Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 36 : de advoulladur (1751) à aelelouriezh (1800) :
  • advoulladur
    advoulladur

    m. –ioù Réimpression.

    ●(1913) PRPR 61. Gwelit advoulladur 1903. ●(1927) GERI.Ern 9. admouladur, tr. «réimpression.» ●(1959) BRUD 7/90. advoulladur an aotrounez Miorcec de Kerdanet ha Graveran.

  • advoullañ / advoulliñ
    advoullañ / advoulliñ

    v. tr. d. Réimprimer.

    ●(1911) BZIZ 76. A nevez-zo eo bet advoullet en eul leor hepken. ●(1913) PRPR 43. advoullet gant al Lannionais. ●(1914) DFBP 278b. rééditer, tr. «Advoulla.» ●(1922) FHAB Here 303. skeudenni hag advoula anezi. ●(1925) VINV (préface). advollein el livreu. ●(1935) BREI 400/3d. advoula ar c'hannadig. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 61a. advoula al leor-se. ●(1950) KBSA 10. Eur pec'hed a vije chom hep advoula, e stumm eul levr, marvailhou ar Breton mat-se.

  • advoulliñ
    advoulliñ

    voir advoullañ

  • advount
    advount

    m. –où (horticulture) Gourmand, repousse.

    ●(1936) DIHU 306/189. advout, (s. m.), tr. «repousse, gourmand.» ●(1957) DSGL 16. Diarnehon un advoud, tr. «A cette plante une bouture.»

  • advountañ / advountiñ
    advountañ / advountiñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) (horticulture) Repousser des gourmands.

    ●(1936) DIHU 306/189. advoutein, tr. «(v. a.) repousser des gourmands.»

    (2) (en parlant de cheveux, chevelure) Repousser.

    ●(1966) YDERrien 3cd. Me am eus respontet da Charlez Vras / Ma blev ma vent troc’het ar re-seoù ’advouto c’hoazh.

    (3) sens fig. =

    ●(1910) MBJL 57. ar ween a rêr anei an Iliz katolik a zo bet tri c'hant vla hep gallout hadvoutan da vat.

    II. V. tr. d. fam. Remettre, refourrer.

    ●(1964) KTMR 37. Ne advoutas ket ar zant e fri en e vrevier.

  • advountenn
    advountenn

    f. –où (horticulture) Gourmand, repousse.

    ●(1921) GRSA 220. lakat advouten erbet anehi de grogein. (...) advoutenneu arall. ●(1936) DIHU 306/189. advouten, tr. «(s. f.) repousse, gourmand.»

  • advountiñ
    advountiñ

    voir advountañ

  • advouskomz
    advouskomz

    v. intr. Répéter en murmurant.

    ●(1924) BILZbubr 40/896. N'eo ket me ! n'eo ket me ! a advouskomze ar pôtr, en eur valbouzenni, n'eo ket me !

  • advragoù
    advragoù

    plur. Culottes de dessus.

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. advrago, tr. «culottes de dessus.»

  • advugel
    advugel

    m. advugale Enfant adoptif.

    ●(1931) VALL 10a. enfant adoptif, tr. «advugel.»

  • advuhez
    advuhez

    f. Seconde vie, résurection.

    ●(1907) AVKA 207. Rag ma mab a oa maro ha setu hadvue enhan. ●219. Me eo me an Hadvue evel ar vue, laras neuze Jesus.

  • advuhezañ
    advuhezañ

    v. tr. d. Faire revivre, réanimer, résuciter.

    ●(1903) MBJJ 120. hag e vefomp adbueet gantan de ar varn divezan.

  • advuhezekaat
    advuhezekaat

    v. tr. d. Réanimer.

    ●(1963) BAHE 34/30. A-wechoù ivez e vefe tu da advuhezekaat ar boazioù-se.

  • advur
    advur

    f. –ioù Contremur.

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Advur, arvur, eun eil vur. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. advur, tr. «contremur.»

  • advuzuliañ
    advuzuliañ

    v. tr. d. Remesurer.

    ●(1827/29) VSA 1799. pa voaind admusured.

    ●(1914) DFBP 282a. remesurer, tr. «Admuzula.»

  • adwalc'hiñ
    adwalc'hiñ

    v. tr. d. Relaver.

    ●(1914) DFBP 281a. relaver, tr. «Adgoelc'hi.»

  • adwarnisañ
    adwarnisañ

    v. tr. d. Regarnir.

    ●(1914) DFBP 279b. regarnir, tr. «Adgwarnisa.»

  • adwel
    adwel

    m. Révision.

