erc'henn f.»

  • erc'hiñ .1
    erc'hiñ .1

    voir arc'hiñ

  • erc'hiñ .2
    erc'hiñ .2

    voir erc'hañ

  • erc'hskorn
    erc'hskorn

    m. Névé.

    ●(1931) VALL 493b. Névé, tr. «erc'hskorn m. tachennad erc'hskorn f.»

  • erc'hus
    erc'hus

    adj. Neigeux.

    ●(1744) L'Arm 252a. Négeux, euse, tr. «Eerhuss.»

    ●(1927) GERI.Ern 137. erc'hus, tr. «qui amène la neige.»

  • erda
    erda

    voir enda

  • ere .1
    ere .1

    m., prép. & interj. –où

    I. M.

    A.

    (1) Lien.

    ●(1575) M 2413-2414. Hac en treit ereou, dadouen, poanyou couen : / Hac en daou dornn fournis, tr. «Et aux pieds des liens, pour supporter des peines affreuses, / Et aux mains aussi.» ●(1633) Nom 136a. Laqueus : lacqs, liens : laçcou, ereou.

    ●(1659) SCger 73b. lien, tr. «ere, p. eou.» ●(1732) GReg 59a. Attache, lien qui joint deux choses ensemble, tr. «ere. p. ereou.» ●418a. Le lien qui lie le manche & la gaule du fleau, tr. «ere freilh.» ●(1752) PEll 280. Ere, Lien, attache, ligature. Sing. Ereen. Pl. ereou.

    ●(1867) BSSo 15-16. Ind e guemér arieu eid en derhel.

    ●(1904) DBFV 11a. ari, m. pl. eu, tr. «lien.» ●(1927) GERI.Ern 25. ari V[annetais] m., tr. «Lien.»

    (2) Licol.

    ●(1499) Ca 78a. g. licull. b. ere.

    (3) =

    ●(1909) TOJA 28. troc'han eun tam diwar ma bragou, an hed gant an êre-man.

    B.

    (1) Teurel ub. en ereoù : mettre qqn aux fers.

    ●(1928) FHAB Gouere 251. Annaïg ha Mariannig a voe taolet en ereou.

    (2) par ext. En ereoù : en prison.

    ●(1894) BUZmornik 527. Sant Per enn ereou pe er chadennou.

    ●(1911) BUAZperrot 125. Dont a ran d'en em erbedi ouzit, evit va mab Onestim, am eus ganet en ereou. ●508. daou vloaz en ereou.

    II.

    A. Prép. Par.

    ●(1530) J p. 83b. Eguyt gobr e drouc / Ere e gouzouc / Ef enem crougas, tr. «une corde au cou, juste prix de son crime, il se pendit.» ●100a. Breman en pret hep arretaf / Am dou dorn iffam hep amouc / Ez mennaf tizmat dre ma drouc / Ere an chouc ma em crougaf, tr. «Maintenant il faut que, sans broncher, j'attache tout de suite à mon cou, pour mon malheur, le lien qui doit m'étrangler.» ●(1557) B I 394. En amguin me az trahino / E ry an bleu hac az breuo, tr. «Je te traînerai par les cheveux, sans pitié, et je te briserai le corps.»

    ●(17--) EN 2098. hac hely da housouc eteuy dan jfern, tr. «et par le cou tu viendras en enfer.»

    ●(1831) MAI 137. tennet dre ners deus an ty heli he vrec'h. ●138. treinet eur pennat heli he zroad.

    ●(1900) RECe xxi 137. kas eur vuoh ari er stag, tr. «conduire une vache par la corde, en laisse.» ●(1925) FHAB Gouere 253. a gas anezo heli o fri.

    B. Loc. prép. En ere.

    (1) Attaché par.

    ●(1908) PIGO II 137. Seiz [ki]a digasas gantan 'n êre diou gorden. ●(1904) DBFV 11a. én ari, tr. «(traîner) par (les cheveux), (mener) (l'attache).» ●(1934) MAAZ 16. kaset e vè én ari ur stag.

    (2) Accroché à.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 28. Er vugalé (…) e ride arlerh er vam en héli er vroh hag en dantér.

    ●(1912) BUAZpermoal 76. Red eo e gas da Zamas, 'n heli an dorn. ●791. Stlejan rejont neuze korf an arc'heskob santel dre ar ruiou, 'n heli e zivesker.

    (3) En ere da : (épinglé) à l'aide de.