    ●(1907) BOBL 21 décembre 169/2d. An adgwel war listennou vot 1908.

  • adweladeg
    adweladeg

    f. –où =

    ●(1920) LZBt Here 17. An adweladeg-ze.

  • adweladenn
    adweladenn

    f. –où Revoyure.

    ●(1932) KANNkerzevod 73/16. Ma vo an adveladenn / Ebarz ar Barados.

  • adwellaat
    adwellaat

    v. intr. =

    ●(1857) HTB 92. Hadgwellaat ezoc'h hag a pouezet brema mui evit na reac'h diaraok ho klenvet.

  • adwelout
    adwelout

    v. tr. d.

    (1) Revoir.

    ●(1857) HTB 191. nag a joa am euz ouz ho hadgwelet. ●(1865) LZBt Gouere 14. N'eo red ebed larat e oa joa vraz gan-imp en em adwelat. ●(1868) FHB 199/344b. en eur hadwelet ar gwiskamant paour ze. ●(1884) LZBt Mae 88. hadgwelet an tachennou.

    ●(1903) MBJJ 32. da c'hout zoken ha biken e hadgwelin douar Frans. ●(1908) PIGO II 39. hadwelet ar vesaerez.

    (2) Réviser.

    ●(1907) BOBL 21 décembre 169/2d. Al listennou vot (…) a vo red d'ezo beza adgwelet arok ar 15 a viz Genver.

  • adwennañ
    adwennañ

    v. tr. d. Reblanchir.

    ●(1914) DFBP 275a. reblanchir, tr. «Adgwenna.»

  • adwern
    adwern

    f. –ioù (marine) Bout-dehors.

    ●(1944) GWAL 163/160-161. (Ar Gelveneg) E bourzh ar vag e vez atav un eil gwern, div a-wechoù ; bez' ez eus ivez div, teir pe beder roeñv ; a-wechoù un adwern.

  • adwerzh
    adwerzh

    f. Revente.

    ●(1914) DFBP 289b. Revente, tr. «Adwerz.»

  • adwerzhañ
    adwerzhañ

    v. tr. d. Revendre.

    ●(1865) LZBt Here 36. evit ho adgwerzan. ●(1896) LZBt Meurzh 13. bean adgwerzet a-newe.

    ●(1903) MBJJ 95. da varc'hadourien a deu aman da hagwerzan 'nê. ●(1914) DFBP 289b. Revendre, tr. «Adwerza.» ●(1920) MVRO 38/1b. eur beajour konverz a brene aour hag arc'hant evit o adwerza.

  • adwerzher
    adwerzher

    m. –ion Revendeur.

    ●(1914) DFBP 289b. Revendeur, tr. «Adwerzer.»

  • adwerziñ
    adwerziñ

    v. tr. d. Réécrire des vers différemment.

    ●(17--) EN.ap 21. an ninin en neussi hadverset contrel d'er stum me voa, tr. «Celui qui l'a remise en vers d'autre façon qu'elle n'était.»

  • adwezh
    adwezh

    f. & adv. –ioù

    (1) F. Distreiñ en adwezh : retourner, revenir.

    ●(1941) DIHU 358/241. adùeh (distroein en) : retourner. ●(1942) DHKN 36. Distroein e hra, en adùeh, de uélet er plantennigeu-sé.

    (2) Adv. A-adwezh : de nouveau.

    ●(1839) BESquil 285. Er Bugul santel-men hum laquas a hauéh de bedein. ●341. hac ou interrogeas a ahuéh. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 126. Er Sauzonèd e zas a hahuéh de vout mistr er Hap. ●(1854) PSA II 154. É visericord en dès groeit bihuein a hauéh Mari-Madelén hag el lair-mad. ●191. cresquein a hauéh.

    ●(1907) BSPD I 64. èl ma talhé er peur de houlen a adhueh ur gouignelig er porh. ●68. Bras e oé joé er sant é houzanv a adhueh un dra benak eit Jézus-Krist. ●90. e zispen a adhueh é gorv. ●172. mes Guilham e goéhas a adhueh. ●196. Me lar d'oh a adhueh : kristénéz on. ●209. diméet a adhueh. ●224. de guitat a adhueh é vro. ●(1919) DBFVsup 30b. hahuéh : a hahuéh, tr. «une seconde fois.»

  • adwiskañ
    adwiskañ

    v.

    (1) V. tr. d. Revêtir.

    ●(1974) SKVT III 24. Tra ma adwiske prim-ha-prim mantell groc'hen blevek ha manegoù lêr.

    (2) V. pron. réfl. En em adwiskañ : se revêtir, se rhabiller.