    ●(1910) MBJL 70. ar groaz a zo spilhennet ouz eur c'horn eus o forpan en ere d'eur zeiennig.

    C. Loc. prép.

    (1) A-ere : par.

    ●(1741) RO 533. derhel an itron à hely ma chaden.

    ●(1866) FHB 96/348a. a héléd hé dorn. ●(18--) KTB.ms 14 p 103. Ha setu chachet Fanch keiz a-hèli he droad.

    ●(1904) DBFV 11a. a ari, tr. «(traîner) par (les cheveux), (mener) (l'attache).»

    (2) En ere : par.

    ●(1910-15) CTPV I 187. En hul i diweskel e vé taped on eiñn, tr. «C'est par les ailes qu'on attrape un oiseau.» ●227. En ér en diwaskel e fé dalhed on eiñn, tr. «C'est par les ailes qu'on retient un oiseau.»

    III. Loc. interj . (forme atténuée pour «ene»).

    (1) Daonet ’vo va ereoù ! : que je sois damné !

    ●(1950) LLMM 23/51. Ya daonet vo va ereoù ! Graet e vo goap eus Fañch Kilgarzh ?

    (2) Daonet e vo mil va ereoù ! : que je sois damné !

    ●(1952) LLMM 30/32. Daonet e vo mil va ereoù ! peoc’h ebet ne’m bo digant an drutell vrein-mañ ?

    IV.

    (1) Degas ub. d'an ere : forcer qqun à se taire, à se calmer.

    ●(1766) MM 897-898 (Li) C.-M. le Laé. Achata, nequet evelsé / Eo digazz an dud dan heré, tr. G. Esnault «allons donc, n'est-ce pas ainsi qu'il sied d'envoyer les gens se coucher ?»

    ●(1872) ROU 99. Réduire, en parlant des êtres indociles, tr. V. Roudaut «digass d'an ere. Express. pitoresq.»

    (2) Dont d'an ere : forcé de se taire, de se calmer.

    ●(1766) MM 1438 (Li) C.-M. le Laé. Neuse e renquas dont dan here, tr. G. Esnault «il fut envoyé coucher, forcé.»

    (3) Bezañ stag gant ereoù plouz kerc'h : voir plouz.

  • ere .2
    ere .2

    voir eren .2

  • ere-dorn
    ere-dorn

    adv. Mont ere-dorn : aller main dans la main.

    ●(1924) SBED 14. D'er sul pe ien ari-dorn / Get mamm goz d'en overen.

  • ere-loer
    ere-loer

    m. (habillement) Jarretière.

    ●(1659) SCger 67b. iarretiere, tr. «ere loer.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Iarretiere, tr. «ari luer pe loer, on dit a sarz[eau] stag' luer, Iartiel.» ●(1732) GReg 508b. Jaretiere, tr. «Ere-loëzr. p. ereou-loëzr, ereou-lezrou. Van[netois] ary lor.» ●(1744) L'Arm 190a. Jaretiere, tr. «Ari-lore. m.»

    ●(1904) DBFV 11a. ari lor, tr. «jarretière.» ●(1927) GERI.Ern 25. ari lor, tr. «jarretière.» ●(1931) VALL 405a. Jarretière, tr. «ere-loer m.»

  • eread-dour
    eread-dour

    m. Deux seaux d'eau reliés par un cercle.

    ●(1919) DBFVsup 3b. ariad deur (Gr[oix]), s., tr. «deux seaux reliés par un cercle.» ●(1927) GERI.Ern 25. ariad deur m., tr. «deux seaux d'eau reliés par un cercle.»

  • ereadur
    ereadur

    m. –ioù

    (1) Lien.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lien / liement. bri. ereadur. ●g. lien / ligure. b. ereadur.

    ●(1927) GERI.Ern 137. ereadur m., tr. «lien.»

    (2) Ligature (d'une plaie).

    ●(1744) L'Arm 454a. Ligature. Maniere de lier les blessures, tr. «Arriadur. m.»

    ●(1904) DBFV 11a. ariadur, m., tr. «ligature, manière de lier les blessures.» ●(1927) GERI.Ern 138. ariadur, tr. «ligature (d'une plaie).»

    (3) Syntaxe.

    ●(1732) GReg 869b. Sintaxe, construction du discours, tr. «Ereadur a c'heriou, hac a phrasénnou, hervez ar gramell.»

  • ereedigezh
    ereedigezh

    voir ereidigezh

  • ereenn
    ereenn

    f. –où Lien.

    ●(1633) Nom 136a. Manicæ : menottes, liens à lier les mains : menottou, grisillounou, eren pe ouarn da ereiff an daouarn.

    ●(1752) PEll 280. Ere, Lien, attache, ligature. Sing. Ereen. Pl. ereou.

  • ereer
    ereer

    m. –ion Lieur.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lieur. b. ereer. ●g. ouurier de buche / qui lie fagoté et bourrées. b. ereer da coat.

    ●(1927) GERI.Ern 137. ereer, tr. «celui qui lie.»

  • ereerez
    ereerez

    f. –ed Lieuse.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lieresse. b. ereeres.

  • ereerezh
    ereerezh

    m. Ligature de sorcellerie.

    ●(1744) L'Arm 454a. Ligature, Superstition, tr. «Arriereah.»

    ●(1927) GERI.Ern 138. ariereh m., tr. «ligature, pratique superstitieuse.»

  • ereet
    ereet

    adj.

    (1) Lié.

    ●(c.1500) Cb 48a. g. homme liez de plusieurs cordes. b. ereet gant querdeynn. ●(1612) Cnf 19a. rac hir amser à dallch ereet an pecher.

    ●(c.1680) NG 923. Taulet vaint guet en trait, houarnet hac arriet. ●1700. Arriet doh vr post.

    (2) Bout ereet e anal : avoir du mal à respirer.

    ●(1904) DBFV 11a. ariet é é hanal, tr. «sa respiration est pénible.»

  • Ereg
    Ereg

    n. pr.

    (1) Ereg : Waroch, Guérec, Gueroc, Uuerec.

    ●(1839) BESquil 345. Erec pé Riothime, péhani e oé bet goudé roué er vretonnèd.

    ●(1913) HIVR 20-21. Er hont Vérok e feahas mar a huéh soudarded er roué Chilpérik hag er roué Gontran.

    (2) (ancien) Bro-Ereg : pays de Vannes.

    ●(1716) PEll.ms 140. on dit au Palais et dans les affaires civiles, La coûtume de Browerec que l’on prononce Brôerec, c’est à dire la coûtume du pais Vennetois. ●(1752) GMB 97. Carantor en Brouerec.

    ●(1910) ISBR 78. Ne houiér ket nitra diar Breihiz Kernèu na ré Broereg épad tost de 200 vlé. ●(1921) LABR x. roué evehè rèhoc’h é Broérék, meit gloèù e vehè guell. ●(1937) TBBN 44. Donet e hras tierned Domnoné, Kerné, Bro-Éreg de huélet Nominoé aveit en trugèrékat. ●(1971) LLMM 147/277. kontelezh Bro-Wereg. ●(1995) LMBR 34. Mirdi Bro-Ereg.

  • ereidigezh / ereedigezh
    ereidigezh / ereedigezh

    f. Liaison.

    ●(1732) GReg 197b. Connexion, connexité, liaison, appartenance, tr. «Ereëdiguez. ereëdiguezyou.»

  • ereiñ
    ereiñ

    voir eren .2

  • erell
    erell

    plur. arall

  • eren .1
    eren .1

    s. (ichtyonymie) Congre.

    ●(1931) VALL 144a. Congre, tr. «(à Sein) f. eren.»

  • eren / ereiñ / ere .2
    eren / ereiñ / ere .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Lier, ligoter.

    ●(1499) Ca 78a. Eren. g. lier. ●(1557) B I 569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●(1633) Nom 97b. Vitilia : liens de vigne, soit d'osier, ou d'autre : guial da eren an guynien. ●136a. Manicæ : menottes, liens à lier les mains : menottou, grisillounou, eren pe ouarn da ereiff an daouarn.