    ●(1910) MAKE 102. Setu Yan, didrous, d'en em adwiska.

  • adyaouank
    adyaouank

    adj. Redevenu jeune.

    ●(1912) MMKE viii. Breiz koz a oa hadyaouank !

  • aegou
    aegou

    m. –ioù Pas de vis.

    ●(1977) HYZH 113-114/46. (Rostrenenn) Aegou –ioù – gourel – ['ɛ:gu] E-kreiz ur graouenn (pe : un tog-biñs) ez eus un toull da gemer beg ar viñs. En toull-se ez eus un hent, moullet e-keñver beg ar viñs, hag anavezet «aegou» e Kerne Uhel. Sk ; Dav deomp kemm ar viñs-mañ, rak foueret (pe teuzet, dallet) eo an aegou

  • aegr / êgr .1
    aegr / êgr .1

    [mbr aegr, ægr, brpm aigre < mfr aigre, egre < lat acer - acris (TLFi s. aigre, FLMB 70)]

    (1) Adj. Aigre.

    ●(c.1500) Cb 11a. [aegraff] g. aegre. b. aegr. ●gal. aigrement. b. ent aegr. ●(1633) Nom 67a. Pomum immite, crudum, immaturum : pomme verde, creuë, point meure : aual ægr, glas, criz, pehiny na ve quet meür.

    ●(1732) GReg 961b. Vinaigre, tr. «Guïn êgr. guïn eagr. guïn aëgr.» ●(1787) BI 109. ur gonze aigre.

    ●(1838) OVD 203. Bout-zou tud péré, dré natur, en dès caloneu aigre, huerhue ha ruste.

    (2) Adv. Ent-aegr : aigrement.

    ●(c.1500) Cb 11a. [aegraff] gal. aigrement. b. ent aegr. ●(1521) Cc 11b. g. aegrement. bri. ent aegr.

  • aegr / êgr .2
    aegr / êgr .2

    [mbr aegr, ægr : voir aegr .1]

    m. Aigreur.

    ●(c.1500) Cb 11a. [aegraff] g. aegretez. b. aegr. ●(1633) Nom 278b. Acidum : aigre, sur, tirant sur l’aigre : ius ò tennaff voar an ægr.

  • aegraj
    aegraj

    [aegr .1 + -aj]

    M.

    (1) Choses acides, aigres.

    ●(1976) LIMO 26 juin. distannein é lonkad égraj.

    (2) Pommes acides.

    ●(1974) YABA 11.08. Dav e vè kejein aégaj un tamm benag. ●(1974) LIMO 11 août. Aègaj, se dit des pommes acides.

  • aegrañ / aegriñ
    aegrañ / aegriñ

    [mbr aegraff, brpm aigrein < aegr .1 + -añ / -iñ]

    V. intr. Aigrir.

    ●(1499) Ca 5a. Aegraff. g. aegrir.

    ●(1767) ISpour 411. enn hani é laqua isprit é Vam d’aigrein.

  • aegrder
    aegrder

    [mbr aegrder < aegr .1 + -der]

    m. Aigreur.

    ●(1521) Cc 11b. g. aegrete. b. aegrder.

  • aegrenn
    aegrenn

    [aegr + -enn]

    f.

    (1) Odeur mauvaise et acide.

    ●(1938) WDAP 1/22. (Pleiben) Egenn (Egrenn ?), ano gwregel, C’houez fall ha trenk. Skouer : Brein e oa golc’hed ar bugel gant an troaz hag eun êgenn a save diouti.

    (2) Egrenn yen : temps très froid.

    ●(1984) EBSY 176. (Sant-Ivi) hiziv ’mañ ’n egrenn yen, tr. «aujourd’hui, il fait atrocement froid.»

  • aegret
    aegret

    [aegr + -et .1]

    Adj. (en plt du cidre) Aigri, tourné.

    ●(1982) PBLS 70. (Sant-Servez-Kallag) egred, tr. «aigri, tourné (cidre resté dans la barrique…).»

  • aegroni
    aegroni

    [aegr + -oni]

    F.

    (1) Acidité.

    ●(1911) BOBL 04 mars 323/2c. an acide fosforik – en brezonek mad «êgroni divar fosfor losket».

    (2) Acrimonie.

    ●(1914) DFBP 6b. acrimonie, tr. «Egroni.»

  • aegronius
    aegronius

    [aegroni + -us]

    adj. Acrimonieux.

    ●(1914) DFBP 7a. acrimonieux, tr. «Egronius.»

  • aegrus
    aegrus

    [mbr aegrus < aegr .1 + -us .1]

    Adj. Aigre.