    ●(1659) SCger 62a. garotter, tr. «eren p. eet.» ●(1732) GReg 59a. Attacher, lier, tr. «erèn. pr. ereet.» ●574a. Jesus-Christ a donné le pouvoir de lier & de delier, tr. «Hon Salver en deveus roët d'e Ilis ar galloud da eren ha da dieren he bugale.» ●(1752) PEll 280. Je lis dans les vieux Diction. Eren & Heren, lier : mais c'est par abus. Je trouve Erea, lier dans les anciens livres, & spécialement dans un Casuiste fort exact, où la troisième personne plur. du présent de l'indicatif, est Ereont & Disereont, lient & délient : & par-tout le le participe pass. Ereet et une fois Eareet. Quelques-uns de nos Bretons disent Earea ur-fagoden, lier un fagot. ●(1774) AC 38. pa erener a nisi goude ar guilioud, tr. «lorsqu'on fait la ligature après l'accouchement.» ●(1792) HS 92. hac ean ou lausque d'enn arie. ●(1792) HS 41. e rass é zeourn d'ariein.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 74. arlerh é oé bet ariet men deourn ardran me hain. ●(1857) CBF 120. striz eo ar skoulm a ere etre-z-ho iez eur bobl (…) hag he feiz, tr. «Il y a une intime connexion entre le langage d'un peuple (…) et ses croyances.» ●(1891) CLM 68. Deu læstr (...) e oé ariet dirac er guér a Dourane.

    ●(1904) DBFV 11a. ariein, ari, v. a., tr. «lier.» ●(1912) MMPM 106. int dija erennet ha ne hellont ken terri ho liammou.

    ►absol.

    ●(1921) BUFA 161. dehon em es reit karg ha bili de ariein ha de ziariein ar en doar.

    (2) Eren ouzh : attacher à.

    ●(1732) GReg 59a. Attacher à quelque chose, tr. «erèn ouc'h.»

    II. V. tr. i. Eren àr udb. : enfermer qqc.

    ●(1906) DIHU 10/171. Goudé en devout ind kontet (...) ean ou zaul ér ialh, e ari arnehé, ou gronn get é vouched.

    III. V. pron. réci. En em eren =

    ●(1910) MBJL 171. hag en em ereomp start etrezomp.

  • erep
    erep

    voir enep

  • erer .1
    erer .1

    m. –ed (ornithologie) Aigle. cf. er .2

    ●(1732) GReg 21a. Aigle, le plus grand, le plus fort, & le plus vite des Oiseaux de proyes, tr. «érèr. p. érered. eryr. p. eryred.»

    ●(1931) GUBI 229. El ma neij un érér en ebr ag en amzér.

  • erer .2
    erer .2

    plur. arar

  • ererez
    ererez

    f. –ioù (agriculture) Lieuse.

    ●(1907) BOBL 05 janvier 119/2e. An Eosterez hag an erërez a c'hello tremen easoc'h etouez an ed.

  • erestel
    erestel

    voir errestel

  • eretenn
    eretenn

    f. Planche de jardin.

    ●(c.1718) CHal.ms i. airette de Iardin, tr. «earüen, ou erüen Iardin, taulen, planquen, a Sarz[eau] Erretten.»

    ●(1934) BRUS 279. Une planche de jardin, tr. «un ereten.»

  • eretik .1
    eretik .1

    adj. (religion) Hérétique.

    ●(1499) Ca 110a. Heretic. g. idem. ●(1612) Cnf 21a. scridou hæretic.

    ●(1659) SCger 65b. Heretique, tr. «Heretic.»

    ●(1894) BUZmornik 263. eunn eskop heretik.

  • eretik .2
    eretik .2

    m. –ed Hérétique.

    ●(1612) Cnf 21a. Meuliff an hæretiquet.

    ●(1838) OVD 90. broyeu carguet a hérétiquet. ●(1894) BUZmornik 147. heretik ebed nag er c'hargou, nag enn arme.

    ●(1905) KANngalon Mae 398. kaloun eun heretik. ●(1911) BUAZperrot 82-83. eur ouenn heretiked a boble kreiz deiz ar Frans. ●250. heretiked ar c'huz-heol.

  • eretikez
    eretikez

    f. –ed Femme hérétique.

    ●(1557) B I 731. Pa em songiaff a muyhaff pres / ma bout dre feut quen reuseudic / Guelet ma merch so am quic / Dre drouc aplic heretiques, tr. «quand je songe au terrible malheur que j'ai de voir ma fille, née de ma chair coupable d'hérésie.»

  • erev
    erev

    m. –ed (ornithologie) Guillemot.

    ●(1941) SAV 20/19. Ereo, ano gourel, liester : ereved. Houad berr-askell ; «pingouin» e galleg (Lechiagad). ●(1977) PBDZ 818. (Douarnenez) eor, petit pingouin ; Alca Torda, ereved. ●(1979) VSDZ 137. (Douarnenez) An aereved aze teue war-lerc'h ar pesked, tr. (p. 300) «Les guillemots, eux, suivent le poisson.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...