    ●(c.1500) Cb 105b. [guin] Jtem acetosus / a / um. plain daigreur. b. aegrus.

  • ael
    ael

    m. –ed, –ez

    I. (religion)

    (1) Ange.

    ●(1499) Ca 5a. Ael. g. ange. ●74b. El. g. ange. ●(1530) Pm 168 (Tremenuan). Oar an aelez pan annezas, tr. «Au-dessus des anges, quand elle établit sa demeure.» ●(1612) Cnf 75a. an holl Aelez, hac Archaelez an baradoes. ●(1650) Nlou 36. an ælic beniguet, tr. «l'angelot béni.»

    ●(1659) SCger 128b. Æl pl. Ælès, tr. «Ange.» ●(c.1680) NG 240. Deuat Jesus hac en ailleé. ●296. Roue en ellet. ●543. Roue en Aillet. ●854. er sent hac en aillé. ●1362. Pe zisquennou en el. ●1982. An ail voui Gabriel. ●(1710) IN I 16. un Eal eus an Eê. ●(1732) GReg 37a. Ange, substance spirituelle & intelligente, tr. «eal. p. ælez. p. æl. p. ælez, æled. aël. p. aëled. Van[netois] æl. p. æled, æle.» ●(1790) MG 26. guet en Ælèt hac er Sænt.

    ●(1834) SIM 105. un eal. ●(1849) LLB 2009. en Eled fidel. ●2092. d'er Sent ha d'en Elé. ●(1878) EKG II 38. an daou elig binniget ho bugale. ●(1882) BAR 41. An elez er baradoz. ●(18--) GBI II 526. un êl gwenn, tr. «un ange blanc.»

    ●(1907) PERS 310-311. he c'hlanded a laka anezhan e renk an Elez.

    (2) Ael ar marv : ange de la mort.

    ●(1920) AMJV 60. Unan euz al leanezed (….) a glozas buan he c'hurunen en Indez ; skoet e oue gant ael ar maro.

    (3) Bara an aelez : hostie, pain des anges, pain angélique, communion.

    ●(1862) JKS 371. sakri ha kemeret korf Jezuz-Krist hag ive dibri bara ann elez.

    ●(1900) MSJO 73. Bara an Eles eo hor bara pemdesiek. ●(1910) MBJL 125. ar boblo a zo bet maget gant bara an Ele. ●(1911) BUAZperrot 496. an ene a vez buhan diskaret ma ne roer ket d'ezan bara an elez, Korf Sakr Mab Doue. ●(1923) KTKG 58. Sakramant an Aoter a ves hanvet avechou Bara an elez.

    II. (au dimunitif, en plt aux enfants, des enfants)

    (1) Aelig. cf. naelig

    ●(1903) NOETy 155. On dit en petit Trég. añik, añeq caresse (faite par un enfant), d'un simple añ moins usité = moy. bret. aff. (...) Une variante a, sans nasale, a été employée en haut cornouaillais par Evnik Arvor dans une fable publiée par Kroaz ar Vretoned, où le chat dit à une jeune souris de venir le caresser : / Ia, ma loenik, ia ! deut ama / Deut, ma elik, d'ober d'in "a!".

    ●(1972) SKVT 27. Kousk va aelig !

    (2) Aelig ar baradoz : petit ange du paradis.

    ●(1976) LIMO 18 septembre. D'er ré bihan-bihan, e vè lared : élig e[r] baradouiz.

    (3) Aelig paour : pauvre petit ange.

    ●(1976) LIMO 18 septembre. D'er ré bihan-bihan, e vè lared : élig peur.

    (4) Aelig a garantez : petit ange d'amour.

    ●(1976) LIMO 18 septembre. D'er ré bihan-bihan, e vè lared : élig a garanté.

    (5) Ael dizanv : enfant naturel.

    ●(1838) CGK 21. Mar diflip un œl dishano.

    III.

    (1) (Joaüs, laouen) evel un ael : très joyeux.

    ●(17--) EN 1803-1804. Goude boud trugare quad egouesour santel, / Epartias Louis quer joaus hac eun el, tr. G. Dottin «... Louis partit aussi joyeux qu'un ange.»

    ●(1869) FHB 222/100b (L) *Bodeur. Laouen evel eun eal, e rede d'an iliz.

    ●(1923) KNOL 274 (L) K. Jezegou. An den yaouank a zigouezas, laouen evel eun eal.

    (2) Koant evel un ael(ig) (Doue) : très joli, mignon.

    ●(18--) SAQ II 81 (L) J. Quéré. Eno, var leur an ti, oa eur c'havel, eur bugel ebars, koant evel eun eal.

    ●(1909) KTLR 74 (L) K. Jezegou. Digeri a reaz he vantel hag e tiskuezaz eur bugel koant evel eun ealik. ●(1909) NOAR 113 (L) K. ar Prat. Eur bugel, koant evel un ealig, gant e zaoulagad glas, e zell gwerc'h, e vleo melen, e zremm speredus. ●130. Bez' ez oa eur bugel a zaou vloaz, eur plac'hig koant evel eun eal. ●(1911) RIBR 80 (L) K. ar Prat. Koant int evel ealez, ha fur kenan. ●(1923) KNOL 200 (L) K. Jezegou. Aze ho peus teir merc'h, koantik evel elez ar baradoz. ●(1965) BRUD 21/37 (K) Y. ar Gow. Ganet em-boa eiz krouadur, oll ken koant hag aeled Doue.

    (3) (Dous, sentus) evel un ael : très doux.

    ●(1906) MSTR 31 (L) Y. Roudot. Doussoc'h eged eun Eal, kaeroc'h eged an deiz. ●(1925) BUAZmadeg 753 (L) Y.-M. Madec. Koant evel an deiz, sentuz evel eun eal, Mari a rea joad hag eürusdet he zad hag he mam.

    (4) (Devot, dinamm, pur, glan) evel un ael : d’une religion sans faille.

    ●(18--) FHB... Person ar barrez a welas ez oa Paolig ur bugel fur ha sentus (...) hag ez oa devot evel eun êl.

    ●(1907) PERS 332 (L) J.-M. le Gall. Ia ur zant, da lavaret eo, peur evel eun eal. ●(1910) BUJA 26 G. Helies. Dous evel eun oanik, laouen evel an eol d'an nevez amzer, devot ha pur evel un eal. ●(1912) BUEV 120 (G) Seveno. Ia, ur sant, de laret é pur èl un él. ●(1924) GEVR 2 G. ar Prat. Devot e oa evel eun ael, karantezus, habask... ●76. Ho pried a zo fur ha glan evel eun ael. ●(1925) BUAZmadeg 207 (L) Ao. Madeg. Sant Hug a oa choumet en he iaouankiz dinam evel eun eal.

    (5) Pasiant evel un ael : très patient.

    ●(1906) DIHU 24/401 (G) I. Skolan. Me ié de gavet me hoér d'er hreu, épad ma vezé é hoérein er seud, ha me héchenné me feden dehi. Pasiant èl un èl hi men difarié ha me zenné bamnoz a boén.

    (6) Flour evel mouezh un ael : voix très douce, très mélodieuse.

    ●(1951) LLMM 28/12. « Peogwir oc’h ken mat », eme he mouezh, flour evel mouezh un ael, « ez an d’ober deoc’h un donezon. »

    (7) An aelez o tibluñvañ gwazi : voir gwaz.

  • ael-gardian
    ael-gardian

    m. Ange gardien.

    ●(1821) SST 24. A ean e zou calz a ælet gardien ?

    ●(1922) EOVD 46. hous él-gardién.

  • ael-gwenn
    ael-gwenn

     m. Ange gardien.

    ●(14--) N 152. rac ma ael guenn am quelenn scler, tr. «car mon bon ange me conseille clairement.»

  • ael-mat
    ael-mat

    m. aelez-vat Ange gardien, protecteur, tutélaire.

    ●(1575) M 708. da æl mat, tr. «ton bon ange.»

    ●(1710) IN I 432. hoc'h Eal-mad. ●(1732) GReg 37a. L'Ange Gardien, tr. «An eal mad. an æl mad. p. an ælez vad.»

    ●(1821) SST 24. Petra e zeli peb unan dé æl mat ? ●(1864) SMM 156. Parlantomp brema eus an Ælez mad pe Ælez gardien. ●(1878) EKG II 22. a-zindan diou-askell (...) va Eal-mad.

    ●(1904) SKRS I 80. da c'hervel hoc'h Elez mad.

  • ael-mirer
    ael-mirer

    m. Ange gardien, protecteur, tutélaire.

    ●(1911) BUAZperrot 175. eal-mirer Yan.

  • aelek
    aelek

    adj. Angélique.

    ●(1931) VALL 26a. Angélique, tr. «aelek.»

  • aelel
    aelel

    adj. Angélique.

    ●(1931) VALL 26a. Angélique, tr. «aelel.»

  • aelelouriezh
    aelelouriezh

    f. Angélisme.

    ●(1969) LLMM 135/284. Met na gouezhomp ket en aelelouriezh.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...